Page 1

Wybieram Dobre!

PRZEWODNIK

T U R Y S T Y C Z N Y


w WSTĘP

S

ielski krajobraz mazowieckiej wsi, bogactwo fauny i flory oraz urzekające ścieżki wśród gęstych lasów – takimi urokliwymi widokami zachęca do odwiedzin gmina Dobre. To idealne miejsce wypoczynku położone jest w północnej części powiatu mińskiego: 50 km na wschód od Warszawy, 20 km na północ od Mińska Mazowieckiego, 60 km na zachód od Siedlec i 45 km na zachód od Sokołowa Podlaskiego. Wystarczy więc zaledwie chwila podróży, by oderwać się od miejskiego zgiełku i znaleźć ukojenie w błogim spokoju borów sosnowych oraz malowniczych pól. Na odwiedzających czekają trzy szlaki turystyczne. Podążając niebieskim szlakiem, odnajdziemy zabytki polskiej architektury świeckiej i sakralnej, miejsca zbiorowej pamięci narodowej oraz okazałe pomniki przyrody. Gmina Dobre rozciąga się na blisko 12,5 tys. ha, z czego zdecydowaną większość zajmują użytki rolne oraz rozsiane licznie wśród pól i łąk niewielkie kompleksy leśne. Dzięki mozaice lasów i terenów otwartych dobre warunki do bytowania znajdują tu liczne gatunki ptaków oraz znane wszystkim sarny, lisy czy dziki. Krajobraz typowy dla mazowieckich równin przecinają niewielkie rzeki. Najpiękniejsze z nich to meandrujące wśród drzew Osownica i Rządza. Szczególnie ta pierwsza tworzy bardzo urokliwą dolinę. Lasy liściaste z dębem i grabem występują w południowej części gminy, m.in. w uroczysku Gawroniec. Na pozostałym obszarze przeważają bory sosnowe rosnące na bardzo suchych glebach. Po wielkim pożarze w 1992 r. w północnej części leśnictwa przyroda doznała wielkich ran. Dzisiaj, dzięki pracy tutejszych leśników, dawne 2

Widłak jałowcowaty

Sowa uszata

pogorzelisko porastają 20-letnie młodniki. Szczególnie pięknie jest tu wiosną, kiedy wybuchają liście brzóz, a także późnym latem, gdy fioletowymi łanami pyszni się wrzos. To doskonałe miejsce dla ptaków preferujących tereny otwarte, m.in. sowy uszatej czy lelka kozodoja. Do częstych bywalców uroczyska należy również łoś, który spędza tu zimę, a wiosną przenosi się z lasów sosnowych i młodników na bagna. Tam usłyszymy przejmujący klangor dostojnych żurawi gniazdujących wśród torfowisk wysokich, które porastają: modrzewnica, borówka bagienna, żurawina błotna, a także chronione bagno, wełnianka i rosiczka okrągłolistna. Spacerując po wilgotnych łąkach śródleśnych, uważny miłośnik flory dostrzeże niekiedy bardzo rzadkie storczyki, na przykład znajdującego się na polskiej „czerwonej liście” kukułkę, który zaliczany jest do gatunków narażonych na wyginięcie. Natomiast w w widnych, suchych borach, a nawet w lasach mieszanych, natrafimy na chronione widłaki − goździsty i jałowcowaty. Teren gminy odwiedzają chętnie letnicy – zwłaszcza z Warszawy – którzy upodobali

Żuraw

Dziki

Storczyk kukułka

Bagno zwyczajne Rosiczka okrągłolistna

Tama bobrowa Rosiczka okrągłolistna (Drosera rotundifolia) należy do nielicznych w Polsce roślin owadożernych. Do zwabiania ofiar służą jej porastające powierzchnię liści czerwone czułki, które wydzielają słodką i lepką ciecz. Unieruchomiony w kleistej substancji owad zostaje zamknięty w liściu, gdzie kwas mrówkowy rozpuszcza jego ciało. Liść otworzy się ponownie po upływie 24 godzin.


Prawdziwek

Festyn szkolny

sobie odpoczynek na łonie natury, pośród licznych lasów i pełnych uroku dolin niewielkich rzek. Podziwiają tu bujną roślinność oraz liczne gatunki zwierząt, w tym chronionego prawem bobra, a w krystalicznie czystych wodach Osownicy, Rządzy i Boruczanki znajdują ochłodę w upalne wakacyjne dni. Amatorzy grzybobrania odnajdą swoje eldorado w okolicy Ryni. W borach sosnowych i mieszanych, zagajnikach, a także na obrzeżach lasów z pewnością natrafią na koźlarze, podgrzybki, prawdziwki, opieńki czy rydze. W lasach iglastych zbiorą kurki, które tworzą mikoryzę z sosną i świerkiem, a także występujące na podłożu piaszczystym gąski. W okresie letnim dzięki odbywającym się cyklicznie uroczystościom turyści mają okazję poznać lepiej życie lokalnej społeczności i włączyć się w nie. Poczucie duchowej wspólnoty pogłębiają dożynki − radosne obchody dziękczynienia Bogu za plony, oraz odpust

parafialny ku czci św. Ignacego (31 lipca), a rozstawione licznie przy tych okazjach stragany kuszą wieloma atrakcjami zarówno dorosłych, jak i dzieci. Amatorzy aktywnego wypoczynku mogą w tym czasie dołączyć do rajdu rowerowego gminnymi szlakami. Parafia Dobre jest również miejscem odpoczynku pieszej pielgrzymki łomżyńskiej na Jasną Górę.

W skład gminy wchodzą 42 sołectwa: Adamów, Antonina, Brzozowica, Czarnocin, Czarnogłów, Dobre (I, II, III), Drop, Duchów, Gęsianka, Głęboczyca, Grabniak, Jaczewek, Joanin, Kąty-Borucza, Kobylanka, Makówiec Duży, Makówiec Mały, Marcelin, Mlęcin, Modecin, Nowa Wieś, Poręby Nowe, Poręby Stare, Osęczyzna, Pokrzywnik, Radoszyna, Rakówiec, Rąbierz-Kolonia, Ruda-Pniewnik, Rudno, Rudzienko, Rynia, Sąchocin, Sołki, Świdrów, Walentów, Wólka Czarnogłowska, Wólka Kobylańska, Wólka Kokosia, Wólka Mlęcka. Zamieszkuje je ponad 6000 mieszkańców.

Wielkanocne zwyczaje

Rajd rowerowy

4

Procesja Bożego Ciała

5


1

PRZYSTANEK DOBRE

Pamiątką po miejskiej przeszłości Dobrego jest herb przedstawiający na tarczy przednią połowę czarnego dzika z potężnymi kłami (szablami) na białym polu. Genezę herbu wy jaśnia legenda, która głosi, że książę Mazowsza lub inny wysoki urzędnik państwowy, polując w okolicznych lasach, ubił wyjątkowo dużego dzika. Inna wersja podaje, że dzik zranił czy też rozszarpał myśliwego.

Z

wiedzanie gminy warto rozpocząć w jej sercu – miejscowości Dobre, która pochwalić się może bogatą historią. Niegdyś Dobre cieszyło się prawami miejskimi, przyznanymi w 1530 r. Utraciło je jednak w wyniku zniszczeń potopu szwedzkiego, wojen napoleońskich i powstania listopadowego. O minionej świetności przypominają dziś zachowane pamiątki tamtych czasów.

Droga Krzyżowa ulicami Dobrego Kopia Oppermana mapy Karola de Pertheésa z końca XVIII w.

Poza sezonem okoliczną ludność integrują szkolne festyny oraz obchody świąt kościelnych, na przykład wspólne przeżywanie Męki Pańskiej w czasie Drogi Krzyżowej ulicami Dobrego czy podziękowanie Bogu za dar Eucharystii w procesji z okazji Bożego Ciała. W uświetnienie tych wyjątkowych chwil angażują się licznie wierni, grupy modlitewne, orkiestra dęta oraz strażacy z pobliskich jednostek OSP. Gmina stawia nie tylko na ochronę swoich najcenniejszych zabytków natury i architektury. Zależy jej również na ciągłym rozwoju. Pomagają w tym fundusze unijne. Dzięki nim rynek w Dobrem nabrał nowego blasku, rozbudowano sieć wodno-kanalizacyjną i internetową, a przy dobrzańskiej szkole pojawił się nowoczesny plac zabaw. Te inwestycje w połączeniu z malowniczym krajobrazem i bogactwem natury tworzą z gminy Dobre idealne miejsce do odpoczynku i zachęcają do pozostania na dłużej. 6

Poczty OSP Orkiestra dęta

7


NEOGOTYCKI KOŚCIÓŁ PW. ŚW. MIKOŁAJA

W

centrum miejscowości piętrzy się murowany neogotycki kościół pw. św. Mikołaja. To jedna z najcenniejszych budowli w gminie Dobre, powstała w 1878 r. według projektu Bolesława Podczaszyńskiego. Murowana świątynia stanęła w miejscu swojego drewnianego odpowiednika pochodzącego z 1530 r., który doszczętnie spłonął w 1873 r. Starania o jego odbudowę prowadził ks.  Edmund Smoleński, wspierany przez ówczesną właścicielkę Dobrego – Kamilę Jaźwińską – synową Ignacego Antoniego Jaźwińskiego, który na początku XIX w. nabył Dobre. Nowy, murowany z czerwonej cegły budynek sakralny poświęcił ks. Stanisław Chromiński, dziekan radzymiński, a w 1886 r. konsekrował go biskup Wincenty Teofil Popiel-Chościak. Do dnia dzisiejszego zachował się pierwotny kształt kościoła. Znajdują się w nim trzy ołtarze: główny – Niepokalanego Poczęcia (z relikwiami św. Justyna, św. Romana, św. Grzegorza

Witraż z wizerunkiem św. Mikołaja

i św. Agnieszki), i dwa boczne – Krzyża Świętego oraz św. Stanisława Biskupa i Męczennika. Ołtarz soborowy to ostatnie dzieło artysty rzeźbiarza prof. Jerzego Machaja – członka Związku Polskich Artystów Plastyków, konserwatora zabytków m.in. w Łazienkach Królewskich. Ściany świątyni pokryte są polichromiami przedstawiającymi sceny biblijne. Malowidła zostały

Wnętrze kościoła w Dobrem

8

Brama-dzwonnica przed kościołem w Dobrem

9


, Sgraffito ścienne (wł. graffiare - ryć, , drapać ) to technika zdobnicza w architekturze, która polega na nakładaniu na mur kilku kolorowych warstw tynku lub gliny i wyskrobywaniu w jeszcze nieutwardzonych (wilgotnych) warstwach wierzchnich dwu- lub wielobarwnych wzorów powstających przez odsłanianie warstw spod spodu.

wykonane w znanej od starożytności, a stosowanej szczególnie często we włoskiej architekturze renesansowej, technice sgraffito. W prezbiterium zaś można podziwiać witraże ku czci św. Ignacego Loyoli oraz św. Mikołaja. Na dziedziniec kościoła prowadzi murowana brama, która pełni funkcję dzwonnicy. Zawieszono na niej trzy dzwony o imionach: Maryja, Ignacy Stanisław i Mikołaj. Za nią po prawej stronie znajduje się kapliczka maryjna upamiętniająca ks. Edmunda Smoleńskiego, który nieprzerwanie przez 61 lat – od święceń aż do śmierci – służył w Dobrem. Po lewej stronie natomiast, dzięki staraniom lokalnej społeczności, w pierwszą rocznicę beatyfikacji papieża Polaka stanął pomnik Jana Pawła II. Rynek i kościół w Dobrem

10

RYNEK I POMNIK MARSZAŁKA JÓZEFA PIŁSUDSKIEGO

O

miejskiej przeszłości Dobrego wciąż przypomina jego układ przestrzenny. Tworzą go dwie drogi rozwidlające się, a następnie zbiegające na kształt wrzeciona wpisanego w trasę dawnego szlaku handlowego. W jego sercu w okresie lokacyjnym wytyczono rozległy rynek. Tak duża powierzchnia była cechą charakterystyczną założeń przestrzennych południowego Mazowsza prawobrzeżnego.

Cechą charakterystyczną organizacji przestrzennej miast na Mazowszu prawobrzeżnym był rozległy rynek, który miał pomieścić kilkudniowe zjazdy jarmarczne i sezonowy skup zboża. Rynek Dobrego (100 x 104 m), podobnie jak Stanisławowa (130 x 160 m) i Jeruzala (100 x 120 m) pr zekraczał rozmiary rynków takich dawnych stolic k sią żęcych, jak Płock (70 x 140 m) czy Warszawa (70 x 94 m).

Pomnik Józefa Piłsudskiego Pomnik patriotyczny z 1938 r.

Ozdobę rynku stanowi pomnik Józefa Piłsudskiego. Powrócił on do Dobrego po 50 latach nieobecności. Początkowo – w latach 30. XX w. – rzeźba przedstawiająca marszałka wykonana przez jednego z najwybitniejszych artystów rzeźbiarzy końca XIX i początków XX w., a pochodzącego z pobliskiego Makówca Dużego, Konstantego Laszczkę, stała przed dobrzańską szkołą. Później zaginęła w niewyjaśnionych okolicznościach. Prawdopodobnie została usunięta i zniszczona przez komunistyczne władze. Zachował się jedynie gipsowy projekt popiersia, na podstawie którego odlano nowy pomnik. Staraniem społecznego komitetu ustawiono go w centrum Dobrego w 2002 r. Aktu odsłonięcia dokonano w obecności ostatniego prezydenta na uchodźstwie Ryszarda Kaczorowskiego, ks. bp. Zbigniewa Kraszewskiego oraz Kompanii Honorowej Wojska Polskiego. Na obrzeżach rynku, u zbiegu ulic Kilińskiego i Kościuszki, stoi kolejny warty uwagi pomnik. Wzniesiono go w 1938 r. w hołdzie poległym w walkach o niepodległość ojczyzny. Pod inskrypcją w 1992 r. powieszono dodatkową tablicę. Upamiętnia ona żołnierzy AK ośrodka V Obwodu Mewa-Kamień. 11


2

PRZYSTANEK WÓLKA KOKOSIA

N

iebieski szlak z Dobrego prowadzi turystów na północny zachód, w kierunku Brzozowicy. Warto tam na chwilę przystanąć, by przyjrzeć się jednej z najciekawszych w gminie kapliczek, oddalonej o kilkaset metrów od szlaku. Ten odbudowany w 1905 r. na XIX-wiecznych fundamentach niewielki obiekt sakralny przetrwał do dziś. Wpisano go do rejestru zabytków. Na szczególną uwagę zasługuje znajdująca się w środku drewniana rzeźba św. Jana Nepomucena. Św. Jan Nepomucen

Kapliczka w Brzozowicy

Jan Nepomucen (ok. 1350-1393) to pochodzący z Czech prezbiter, męczennik i święty Kościoła katolickiego. Jest patronem jezuitów, Pragi, spowiedników, szczerej spowiedzi, dobrej sławy, tonących, mostów, przepraw, opiekunem życia rodzinnego, a także orędownikiem podczas powodzi. Według tradycji ludowej chronił pola i zasiewy zarówno przed powodzią, jak również suszą. Atrybutami św. Jana Nepomucena są: krzyż, pięć gwiazd wokół głowy, lilia, strój duchownego z okresu kontrreformacji, zapieczętowany list, most i kłódka.

ustawiony po drugiej stronie drogi miały pomóc ujarzmić zjawę, która od pewnego tragicznego wypadku straszyła w tych okolicach. Działo się to bardzo dawno temu. Pewien gospodarz wracał ze swoim ukochanym koniem z jarmarku. Nagle rozpętała się straszliwa burza. Gdy mężczyzna przejeżdżał przez most na Boruczance, jedna z błyskawic trafiła w jego konia. Konające zwierzę wpadło do wody. Jego ciała jednak nie odnaleziono. Gospodarz nie mógł pogodzić się ze stratą ukochanego zwierzęcia. Codziennie przychodził na most, by z nim rozmawiać. Po śmierci mężczyzny ten i ów widywał na moście widmo rumaka. Mieszkańcy powiadają, że dopiero po ustawieniu kapliczki i krzyża zjawa przestała straszyć.

Praca w polu

Kapliczka w Brzozowicy to jedna z wielu poświęconych pamiątek w gminie Dobre. Mieszkańcy ze szczególną pieczołowitością troszczą się o te niezwykłe symbole wiary będące jednocześnie łącznikami z przeszłością. Każda z kapliczek ma bowiem swoją wyjątkową historię. Czasem wręcz zdumiewającą.

KAPLICZKA W WÓLCE KOKOSIEJ

N

iewątpliwie intrygująca historia wiąże się z kapliczką w Wólce Kokosiej. Do obiektu dojdziemy, kierując się z Brzozowicy na zachód, w stronę Głęboczycy, a później na południowy zachód, w stronę Porąb Starych. Po niecałych 3 km przy drodze ujrzymy drewnianą kapliczkę w kształcie niewielkiego domku krytego dachówką. Według opowieści miejscowej ludności kapliczka i krzyż 12

Kapliczka w Wólce Kokosiej

13


3

PRZYSTANEK OSĘCZYZNA

Z

Wólki Kokosiej szlak prowadzi turystów na południowy zachód, w stronę Porąb Starych. Przed nimi zaczynają się rozpościerać potężne mieszane lasy, dające schronienie wielu gatunkom zwierząt i roślin. Spacerując wśród tych urokliwych pejzaży, po 2 km dojdziemy do Osęczyzny – ulubionego miejsca letników.

Pstrąg potokowy (Salmo trutta) to drapieżna ryba z rodziny łososiowatych, która żyje w zimnych, dobrze natlenionych i dzikich rzekach o wartkim nurcie głównie górskich. Może osiągać ok. 80 cm długości i 5 kg masy ciała. Wiosną chętnie poluje na wybudzone ze snu zimowego żaby. Jesienią podejmuje krótkie wędrówki na tarło do niewielkich dopływów. Ikrę składa do zagłębień w żwirze pokrywającym dno. W Polsce gatunek ten jest zagrożony i objęty ochroną.

BOBRY

O

sęczyzna to jedna z najpiękniejszych miejscowości w gminie Dobre. Jej wyjątkowy urok szczególnie doceniają wczasowicze, którzy przyjeżdżają tu wypocząć na łonie natury. Ta jest im wyjątkowo przychylna. Wśród rozłożystych drzew cienką nicią wije się rzeka Rządza, obdarzona pewnymi cechami potoków górskich. Charakteryzują ją dość liczne spadki, piaszczyste i żwirowe dno. W jej wartkim nurcie polują wydry i uwijają się w swej wędrówce

Zachód słońca

Bóbr (Castor fiber) jest gatunkiem, którego działalność inżynierska ma dobroczynny wpływ na ekosystem. Zwierzę to realizuje „małą retencję” wody. W stawach bobrowych znajdują biotop dziesiątki gatunków roślin i zwierząt.

na tarło takie ryby łososiowate, jak pstrąg potokowy, co świadczy o bardzo czystej wodzie. Rządza przynosi ochłodę w upalne letnie dni. Daje też schronienie licznym zwierzętom związanym ściśle ze środowiskiem wodnym, na przykład strzyżykom i zimorodkom, a także chronionym rzekotkom drzewnym czy kumakom nizinnym. To tutaj zadomowiły się bobry − doskonali inżynierowie i planiści. Wytrwali obserwatorzy nocną porą, zachowując się cicho i ostrożnie, mogą podpatrzeć je przy pracy, jak budują tamy bądź żeremia. Należy jednak pamiętać, że bóbr to gatunek pod ochroną i w żaden sposób nie należy ingerować w jego środowisko naturalne.

Bóbr Kapliczka w Porębach Starych

Strzyżyk

14

Wydra

Rzekotka drzewna

15


zaw

Opracowanie mapy:

Mińsk Mazowie cki

rs Wa Ost

ęg W

a

DOBRE

r ów

ró w

Ma

z ow

je c

ie ck

G ró

a


4

PRZYSTANEK RAKÓWIEC Kora dębu

Z

Osęczyzny już zaledwie 2 km dzielą spacerowiczów od kolejnego spotkania ze skarbami natury skrywanymi przez gminę Dobre. Podążając na południowy wschód, w krótkim czasie dojdziemy do Rakówca.

POMNIK PRZYRODY – DĄB SZYPUŁKOWY Myszołów

W

Rakówcu szlak prowadzi wprost pod jedno z najstarszych drzew w gminie, brata najpopularniejszego w Polsce Bartka. Rosnący tam dąb szypułkowy ma w obwodzie aż 386 cm i mierzy 25 m wysokości. Tak jak niemal każde drzewo tego gatunku zachwyca swym majestatycznym wyglądem. I choć jeszcze nie nadano mu imienia, znajduje się na liście pomników przyrody. Koźlarz

Dąb szypułkowy w Rakówcu

Sarny w rudlu

18

19


p

5

PRZYSTANEK GĘSIANKA

POZA TRASĄ... Salwa honorowa

Z

Rakówca pozostaje tylko 3,3 km do ostatniego na niebieskim szlaku przystanku. Idąc na południowy wschód, zaraz za Wólką Mlęcką dotrzemy do Gęsianki. Ta niewielka i spokojna wioska skrywa najbardziej bolesną historię gminy.

POMNIK KU CZCI OFIAR HITLERYZMU

P

ołożoną z dala od głównych dróg Gęsiankę otaczają lasy. Wydawałoby się, że tak odosobniona miejscowość będzie dobrym schronieniem przed niebezpieczeństwem w czasach wojennych. Niestety, w pobliżu tego

cichego zakątka przemieszczały się silne oddziały niemieckich wojsk pancernych oraz SS. Pewnego dnia doszło do ataku na niemiecki patrol przejeżdżający mostem na Rządzy. Zginęło 2 żołnierzy. W odwecie Niemcy 5 sierpnia 1944 r. wysadzili piwnicę, w której schroniło się 38 osób – z Mińska Mazowieckiego, Sokołowa Podlaskiego oraz wysiedleńcy z Wielkopolski. Wśród ofiar znalazło się ośmioro dzieci. W 20 lat po tej krwawej tragedii w miejscu kaźni ustawiono pomnik, którym opiekuje się miejscowa ludność oraz uczniowie Szkoły Podstawowej im. Marii Kownackiej w Mlęcinie. Co  roku w rocznicę pacyfikacji przed symbolicznym grobem ofiar odbywają się uroczystości patriotyczne z udziałem duchownych, przedstawicieli władz samorządowych, a także potomków pomordowanych.

Tablica w dobrzańskiej szkole

W

Gęsiance kończy się podróż niebieskim szlakiem turystycznym. Warto jednak na trochę wrócić do jej pierwszego przystanku, kierując się na wschód, w stronę Mlęcina, a później główną drogą dotrzeć do serca gminy. W Dobrem kryje się bowiem więcej ciekawych miejsc, których nie wypada ominąć. Pierwszym z nich jest cmentarz parafialny założony w 1830 r., oddalony od kościoła o blisko 200 m. Znajdują się na nim XIX-wieczne płyty nagrobne z czerwonego i szarego piaskowca, a także granitowe oraz żeliwne pomniki reprezentujące style: klasycystyczny, secesyjny i eklektyczny. Wśród nich znaleźć można groby osób najbardziej zasłużonych dla Dobrego – ks. Edmunda Smoleńskiego, Walentego Jaźwińskiego oraz Jana Zycha. Tutaj znajduje się również grób nieznanego żołnierza.

Pomnik w Gęsiance Jan Zych był zasłużonym dla Dobrego budowniczym szkoły i jej kierownikiem w latach 1921-1966.

Drugim wartym zobaczenia miejscem jest zabytkowy budynek szkoły mieszczący się w okolicach rynku, przy drodze do Jakubowa. Ogromny murowany gmach powstał w 1935 r. po wielu latach starań lokalnej społeczności o budowę siedziby dla działającej od 1909 r. Publicznej Szkoły Podstawowej. Nadano jej imię Józefa Piłsudskiego, jednak po wojnie w 1948 r. ówczesne władze pozbawiły placówkę patronatu marszałka. Czternaście lat później nowym patronem został Konstanty Laszczka. Jego spiżowe 20

Nagrobki na cmentarzu w Dobrem

21


popiersie wykonane przez samego artystę stanęło na cokole z granitu przed frontonem szkoły. Konstanty Laszczka, choć wiele lat spędził za granicą, nigdy nie zapomniał o rodzinnych stronach i dobrzańskiej podstawówce, której był absolwentem. Społeczności szkolnej podarował kilka swoich rzeźb oraz cennych pamiątek, a ta postanowiła zgromadzić prace artysty, powołując Społeczne Muzeum Konstantego Laszczki. Zbiory muzeum przeniesiono do budynku OSP, który

Konstanty Laszczka (1865-1956) był uznanym modernistycznym rzeźbiarzem, a także malarzem i grafikiem. Studiował w Paryżu. W latach 1900-1935 kierował katedrą rzeźby Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. Na jego styl artystyczny silnie oddziałał ekspresjonizm i impresjonizm. Wzorując się na dziełach Rodina, łączył różne materiały oraz powierzchnie gładkie i chropowate. Tworzył kompozycje fantastyczne o symbolicznej wymowie oraz portrety współczesnych mu ludzi. Przyjaźnił się ze Stanisławem Wyspiańskim i Leonem Wyczółkowskim. Jego uczniem był m.in. Xawery Dunikowski.

„Smutna” – rzeźba z brązu Pomnik Konstantego Laszczki przed szkołą w Dobrem

22

Pamiątkowy głaz w Makówcu Dużym

Zbiorowa mogiła powstańców w Nowej Wsi

znajduje się naprzeciw domu kultury. Zgromadzono w nim wiele oryginalnych prac Laszczki oraz kopie dzieł, które znalazły się w zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie oraz w Krakowie. Zobaczyć tam można prace wykonane w bardzo różnych surowcach – od gliny i gipsu, przez drewno i brąz, po granit i marmur. Razem tworzą magiczny świat ludowych wyobrażeń, którymi inspirował się polski ekspresjonista. Z Dobrego warto udać się dalej, by dokończyć podróż po gminie śladem Konstantego Laszczki. Podążając na północny wschód, drogą na Węgrów, po niecałych 5 km dotrzemy do Makówca Dużego – rodzinnej miejscowości artysty. Niestety, dom rzeźbiarza nie przetrwał próby czasu. W jego miejscu stoi dziś pamiątkowy głaz. Również w Makówcu Dużym zobaczyć można jedno z najważniejszych w gminie miejsc pamięci narodowej – zbiorową mogiłę powstańców listopadowych. Na wysokim kurhanie ustawiono murowaną kapliczkę z żelaznym krzyżem. Ten

Zbiorowa mogiła powstańców w Makówcu Dużym

już niemal stuletni monument upamiętnia bohaterskich żołnierzy bitwy z 1831 r. stoczonej przez Wojsko Polskie pod dowództwem gen.  Jana Skrzyneckiego z korpusem rosyjskim gen. Grigorija Rosena. Romantyczny zryw doprowadził do ogromnych zniszczeń, a w konsekwencji do odebrania Dobremu praw miejskich. Co roku przy pomniku odbywają się uroczystości patriotyczne, by oddać cześć poległym żołnierzom. Starcie to zostało upamiętnione również w polskiej poezji. Maria Konopnicka opisała je w wierszu Bitwa pod Dobrem. Zbiorową mogiłę żołnierzy powstania listopadowego zobaczyć można także w oddalonej na wschód od Makówca Dużego Nowej Wsi. Historia podaje, iż w tym miejscu po zakończeniu bitwy zostali schwytani polscy powstańcy, którzy ukryli się w lesie. Moskale powiesili wszystkich na rosnących tam sosnach. Mieszkańcy wsi uczcili pamięć powieszonych przez postawienie trzech krzyży. Na jednym z nich widnieje napis: „Boże przebacz nam”. 23


Makówiec Duży nie tylko otwiera przed podróżnymi drogi wiodące do tajemnic historii – ukazuje również piękno gminnego krajobrazu. To tam niczym błękitna nić meandruje malownicza rzeka Osownica, będąca lewostronnym dopływem Liwca. Flora i fauna jej doliny zachwyca swym bogactwem. Schronienia przed słońcem udzielają turystom bujne olchy, wierzby, brzozy, a słodkim świergotem radują serca słowiki, kosy, szczygły i barwne rudziki. W tak urokliwych warunkach przyrody na stałe osiedliły się bobry. Na Osownicy znaleźć można wiele śladów ich działalności w postaci imponujących tam czy żeremi.

Młyn w Makówcu Dużym

Nazwa szczygieł pochodzi prawdopodobnie od często wydawanego dźwięku „szczyglit ”. Ulubionym pokarmem tego ptaka są m.in. nasiona sosny i modrzewia.

Poza bobrami rzeka przyciąga do siebie: sarny, dziki, lisy, borsuki, leśne kuny zwane tumakami. Niekiedy turysta spotkać może także zbłąkanego łosia. W chłodnych wodach natomiast polują wydry, a nawet ryby łososiowate, których przedstawicielem jest tu pstrąg potokowy.

Spacerując wzdłuż Osownicy, drogą wiodącą do Makówca Małego, dojść można do stojącego nad samym brzegiem rzeki, na terenie Makówca Dużego, młyna z początku XX w. To jedna z wielu budowli w gminie świadczących o rolniczym charakterze tychże terenów. Duży budynek młyna z palonej cegły w 1981 r. wpisany został do rejestru zabytków. Obecnie nie funkcjonuje, choć czasem bywa wykorzystywany. Walory budowli, podobnie jak urok otaczających ją terenów, docenili twórcy filmowi, kręcąc tam pojedyncze odcinki seriali telewizyjnych 07 zgłoś się oraz Kryminalni. Prawdziwą gratką dla turystów jest natomiast funkcjonujący młyn w Wólce Kobylańskiej, położonej na północny zachód od Makówca Małego. Młyn wodny, przekształcony na elektryczny, oraz tartak, dzięki uprzejmości właściciela, są udostępniane do zwiedzania. Gospodarz z chęcią oprowadza gości po budynku, opowiadając o lokalnej historii.

Urządzenia młyńskie

Przemiał mąki

Szczygieł Droga do Makówca Małego

24

Staw w parku dworskim w Kobylance

25


Będąc w okolicach Wólki Kobylańskiej, nie sposób nie zwrócić uwagi na znakomicie zachowany zespół dworski w Rudzie-Pniewniku. To jedyna z wielu tego typu budowli, którą podziwiać można w całej okazałości. Dworek wybudowano w stylu willowym w otoczeniu potężnych drzew. W 1959 r. budynek wraz z pozostałościami parku został wpisany na listę zabytków. Obecnie znajduje się w rękach prywatnych. Ślady po dawnych zespołach dworskich zobaczyć można także w Kobylance i Nowej Wsi. Po wyjątkowych XIX-wiecznych budowlach dziś pozostały jedynie wspomnienia. Przetrwały natomiast otaczające je urokliwe parki z pomnikowymi drzewami, które wpisano na listę zabytków. Zespół w Nowej Wsi stał się własnością prywatną i obecnie jego teren pozostaje zamknięty. W prywatnych rękach znajduje się także jeden z największych skarbów architektonicznych gminy – dworek w Rudzienku. Ta niemal 200-letnia budowla niegdyś należała do rodziny Jaźwińskich. Zespół tworzą park, dworek oraz budynki gospodarcze: stajnie, wozownia, oficyna, które otacza częściowo zachowany w pierwotnej formie mur. Pomnikowy dąb w Kobylance Dworek w Rudzie-Pniewniku

26

a

AGROTURYSTYKA Konie ze stajni Kasztan

P

o długiej podróży gminnymi szlakami strudzonych wędrowców ugoszczą lokalni gospodarze. Serwując specjały kuchni regionalnej, opowiedzą o urokach okolicy. Nie zabraknie prawdziwego wiejskiego sera, aromatycznego chleba na zakwasie z miodem z przydomowej pasieki czy lepionych własnoręcznie przez gospodynie pierogów. Przy pachnącym ognisku legendom, gawędom i historiom o bohaterskich czynach przodków nie będzie końca, a sielska atmosfera dobrzańskich wsi i kubek mleka prosto od krowy pokrzepią serca i rozproszą zmęczenie. W Głęboczycy, Kątach-Boruczy, Rąbierzy-Kolonii oraz Mlęcinie powstały gospodarstwa agroturystyczne z całoroczną ofertą obejmującą m.in. możliwość wędkowania, kąpieli czy jazdy konnej. Przewidziano

Pelargonie w wiejskiej chacie

atrakcje zarówno dla starszych, jak i młodszych miłośników natury i aktywności na świeżym powietrzu. Położone w malowniczych miejscach domostwa i zagrody zachęcają do odpoczynku przez cały rok.

Kaczuszki w agroturystycznej zagrodzie

27


k

i

INFORMACJE PRAKTYCZNE – WAŻNE TELEFONY I ADRESY

KOMUNIKACJA DOBRE – UL. RYNEK

BAGS

MOBILIS GROUP

Dobre, ul. Kopernika 3, tel.: 25 757 10 95, http://www.bags.com.pl, e-mail: info@bags.com.pl

Mińsk Mazowiecki, ul. Warszawska 222, tel.: 25 759 57 00, http://www.mobilis.pl, e-mail: sekretariat@pks-minsk.pl

• Warszawa przez Mińsk Mazowiecki • Mińsk Mazowiecki (ul. 1. PLM „Warszawa”– szpital) przez Stanisławów

• Czarnogłów przez Rudno • Mińsk Mazowiecki przez Jakubów oraz przez Stanisławów, Królewiec • Nowa Wieś przez Sołki, Radoszynę • Pniewnik • Radoszyna przez Sołki, Nową Wieś • Rynia • Warszawa przez Stanisławów • Węgrów

TAJ-BUS

Dobre, ul. Szkolna 15, tel.: 794 085 565 • Czarnogłów • Nowa Wieś przez Kobylankę, Wólkę Kobylańską, Radoszynę, Modecin, Drop oraz przez Sołki • Rakówiec • Rynia

LECH TRAVEL Rudno 5, tel.: 502 278 850 • Duchów • Wólka Kokosia • Rynia, droga powrotna przez Głęboczycę

GEMINI Tomaszowice, Płouszowice 61b, tel.: 501 777 940, http://www.gemini.org.pl, e-mail: info@gemini.org.pl • Warszawa • Sokołów Podlaski Droga z Dobrego do Czarnogłowia

PKS SOKOŁÓW Sokołów Podlaski, ul.Ząbkowska 2, tel.: 25 781 26 52, http://www.pkssokolow.pl, e-mail: pks_sekretariat@wp.pl • Sokołów Podlaski przez Trawy i Węgrów oraz przez Wielądki i Węgrów • Warszawa przez Stanisławów • Węgrów przez Trawy oraz przez Roguszyn, Wielądki

STANMAR Poniatowa, ul. 1 Maja 6/35, tel.: 505 040 827, http://www.stanmar.eu, e-mail: stanmar1@onet.eu • Warszawa • Sokołów Podlaski

KULTURA Gminny Ośrodek Kultury, Gminna Biblioteka Publiczna, Społeczne Muzeum Konstantego Laszczki, Dobre, ul. J. Kilińskiego 1, tel.: 25 757 15 20, http://www.gminadobre.pl/gok, czynne: pn.-pt.: 900-1700, sob.: 900-1300

PARAFIE, KAPLICE Dobre Parafia Rzymskokatolicka pw. św. Mikołaja Biskupa, tel.: 25 757 11 93, 25 757 11 29, http://www.parafiadobre.pl • dni powszednie: 1700 • niedziele i święta: 815, 1000, 1200, 1600 • okres wakacyjny: 815, 1100, 1700 Kąty-Borucza (parafia Stanisławów – tel.: 25 757 50 93) Kaplica rzymskokatolicka pw. św. Antoniego • niedziele i święta: 1330 Radoszyna (parafia Pniewnik – tel.: 25 661 32 24) Kaplica rzymskokatolicka pw. Miłosierdzia Bożego • niedziele i święta: 1030 Czarnogłów (parafia Wiśniew – tel.: 25 757 95 29) Kaplica mariawicka • pierwsza niedziela miesiąca: 1400 Wólka Mlęcka (parafia Wiśniew – tel.: 25 757 95 29) Kaplica mariawicka • druga niedziela miesiąca: 1400

USŁUGI FINANSOWE Bank Spółdzielczy w Mińsku Mazowieckim Oddział w Dobrem, Dobre, ul. T. Kościuszki 31, tel.: 25 640 10 60, 25 757 11 91, http://www.bsminskmaz.pl.

28

OŚRODEK ZDROWIA, APTEKA Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej Dobre Zdrowie, Jolanta Czerniawska, Dobre, ul. J. Kilińskiego 1, tel.: 25 757 10 22. Podstawowa opieka zdrowotna, stomatologia ogólna. Apteka, Halina Kurman-Gąsiorowska, Dobre, ul. J. Kilińskiego 1, tel.: 25 757 11 76.

WETERYNARIA Lecznica dla zwierząt, lek. wet. Dariusz Skrzypek, Dobre, ul. J. Kilińskiego 7, tel.: 25 757 12 16, 602 518 104.

AGROTURYSTYKA Pod Dębami, Sławomir Sobiepanek, Głęboczyca 54, tel.: 25 756 12 37, 502 176 928, http://sobiepanek.republika.pl. Stajnia Kasztan, Anna Białkowska, Mlęcin 11, tel.: 25 752 81 46, 603 910 508, http://www.stajniakasztan.pl. Barbara i Wiesław Słowikowie, Kąty-Borucza 32, tel.: 697 51 63 63, http://katyborucza.gminadobre.pl. Joanna Olszyna, Kąty-Borucza 38A, tel.: 605 298 872, 513 486 111. Krystyna i Adam Uczyńscy, Rąbierz-Kolonia 15A, tel.: 690 226 880.

GASTRONOMIA ALMIX, Alicja Bartnicka, Dobre, ul. Rynek 17/4, tel.: 25 752 94 05. Wyrób i sprzedaż sałatek, surówek oraz wyrobów garmażeryjnych. Catering.

29


Restauracja Marcelowa Chata, Marcin Skarżyński, Dobre, ul. Rynek 22, tel.: 502 358 301. Kompleksowa organizacja imprez okolicznościowych. Catering. Dekoracja sal weselnych. Pizzeria RIMINI, Jadwiga Kanigowska, Dobre, ul. J. Kilińskiego 1, tel.: 722 260 521. Wyrób i sprzedaż pizzy. Dowóz do klienta. MINIBAR, Jarosław Ciok, Dobre, róg ul. J. Kilińskiego i ul. T. Kościuszki, tel.: 694 764 671. Usługi gastronomiczne.

FRYZJERSTWO I KOSMETYKA Salon kosmetyczny, solarium, Magdalena Drzazga, Dobre, ul. Rynek 8, tel.: 793 019 525. Salon fryzjerski Natalia, Katarzyna Sadoch, Dobre, ul. Rynek 8, tel.: 511 509 965. Fryzjerstwo i kosmetyka, Anna Żelazowska, Dobre, ul. Moniuszki 2, tel.: 501 268 110, 25 757 15 93.

USŁUGI Roboty ziemne, Mirosław Miąskiewicz, Dobre, ul. H. Sienkiewicza 9, tel.: 508 434 744, e-mail: mirkop10@wp.pl. Roboty ziemne, wykopy pod fundamenty minikoparką, kopanie stawów, sprzedaż piasku, żwiru, kruszywa betonowego itp. Przedsiębiorstwo wielobranżowe ARTMIX BIS, Piotr Chmielewski, Głęboczyca 6, tel.: 694 725 736, e-mail: piotr.artmix@op.pl. Okna i drzwi z PCV i aluminium. Roboty budowlane. FHU REM-ART, Maria Górska, Dobre, ul. Rynek 16, tel.: 602 618 517. Produkcja rolet i moskitier. FHU BUD-MAX, Mariusz Michalski, Dobre, ul. Słoneczna 13, tel.: 605 061 645. Okna PCV, aluminium. Bramy garażowe, segmentowe, uchylne, rolowane. Rolety zewnętrzne, moskitiery. Roletki materiałowe, werticale. Drzwi wewnętrzne i zewnętrzne. Usługi ślusarskie. FIRMONT, zakład usługowo-produkcyjno-handlowy, Dobre, ul. Przemysłowa 3, tel.: 25 757 11 69, http://www.firmont.pl, e-mail: firmont@gmail.com. Balustrady ze stali nierdzewnej, bramy, ogrodzenia, usługi tokarsko-frezarskie.

30

WOOD-BUD, Robert Gadomski, Dobre, ul. Dobrzynieckiego 12, tel.: 694 231 919. Usługi ciesielskie, dekarskie, stolarskie.

DODAR, Dorota Mirosz, Dobre, ul. Rynek 17, tel.: 668 408 842. Sprzedaż detaliczna art. spożywczych.

FHU DOMET, Zbigniew Zbrzezny, Dobre, ul. Polna 7A, tel.: 25 752 29 81, Sprzedaż materiałów budowlanych.

KUBA, Jakub Wadas, Mlęcin 6, tel.: 506 986 653, http://www.parkiety-kuba.pl. Usługi parkieciarskie i stolarskie, schody drewniane.

Sklep spożywczy, Janina Zaperta, Dobre, ul. Rynek 22, tel.: 25 757 10 38. Sprzedaż art. spożywczych.

PHU. JARNET, Zbigniew Czapski, Dobre, ul. Głowackiego 11, tel.: 608 259 141, 604 239 308. Hurtowa i detaliczna sprzedaż opału, skup i sprzedaż złomu. Usługi transportowe materiałów sypkich, sprzedaż gazów technicznych.

Usługi tapicerskie, Piotr Wasilewski, Dobre, ul. J. Poniatowskiego 5, tel.: 604 070 121, e-mail: uslugitapicerskie@uslugitapicerskie.pl. Renowacja mebli współczesnych, stylowych i antycznych. Wykonywanie nowych mebli na zamówienie. Zakład usługowy, kamieniarstwo, betoniarstwo, murarstwo, Szczepan Szczurowski, Dobre, ul. J. Poniatowskiego 2, tel.: 691 844 442. Nagrobki, parapety. Pracownia krawiecka Patka, Tatiana Borys, Dobre, ul. T. Kościuszki 34A, tel.: 692 257 010, e-mail: t.borys@op.pl. Poprawki, przeróbki odzieży, szycie firan, zasłon, rolet rzymskich. Usługi szewskie, Jakub Chojecki, Dobre, ul. H. Sienkiewicza 12, tel.: 514 897 387. Naprawa obuwia. Usługi transportowe, Sławomir Wiechowski, Poręby Nowe 8, tel./fax: 25 752 85 15, 25 752 83 62. Usługi transportowe krajowe i międzynarodowe. EUROSŁAW, Sławomir i Łukasz Wiechowscy, Dobre, ul. J. Kilińskiego 10C/5, tel./fax: 25 752 83 62, 25 752 85 15, e-mail: euro-slaw@wp.pl. Usługi transportowe krajowe i międzynarodowe. Skup i sprzedaż palet. TRANSPORT, Seweryn Zalewski, Dobre, ul. Wł. Reymonta 20, tel.: 605 824 471. Usługi transportowe w zakresie przewozu towarów.

HANDEL GROMULSKA Piekarnia-Cukiernia, Kinga Gromulska-Kosińska, Dobre, ul. Rynek 28, tel.: 25 757 10 25, e-mail: piekarniagromulska@wp.pl. Sprzedaż wyrobów piekarniczo-cukierniczych. Mięso, wędliny, art. spożywcze, Paweł Kozłowski, Dobre ul. Rynek 12, tel.: 606 138 629. Sprzedaż detaliczna mięsa.

Delikatesy GM, Grażyna Paczkowska, Dobre, ul. Rynek 15, tel.: 25 757 28 12. Sklep spożywczo-przemysłowy. FHU DOMET PLUS, Alicja Zbrzezna, Dobre, ul. Rynek 26, tel.: 25 757 12 13. Sprzedaż odzieży, zabawek, art. szkolnych, chemicznych. FH ARTEK, Edyta Kamińska, Dobre, ul. Rynek 26, tel.: 500 133 914. Sprzedaż obuwia. Hurt-detal, art. rolno-spożywcze, Teofil Klukiewicz, Dobre, ul. Rynek 29, tel.: 504 232 390. Sprzedaż pasz, nawozów, materiałów budowlanych. Sklep ogrodniczo-przemysłowy, Bogusław Sitnicki, Dobre, ul. Rynek 5, tel.: 25 758 22 05. Sprzedaż środków ochrony roślin, nasion, nawozów, iglaków, ziemi ogrodniczej, kory, art. gospodarstwa domowego. Sklep z art. sanitarno-hydraulicznymi i metalowymi, Grażyna Zawadzka, Dobre, ul. Rynek 10, tel.: 506 383 020. Orchid sklep, Beata Błażejczyk, Dobre, ul. Rynek 24, tel.: 695 924 949. Dekoracje ślubne sal i kościołów. Wypożyczalnia dekoracji. Wyrób i sprzedaż wieńcy i wiązanek. Sprzedaż upominków. Kwiaciarnia, Stanisław Gadomski, Dobre, ul. Rynek 8, tel.: 25 757 15 70, 503 157 229. Sprzedaż kwiatów, zniczy, upominków, wiązanek ślubnych. Dekoracje sal weselnych, kościołów, samochodów. Sklep z art. przemysłowymi, Cezary Werpachowski, Dobre, ul. Rynek 13, tel.: 608 123 124. Fejerwerki, anteny, telefony komórkowe. Sklep malarsko-budowlany MAL-WIN BIS, Artur Winnik, Dobre, ul. T. Kościuszki 34B, tel.: 25 757 10 13, e-mail: malwinbis.dobre@interia.pl, http://www.malwinbis.pl

STACJE KONTROLI POJAZDÓW FHU Autonaprawa i diagnostyka, Michał Sitnicki, Poręby Nowe 34, tel.: 25 752 85 20, http://www.autositnicki.pl. Stacja kontroli pojazdów, autoserwis, holowanie. Stacja kontroli pojazdów SKR Dobre, prezes: Ryszard Szczurowski, Dobre, ul. K. Laszczki 18A, tel.: 25 757 11 85, 691 769 629, e-mail: skr.dobre@onet.pl. Badania techniczne pojazdów: motorowery, motocykle, samochody osobowe, samochody dostawcze do 3,5 t, ciągniki rolnicze, przyczepy oraz pojazdy zasilane gazem, sprowadzane z zagranicy, skierowane przez starostę lub OKRD.

MECHANIKA POJAZDOWA FHU Pablogarage, Paweł Kulma, Poręby Nowe 2, tel.: 502 252 520. Mechanika pojazdowa, części, serwis, oleje, filtry. Mechanika pojazdowa, Mirosław Cyran, Dobre, ul. J. Poniatowskiego 4A, tel.: 604 446 236. Serwis, naprawa pojazdów samochodowych. FHU Ignacy Cyran, Dobre, ul. J. Kilińskiego 8A, tel.: 25 757 15 33, 602 621 549. Wulkanizacja i sprzedaż opon, serwis opon, prostowanie felg, sprzedaż akumulatorów. Wulkanizacja, mechanika pojazdowa, Adam Cyran, Dobre, ul. J. Poniatowskiego 4, tel.: 602 657 524. Wulkanizacja i naprawa pojazdów. Blacharstwo, lakiernictwo pojazdowe, zabezpieczenia, Tadeusz Polkowski, Dobre, ul. gen. J. Skrzyneckiego 12, tel.: 600 653 945.

31


Urząd Gminy Dobre ul. T. Kościuszki 1, 05-307 Dobre tel./fax: +48 25 757 11 90 e-mail: urzad@gminadobre.pl http://www.gminadobre.pl

Projekt, skład i opracowanie graficzne: Diana i Przemysław Piątkowscy Opracowanie tekstu: Justyna Kowalczyk, Diana i Przemysław Piątkowscy Korekta: Diana Gajc-Piątkowska Fotografie: Przemysław Piątkowski, s. 4 – fot. z arch. SP w Dobrem, s. 10 – fot. z arch. UG Dobre, s. 27 – fot. E. Piątkowska Mapy: Compas, AGAD Wydawca: Fotopia, tel.: +48 607 221 522, http://www.fotopia.com.pl, e-mail: info@fotopia.com.pl Druk: OZGraf Nakład: 6000 egz.

Dobre 2014

© Urząd Gminy Dobre i Fotopia Wszelkie prawa zastrzeżone. Reprodukowanie, kodowanie w urządzeniach przetwarzania danych, odtwarzanie w jakiejkolwiek formie oraz wykorzystywanie w wystąpieniach publicznych – również częściowe – tylko za wyłącznym zezwoleniem właściciela praw autorskich.

ISBN: 978-83-938627-2-6

Wybieram Dobre!  

Przewodnik Turystyczny 2014

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you