Svartstilla

Page 1


Susanne Skogstad

SVARTSTILLA

roman


EG VEIT IKKJE NÅR

eg oppdaga at han var komen inn

i livet mitt. Eg veit heller ikkje når eg oppdaga at han var ute av det. Det einaste eg veit heilt sikkert, er at eg ikkje lenger er.

Alle kjenner vel til den. Den plutselege, veldige og agelause kjensla. Den som tek deg som ein storm ved Stad. Som riv deg over ende. Herjar. Men stormar kan ikkje halde stand. For alle stormar stilnar. Og når dei er vekke, etterlèt dei seg berre små minne om det som har vore. Eit velta tre, ein dårleg fortøydd robåt som er skyld på land. Stormar skal ein passe seg for. Eller kanskje skal ein ha vore i ein på eit eller anna tidspunkt. Stått i han. Ridd han av. Kanskje kan det førebu deg. Kanskje kan det trygge deg. For det er ikkje stormen du kjem til å hugse. Det finst noko mykje farlegare enn det. 5


Det er den lange sumaren. Det er han som kjem snikande, luskande og gryande som ein vår. Den som bruker litt tid. Som startar knapp og avmålt. Som du ikkje oppdagar før det er for seint. Og han forlèt deg heller ikkje. For aldri gløymer vi den sumaren. Jag etter den. Lengt etter den. Men trå med varsemd. For når du har sett sola. Når du har stått i lyset. Når du har kjent varmen. Ja, då er du i livsfare. For då er du ikkje klar når vinteren kjem.

6


1

Evigheita. Dette ordet som vart kasta ut i tide og utide. Som ingen eigentleg kunne gje eit innhald. Som ingen eigentleg kunne gje ei breidd. Eg visste berre at evigheita var uendeleg. Utan ei byrj­ing og utan ein slutt. At ho var ein storleik som ikkje hadde eit omfang. Ei lengd som ikkje hadde ei grad. Det var noko ein snakka om når ein var glad i nokon, og skulle vere det for alltid. Når det var det største i verda. Når det var større enn livet. Større enn sjølve evigheita. Eg trudde ikkje noko kunne vere større enn ho. Ikkje visste eg vel kva ho var heller. Men størst av alt er kjærleiken, sa dei. Ikkje visste eg vel kva den var heller. Eg høyrde det på radioen. Eg såg det på fjernsynet. Eg las det i Bibelen. Men eg trudde ikkje på det.

7


Eg visste ikkje at det gjekk an å vere like glad i nokon livet gjennom i det heile, og endå mindre å skulle vere det for evig. At det fanst ei kjensle som overlevde døden, at det fanst ei kjensle som ikkje veik. Ikkje for tida. Og ikkje for evigheita. Men så var det også før du fann meg. Og det var slik eg fekk vete at det fanst ei slik kjensle. Ei som aldri bukka under, som aldri gav etter. Ei som berre var. Og som alltid skulle vere. Og slik fekk eg vete kva evigheita var. At ho var i meg slik eg var i ho. At ho er med oss slik ho er ved oss. Og at alle er vi flyktige, og alle er vi evige. Og eg fekk vete at evigheita rommar denne kjensla, slik kjensla rommar ho. Ei kjensle så brutalt standhaftig at ho står att som ein storleik større enn evigheita og fortel meg at alt som har vore, skal ha sin plass der. Og kven kan halde stand mot noko slikt. Mot noko som vert ståande sjølv etter kroppens forfall. Det kan vel ikkje noko menneske gjere. Eg hugsar korleis du voks sakte på meg. Som eit edderkoppnett som vart spunne rundt meg, sat eg med eitt fullstendig fast. Utan evne til å røyve meg.

8


Eg sat der på din nåde. Og eg sit der framleis. Eg hugsar kor mykje vi lo. Korleis du gjorde narr av meg. Korleis du dreiv gjøn med meg. Korleis eg smilte. At eg vakna i det stille. At eg trong det. Ikkje alle kan kome unna med slikt. Men du kunne det. Eg hadde sett deg før. Visste kven du var. Kan ikkje hugse at det var noko spesielt ved deg då. Eg vart ikkje skoten av noka pil. Ikkje ved det fyrste blikket. Og heller ikkje ved neste. Eg veit ikkje om eg trur på slikt. Eg bryr meg ikkje lenger om stormar. Eg såg deg, tenkte kanskje mindre om deg. Tenkte at du var heilt vanleg. At du var slik som alle andre. Kanskje var du det. Men så var du det ikkje. For lite visste eg at du var større enn livet. Og lite visste eg at du skulle bli min sumar. Og eg hugsar korleis eg før deg var aude og tom. Korleis eg før deg var i ei djupn som berre var mørk. At det var stilt. Som når det ikkje er rørsle i vatnet.

9


Men det ligg der heilt i ro. Heilt i mørke. I det dei kallar svartstilla. Og eg var svartstilla. Eg var i ho, og eg var ho. Så kom du. Og det vart lys. Lyset var godt. Og eg kalla det for deg. Mørkeret var vondt. Og eg kalla det for meg. Og vi var i kvarandre slik dag er i natt. Slik natt er i dag. Men lite visste eg at vinteren var på veg. At dagen skulle verte borte. At den evige natta skulle ta over. Og at eg skulle sitje i ho. At eg skulle kjenne fråværet av dagen. At eg skulle kjenne fråværet av lyset. Og at aldri skulle eg gje slepp. Eg kan høyre ytterdøra gå opp ute i gangen. Det er Jakob. Son vår. Han er så lik deg. Han er så lik deg at ein del av meg kvir seg for kvar gong eg må sjå han. For han minner meg på at du aldri meir skal kome heim. Han minner meg på at eg aldri meir skal få kjenne nærleiken din. At vi aldri meir skal le av det same. Og at aldri meir skal vel du gjere narr av meg.

10


– Hei, mamma. Eg ser han ikkje i auga. Eg ser ned på føtene hans i staden. Han har ikkje teke av seg skoa. Og eg hugsar kor mange gonger eg har sett skitne avtrykk i halve trappa, fordi du har kome heim og gått i ho med sko, før du halvvegs opp har kome på kor sint eg vert på deg og teke dei av på midten. Nokre gonger gjer eg det same. Går ut med skoa dine på. Går inn att og opp trappa. Stoggar midt i og set meg ned. Berre for å kjenne deg. For å kjenne nærleiken. Men eg kjenner han aldri. Berre stilla han etterlét seg. Stilla du etterlét deg. – Går det bra? Jakob kikar skrått bort på meg. Eg veit at han eigentleg ikkje vil vere her, men at syster hans har tvinga han. Han synest det er ubehageleg. Han veit ikkje kva han skal seie, eller kva han skal gjere. For eg er ikkje den same. Han ser på meg og finn ikkje mor si i auga mine lenger. Eg er ein framand. Og vi veit det, begge to. Eg smiler til han. Kastar eit blikk på auga hans som søkjer slik etter meg. Ser deg eit lite sekund, før han blinkar og du er vekk. – Treng du hjelp til noko? Skal eg handle for deg? Han ser nesten bedande på meg i håp om å få ei praktisk oppgåve. Noko han kan gjere for meg 11


som ikkje inneber å vera i lag med meg. Vi er jo berre i lag fordi vi må. Og eg ser korleis han vert kvelt her inne. Korleis det er eg som kveler han. Korleis han ikkje held det ut. Eg ristar på hovudet. – Kanskje eg kan rydde litt på loftet? I pappa sine ting? Eg ristar på hovudet igjen. Klarar ikkje tanken på at nokon skal rydde etter deg. Rydde vekk den stilla som er fråværet av nærleiken din. For det er alt eg har att. Stilla. Fråværet. – Eg trur det er på tide nokon ser gjennom det. Eg ristar hardare på hovudet, og han ser vekk. Han gjev opp. Han har dine auge, din kropp. Dine fakter. Men så er han ikkje deg. Han er Jakob. Han er sonen. Men alt eg klarer å sjå når eg ser på han, er at du ikkje lenger er. At vi forlét deg ein stad på vegen. At vi lét deg vere att. At eg lét deg vere att. Og eg prøver snu meg og sjå deg. Men vi har gått for langt. Så eg lukkar auga. Og der finn eg deg. 12


Og aldri skal eg opne dei. – Eg og Solveig lurte på å samlast alle saman til middag på søndag. Kva trur du om det? Eg veit med det same at eg ikkje kjem til å gå. At eg ikkje vil. At eg ikkje kan. Men eg får meg ikkje til å seie det rett ut. I staden dreg eg litt på det. – Eg veit ikkje heilt om eg har ork til det, eg har kjent meg så dårleg dei siste dagane. Men vi kan no sjå til helga. Han nikkar. Han veit det, han òg. At eg ikkje kjem. At eg ikkje orkar. At eg ikkje orkar sjå plassen din stå tom. At eg ikkje orkar sjå plassen din fylt. At eg ikkje orkar sjå for meg korleis middagen ville ha vore om du var der. Kva vi ville snakka om. Kva vi ville ledd av. Kor god du ville vore med barneborna. Handa du somme gonger legg over mi. Smilet du ville gjeve meg. Eg vil ikkje. Jakob reiser seg. – Nei, eg får vel kome meg vidare. Må handle før eg skal heim att. Eg nikkar. Ser korleis han unngår blikket mitt. Kanskje har han sett alt som er og ikkje er. I auga mine.