Issuu

WYŚLEMY TWOJE PIENIĄDZE

Z UK DO POLSKI SZYBKO, TANIO, BEZPIECZNIE

WYŚLIJ TERAZ One Money Mail Limited is an Authorised Electronic Money Institution regulated by the FCA Financial Conduct Authority with Registration No. 900150 and Companies House No. 5031907 Registered at 60 The Mall, Ealing Broadway, London W5 3TA England, United Kingdom.

8 medali i cenne doświadczenie Polaków w Birmingham - str 12

Pani Basia kończy 80 lat i nie zwalnia tempa - str. 14-15 NR 9 (806) 1 WRZEŚNIA 2026 / ISSN 2754-2823

WYBIERZ NASZĄ APLIKACJĘ

I ZYSKAJ DARMOWE PRZELEWY Z UK DO POLSKI

W TWOJEJ KIESZENI! POBIERZ APLIKACJĘ One Money Mail Limited is an Authorised Electronic Money Institution regulated by the FCA Financial Conduct Authority with Registration No. 900150 and Companies House No. 5031907 Registered at 60 The Mall, Ealing Broadway, London W5 3TA England, United Kingdom.

4 ~ w numerze

spis treści

WRZESIEŃ 2026 6

POSK PRZECIWKO OGRANICZENIOM W PARKOWANIU 8

POLSKIE DOŻYNKI W SERCU LONDYNU

O KULISACH WIELKIEJ POLITYKI W POSK 10 11

POLSKIE, ARCYPOLSKIE

SĄ JUŻ MONETY Z KRÓLEM KAROLEM

8 MEDALI I CENNE DOŚWIADCZENIE W BIRMINGHAM

PANI BASIA KOŃCZY 80 LAT I NIE ZWALNIA TEMPA 16

SAMI SWOI RADIO AUTOPROMOCJA 18

19 20 22

NIECH WYBRZMI PAMIĘĆ!

WIECZÓR PIOSENEK O MIŁOŚCI

GWIAZDY NA POLISH JAZZ FESTIVALU

TANGO WRACA NA SCENĘ POLSKĄ W LONDYNIE 23

MISTRZ MŁYNARSKI NA SCENIE POLSKIEJ 24

DO PRACY ROWEREM? To wybór chroniący przed rakiem i zawałem 26

CZYM ODURZAJĄ SIĘ DZIECI I MŁODZIEŻ 28

JAK OKREŚLIĆ POZIOM STRESU?

KALENDARIUM WYDARZEŃ HISTORYCZNYCH 34

SATYRY PETERA BIELKOWICZA

36 - 38 1 września 2026

HOROSKOP NA WRZESIEŃ 2026

Adres: Sami Swoi Magazyn – The Polish Times 60 The Mall W5 3TA London, United Kingdom Wydawca (Publisher): 1MM Media Ltd

Redakcja (Editorial): T: 020 7099 7106 T: 7974 9900 12 E: redakcja@samiswoi.news Zespół redakcyjny i współpracownicy:

redaktor naczelny Dariusz Chrost E: editor@1mmmedia.co.uk Sonia Grodek Małgorzata Skibińska Felietoniści: ks. Bartosz Rajewski Jacek Żakowski Krystyna Kotlińska Skład i grafika: MJ CREATIVE

Redakcja portalu SamiSwoi.news: redakcja@samiswoi.news Reklama: e-mail: cco@1mmmedia.co.uk

Administracja T: 020 7099 7105 T: 079 749 900 14 E: head.office@1mmmedia.co.uk Finanse: E: payments@1mmmedia.co.uk

Tytuł zarejestrowany pod numerem: ISSN 2754-2823 Redakcja „Sami Swoi Magazyn” nie ponosi odpowiedzialności za treść publikowanych ogłoszeń. Redakcja zastrzega sobie prawo odmowy publikacji ogłoszenia bez podania przyczyny.

polish news ~

Z teki Krzysztofa Kowalewicza WYŚLEMY TWOJE PIENIĄDZE Z UK DO POLSKI SZYBKO, TANIO, BEZPIECZNIE One Money Mail Limited is an Authorised Electronic Money Institution regulated by the FCA Financial Conduct Authority with Registration No. 900150 and Companies House No. 5031907 Registered at 60 The Mall, Ealing Broadway, London W5 3TA England, United Kingdom.

~ polish news

POSK PRZECIWKO OGRANICZENIOM W PARKOWANIU

Ponad 830 podpisów zebrano już pod petycją w sprawie rozszerzenia ograniczeń w parkowaniu w Strefie L przy POSK. To ważna sprawa dla londyńskiej Polonii, prezentujemy w całości treść petycji. Władze POSK skierowały pismo do Hammersmith & Fulham Borough Council w tej sprawie. "Pragniemy zgłosić nasz zdecydowany sprzeciw wobec proponowanego wprowadzenia radykalnych nowych ograniczeń dotyczących parkowania w Strefie L, a w szczególności w bezpośrednim sąsiedztwie naszego budynku przy 238–246 King Street, W6 0RF. Państwa propozycje drastycznie ograniczyłyby liczbę osób odwiedzających nas podczas wydarzeń teatralnych i naszych regularnych weekendowych koncertów jazzowych na żywo, a także podczas zajęć społecznych dla dzieci i seniorów. Ponadto maksymalny, dwugodzinny limit parkowania byłby nie tylko niewygodny dla starszych osób uczestniczących w trzygodzinnym spektaklu teatralnym lub koncercie, ale mógłby zostać przez nich odebrany jako szczególnie złośliwy, ponieważ musieliby opuszczać niedokończone przedstawienie, aby przestawić swoje samochody.

POSK

Warto pamiętać, że zdecydowana większość gości i uczestników naszych wydarzeń przyjeżdża spoza dzielnicy Hammersmith & Fulham. Dużą część stanowią osoby starsze, dla których – w przypadku wprowadzenia tego systemu – dotarcie na nasze wydarzenia pieszo lub rowerem nie byłoby możliwe. Dojazd metrem również byłby dla nich utrudniony ze względu na długie schody prowadzące na perony stacji Ravenscourt Park. Pod tym względem POSK jest porównywalny z miejscami kultu religijnego, w przypadku których uznajecie Państwo, że członkowie wspólnoty przyjeżdżają spoza dzielnicy, aby uczestniczyć w nabożeństwach mogących trwać dłużej niż dwie godziny. Ogół proponowanych zmian stanowiłby katastrofalne, kolejne ograniczenie naszej

1 września 2026

działalności jako centrum społecznego. Nasza wieczorna Jazz Café, na przykład, przyciąga publiczność z całej południowej Anglii. Na nasze przedstawienia dla dzieci przyjeżdżają uczniowie i ich rodziny z całego kraju. Naukowcy i badacze korzystający z zasobów naszej biblioteki przyjeżdżają z Polski oraz ze społeczności polonijnych z całego świata. Nasza publiczność nie ogranicza się wyłącznie do społeczności polskiej – spektakle wystawia u nas grupa City Academy Theatre, angielskie chóry ćwiczą w naszych salach koncertowych, a starsi członkowie Chiswick Arts Group organizują co miesiąc spotkania w naszej siedzibie. W tych okolicznościach odpowiednia i łatwo dostępna infrastruktura parkingowa dla osób starszych ma kluczowe znaczenie dla naszego funkcjonowania jako strategicznego centrum społecznego. Jeśli nasi goście będą zobowiązani do ponoszenia opłat i jednocześnie będą musieli zmagać się z dwugodzinnymi ograniczeniami parkowania, znacznie podniesie to koszty uczestnictwa rodziny w przedstawieniu dla dzieci czy wydarzeniu dla seniorów. Nadal nie będą oni jednak mieli gwarancji znalezienia miejsca parkingowego – ani w Strefie L, ani w dalszej okolicy. Specjalne pozwolenia dla odwiedzających również nie są dla nas rozwiązaniem, ponieważ nie dysponujemy mechanizmem umożliwiającym sprawiedliwe ich rozdzielenie pomiędzy kilka tysięcy członków. Co więcej, informowanie o takich pozwoleniach mogłoby wręcz zachęcać do częstszego korzystania z samochodów, zamiast ograniczać ich używanie.

To prawda, że posiadamy w naszym budynku niewielką liczbę własnych miejsc parkingowych, jednak muszą one służyć ponad 2000 aktywnych członków, dlatego

ich wykorzystanie jest ograniczone. Jest to szczególnie istotne w czasie, gdy nowe proponowane przepisy krajowe dotyczące bezpieczeństwa (Martyn’s Law) ograniczą dostęp pieszy do naszego budynku i nałożą dodatkowe wymogi bezpieczeństwa dotyczące naszych własnych miejsc parkingowych. Jesteśmy organizacją charytatywną, a nie przedsiębiorstwem komercyjnym, i nie mamy zamiaru udostępniać alternatywnych miejsc parkingowych ogółowi społeczeństwa. Obecne zasady parkowania w Strefie L, w których ograniczenia obowiązują jedynie w godzinach pracy w dni powszednie, bardzo nam odpowiadają. Zdecydowanie apelujemy, aby pozostały one bez zmian, przynajmniej w przypadku Ravenscourt Road i Ravenscourt Gardens. Wszelkie dodatkowe ograniczenia powinny dotyczyć wyłącznie pojazdów komercyjnych, które zatłaczają okoliczne ulice. Na naszej stronie internetowej podkreślamy, że do naszego budynku można dotrzeć komunikacją publiczną, i chętnie zrobimy więcej, aby zachęcić naszych członków i gości do korzystania z niej. Państwa propozycje dotyczące parkowania ograniczyłyby jednak możliwości wyboru środka transportu dla naszych członków i gości oraz dramatycznie zmniejszyły liczbę osób korzystających z naszego budynku i oferowanych przez nas usług." Petycję wciąż można podpisać pod poniższym linkiem: https://www.change.org/p/protect-access-to-cultural-events-atposk-stop-the-proposed-parking-changesin-zone-l. /RED/

POSK

polish news ~

~ polish news

POLSKIE DOŻYNKI W SERCU LONDYNU Polish Day in Perivale czyli Londyńskie Dożynki 2026, już 12 września, w godz. 13:00 – 19:00. To będzie dzień pełen polskiej tradycji, muzyki, pysznego jedzenia, atrakcji dla całych rodzin oraz doskonała okazja do promocji polskich firm wśród tysięcy odwiedzających. W programie m.in.: • Robert Burneika – Hardkorowy Koksu • Poszukiwania Najsilniejszego Mężczyzny w Perivale • Przeciąganie liny i konkursy rodzinne • Matt Palmer & Rizi Papi • Edyta Sawa, SILVIA i DJ Nick Van Kukaj • Polski folklor i tradycyjne obrzędy dożynkowe • Atrakcje dla dzieci i mini farma • Polska kuchnia, grill i zimne piwo

Bilet dla osoby dorosłej: tylko £5 Dzieci do 16. roku życia – wstęp bezpłatny! Nie czekajcie — zamówcie bilety online już teraz i zaproście rodzinę oraz znajomych: Sobota, 12 września 2026 13:00–19:00 Ealing Central Sports Ground, Horsenden Lane South, Perivale UB6 8GP

polish news ~

O KULISACH WIELKIEJ POLITYKI W POSK O wojnie rosyjsko-ukraińskiej, kulisach polityki i książce "Kłopot z Zełenskim" będzie mowa na spotkaniu ze Zbigniewem Parafianowiczem – dziennikarzem, reporterem i autorem specjalizującym się w tematyce międzynarodowej, bezpieczeństwa oraz Europy Wschodniej. Organizuje je Biblioteka Polska POSK w Londynie. Autor od lat opisuje kulisy dyplomacji, wojny rosyjsko-ukraińskiej oraz funkcjonowania służb specjalnych, łącząc reporterską precyzję z dostępem do źródeł w świecie polityki i wojskowości. Spotkanie będzie poświęcone jego najnowszej książce "Kłopot z Zełenskim". 11 września 2026, godz. 18:30 Sala Malinowa, POSK, Londyn

WYŚLEMY TWOJE PIENIĄDZE

Z UK DO POLSKI SZYBKO, TANIO, BEZPIECZNIE

10 ~ polish news

POLSKIE, ARCYPOLSKIE

„I Festiwal Kultury Polskiej na Wyspach. Polskie, arcypolskie” odbędzie się w dniach 12-20 września 2026 roku w Polskim Ośrodku Społeczno-Kulturalnym w Londynie. To interdyscyplinarny festiwal, pokazujący wyjątkowość i wielowymiarowość kultury polskiej na Wyspach. Tematy przewodnie festiwalu nawiązują do patronów roku 2026 – Andrzeja Wajdy i 100-lecia Gdyni. W ramach projektu zaplanowane są: przegląd filmów Andrzeja Wajdy w Kinie POSK, przegląd teatralny małych form scenicznych, warsztaty choreograficzne i wokalne, wystawa i katalog pt. „Sztuka polska na Wyspach”, rocznik poetycki oraz konkurs poetycki (slam). Radio POSK zaprezentuje słuchowisko powstałe na podstawie tekstu Josepha Conrada „Lord Jim”.

1 września 2026

polish news ~

SĄ JUŻ MONETY Z KRÓLEM KAROLEM

W Wielkiej Brytanii do powszechnego obiegu trafiły monety z wizerunkiem króla Karola, co jest wydarzeniem historycznym dla brytyjskiej numizmatyki. Od dzisiaj mieszkańcy Wysp będą mogli znaleźć w swoich kieszeniach i portfelach nowe dziesięciopensówki z portretem monarchy. Według szacunków, ponad siedem milionów takich monet zostało właśnie wprowadzonych do obiegu. 25 sierpnia do publicznego obiegu trafiły dziesięciopensówki z wizerunkiem króla Karola, stanowiące czwarty nominał monet z jego portretem. Wcześniej, od 2022 roku, wprowadzano stopniowo monety o

nominałach 5 pensów, 50 pensów i 1 funta. Mennica Królewska poinformowała, że obecnie dystrybuowane jest 600 000 monet z datą 2023 oraz 6,5 miliona z datą 2026, aby sprostać rosnącemu zapotrzebowaniu na ten nominał.

Nowe monety 10 pensów wyróżniają się rewersem, na którym znajduje się głuszec. Ten projekt jest częścią kolekcji inspirowanej florą i fauną Wielkiej Brytanii, co odzwierciedla zaangażowanie króla w ochronę środowiska. Rebecca Morgan, dyrektor Mennicy Królewskiej, podkreśliła znaczenie umieszczenia tego zagrożonego ptaka na monetach, wyrażając nadzieję na

wywołanie ogólnokrajowej dyskusji na temat jego ochrony.

Monety z wizerunkiem króla Karola będą dostępne w urzędach pocztowych i oddziałach banków. Niektóre z nich będzie można również znaleźć w kasach w Royal Mint Experience, popularnej atrakcji turystycznej Mennicy Królewskiej w południowej Walii. Tymczasem monety z portretem królowej Elżbiety II nadal pozostają w obiegu jako prawny środek płatniczy, co ma zapewnić płynne przejście na nowy system przy minimalnym wpływie na środowisko i kosztach.

12 ~ polish news

8 MEDALI I CENNE DOŚWIADCZENIE POLAKÓW W BIRMINGHAM W sierpniu miały miesjce 27. Mistrzostwa Europy w Lekkiej Atletyce rozgrywane w Birmingham. Reprezentacja Polski zdobyła na nich 8 medali. To liczbowo lepszy wynik niż 2 lata temu w Rzymie (6 medali, po 2 z każdego kruszcu), choć w tym roku Polacy wracają z ME bez żadnego złotego, co oznacza dopiero 18. miejsce w klasyfikacji medalowej mistrzostw (w Rzymie było to 9. miejsce). Medale zdobywali w Birmingham reprezentanci 28 krajów. W klasyfikacji punktowej (za miejsca 1–8.) Polacy znaleźli się wyżej, niż 2 lata temu – na 7. miejscu, gromadząc okrągłe 100 punktów (w Rzymie było to 10. miejsce z 65. punktami). W Wielkiej Brytanii Biało-czerwoni sięgnęli po sześć srebrnych medali – Natalia Bukowiecka na 400 m, Klaudia Kazimierska na 1500 m, Pia Skrzyszowska na 100 m ppł., Ewa Swoboda na 100 m, Katarzyna Zdziebło w chodzie na dystansie maratonu i Maria Żodzik w skoku wzwyż oraz dwa brązowe – Jakuba Szymańskiego na 110 m ppł. i sztafety kobiet na 4×100 metrów w składzie Krystsina Tsimanouskaya, Pia Skrzyszowska, Magdalena Stefanowicz i Ewa Swoboda, a także Wiktoria Gajosz biegnąca w eliminacjach. Kolejne mistrzostwa Europy odbędą się na Stadionie Śląskim w Chorzowie w 2028 r.

Klasyfikację medalową wygrały Włochy – 22 medale (10 złotych, 6 srebrnych i 6 brązowych), druga była Wielka Brytania – 19 medali (9 złotych, 8 srebrnych i 2 brązowe), potem Niemcy – 21 medali (6 złotych, 10 srebrnych i 5 brązowych), Holandia – 14 medali (5–3–6) i Norwegia – 6 medali (4–0–2). Medali mogło być więcej, ale czasem do szczęścia brakowało naprawdę niewiele. Ostatecznie z lekkim niedosytem zakończyły się występy Marii Andrejczyk w rzucie oszczepem, która przyleciała na Wyspy z trzecim wynikiem. Nadzieje medalowe rozbudziła też Adrianna Sułek-Schubert, prowadząca po pierwszym dniu rywalizacji w siedmioboju (zakończyło się siódmą lokatą z 6375 pkt.). Tylko 1 cm do medalu zabrakło oszczepnikowi Dawidowi Wegnerowi.

- Przyjechałam tutaj po medal i wyjeżdżam z medalem - powiedziała wzruszona Klaudia Kazimierska. - Jestem bardzo szczęśliwa. Ani przez moment w tym biegu nie zwątpiłam, że będę na tym podium. Czułam się świetnie, miałam pod nogą. Nawet 300 metrów do metry myślałam, że ten bieg wygram - opowiadała Polka. 1 września 2026

W ostatnim dniu zawodów szóste miejsce zajęła męska sztafeta 4x400 m, a siódme żeńska 4x400 m. Miała w niej biec Natalia Bukowiecka, srebrna medalistka w biegu indywidualnym na 400 m, ale na minutę przed wejściem do call roomu zgłosiła kontuzję po rozgrzewce.

- Przepraszam wszystkich za swój bieg. Odcięło mnie na końcu kompletnie - powiedziała Anna Gryc. Anastazja Kuś - mistrzyni świata

juniorek z Oregonu z ubiegłego tygodnia - przyznała, że bardzo trudno było się sztafecie zebrać po stracie Natalii. - Wiadomo, że chciałyśmy walczyć. Wiedziałyśmy jednak, że o medal będzie już bardzo trudno, oddalił się - przyznała Kuś. Polki z Bukowiecką w składzie miały realną szansę na walkę o trzecie miejsce z Włoszkami. Sztafetę pań 4x400 m wygrała Holandia przez Wielką Brytanią.

polish news ~

14 ~ polish news

PANI BASIA KOŃCZY 80 LAT I NIE ZWALNIA TEMPA

W sierpniu Pani Basia Klimas-Sawyer obchodziła 80. urodziny. We wrześniu świętować będzie z nią kilkaset osób — wychowanków, tancerzy, muzyków, przyjaciół i przedstawicieli polskiej społeczności w Londynie. To dobry moment, by przypomnieć, jak wiele przez ponad pół wieku zrobiła dla polskiego folkloru w Wielkiej Brytanii. Tysiące dzieci i dorosłych uczyły się pod jej okiem tańca i śpiewu. Dla wielu, szczególnie tych wychowanych poza Polską, był to także sposób na poznanie własnych korzeni, tradycji i kultury.

A Pani Basia, mimo 80 lat, wcale nie zwalnia. Jeszcze tego lata pojechała ze swoimi Orlętami na Światowy Festiwal Polonijnych Zespołów Folklorystycznych w Rzeszowie. Zespół Pieśni i Tańca Orlęta założyła w Londynie 53 lata temu i do dziś jest jego dyrektorem artystycznym. Był to dziesiąty udział Orląt w rzeszowskim festiwalu i jedna z wielu zagranicznych podróży zespołu. Pierwszy wyjazd do Rzeszowa miał miejsce w 1980 roku, kiedy Pani Basia połączyła tancerzy Orląt i Młodego Lasu. Jako Orły i Lasy 1 września 2026

stali się pierwszym zespołem z Wielkiej Brytanii, który wziął udział w festiwalu.

Miłość Pani Basi do polskiego folkloru zaczęła się dużo wcześniej. Jako dziecko zobaczyła Mazowsze w londyńskiej Royal Albert Hall i zachwyciła się światem polskiego tańca ludowego. Niespełna dwadzieścia lat później pojechała do Polski, by tę pasję zamienić w prawdziwą wiedzę, stając się pierwszą osobą z Wielkiej Brytanii, która zdobyła kwalifikacje zawodowe w dziedzinie polskiego tańca ludowego i etnografii. Przez kolejne lata regularnie wracała do Polski, pogłębiając wiedzę u polskich specjalistów. Później zapraszała ich również do Wielkiej Brytanii, aby mogli dzielić się swoim doświadczeniem z tutejszymi instruktorami i tancerzami. W 1973 roku założyła Orlęta i od początku wiedziała, jaki zespół chce stworzyć. Dla Pani Basi zawsze ogromne znaczenie miała autentyczność. Kroki musiały być właściwe, stroje zgodne z regionem, a muzyka, pieśni i choreografia wierne tradycji. Ale sama poprawność nigdy jej nie wystarczała.

Chciała pokazać także ludzi, do których te tradycje należały — ich temperament, humor, zaloty, żarty, dumę i radość ze wspólnej zabawy. Polskę i polską kulturę taką, jaką sama kochała. Dla Pani Basi folklor nie jest czymś, co należy zamknąć w muzeum. Musi żyć. I tę filozofię widać za każdym razem, gdy Orlęta wychodzą na scenę.

Hasło zespołu brzmi „Bringing the party to the stage since 1973” — i trudno o lepsze podsumowanie żywiołowej, autentycznej atmosfery, którą Pani Basia tworzy od 53 lat. Radość tancerzy nie jest udawana — naprawdę lubią ze sobą tańczyć i być razem. Bo dla Pani Basi równie ważne jak to, co dzieje się na scenie, zawsze było to, co dzieje się poza nią. Wokół zespołu powstały przyjaźnie, rodziny i więzi, które trwają długo po zakończeniu przygody z tańcem. Dziś Pani Basia uczy już trzeciego pokolenia niektórych rodzin. Dzieci, które kiedyś przychodziły na jej próby, po latach przyprowadzały własne dzieci, a z czasem także wnuki. Jest nauczycielką pełną energii, ciepła i pasji. Potrafi przytulić, wesprzeć i zaopiekować się swoimi tancerzami, ale jednocześnie uczy zaangażowa-

polish news ~

czenia i poczucia wspólnoty, dzięki którym ta tradycja może naprawdę żyć. Do tego potrzebni są ludzie.

Jeżeli więc chcesz tańczyć, grasz na instrumencie, śpiewasz, masz pomysły, umiejętności albo trochę czasu, który możesz podarować — dołącz do Orląt. Pani Basia ma jeszcze wiele do przekazania, a kolejne pokolenie ma szansę ponieść jej pracę dalej.

A kiedy we wrześniu kilkaset osób spotka się w Londynie, by wspólnie świętować, chcemy powiedzieć w imieniu Orląt i całego środowiska polskiego folkloru w Wielkiej Brytanii: nia i szacunku. Dla wielu stała się kimś znacznie więcej niż instruktorką — patrzyła, jak dorastają, przeżywała z nimi ważne chwile i pozostała częścią ich życia i rodzin. Jej działalność nigdy nie ograniczała się do Orląt. Od 1977 roku przez 27 lat uczyła również w Młodym Lesie, a w latach 2004–2015 była prezesem Federacji Polskich Zespołów Folklorystycznych w Wielkiej Brytanii. Prowadziła też zajęcia w angielskich szkołach, promując polski taniec i kulturę zarówno wśród Polonii, jak i szerszej brytyjskiej publiczności. Za tę pracę otrzymała wiele ważnych wyróżnień. W 1981 roku przyznano jej prestiżową Nagrodę im. Oskara Kolberga, a później Brązowy Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” oraz inne polskie i brytyjskie odznaczenia. W tym roku znalazła się również w gronie „Extraordinary Women of Wandsworth” — historycznych i współczesnych kobiet, które wniosły szczególny wkład w życie lokalnej społeczności. Jednak kiedy Pani Basia mówi o tym, co przez te wszystkie lata udało jej się osiągnąć, najważniejsi są dla niej ludzie. Jest dumna, że Orlęta dały tak wielu osobom pewność siebie, przyjaźnie, poczucie przynależności, a przede wszystkim bliższą

więź z Polską i lepsze zrozumienie własnego dziedzictwa.

I dziś, mając 80 lat, nie myśli o tym, żeby przestać. Myśli o tym, jak sprawić, żeby to wszystko trwało dalej. Chciałaby, aby do Orląt dołączały kolejne pokolenia tancerzy, aby rozwijała się kapela, aby ktoś pomógł prowadzić śpiew i chór, a nowe osoby włączały się w pracę komitetu i opiekę nad bogatą kolekcją strojów. Bo przyszłość Orląt to nie tylko zachowanie tradycji, której Pani Basia poświęciła całe życie. To również przekazanie dalej wiedzy, doświad-

Pani Basiu, życzymy Pani najpiękniejszych 80. urodzin. Dziękujemy za wszystkie lata pracy, za wiedzę, taniec, muzykę, przyjaźnie, wspomnienia i pokolenia ludzi, które Pani wokół siebie zgromadziła. Sto lat, Pani Basiu i na zdrowie!

Dołącz do Orląt E-mail: info@orleta.co.uk Tel.: 07793 046292 Facebook · Instagram · TikTok · YouTube: @ orletalondon

16 ~ autopromocja

JAK SŁUCHAĆ SAMI SWOI RADIO? Radio dostępne jest z nadajników DAB + w Londynie, Edynburgu, Manchesterze i Newcastle. Sami Swoi Radio możesz słuchać w najlepszej jakości DAB+ w domu, w pracy czy też w samochodzie. Jeśli jesteś w naszym największym zasięgu DAB+, po prostu w swoim odbiorniku wyszukaj Sami Swoi Radio. Zobacz jakie to proste.

Aplikacje mobilne Sami Swoi Radio i strona www.

Dla tych, którzy mimo największego zasięgu wśród polskich rozgłośni będą mieli trudności z odbiorem lub mają starsze odbiorniki bez DAB+, mogą słuchać Sami Swoi Radio poprzez aplikacje mobilne oraz naszą stronę www.SamiSwoiRadio.co.uk.

Sami Swoi Radio można słuchać przez stronę internetową na różne sposoby:

1. Klikając przycisk “play” w widgecie radia na stronie głównej lub tym poniżej. 2. Klikając w link. Otworzy się nowa karta z Playerem Sami Swoi Radio. 3. Kolejną opcją jest pobranie pliku playlisty Sami Swoi Radio i uruchomienie go w dowolnym odtwarzaczu multimedialnym na swoim PC.

Wolisz słuchać radia na telefonie?

Już teraz możesz pobrać dedykowaną aplikację Sami Swoi Radio na telefon lub tablet z systemem Android oraz iOS. 1. Aby pobrać aplikację na telefon, kliknij Google Play lub Apple Store, bądź wejdź bezpośrednio do sklepu i wyszukaj Sami Swoi Radio. Możesz także zeskanować aparatem w telefonie kod QR. 2. W sklepie Google Play lub App Store kliknij Zainstaluj. Aplikacja pobierze się na Twój telefon lub tablet. 3. Po instalacji po prostu wejdź do aplikacji i słuchaj Sami Swoi Radio po swojemu!

Sami Swoi Radio na urządzeniach z 1 września 2026

Alexa.

Aby uruchomić Sami Swoi Radio w Twojej Alexie należy wybrać jeden z trzech poniższych sposobów. 1. Powiedz w kierunku Alexy: “Alexa, ENABLE The Polish Radio”. Jeśli komenda zostanie prawidłowo odczytana przez Alexę - wówczas powinna ona rozpocząć odtwarzanie naszej stacji radiowej. Każde następne uruchomienie Sami Swoi Radio wystarczy, że będzie poprzedzone komendą: “Alexa, Open The Polish Radio” lub “Alexa, Start The Polish Radio”. 2. Odwiedź stronę z Sami Swoi Radio Alexa Skill i aktywuj go na swoim koncie: 3. Jeśli czynności z punktu 1 i 2 nie okażą się wystarczające, wówczas należy odwiedzić stronę Amazon.co.uk i zalogować się do konta do którego jest przypisana Twoja Alexa. Następnie w oknie wyszukiwania wpisz: “Sami Swoi Radio”. Po wyszukaniu naszej stacji radiowej, kliknij na logo Sami Swoi Radio. Następnie należy uruchomić Skill na Alexę. Po prawej stronie monitora znajduje się sekcja pod nazwa: “Get this Skill”. Kliknij w przycisk “ENABLE” pod tym napisem. Teraz wydaj komendę: “Alexa, Open The Polish Radio” lub “Alexa, Start The Polish Radio” - i Twoja Alexa powinna rozpocząć odtwarzanie naszej stacji. Jeśli mimo powyższej instrukcji nadal masz problem z uruchomieniem Sami Swoi Radio na swojej Alexie, napisz do nas a my Ci pomożemy.

Sami Swoi Radio na platformach radiowych.

Na tym oczywiście nie koniec. Sami Swoi Radio jest dostępne także na największych, globalnych radiowych platformach internetowych, takich jak Tuneln Inc,

MyTunerRadio, Radio.pl, Radio UK czy Zeno.FM. Opcje słuchania są dwie: możesz odtworzyć Sami Swoi Radio bezpośrednio na stronach tych platform lub jeśli preferujesz aplikacje, możesz pobrać je na swój telefon i wyszukać Sami Swoi Radio. 1. Wejdź na wybraną platformę radiową z podanych linków poniżej. 2. Kliknij przycisk “Play” i słuchaj Sami Swoi Radio. 3. Możesz też pobrać aplikacje tych platform na telefon lub tablet z iOS lub Android. Jak już to zrobisz, po prostu wyszukaj stacji Sami Swoi Radio i ciesz się najlepszą muzyką.

Tuneln Inc - https://tunein.com/radio/ Sami-Swoi-Radio-s240836/ Radio.pl - https://www.radio.pl/s/samiswoiradio Radio UK - https://www.radio-uk.co.uk/ sami-swoi-radio Zeno.FM - https://zeno.fm/sami-swoi-radio/ My Tuner Radio - https://mytuner-radio. com/radio/sami-swoi-radio-472128/ Radio Garden Live - http://radio.garden/ listen/sami-swoi-radio/Co3rXGbE Sami Swoi Radio można także słuchać na telewizorach za pomocą dekodera Canal+ (NC+) w aplikacji Radio+ na kanale 616.

autopromocja ~

Sami Swoi Radio - Największa Polonijna rozgłośnia w UK i IRL! PONIEDZIAŁEK - PIĄTEK 06:00 - 10:00 - “Pozytywny Poranek” - Łukasz Zalewski 10:00 - 14:00 - “Południk Zero” - Witek Lazar

11:40 – 11:45 - “Trybunał Kulinarny” - Witek Lazar 12:00 – 13:00 - “Polska Godzina” – polskie hity

14:00 – 18:00 - “Popołudniowy Express” – Tomasz Miara 18:00 – 19:00 - “SuperNove” - nowości muzyczne dnia 19:00 – 22:00 - “Dobry Wieczór z SSR”

SOBOTA:

07:00 – 12:00 - “Dzień Dobry Weekend” 12:00 – 13:00 - “Polska Godzina” – polskie hity

18:00 – 19:00 - “SuperNove” - nowości muzyczne dnia 20:00 – 24:00 - “Party Mix”

00:00 – 02 00 - “A State Of Trance” – Armin Van Buuren

NIEDZIELA:

07:00 – 12:00 - “Dzień Dobry Weekend”

12:00 – 13:00 - “Polska Godzina” – polskie hity

18:00 – 19:00 - “SuperNove” - nowości muzyczne dnia 20:00 – 24:00 - “Dobry Wieczór z SSR”

CZWARTEK: 06:00-08:00 - “Test Muzyczny” PIĄTEK: 06:00-08:00 - “Piosenka Na Życzenie”

Wiadomości: Co godzinę całą dobę - (poniedziałek - piątek) Wiadomosci Weekend: Co godzinę - (od 7:00 do 19:00)

Wiadomości z UK i IRL: Co godzinę - (od 6:30 do 17:30 – pn-pt) Antena (Studio) tel/sms/Whatsapp: +447510011002 Radio Manager tel/sms/Whatsapp: +447944410300

Nasza aplikacja na telefony z Android i iOS do pobrania tutaj:

18 ~ polish news

Niech wybrzmi pamięć! Spektakl muzyczny „Wojenko, Wojenko” pod nowym tytułem „Niech Wybrzmi Pamięć” odbędzie się 20 września! Koncert zabierze widzów w podróż przez najważniejsze wydarzenia tamtych lat – od września 1939, przez Dywizjon 303, Monte Cassino, aż po Powstanie Warszawskie. Jest to zarówno lekcja historii, jak i emocjonalna podróż dla starszych, jak i młodszych pokoleń. 20 września godz. 17.00 £10 dostępne online: https://shorturl.at/rHz30

1 września 2026

polish news ~

WIECZÓR PIOSENEK O MIŁOŚCI Będzie to wieczór wypełniony muzycznymi opowieściami o miłości w jej przeróżnych obliczach - od tej młodej i naiwnej po miłość dojrzałą. Ten muzyczny wieczór przyniesie niezapomniane emocje. Publiczność usłyszy, między innymi, takie przeboje jak „Zakochani są wśród nas” czy „Z tobą chcę oglądać świat”.

W miłosne objęcia zabierze Państwa pięcioro aktorów - Joanna Trzepiecińska, Aneta Todorczuk, Paulina Pytlak, Weronika Brudzińska i Wojciech Brzeziński, którym towarzyszyć będzie zespół muzyczny w składzie: Bogdan Hołownia - fortepian, Piotr Rodowicz – kontrabas, Marcin Jahr - instrumenty perkusyjne, Romulad Erenc – gitara. „Zakochana piosenka” to koncert, który porusza serce, bawi i zostaje w pamięci na długo – idealna propozycja dla wszystkich, którzy chcą przeżyć wieczór pełen emocji i pięknej muzyki. 26 września godz. 19.00 £15 dostępne online: shorturl.at/BwPuc

20 ~ kultura

GWIAZDY NA POLISH JAZZ FESTIVALU

Druga odsłona festiwalu ponownie zgromadzi artystów reprezentujących różne pokolenia polskiej sceny jazzowej, prezentując zarówno jej legendy, jak i twórców wyznaczających nowe kierunki. W programie są m.in. Urszula Dudziak, Leszek Możdżer oraz Kayah z projektem Jazzayah. Wystąpią również przedstawiciele współczesnej sceny improwizowanej, w tym EABS, Wojtek Mazolewski Quintet, Marcin Masecki Trio, Warsaw Village Band, Hvmble i kwartet Kosmonauci. Jednym z najważniejszych wydarzeń festiwalu będzie Warsaw Jazz Takeover, który odbędzie się 13 września w Union Chapel. Całodniowy program obejmie koncerty, panel dyskusyjny, prezentację warszawskiej sceny jazzowej oraz afterparty z kolektywem Soul Service. W programie znalazł się także interdyscyplinarny projekt Chopin Residue autorstwa Mariusza Szypury – nowoczesna interpretacja muzyki Fryderyka Chopina, łącząca eksperyment dźwiękowy ze sztukami wizualnymi. Koncerty odbędą się w trzech wyjątkowych londyńskich obiektach: Cadogan Hall, Kings Place i Union Chapel, należących do najciekawszych przestrzeni koncertowych miasta. Polish Jazz Festival to okazja, by odkryć różnorodność współczesnego polskiego jazzu – od uznanych mistrzów po artystów młodego pokolenia. Wrześniowa edycja zapowiada się jako jedno z najciekawszych wydarzeń muzycznych sezonu dla miłośników jazzu, improwizacji i odważnych artystycznych poszukiwań . Bilety: https://polishjazzfestival.com/

1 września 2026

kultura ~ 21

POLSKA TERAZ 2026

We wrześniu i październiku 2026 roku festiwal POLSKA TERAZ | London 2026 zaprosi widzów do odkrywania współczesnej polskiej kultury poprzez koncerty, wystawę i wydarzenia artystyczne prezentujące twórców, którzy w oryginalny sposób łączą tradycję z nowoczesnością.

Program W programie festiwalu znajdą się występy wybitnych polskich artystów reprezentujących różnorodne obszary współczesnej kultury. Łukasz Kuropaczewski — recital gitarowy 11 września | 7.00 pm | The Amadeus, Little Venice Gitara to połączenie emocji i nastroju i taki będzie ten wieczór. Wypełniony rytmem, magią i emocjami, jakie wywołać może tylko gitara w najlepszych rękach. Łukasz Kuropaczewski należy do najlepszych europejskich wykonawców i pokaże, że magia przybiera wiele form: od skąpanej w słońcu pasji utworu "Asturias" Albéniza, poprzez charakterystyczny polski klimat "Suity w stylu polskim" Tansmana – pierwszego polskiego kompozytora nominowanego do Oscara, i mazurków Chopina, aż po żywe barwy "Sonaty" Michała Góreckiego. Kameralny wieczór pełen muzyki, wirtuozerii i niepowtarzalnej magii gitary klasycznej — w nastrojowej scenerii klubu "The Amadeus" w dzielnicy Little Venice. Wstęp bezpłatny, liczba miejsc limitowana. Rezerwacje: https://luma.com/h204j0u3

Piotr Sałajczyk — recital fortepianowy 12 września | 5.00 pm | The Duke’s Hall, Royal Academy of Music Polska muzyka w dialogu z Europą. Pianista zaprasza nas w muzyczną podróż bez granic, łącząc charakterystyczne brzmienia utworów Władysława Szpilmana, Karola Szymanowskiego i Fryderyka Chopina z muzyką Johannesa Brahmsa. Od poruszającego utworu "Życie maszyn" Szpilmana i zmysłowego, sugestywnego świata mazurków i "Szeherezady" Szymanowskiego, po rapsodie Brahmsa i olśniewające „Andante spianato et Grande Polonaise brillante” Chopina – program ten ukazuje nieoczekiwane powiązania między muzyką polską a szerszą europejską tradycją muzyczną. Recital poświęcony dialogowi muzycznemu i bogactwu kultury europejskiej w wykonaniu pianisty przywracającego głos kompozytorom, których historia niemal uciszyła, a jednocześnie inspirującego powstawanie nowej muzyki. Wstęp bezpłatny. Rezerwacje na: https://luma.com/9j8rr5ev proMODERN shakespired 12 września | 7.00 pm | VOCES8 Centre Czy miłość jest wieczna? Na to pytanie postara się odpowiedzieć zespół wokalny proMODERN, laureat 5 Fryderyków w tym za nagranie programu proMODERN shakespired. Sonety Szekspira, stały się jednym z najsłynniejszych wyrazów miłości, pożądania, zazdrości i cierpienia spowodowanego uczuciem w historii. Od ponad 400 lat inspirują nie tylko artystów. proMODERN przedstawi wybrane sonety z muzyką polskich kompozytorów, stworzoną w bardzo różnych stylach — archaizującym, jazzowym, współczesnym — ukazując, jak niewiele zmieniły się nasze najgłębsze emocje na przestrzeni wieków. W programie znalazł się również utwór autorstwa Philipa Lawsona z zespołu The King’s Singers. Wciągająca podróż przez miłość, pożądanie, zazdrość i przemijanie. Wstęp bezpłatny. Rezerwacje na: https://luma.com/448ppk1z Aga Zaryan Trio — koncert jazzowy 13 września, 7.00 pm | The Toulouse Lautrec Jazz Club Wieczór z jedną z najbardziej cenionych polskich wokalistek jazzowych. Aga Zaryan jest podziwiana za swój ciepły, aksamitny głos, naturalną frazę oraz głębokie przywiązanie do klasycznej tradycji jazzowej. Program łączy standardy jazzowe z utworami z jej własnego repertuaru. Jako pierwsza polska artystka, która nagrała płytę dla legendarnej wytwórni Blue Note Records, Zaryan łączy elegancję klasycznego jazzu ze swoim

charakterystycznym brzmieniem, zapowiadając kameralny i pełen atmosfery wieczór w Londynie. Wstęp bezpłatny. Rezerwacje na: https://luma.com/9f3nni6q

Mateusz Szablowski – Art Exhibition 15 października, 5:00 pm | The Handbag Factory – Gallery Two Tożsamość i autoportret to główne motywy jego twórczości, w której osobiste doświadczenia łączą się z refleksją nad innością, męskością i normami społecznymi. Zarówno w sensie dosłownym, jak i metaforycznym Mateusz wykorzystuje symbolikę maski jako wizualny znak w nieustannym procesie ukrywania i ujawniania tożsamości. Każde nowe przedstawienie własnej postaci staje się odmianą jego osobowości, w której zgłębia napięcia między wewnętrznym „ja” a zewnętrznymi oczekiwaniami. Wystawa czynna do 27 października. Wstęp wolny / bezpłatny.

Jakub Kuszlik — recital fortepianowy 18 października, 5.00 pm | The Duke’s Hall, Royal Academy of Music Jakub Kuszlik, laureat XVIII Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Chopina w Warszawie, powraca do Londynu z programem łączącym utwory Chopina, Szymanowskiego i Prokofiewa. Jego recital rozpocznie się Nokturnem c-moll i Balladą F-dur Chopina, po których zabrzmi "Szerazada" z cyklu "Maski" Szymanowskiego oraz poruszająca VI Sonata fortepianowa Prokofiewa. Znany ze swojej wyjątkowej wrażliwości muzycznej i głębokich interpretacji repertuaru romantycznego, Kuszlik łączy wirtuozerię z głęboko osobistym podejściem do muzyki. Wstęp bezpłatny. Zarezerwuj swoje miejsce już dziś na: https://luma.com/4ho84ikk

22 ~ kultura

TANGO WRACA NA SCENĘ POLSKĄ W LONDYNIE

POSK

"Tango” Sławomira Mrożka – jedna z najważniejszych pozycji polskiej dramaturgii, która po sukcesie poprzednich wystawień ponownie zagości na naszej scenie 16-18 października 2026. Wyśmienita czarna komedia w brawurowej interpretacji aktorów Sceny Polskiej Londyn gwarantuje rozrywkę na najwyższym poziomie! Po entuzjastycznie przyjętych przedstawieniach Scena Polska Londyn ponownie zaprasza na najwybitniejszy dramat Sławomira Mrożka „Tango”, by raz jeszcze porwać publiczność błyskotliwym humorem, znakomitymi kreacjami aktorskimi i niezwykle aktualnym spojrzeniem na świat. W świecie pozbawionym zasad i wartości, w niedużym, zagraconym mieszkaniu rozgrywa się starcie pokoleń. Paradoksalnie to najmłodszy członek rodziny, 25-letni Artur dąży do opanowania chaosu i uporządkowania świata, który jego rodzice – Stomil i Eleonora przewrócili do góry nogami i doprowadzili do absolutnej anarchii. Walcząc o przywrócenie tradycji, Artur zmuszony będzie do poskromienia buntu rodziców, okiełznania babci Eugenii i wuja Eugeniusza, a także zdobycia uczucia młodziutkiej Ali. Na drodze stanie mu jednak prymitywny osiłek Edek – typ spod ciemnej gwiazdy. Po sukcesie londyńskich spektakli i ogromnym zainteresowaniu Polonii spoza stolicy Scena Polska Londyn przygotowuje trasę „Tanga” po południowej Anglii. Zanim jednak wyruszy w drogę, zapraszamy raz jeszcze do Teatru POSK na wyjątkowy jesienny powrót spektaklu. Scena Polska.UK w POSK-u była najbardziej uznanym i popularnym zespołem teatralnym działającym w środowisku polskim w Londynie. W ciągu 21 lat swojej działalności zespół Sceny Polskiej.UK skupiający zawodowych aktorów, piosenkarzy

1 września 2026

i muzyków zaprezentował 56 premier, w tym dwie prapremiery światowe sztuk autorów polskich. Za swoje osiągnięcia Scena Polska.UK została nagrodzona przez Prezydenta RP prestiżowym odznaczeniem Flagą Narodową. Scena Polska Londyn jest chlubną kontynuacją tej tradycji. Występują: Zofia Walkiewicz, Joanna Kańska, Karolina Kosielak, Jarosław Ciepichał, Wojtek Piekarski, Michał Kusztal, Łukasz Zapłotny Reżyseria: Wojtek Piekarski Scenografia: Beata Barton-Chapple Piątek, 16 października, godz. 19:00 Sobota, 17 października, godz. 11:00 (dla szkół) Sobota, 17 października, godz. 19:00 Niedziela, 18 października, godz. 16:00

BILETY: VIP - £30 Normalne - £25 Miejsca z ograniczoną widocznością - £15 Grupowe - £15 (nie dotyczy miejsc VIP) Ulgowe (studenci i renciści) - £3 zniżki (konieczny kontakt z box office 07976053374) TEATR POSK-u 238-246 King Street, London W6 0RF Najbliższe stacje metra: Ravenscourt Park oraz Hammersmith

INFORMACJE I REZERWACJE: Tel. 07976053374 w godz. 14:00-16:00 e-mail: info@scenapolska.uk www.scenapolska.uk

kultura ~ 23

Mistrz Młynarski na Scenie Polskiej Mistrz Młynarski na Scenie Polskiej „Jesteśmy na wczasach” to wyjątkowy muzyczny spektakl oparty na twórczości Wojciecha Młynarskiego, pełen ponadczasowych piosenek, humoru i wzruszeń. Scena Polska Londyn pokaże go w dniach 9-11 października 2026. Mistrz słowa, puenty, błyskotliwy obserwator polskiego społeczeństwa. Jego teksty bawią, wzruszają i zachwycają. Piosenki Wojciecha Młynarskiego to mistrzowskie estradowe miniatury, których bohaterami jesteśmy my, nasi sąsiedzi i świat, który doskonale znamy. W spektaklu „Jesteśmy na wczasach” usłyszycie utwory, które przez lata towarzyszyły kolejnym pokoleniom – budziły uśmiech, wzruszały i trafnie komentowały polską rzeczywistość. Młynarski znakomicie operował językiem, żargonem i gazetowym skrótem. Jego powiedzonka na stałe weszły do codziennego języka. Ponadczasowe teksty Wojciecha Młynarskiego sprawiają, że koncert nie mógłby się odbyć bez takich klasyków jak: „W Polskę idziemy”, „W co się bawić” czy „Mija mi”, które na stałe zapisały się w historii polskiej piosenki. PENSJONAT ORZEŁ – tu wszystko może się wydarzyć! Spektakl „Jesteśmy na wczasach” to podróż przez największe przeboje Wojciecha Młynarskiego w nowych aranżacjach. Akcja rozgrywa się w realiach Pensjonatu Orzeł, gdzie kuracjusze przyjechali nie tylko na wypoczynek, ale również… w poszukiwaniu miłości. A Panna Krysia (z Panem Mietkiem, który właśnie się przysiadł) złamie tam niejedno serce… Oj, będzie się działo! Zapraszamy! Występują: Zuzanna Markowska Magdalena Włodarczyk Dorota Zięciowska Jan Marczewski Dominik Mironiuk Wojtek Piekarski Choreografia: Olga Szostak Piątek 9.10 godz. 19:00 Sobota 10.10 godz. 16:00 i 19:00 Niedziela 11.10 godz. 16:00 i 19:00

BILETY: VIP – £30 Normalne – £25 Miejsca z ograniczoną widocznością – £15 Grupowe – £15 (nie dotyczy miejsc VIP) Ulgowe (studenci i renciści) – £3 zniżki (konieczny kontakt z box office: 07976053374) TEATR POSK-u 238–246 King Street, London W6 0RF INFORMACJE I REZERWACJE: Tel. 07976053374 (w godz. 14:00–16:00) E-mail: info@scenapolska.uk www.scenapolska.uk

24 ~ styl życia

DO PRACY ROWEREM? TO WYBÓR CHRONIĄCY PRZED RAKIEM I ZAWAŁEM 20 proc. Polaków codziennie jeździ na rowerze do pracy. To zdrowy wybór: daje doskonałą ochronę przed przedwczesną śmiercią z powodu chorób serca i raka. Trochę nawet lepszą, niż pójście pracy piechotą, a bez wątpienia lepszą niż dojeżdżanie autem.

uczestniczek w wieku 40-69 lat z 22 lokalizacji w Wielkiej Brytanii, sprawdzając jednocześnie, jak dany sposób wpływa na występowanie zgonów z powodu chorób układu krążenia i nowotworów oraz zapadalność na te choroby.

Zmniejszenie ryzyka zarówno chorób układu krążenia i nowotworów oraz zgonów z ich powodu wskutek jazdy do pracy rowerem zostało udowodnione naukowo. O tym, jak różny sposób dotarcia do pracy wpływa na zdrowie, napisali ostatnio na łamach The BMJ angielscy naukowcy, którzy w szeroko zakrojonym pięcioletnim populacyjnym badaniu obserwacyjnym pod lupę wzięli sposoby podróży do pracy 263 450 uczestników i

W trakcie pięcioletniej obserwacji w badanej grupie zmarło w sumie 2430 uczestników, przy czym 496 z powodu chorób układu krążenia oraz

1 września 2026

Co istotne, autorzy tego badania uwzględnili w analizie statystycznej zebranych wyników także czynniki mogące zakłócić rezultaty ich obserwacji (wpływające na zmniejszenie lub zwiększenie ryzyka zgonu z powodu chorób układu krążenia czy raka), takie jak płeć, wskaźnik BMI, palenie tytoniu, status ekonomiczno-społeczny itp.

1126 z powodu nowotworu. Naukowcy zbierali też dane na temat zapadalności na choroby układu krążenia i nowotwory w badanej grupie. Sprawdzali ponadto, po uwzględnieniu czynników ryzyka, jaki był sposób dotarcia do pracy wszystkich uczestników badania. Okazało się, że dojeżdżanie do pracy rowerem najlepiej chroniło (znacznie zmniejszało ryzyko) przed śmiercią z powodu chorób układu krążenia czy nowotworu, a także zachorowaniem na te choroby.

Ci, którzy do pracy wybierają się spacerem, także chronią swoje zdrowie, jednak w świetle ustaleń zespołu brytyjskich badaczy - najbardziej

styl życia ~ 25

zmniejszają u siebie ryzyko zawału czy choroby układu krążenia.

Ustalenia brytyjskich naukowców tylko potwierdzają wcześniejsze doniesienia naukowe na ten temat. Nowością jest jednak tak duża grupa badanych oraz stosunkowo długi czas obserwacji. Na uwagę zasługuje też rzetelna metodologia badania. DLACZEGO POLACY JEŻDŻĄ ROWEREM?

Bo lubią. Jeśli ktoś się waha, czym wybrać się do pracy, ma dodatkowe twarde argumenty za przesiadką na dwa kółka. Czynnikiem sprzyjającym takiej decyzji z pewnością będzie przyjemność płynąca z jazdy na rowerze.

Z polskiego badania opinii publicznej wynika bowiem, że najczęściej rowerem do pracy wybierają się ci, którzy po prostu lubią jazdę na tym jednośladzie, a poza tym chcą dbać o swoje zdrowie. Z wybraniem takiej metody dotarcia do pracy rezygnują zaś przede wszystkim ci, którzy mają do niej daleko albo ci, którzy uważają, że transportem publicznym czy własnym samochodem dojadą szybciej. A MOŻE PREMIA W PRACY?

Cieszy postawa niektórych pracodawców, którzy zachęcają do zdrowego transportu do pracy. Istnienie takich zachęt zadeklarowało ponad 20 proc. ankietowanych zamieszkujących miasta

liczące 150-300 tys. mieszkańców. Do zdrowego wyboru motywowani są przede wszystkim udostępnianiem specjalnego parkingu dla rowerów i możliwością korzystania z prysznica w pracy. Co ciekawe, są też i tacy pracodawcy, którzy do zdrowego trybu życia zachęcają premią finansową.

Justyna Wojteczek www.zdrowie.pap.pl

Dane na temat jazdy rowerem w Polsce pochodzą z badania PAYBACK Opinion Poll przeprowadzonego w czerwcu tego roku metodą ankiety online na grupie 1225 osób w wieku 18-65 lat. http://www.bmj.com/content/357/bmj.j1456

26 ~ styl życia

CZYM ODURZAJĄ SIĘ DZIECI I MŁODZIEŻ

Lista produktów i substancji, używanych przez dzieci i młodzież do odurzania się, jest o wiele dłuższa niż się powszechnie uważa. To nie tylko substancje powszechnie uznawane za narkotyki. Eksperci ostrzegają, że dzieci i młodzież narkotyzują się m.in. popularnymi lekami, dostępnymi bez recepty w aptece czy drogerii. Młodzi ludzie, którzy szukają „mocnych wrażeń” albo chcą sobie „ulżyć w cierpieniu”, nierzadko sięgają po różnego rodzaju psychoaktywne substancje odurzające, inne niż alkohol, narkotyki i wyroby tytoniowe. Jest to w dzisiejszych czasach o tyle łatwiejsze niż kiedyś, że w internecie bez większego trudu można znaleźć informacje na temat tego, jakie konkretnie substancje trzeba zażyć i w jaki sposób je pozyskać, aby uzyskać „odlot”. Zjawisko odurzania się lekami dostępnymi bez recepty (tzw. OTC), a także ziołami i grzybami, niepodlegającymi kontrolowanemu obrotowi, przeanalizowali niedawno naukowcy z Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego oraz Uniwersytetu Szczecińskiego. Z ich analizy wypływa kilka ciekawych wniosków.

Po pierwsze, naukowcy potwierdzili, że popularne leki przeciwbólowe, na przeziębienie i przeciwhistaminowe zawierają substancje psychoaktywne (takie jak np. dekstrometorfan, efedryna, pseudoefedryna czy kodeina). Dodajmy, że zawierają je również inne grupy leków, np. nasenne i uspokajające. Po drugie, z analizy wynika, że nadużywanie leków OTC dotyczy głównie płci żeńskiej. Ponadto dziewczęta częściej niż chłopcy wykorzystują je w próbach samobójczych.

Po trzecie, naukowcy stwierdzili, że zatrucia lekami OTC powodowane są najczęściej przez 1 września 2026

preparaty wpływające na układ oddechowy, przeciwgorączkowe i przeciwbólowe. Liczba zatruć wzrasta sezonowo – w okresie wiosenno-letnim (koniec roku szkolnego, egzaminy, wakacje). Po czwarte, badacze wskazali, że odurzanie się substancjami psychoaktywnymi powoduje pogorszenie relacji między młodymi ludźmi.

Po piąte, z analizy wynika, że młodzież ma dostęp do grzybów mogących mieć działanie halucynogenne, nie tylko rosnących w lasach i na łąkach, ale również hodowlanych, które w formie świeżej lub suszonej można kupić w niektórych sklepach zielarskich, ogrodniczych czy też w internecie.

„Szeroki dostęp do legalnych środków zmieniających świadomość przyczynia się do upowszechniania w gronie młodzieży nowych wzorców rozrywki i spędzania czasu. Legalność środków kupowanych w aptece lub sklepach zielarskich stanowi o ich atrakcyjności, szczególnie w grupie nastolatków. Wybierają oni substancje o krótkotrwałym działaniu, których efekty można łatwo ukryć przed osobami z otoczenia. Popularnością cieszą się również te, których stosowanie nie wymaga iniekcji, ani tzw. wciągania, kojarzonego z patologią” – czytamy w podsumowującym wspomnianą analizę artykule, opublikowanym w czasopiśmie naukowym „Medycyna Pracy”.

Z artykułu wynika, że poza odurzaniem się, młodzież często nadużywa leków dostępnych bez recepty do „regulowania swoich emocji” (czyli np. poprawy nastroju), ale także do „samoleczenia” dolegliwości somatycznych. Często jednak młodzi nie zdają sobie sprawy z tego, że każdy lek ma działania uboczne. A niektóre z substancji psychoaktywnych obecnych w lekach OTC (np. dekstrometorfan) mogą uzależniać!

„Konieczne jest prowadzenie dalszych badań i opracowanie skutecznych programów profilaktycznych, ze względu na narastanie problemów i kosztów (psychologicznych, medycznych i społecznych), używania przez młodzież leków OTC w celach pozamedycznych. Istotne jest również poszerzenie zakresu danych statystycznych o precyzyjne dane dotyczące zatruć grzybami halucynogennymi wśród młodzieży” – czytamy w omawianym artykule. Więcej praktycznych informacji na temat problemu nadużywania przez młodzież różnego rodzaju substancji psychoaktywnych znaleźć można na stronach internetowych Krajowego Biura ds. Przeciwdziałania Narkomanii, a także na stronie poświęconej tzw. dopalaczom: https://www.dopalaczeinfo.pl/. Wiktor Szczepaniak zdrowie.pap.pl

styl życia ~ 27

28 ~ zdrowie

JAK

określić poziom stresu?

1 września 2026

zdrowie ~ 29 Nie ma jednej liczby, która określałaby nasz poziom stresu. Nauka dysponuje jednak kilkoma sposobami, by ocenić reakcje psychiki i organizmu na obciążenie. Specjaliści analizują m.in. hormony, pracę serca i nasze własne odczucia. Czy można sprawdzić, ile mamy stresu? Czy wystarczy zmierzyć kortyzol we krwi, założyć smartwatch i sprawdzić zmienność rytmu serca, a może po prostu odpowiedzieć na kilka pytań? Naukowcy od lat próbują znaleźć sposób, który pozwoliłby wiarygodnie określić poziom stresu. Problem w tym, że stres nie jest jedną, łatwo mierzalną substancją ani pojedynczym parametrem fizjologicznym. To złożona reakcja organizmu i psychiki, dlatego jego ocenę najlepiej przeprowadzać z wykorzystaniem kilku uzupełniających się metod. STRESU NIE DA SIĘ ZMIERZYĆ JEDNYM BADANIEM

Kiedy mówimy, że ktoś jest „bardzo zestresowany”, możemy mieć na myśli różne rzeczy. Jedna osoba doświadcza przede wszystkim napięcia psychicznego, gonitwy myśli i poczucia utraty kontroli. U innej pojawiają się bezsenność, przyspieszone bicie serca, napięcie mięśni czy problemy żołądkowe. Jeszcze inna może przez długi czas funkcjonować pod dużym obciążeniem, nie odczuwając go szczególnie intensywnie. To właśnie dlatego nie istnieje jedno uniwersalne badanie laboratoryjne, które mówiłoby: „poziom stresu wynosi 80 proc.”. Przegląd opublikowany w „Journal of Neuropsychiatric Disease and Treatment” wskazywał, że nie ma obecnie powszechnie zaakceptowanego standardu oceny stresu, choć jednym z obiecujących obiektywnych wskaźników jest zmienność rytmu serca, czyli HRV. W praktyce naukowej stres ocenia się więc na kilku poziomach: poprzez to, jak człowiek go subiektywnie postrzega, poprzez reakcje autonomicznego układu nerwowego oraz poprzez działanie osi podwzgórze– przysadka–nadnercza, której jednym z najważniejszych produktów jest kortyzol. NAJPROSTSZA METODA: ZAPYTAĆ CZŁOWIEKA

Choć może się wydawać, że kwestionariusz jest mało „medycznym” sposobem pomiaru stresu, właśnie samoocena jest jednym z podstawowych narzędzi stosowanych w badaniach. Jednym z najbardziej znanych jest Perceived Stress Scale (PSS), czyli Skala Odczuwanego Stresu opracowana przez Sheldona Cohena, Toma Kamarcka i Robina Mermelsteina. Autorzy przedstawili ją w 1983 r. w artykule „A global measure of perceived stress”, opublikowanym w „Journal of Health and Social Behavior”. PSS nie pyta przede wszystkim o to, ile stresujących wydarzeń spotkało człowieka. Interesuje ją raczej to, jak dana osoba ocenia swoją sytuację: czy w ciągu ostatniego miesiąca życie wydawało jej się nieprzewidywalne, trudne do kontrolowania i przeciążające. Najczęściej stosowana jest dziesięciopytaniowa wersja PSS-10. Odpowiedzi dotyczą ostatniego miesiąca i są oceniane w pięciostopniowej skali od „nigdy” do „bardzo często”. Wynik może mieścić się w zakresie od 0 do 40 punktów, przy czym wyższy oznacza większe odczuwane obciążenie stresem. Jest jednak bardzo ważne zastrzeżenie: PSS nie jest narzędziem diagnostycznym. Nie ma uniwersalnej granicy, powyżej której można powiedzieć, że ktoś „ma zaburzenie stresowe”. Wynik służy przede wszystkim do

oceny nasilenia postrzeganego stresu i porównywania zmian w czasie. To istotna różnica. Jeśli ktoś uzyska dziś wysoki wynik, a po kilku tygodniach, po zmianie sytuacji życiowej lub rozpoczęciu terapii, znacznie niższy, możemy powiedzieć, że jego subiektywnie odczuwany stres się zmniejszył. Nie oznacza to jednak, że wykonaliśmy laboratoryjny „pomiar stresu”.

MOŻNA RÓWNIEŻ SPRAWDZIĆ REAKCJĘ ORGANIZMU Stres nie pozostaje wyłącznie w głowie. W sytuacji zagrożenia organizm uruchamia układ współczulny, który przygotowuje ciało do działania. Zwiększa się m.in. aktywność układu sercowo-naczyniowego. Jednym ze sposobów obserwowania tych zmian jest HRV, czyli zmienność rytmu serca. Chodzi o naturalne różnice w odstępach między kolejnymi uderzeniami serca. Parametr ten jest związany m.in. z działaniem autonomicznego układu nerwowego. Metaanaliza opublikowana w „Psychiatry Investigation”, obejmująca 37 publikacji dotyczących HRV i stresu psychicznego, wykazała, że parametry HRV zmieniały się w odpowiedzi na różnego rodzaju stresory. W wielu badaniach obserwowano zmniejszenie aktywności części przywspółczulnej autonomicznego układu nerwowego podczas stresu. Autorzy uznali, że istnieją podstawy do wykorzystywania HRV jako obiektywnego wskaźnika stresu, choć podkreślili, że metoda wymaga dalszej walidacji, zanim stanie się standardowym testem klinicznym. Podobne wnioski przyniósł przegląd badań opublikowany w 2023 r. w „Annals of Noninvasive Electrocardiology”. Autorzy zwracali uwagę, że przydatność HRV zależy m.in. od tego, jak stres został zdefiniowany i zmierzony, jaka była badana populacja oraz jak przeprowadzono pomiar. Oznacza to, że wynik HRV z zegarka czy opaski może być interesującą informacją o funkcjonowaniu autonomicznego układu nerwowego, ale nie powinien być traktowany jak bezpośredni „miernik stresu”. Na HRV wpływa bowiem wiele innych czynników: sen, aktywność fizyczna, choroby, alkohol, odwodnienie, temperatura, pora dnia, a nawet sposób oddychania. Dlatego pojedynczy niski wynik nie oznacza automatycznie, że organizm jest „przeciążony stresem”. KORTYZOL – SŁYNNY HORMON STRESU

Jeszcze bardziej kuszące wydaje się zmierzenie kortyzolu. To hormon produkowany przez korę nadnerczy, którego wydzielanie jest regulowane przez oś podwzgórze–przysadka–nadnercza, jeden z podstawowych systemów odpowiedzi organizmu na stres. Problem polega na tym, że kortyzol nie jest wyłącznie „hormonem stresu”. Jest potrzebny do prawidłowego funkcjonowania organizmu również wtedy, gdy nic złego się nie dzieje. Jego stężenie zmienia się w ciągu dnia, reaguje na sen i aktywność, a także na wiele czynników niezwiązanych bezpośrednio ze stresem psychicznym. Dlatego pojedyncze oznaczenie kortyzolu we krwi nie odpowiada na pytanie: „Jak bardzo jestem zestresowany?”. Może natomiast być przydatne w określonych sytuacjach medycznych, np. w diagnostyce zaburzeń funkcji nadnerczy. Kortyzol można oznaczać również w ślinie i moczu. Materiał pobrany ze śliny pozwala oceniać krótkotrwałe zmiany poziomu hormonu, natomiast dobowe zbiórki

30 ~ zdrowie moczu mogą dostarczać informacji o całkowitym wydzielaniu kortyzolu w ciągu doby. Jak podkreślono w przeglądzie dotyczącym wielowymiarowego pomiaru stresu, moment pobrania próbki ma ogromne znaczenie, ponieważ wydzielanie kortyzolu podlega wyraźnemu rytmowi dobowemu. KORTYZOL Z WŁOSA – ZAPIS STRESU Z OSTATNICH MIESIĘCY?

Jedną z ciekawszych metod jest badanie kortyzolu we włosach. W odróżnieniu od krwi czy śliny włos rośnie powoli, a znajdujący się w nim kortyzol może dostarczać informacji o ekspozycji organizmu na hormon w dłuższym okresie. W 2012 r. w czasopiśmie „Psychoneuroendocrinology” ukazał się przegląd Evana Russella i współpracowników dotyczący kortyzolu we włosach jako potencjalnego biomarkera przewlekłego stresu. Autorzy zwracali uwagę, że metoda może pozwalać na ocenę ekspozycji na kortyzol w perspektywie miesięcy, czego nie umożliwia pojedyncze badanie krwi czy śliny. Rok później w tym samym czasopiśmie opublikowano systematyczny przegląd badań dotyczących zależności między kortyzolem we włosach, ekspozycją na stres i zdrowiem psychicznym. Wyniki wskazywały na potencjalną użyteczność tej metody, ale jednocześnie podkreślały potrzebę dalszych badań. Nowsza literatura pokazuje, że entuzjazm wobec tej metody powinien być umiarkowany. Systematyczny przegląd opublikowany w „Scientific Reports” wykazał, że choć osoby poddane stresowi często mają wyższe stężenia glikokor-

tykosteroidów we włosach, baza dowodowa ma ograniczenia i nie pozwala traktować badania jako prostego, uniwersalnego testu przewlekłego stresu. Co więcej, opublikowany w 2025 r. w „Psychoneuroendocrinology” przegląd metod oznaczania kortyzolu we włosach pokazał, jak bardzo różnią się procedury pobierania i analizowania próbek. Autorzy wskazali, że metoda nadal wymaga metodologicznego ujednolicenia. A MOŻE „ALLOSTATIC LOAD”, CZYLI KOSZT PRZEWLEKŁEGO STRESU?

W nauce istnieje jeszcze szersze pojęcie – obciążenie allostatyczne, czyli tzw. zużycie organizmu. Nie jest ono pojedynczym biomarkerem, lecz próbą określenia, jak przewlekłe obciążenia wpływają na wiele układów organizmu. W praktyce badacze mogą analizować jednocześnie m.in. parametry układu hormonalnego, sercowo-naczyniowego, metabolicznego, odpornościowego i autonomicznego. Chodzi nie o odpowiedź na pytanie „ile mam stresu dzisiaj?”, ale raczej o ocenę, czy organizm przez długi czas funkcjonował pod zwiększonym obciążeniem fizjologicznym. Duża analiza obejmująca 67 126 osób z 13 kohort i 40 biomarkerów, opublikowana w „Psychoneuroendocrinology”, była próbą znalezienia bardziej spójnej definicji obciążenia allostatycznego. Autorzy analizowali parametry dotyczące 12 układów fizjologicznych, podkreślając, że organizm reaguje na przewlekły stres wieloma drogami, więc jeden parametr może nie oddawać całego obrazu.

Jeśli ktoś chce ocenić swój poziom stresu, najbardziej rozsądne jest rozpoczęcie od standaryzowanego kwestionariusza, a nie od przypadkowego badania krwi czy testu znalezionego w internecie. PSS-10 pozwala ocenić, jak stresująca wydaje się człowiekowi jego sytuacja w ostatnim miesiącu. Jeżeli problemem są również objawy lęku, obniżonego nastroju czy napięcia, pomocne może być narzędzie obejmujące kilka wymiarów funkcjonowania psychicznego, np. DASS-21. Ta ostatnia skala ma trzy podskale: depresji, lęku i stresu. Jej przydatność w polskiej populacji została zbadana m.in. w pracy opublikowanej w „International Journal of Environmental Research and Public Health” w 2022 r., w której analizowano DASS-42, DASS-21 i DASS-12 w reprezentatywnej pod względem demograficznym próbie 1021 polskich dorosłych. Autorzy uznali, że wszystkie trzy wersje mają akceptowalną strukturę czynnikową, a krótsze wersje mogą być wygodniejsze w praktyce. Nie oznacza to jednak, że wynik internetowego testu może zastąpić konsultację psychologiczną lub lekarską. Kwestionariusz jest narzędziem do uporządkowania własnych obserwacji, a nie diagnozowania choroby.

NAJLEPIEJ MIERZYĆ STRES NA KILKA SPOSOBÓW Najbardziej wiarygodny obraz uzyskujemy wtedy, gdy połączymy różne informacje. Można więc zacząć od oceny subiektywnego poziomu stresu, następnie przyjrzeć się jego objawom – jakości snu, napięciu, zmęczeniu, koncentracji czy zmianom nastroju – oraz obserwować parametry fizjologiczne. HRV może dostarczać dodatkowych informacji o funkcjonowaniu autonomicznego układu nerwowego. Kortyzol, zwłaszcza oznaczany wielokrotnie i w odpowiednio dobranych warunkach, może być użyteczny w badaniach nad reakcją stresową. Kortyzol we włosach daje natomiast możliwość analizowania dłuższej ekspozycji na hormon. Żadna z tych metod nie powinna jednak być interpretowana w oderwaniu od kontekstu. Najważniejsze jest też rozróżnienie między chwilowym stresem a przewlekłym obciążeniem. Podwyższone tętno po trudnej rozmowie jest normalną reakcją organizmu. Nie oznacza choroby ani „przemęczenia nadnerczy”. Niepokój powinien pojawić się raczej wtedy, gdy napięcie utrzymuje się długo, wpływa na sen, funkcjonowanie, relacje czy pracę albo towarzyszą mu wyraźne objawy psychiczne lub fizyczne. Stresu nie można więc sprowadzić do jednej liczby. Można natomiast nauczyć się go mierzyć, obserwować i porównywać w czasie. I właśnie ta ostatnia możliwość bywa najbardziej użyteczna: nie tyle wiedzieć, czy wynik wynosi 18 czy 22 punkty, ile sprawdzić, czy po zmianie stylu życia, poprawie snu, aktywności fizycznej, psychoterapii czy leczeniu sytuacja rzeczywiście się poprawia.

Luiza Łuniewska Zdrowie.pap.pl

1 września 2026

Przelewaj z UK do Polski szybciej, prościej, bez karty! Teraz możesz wykonać przelew bezpośrednio z konta bankowego, bez konieczności podawania danych karty One Money Mail Limited is an Authorised Electronic Money Institution regulated by the FCA Financial Conduct Authority with Registration No. 900150 and Companies House No. 5031907 Registered at 60 The Mall, Ealing Broadway, London W5 3TA England, United Kingdom.

32 ~ kalendarium

KALENDARIUM 1 września 1939 - Wojska niemieckie napadły o świcie bez wypowiedzenia wojny na Polskę, rozpoczynając kampanię wrześniową II wojny światowej; prezydent Ignacy Mościcki wprowadził stan wojenny na terytorium całego kraju. 1985 - Odnaleziono wrak „Titanica”. 2 września 1807 – Brytyjska marynarka wojenna zbombardowała Kopenhagę. 1899 – W angielskim Sheffield otwarto stadion Hillsborough . 3 września 1995 – Założono portal aukcyjny eBay. 4 września 1888 - Papua została anektowana przez Wielką Brytanię. 1899 – Otwarcie Stadionu White Hart Lane w Londynie 5 września 1944 - W Londynie rządzy emigracyjne Belgii, Holandii i Luksemburga zawarły traktat powołujący Unię Celną Krajów Beneluxu. 1975 - Ukazał się album Minstrel in the Gallery brytyjskiej grupy Jethro Tull. 1975 - W przeprowadzonym przez Prowizoryczną Irlandzką Armię Republikańską zamachu bombowym na hotel Hilton w Londynie zginęły 2 osoby, 63 zostały ranne. 6 września 1913 – W Londynie otwarto Arsenal Stadium. 1997 - Odbył się pogrzeb księżnej Diany. 7 września 1907 – Brytyjski transatlantyk „Lusitania” wypłynął w swój dziewiczy rejs z Liverpoolu do Nowego Jorku. 1921 – W Dublinie założono Legion Maryi. 8 września 1888 - Kuba Rozpruwacz zamordował w Londynie drugą ofiarę, prostytutkę Annie Chapman. 1888 - Zainaugurowała rozgrywki angielsko-walijska The Football League, pierwsza liga piłkarska na świecie.

1 września 2026

9 września 1971 - Ukazał się album Johna Lennona Imagine. 10 września 1547 – Zwycięstwo wojsk angielskich nad szkockimi w bitwie pod Pinkie Cleugh. 1813 – Wojna brytyjsko-amerykańska: zwycięstwo Amerykanów w bitwie o jezioro Erie. 1904 – W angielskim Exeter otwarto stadion piłkarski St James Park na którym mecze rozgrywa Exeter City F.C. 1939 - Brytyjski okręt podwodny HMS „Triton” zatopił inny brytyjski okręt tej klasy HMS „Oxley”, myląc go z niemieckim U-Bootem. Zginęło 52 spośród 54 członków załogi. 1967 – Mieszkańcy Gibraltaru opowiedzieli się w referendum za pozostaniem nadal częścią Wielkiej Brytanii. 2000 - Armia brytyjska przeprowadziła w Sierra Leone udaną operację uwolnienia 12 swoich żołnierzy, uprowadzonych przez rebeliantów z ugrupowania West Side Boys. 11 września 1922 - Założono brytyjską firmę motoryzacyjną Jaguar. 12 września 1942 - Niemiecki U-Boot U-156 storpedował i zatopił u wybrzeży Afryki Zachodniej brytyjski transportowiec RMS „Laconia” z 2725 osobami na pokładzie (w tym 1793 włoskimi jeńcami, 286 żołnierzami brytyjskimi, 103 żołnierzami polskimi strzegącymi jeńców oraz 80 cywilami). Po usłyszeniu krzyków w języku włoskim, dowódca U-Boota Werner Hartenstein zorganizował akcję ratunkową, dzięki której uratowano ponad tysiąc rozbitków. 1975 – Ukazał się album Wish You Were Here brytyjskiej grupy Pink Floyd. 13 września 1882 – Zwycięstwo wojsk brytyjskich nad egipskimi powstańcami w bitwie pod Tel-el-Kebir. 1890 – Brytyjczycy założyli Fort Salisbury (obecnie stolica Zimbabwe – Harare).

kalendarium ~ 33

WR ZESIEŃ 15 września 1916 – I wojna światowa: nad Sommą armia brytyjska po raz pierwszy w historii użyła w walce czołgów. 17 września 1954 – W Londynie została wydana powieść Williama Goldinga Władca much. 18 września 1940 - Bitwa o Atlantyk niemiecki okręt podwodny U-48 zatopił brytyjski statek pasażerski SS „City of Benares” na którego pokładzie znajdowało się m.in. 90 brytyjskich dzieci ewakuowanych do Kanady, spośród których 77 zginęło. 1948 - Odbyły się pierwsze zawody na brytyjskim torze wyścigowym Goodwood Circuit. 19 września 1970 – W pobliżu angielskiej wsi Pilton odbył się pierwszy Glastonbury Festival, jeden z największych festiwali muzycznych na świecie. 20 września 1911 – W pobliżu Southampton brytyjski krążownik HMS „Hawke” zderzył się z największym statkiem pasażerskim świata RMS „Olympic”. 21 września 1918 – I wojna światowa: wojska brytyjskie rozgromiły Turków w bitwie pod Megiddo. 1920 - Irlandzka wojna o niepodległość: w odwecie za zabicie przez IRA dwóch brytyjskich policjantów, paramilitarna organizacja Black and Tans przeprowadziła rajd na miasto Balbriggan pod Dublinem, zabijając 2 osoby oraz paląc i plądrując ponad 50 domów i firm. 23 września 1974 – BBC uruchomiła pierwszy na świecie teletekst – Ceefax. 2019 – Jedno z najstarszych i największych na świecie biur podróży, brytyjski Thomas Cook Group, ogłosiło upadłość.

24 września 1841 – Sułtan Brunei odstąpił Wielkiej Brytanii obszar Sarawak. 1971 – Wielka Brytania wydaliła 105 radzieckich dyplomatów i przedstawicieli handlowych podejrzewanych o szpiegostwo. 25 września 1917 – I wojna światowa: wojska brytyjskie zajęły Akkę. 1918 – I wojna światowa: u wybrzeża Szkocji zatonął po wejściu na minę niemiecki okręt podwodny U-156 wraz z 77-osobową załogą. 26 września 1786 – W Londynie podpisano brytyjsko-francuski traktat o wolnym handlu. 1934 – Zwodowano brytyjski transatlantyk „Queen Mary”. 1938 – Przeprowadzono częściową mobilizację we Francji i Wielkiej Brytanii. 1950 - 80 górników zatruło się śmiertelnie tlenkiem węgla powstałym w trakcie pożaru w kopalni węgla kamiennego w Creswell w środkowej Anglii. 1967 – Wielka Brytania, Francja i RFN zawarły w Londynie umowę o wspólnej produkcji samolotów Airbus. 1969 - Ukazał się album Abbey Road grupy The Beatles. 27 września 1943 – Kampania włoska: brytyjska 8. Armia zdobyła Foggię wraz z okolicznym kompleksem baz lotniczych. 1944 - 90 polskich oficerów zginęło w wyniku omyłkowego zbombardowania przez brytyjski samolot Oflagu VI B Dössel w Nadrenii Północnej-Westfalii. 28 września 1106 – Król Anglii Henryk I Beauclerc pokonał księcia Normandii Roberta II Krótkoudego w bitwie pod Tinchebray. 1864 – W Londynie została utworzona I Międzynarodówka. 1934 - 11 osób zginęło, a 19 zostało rannych w zderzeniu dwóch pociągów pasażerskich w Winwick w zachodniej Anglii. 30 września 1966 - Botswana (jako Beczuana) uzyskała niepodległość (od Wielkiej Brytanii).

34 ~ satyra

PRZEZ OKULARY

PIOTRA BIELKOWICZA Andy Burnham

Ach! Co za prześliczne abecadło

Kilka tygodni w polityce potrafi zrobić wielką różnicę. Wracasz z urlopu. Newsy otwierasz i... widzisz nowego premiera. Słyszysz jak mówi z przekonaniem – co trzeba zrobić i co się stanie. W skrócie – roztacza wielkie plany naprawy kraju. Szykuje zmiany: szkoły i puby, domy seniora i autobusy, siła w regionach. Codziennie inna inicjatywa... A Opozycja? Cóż, ledwie żywa! Kemi wciąż plecie o budżecie; Zac wraz z Nigelem mają pod górkę – kłócą się ciągle o koszulkę. Andy, ten premier, psuje im zdrowie – ich słupki stanęły na głowie! Słupek Nigela wciąż opada (czy znajdzie się dla niego rada?). A słupek Zaca też się zwija (czy mu pomoże inna chryja?) W sumie wygląda na to , że wokół Andy’ego wszysto wrze, a ON jak prorok, cudotwórca patrzy na przyszłość. Andy – stwórca! Oni maluczcy, gdzieś w parterze, a ON za penthouse już się bierze! Wszyscy trzymajmy zatem kciuki za to by z dołu nikt nie straszył, a ON aby zakończył dzieło i dom – Britannia wnet zadaszył! P.S. Chciałoby się żyć tutaj w raju. Chciałoby się też, aby przysłowie „Nie ma proroka we własnym kraju”, się nie spełniło nawet w połowie!

1 września 2026

Wybory w Clacton prorok czy budowlany?

Nieczęsto teraz to się zdarza, żeby ktoś postraszył Farage’a. Nigel ma jednak kiepskie dni: 1. Sam oddał mandat w Clacton-on-Sea. Chciał, aby jego POWAGA wzrosła, gdy znów wybiorą go na posła. 2. Niestety... Znalazł przeciwnika. Count BinFace mediów nie unika. Ten hrabia z rodu Kubeł na Śmieci ma ‘program’ z którym w absurdy leci. 3. Oto ‘programu’ punkty główne: (i) ulice w Clacton gładkie i schludne; (ii) upaństwowienie piosenkarki Adele (albo też innej marki); (iii) Pluton odzyskać ma planety status, który stracił niestety!; (iv) zbudować tu jedno mieszkanie, które przystępne jest i tanie; (v) suszarki z męskiej toalety używać mogą też kobiety. Trzeba powiedzieć, że pan Hrabia Farage’a z POWAGI ograbia, bo jego program z pomysłami głębszy niż bój z azylantami.

Wniosek: Niech Farage się ogarnie, gdyż jego program wygląda marnie. P.S. Mimo ‘głębokich’ postulatów hrabia BinFace przegrał z Farage’m. Widocznie w Clacton szczera twarz Kubła przegrywa z tym kto ma dwie twarze!

(w hołdzie ‘Boyowi’ Żeleńskiemu) (PB uzupelnił i częściowo zmienił “fragment zamierzonego dzieła” rozpoczętego przez ‘Boya’ Żeleńskiego i opublikowanego w “Słówkach” ponad 100 lat temu) Copyright Piotr Bielkowicz 2026

Aa Adorowała Antka ascetyczna Ada, Taka co ciągle pyta – “a czy to wypada?” Aż Antosiowi zbrzydły te ciągłe humory I anulował Adzie apteczne amory. (PB)

Bb Barbara się bawiła z bernardynem bardzo, Lecz że taką zabawą zacni ludzie gardzą, Teraz każde z osobna winy swoje maże: Bernardyn beczy Bogu, a bęben Barbarze. (Boy)

Barczystego Bartosza bała się Beata. Choć on mówił:-„Nie widzę poza tobą świata”, Oblegał jej fortecę ze swoim taranem. Bartku – bądź błogim byczkiem, bo będziesz baranem! (PB)

Cc Certował się co nocy z Cecylią Celestyn, Z ilu dań ma się składać ich miłosny festyn; Dziś błąd swój poniewczasie pojmować zaczyna Cesia, całując chłodne ciało Celestyna. (Boy) Całował Czarek Celcię często i codziennie. Działał więc proaktywnie, nie tępo i biernie. Ale Celina miała większe wymaganie – Cieszyłaby ją ciąża , nie Czarka cmokanie. (PB)

satyra ~ 35

Impresje tradycyjne (Jesień) Pajęcza nić

Piknik polityczny Copyright Piotr Bielkowicz 2026 Na pikniku u Mati’ego nie ma niczego zdrożnego. Wszyscy zgodnie sobie nucą:„Jak dobrze mieć jedno płuco”. Grill - hot dogi, hamburgery... Mati hojny jest i szczery. (potrzebna była dyspensa, bo piątek, a dużo mięsa) Każdy gość smacznie zajada bez Prezesa – tak wypada. Nawet jest to tu w ‘bon tonie’ zajadać, gdy Prezes tonie; w ‘bon tonie’ chrupać kiełbasy, gdy w PISie skrzypią zawiasy. TU Mati’emu biją brawo... TAM PIS chyli się na prawo, a wielka bitwa o schedę po Prezesie wróży biedę. Walczą główni pretendenci... (Bocheński, Jaki i Czarnek) Czy Prezes numer wykręci i pogoni pretendentów, czy jego szanse są marne? A to zależy od skrętu!

Jesienna nić pajęczyny oplata pożółkłe liście, a na niej drobniutka rosa iskrzy się w słońcu srebrzyście. Wszędzie rozlewa się cisza nad przebudzonym jeziorem. Plusk ryby przecina wodę i koło goni za kołem. W tej ciszy słyszę twe myśli o nas i życia jesieni; o wiecznym przemijaniu i rosie co srebrem się mieni. Twe włosy jak srebrna rosa zdobiąca pajęczą nić – lecz dusza jest ciągle młoda – tak bardzo pragnie się żyć! Ta wątła nitka srebrzysta jeszcze nas łączy z życiem – jak krzew na brzegu jeziora łączy się ze swym odbiciem. Lecz życie to krąg na wodzie – zanika gdy się oddala. Nastanie po nas cisza... Przeminie po nas fala...

miesięczny

HOROSKOP

36 ~ horoskop

Baran 21.03 - 19.04 Drogi Baranie, wrzesień to czas pracy na rzecz realizacji już rozpoczętych projektów w życiu osobistym i zawodowym. Na pewno zachęci Cię do większej troski o to, co już zostało osiągnięte i do bardziej efektywnej współpracy. Koniecznie jednak zachowuj dyscyplinę pamiętając, że lepszy wróbel w garści niż gołąb na dachu. Masz znakomitą aurę, by zadbać o zdrowie, równowagę emocjonalną, pozbyć się szkodliwych nawyków i używek. Możesz doświadczyć odnowienia, przypływu sił życiowych. Jeśli pragniesz rozwijać swoje pasje, to bieżący miesiąc będzie sprzyjał rozpoczynaniu kursów, wyjazdom i nawiązywaniu ciekawych kontaktów społecznych. Jeśli jesteś samotnym Baranem, to raczej raz na zawsze pogrzebiesz przeszłość, która Ci ciąży, niż poznasz kogoś nowego. W stałych związkach stabilnie, ale warto wybrać się w krótką podróż.

Byk

Bliźnięta

20.04 - 22.05

23.05 - 21.06

Drogi Byku, wrzesień 2023 roku postawi przed Tobą wyzwanie, by nadać życiu nowy kierunek w rozwoju osobistym. Masz szansę na odnowę w miłości, karierze i wzmacnianie dobrostanu. Warto postawić na poszerzanie wiedzy, wcielać w życie ambicje i pisać realistyczne plany na długoterminową przyszłość. Początek jesieni skłoni Cię jednak do refleksji. Nowy początek wymaga bowiem zamknięcia przeszłości i naprawienia błędów. We wrześniu 2026 roku warto postawić na porządki w dziedzinie finansów i spraw rodzinnych. Warto wykorzystać sprzyjający czas na poprawę kondycji fizycznej oraz koniecznie zadbać o zdrowie.

Drogi Bliźniaku, wrzesień to dla Ciebie optymalny czas na urlop oraz inne formy odpoczynku, dzięki którym zregenerujesz siły, przygotowując się do nowych wyzwań. Dopiero ostatnia dekada miesiąca wzmocni Twoją osobistą aurę. Do tego czasu nie forsuj się jednak, bo szybko się zniechęcisz, tracąc siły i niczego nie zyskując. Z drugiej strony wrześniowa aura kosmiczna sprzyja Ci w osiąganiu sukcesów metodą małych, rzetelnych kroków. Zatem możesz z powodzeniem analizować różnorodne kwestie oraz wdrażać poprawki. Możesz też osiągnąć postęp w karierze, jeśli tylko zachowasz zdrowy rozsądek i włożysz w to zaangażowanie. W stałych związkach mogą pojawić się kłótnie o władzę i pieniądze. Postaraj się nie pogłębiać nieporozumień ciętymi ripostami. Ustępliwość zachęca do wzajemności.

1 września 2026

horoskop ~ 37

Rak 22.06 - 22.07 Drogi Raku, wrzesień to czas, w którym zapragniesz realizacji swoich ambicji i względnej stabilizacji w każdej sferze życia. Prawdopodobnie bieżący miesiąc skłoni Cię do refleksji, kim jesteś i kim chciałbyś się stać, by czuć, że spełniasz swoje marzenia, że czujesz się osobą spełnioną. Unikaj decyzji impulsywnych, opartych wyłącznie na wewnętrznym przekonaniu, pielęgnuj zdrowie i spokój. Wówczas Twoja intuicja poprowadzi Cię Twoją własną drogą. Poza tym staniesz się bardziej wrażliwy na swoje potrzeby duchowe i emocjonalne. Możliwe też, że zapragniesz zmienić miejsce do życia. Finanse stabilne, ale lepiej unikać nowych zobowiązań i kaprysów. Koniecznie dbaj o równowagę emocjonalną i zrównoważony jadłospis.

Lew

Panna

23.07 - 23.08

24.08 - 22.09

Drogi Lwie, wrzesień może okazać się czasem wydawania pieniędzy na przyjemności, zabawy i głupoty. Na pewno będziesz przyciągać pokusy, by żyć chwilą i cieszyć się życiem bez względu na wszystko. Uważaj na niezobowiązujące flirty czy miłostki. W sprawach zawodowych warto skupić się i przepracować swoje słabości, naprawić błędy i bardziej się postarać, bo awans będzie w zasięgu ręki, a wraz z nim poprawa sytuacji finansowej. Zaniedbania na tym polu jeszcze w tym roku mogą przynieść zawodowe i finansowe trudności. Warto teraz analizować różnorodne kwestie oraz wdrażać poprawki. Uważaj także na zdrowie, ponieważ zaniedbania dietetyczne oraz hazardowe podejście do życia mogą unieruchomić Cię na dłużej. Optymalnie byłoby skupić się na rozwoju osobistym i stabilizacji życiowej.

Droga Panno, wrzesień to Twój czas energetycznego maksimum w rocznym cyklu. Korzystaj roztropnie, a wykorzystasz szanse na realne osiągnięcia. Dla równowagi warto zaplanować choćby weekendowe wypady do znajomych. Bieżący miesiąc może też otworzyć nowe drzwi w karierze, jeśli tylko pokonasz wewnętrzne trudności i bardzo realistycznie, z werwą, pełnym zaangażowaniem podejdziesz do rozwoju zawodowego. Kieruj się jednak bardziej intuicją niż ambicjami, gdyż łatwo możesz stracić życiowy balans. Jeśli zostały jeszcze jakieś niezałatwione sprawy z przeszłości, to jak najszybciej pozamykaj je, by nie stały się balastem. Warto szukać towarzystwa osób, które podzielają Twój system wartości i dzięki którym rozwijasz swój potencjał.

38 ~ horoskop

Waga 23.09 - 22.10 Droga Wago, wrześniowa energetyka kosmiczna wspiera Twoje zamiary w osobistej oraz społecznej sferze życia. Niemniej wystrzegaj się intrygantów. Ostatnia dekada miesiąca może wnieść więcej napięć w relacjach z długoletnim stażem lub znużenie miłostkami, ale też rozpocznie Twój czas w rocznym cyklu solarny. Poza tym zyskasz szanse na nowe ciekawe znajomości, fascynujące rozmowy i uczciwe zamiary. Niektóre z tych znajomości mogą zaowocować przyjaźnią na całe życie. Dlatego ważne decyzje osobiste najlepiej odłożyć na ostatni tydzień września. Możliwe, że wówczas, dzięki bardziej harmonijnej aurze energetycznej, znajdziesz praktyczne i satysfakcjonujące rozwiązania. Koniecznie dbaj o kondycję i zbilansowaną dietę. Polegaj wyłącznie na sobie…

Skorpion

Strzelec

23.10 - 21.11

22.11 - 21.12

Drogi Skorpionie, we wrześniu 2026 pozostaniesz pod wpływem aury kosmicznej wspierającej Twój rozwój osobisty. To oznacza przede wszystkim wyzwania. Niemniej przed zaangażowaniem się w cokolwiek dobrze przemyśl, planują każdy krok. Lepiej później niż szybciej... Możesz liczyć, że dostaniesz niejedną szansę zmierzenia się z Twoimi własnymi słabościami utrudniający satysfakcję w relacjach, rozwój osobisty czy zawodowy. W pracy koniecznie działaj tak, by nie przysparzać sobie wrogów. W ten sposób w perspektywie kilku miesięcy oszczędzisz sobie kłopotów, także finansowych. Warto twardo trzymać się realiów życia i inwestować w konkretne umiejętności.

Drogi Strzelcze, wrześniowa aura kosmiczna sprawi, że poświęcisz więcej czasu sobie i swoim pasjom, a także kształtowaniu, określaniu granic w relacjach społecznych. To pomoże czynić postępy, otworzy szanse na nowe. Popracuj nad lepszą komunikacją w relacjach ze światem. Spotykaj się z ludźmi, którzy wzmacniają Twoje mocne strony, a raz na zawsze odetnij się od tych, którzy sprowadzają Cię na manowce, odciągając od Ciebie samego. W przeciwnym razie Twoje życiowe trudności tylko będą się pogłębiać. W miłości dość stabilnie, choć jeśli jesteś samotnym Strzelcem, możesz liczyć na szansę, by poznać kogoś inspirującego, kto dłużej pozostanie w Twoim życiu. Dbaj o zdrowie, zrób badania okresowe i nie forsuj się.

1 września 2026

horoskop ~ 39

Koziorożec 22.12 - 19.01 Drogi Koziorożcu, wrzesień daje szanse na więcej harmonii w każdej sferze życia. Warto zatrzymać się na chwilę, odpocząć i nabrać sił, także duchowych. Mało kto wie tak dobrze jak Ty, że zmiany zaczynamy od siebie, a szczególnie od transformacji własnych słabości. Warto też trzymać się ścieżek, dzięki którym do tej pory udawało Ci się czynić postępy i odnosić sukcesy. Warto też postawić na intuicję i wzmacniać relacje z tymi, których kochasz. Jeśli jesteś samotnym Koziorożcem, to masz szansę na nowe znajomości, mimo że na romantyczną miłość przyjdzie Ci jeszcze poczekać. Początek jesieni może przynieść chwilowe osłabienie. Warto więc wówczas zwolnić tempo, zadbać o zdrowy sen i dietę.

Wodnik 20.01 - 18.02 Drogi Wodniku, wrzesień to czas, w którym wiele się będzie działo – duchowo i dosłownie. Na pewno nie będziesz narzekać na nudę czy rutynę. Warto poświęcić więcej czasu poszerzaniu wiedzy i budowaniu relacji z osobami, przy których czujesz się dobrze, z którymi czujesz flow… Na pozostałych nie trać czasu i nie strzęp sobie języka. Unikaj też radykalnych decyzji w finansowej oraz zawodowej sferze życia. Przed Tobą czas stabilizacji i wzmacniania dobrostanu, jeśli tylko trzymać się będziesz siebie i równowagi w dawaniu i braniu. Masz szansę, by wnikliwiej rozważyć przyczyny dotychczasowych niepowodzeń i w niedalekiej przyszłości zmienić sytuację na swoją korzyść.

Ryby 19.02 - 20.03 Droga Rybo, wrzesień sprzyja zwolnieniu tempa życia i pielęgnowaniu relacji, dzięki którym czujesz się dobrze, czujesz się kochana. Warto więcej odpoczywać i cieszyć się życiem. I choć z wgłębi duszy zapragniesz wcielać w życie plany i spełniać marzenia, nie spiesz się; twórz realistyczne plany i poddawaj je próbie czasu. Teraz masz idealny czas, by przygotować fundamenty pod nowy etap i cieszyć się owocami dotychczasowych osiągnięć. Poza tym wrzesień sprzyja edukacji, rozwojowi osobistemu, kreatywności i wartościowym kontaktom, przyjaźniom. Dbaj o regularne treningi i zdrowie.

Horoskop przygotowała Akia na podstawie tarota i astrologii https://www.wrozbyonline.pl/ekspert/1057/Akia

One Money Mail Limited is an Authorised Electronic Money Institution regulated by the FCA Financial Conduct Authority with Registration No. 1 września 2026 900150 and Companies House No. 5031907 Registered at 60 The Mall, Ealing Broadway, London W5 3TA England, United Kingdom.