Page 1

2007

ZOMER

GRAF HUYGENS HERVONDEN


De afgelopen tijd is druk gewerkt aan de restauratie van de vloer van de Grote Kerk. Het is nog steeds een grote opgave het gebouw te kunnen behouden voor de stad. Ik waardeer het werk van alle mensen die actief zijn binnen de ‘Stichting Grote Kerk’ zeer. Dankzij hun inspanningen is de kerk behouden en biedt de kerk sindsdien huisvesting aan een breed scala van activiteiten, zoals tentoonstellingen, muziekuitvoeringen, beurzen… enzovoort. De gemeente Den Haag ziet het belang van de kerk voor de stad en heeft regelmatig financiële ondersteuning verleend voor het onderhoud en ook voor de nu lopende restauratie. Den Haag is een stad met een rijke historie en datzelfde geldt voor de Grote Kerk. De Grote Kerk is onlosmakelijk verbonden met de geschiedenis van de stad, met het Binnenhof en de Oranjes in Den Haag. De Grote of Sint Jacobskerk is de ‘De Kerk in het midden’: de belangrijkste kerk in Den Haag. Het gebouw is zeer vertrouwd en in hoge mate vergroeid met het wezen van Den Haag. Daarnaast is de kerk kunsthistorisch van belang en een gewaardeerd rijksmonument. Het grote, overduidelijk religieuze gebouw met de veel geroemde Haagse Toren is beeldbepalend in een groot deel van de historische stad en met zijn grafelijke ‘tegenhanger’ – de Ridderzaal – een van de ‘beeldmerken’ van de binnenstad. En natuurlijk was het in mei een spannend moment toen tijdens de werkzaamheden aan de kerk­vloer een groot aantal grafkelders werden ontdekt. Een groot deel daarvan is nog intact. Zo is ook een kelder gevonden met daarin duizenden schedels en beenderen en het lijkt erop dat in die kelder ook een muurwerk uit de 14e eeuw gevonden is. Zo is de Grote Kerk een kerk vol historie, verborgen verhalen en vol Haagse geschiedenis. Kortom; een kerk om te behouden voor de stad. Marnix Norder Wethouder Bouwen & Wonen

Schakel & Schrale... van alle tijden De restauratie van de vloeren van de Grote Kerk in Den Haag is bij Schakel & Schrale in vertrouwde handen. De restauratiespecialist van de Koninklijke BAM Groep heeft meer dan honderd jaar ervaring met restauratieen renovatiewerkzaamheden. Restaureren is een vak apart. Het vraagt om gemotiveerde vaklieden die niet alleen in een hecht team kunnen samenwerken, maar die ook gevoel hebben voor het ambachtelijk vakmanschap uit het verleden. Daarnaast zijn zij dankzij hun jarenlange ervaring in staat flexibel in te spelen op bijzondere omstandigheden die zich tijdens de uitvoering van het project kunnen voordoen. Dit kan bijvoorbeeld gaan om archeologische vondsten, zoals ook in de Grote Kerk het geval is. De grote, maar ook kleinere projecten die Schakel & Schrale voornamelijk in binnen­ stedelijk gebied uitvoert, betreffen veelal oude

monumenten. Deze vragen, afhankelijk van de bouwstijl, speciale restauratietechnieken en -materialen. Maar ook met de aanpak van jonge monumenten toont Schakel & Schrale zich een deskundige partner. Ook gebouwen van na 1900 vragen immers – bijvoorbeeld bij herbestemming – om specifieke kennis en ervaring. Met kerken heeft Schakel & Schrale een aparte band. Vele tientallen kerk­ gebouwen heeft de onderneming inmiddels gerestaureerd. Vaak wordt het gebouw dan geschikt gemaakt voor een nieuwe bestemming. Enkele toonaangevende restauratieprojecten die Schakel & Schrale in Den Haag heeft gerealiseerd: Derde Ambachtsschool Zwaardstraat, Scheveningen; theater Diligentia, Lange Voorhout; Julianakerk, Transvaal; Nutshuis, Riviervismarkt; Nieuwe Kerk, Spui.

Archeologisch onderzoek Grote Kerk Tussen 1 en 22 mei heeft een team van de afdeling Archeologie van de gemeente Den Haag onderzoek gedaan in de Grote Kerk. Aanleiding hiervoor was het verwijderen van de natuurstenen vloer in de kooromgang. In tegenstelling tot wat er werd verwacht bleken de grafkelders in dit deel van de kerk niet gesloopt. In overleg werd besloten om de zaken goed in kaart te brengen ook al zou dat betekenen dat er plaatselijk dieper moest worden gegraven. Het was uitdrukkelijk niet de bedoeling om afgesloten graven te openen voor onderzoek. De archeologen hebben de graven in de koor­omgang, die door zerken en een dikke laag zand waren bedekt, letterlijk aan het licht gebracht. Er zijn tientallen grafkelders ontdekt, waarvan het grootste deel nog intact is. Deze zijn nauwkeurig gemeten, beschreven en gefotografeerd. De meeste graven kunnen bij drie typen worden ondergebracht: zandgraven, grafkelders met een gemetseld gewelf en meervoudige grafkamers. De grafkelders met een gewelf hebben een standaardmaat. Eén gemetselde grafkelder is tot op de bodem onderzocht nadat het gewelf was ingestort. De kelder loopt naar beneden iets taps en heeft op 2,4 m diepte een plavuizen vloer. In de graf­ kelders werden kisten gestapeld begraven. Als eigenaren van een graf niet meer betaalden aan onderhoud werd de inhoud geruimd en de kelder doorverkocht. In hoekjes tussen en boven op de gewelven werden talrijke skeletdelen gevonden afkomstig van geruimde graven. Het moet in de kerk vaak hebben gestonken als er weer een graf werd geopend om een nieuwe kist bij te zetten. De term ‘rijke stinkerd’ komt daar ook vandaan. Begraven in de kerk kostte namelijk het nodige. Aan deze onhygiënische toestand kwam op 1 januari 1830 definitief een einde. Het begraven in de kerk werd toen voorgoed verboden. In de Grote Kerk liggen een aantal beroemde Nederlanders begraven, waaronder Constantijn en Christiaan Huygens. Op basis van de opgravingsplattegrond, de grafboeken en andere historische gegevens was het mogelijk om het graf waarin Constantijns kleinkinderen liggen aan te wijzen.


Het graf van de beroemde Constantijn ligt daar in de buurt, in de kooromgang tussen twee pilaren. Hier ligt een grote en zeer zware grafzerk die niet kan worden verplaatst.

De restauratie van de zerkenvloer in de Grote of Sint Jacobskerk

Kloostermoppen Onder het grootste deel van de vloer, in de zogenaamde noord- en de zijbeuk, lag al een beton­ laag. In de zuidbeuk werd een bijzondere ontdekking gedaan: een grote kelder grotendeels gevuld met duizenden mensenbotten. Bijzonder omdat bij de aanleg van deze kelder, die zoals we nu weten uit 1737 dateert, gebouwd is op veel ouder muurwerk. Dat is te zien aan het grote formaat ‘kloostermoppen’ die voor de funderingsmuren zijn gebruikt. Dit muurwerk behoort waarschijnlijk tot de fundering van de eerste stenen kerk. De kloostermoppen dateren uit de periode 1290 – 1340. Ook elders in de kerk kwamen oude funde­ringen tevoorschijn. Deze funderingen behoren tot al bekende latere bouwfasen uit de tweede helft van de 15de eeuw.

De zerkenvloeren in de kooromgang en de zijbeuken van het schip hadden een dringende restauratie nodig omdat de fundering instabiel was geworden en er sprake was van ernstige verzakkingen. De restauratie wordt (van april tot eind augustus) uitgevoerd door BAM’s restauratiespecialist Schakel & Schrale en betaald uit bijdragen van de gemeente Den Haag en diverse fondsen.

Monique van Veen, afdeling Archeologie, Dienst Stadsbeheer, gemeente Den Haag

Door trillingen van het toegenomen verkeer in de loop der eeuwen en verbouwingen in de buurt van de kerk is het cement waarmee de grafkelders en zerken zijn opgebouwd, vergruisd tot zand. Dit zand trilde uit de voegen waardoor er verzakkingen kwamen. Grafstenen lagen dieper of verzakte vloerstenen gaven een onregelmatige vloer. Doordat de kerk regelmatig wordt verhuurd vormde de onregelmatige vloer een gevaar voor de bezoekers en zouden de prachtige zerken kunnen breken. Dit was de reden om een subsidie aan te vragen bij de Gemeente Den Haag.

Legaten

Invalidenlift Hoewel de Grote Kerk via gelijkvloerse ingangen goed toegankelijk was voor minder validen en rolstoelgebruikers, vormde de overgang van schip naar hoogkoor voor hen een moeilijk te passeren barrière. Er was weliswaar een hellingbaan beschikbaar om het hoogteverschil van 50 centimeter te overbruggen, maar deze bleek voor rolstoelgebruikers zonder hulp van derden te steil. Om het interieur zo min mogelijk geweld aan te doen, maat toch de moderne voorzieningen aan te brengen ter verbetering van de toegankelijkheid, is gekozen voor een lift die in ruststand vrijwel onzichtbaar in de vloer is verzonken. Deze lift zal in de periode van de restauratie van zerkenvloeren worden aangelegd. Dit project wordt mogelijk gemaakt dankzij de steun van Fonds 1818, Gemeente Den Haag (‘stimuleringsregeling toegankelijkheid’) en de Stichting Haags Groene Kruis Fonds.

De Stichting Grote Kerk Den Haag heeft als statu­taire doelstelling: ‘de instandhouding van de Grote Kerk en het bevorderen van een zinvol gebruik van het gebouw in overeen­ stemming met de waardigheid daarvan’. Het restaureren en het onder­houden van dit gebouw is een kostbare zaak waarbij de stichting de steun van subsi­dies, sponsoring, donaties en legaten hard nodig heeft. In het kader van de hoofddoel­stelling werd de kerk in de periode 1985 – 1987 ingrijpend gerestaureerd. In de jaren daarna vonden diverse deelrestauraties plaats zoals de restauratie van de Van Assendelftkapel (2000/2001), het vernieuwen van het leien dak (2002/2003) en de restauratie van de zerkenvloeren (thans in uitvoering). Het onderhoud vindt plaats op basis van een 10-jarig plan als ook naar aanleiding van de bevindingen van de Monumentenwacht die elk jaar het gebouw nauwkeurig inspecteert. Vindt u ook het werk van de Stichting Grote Kerk het steunen waard, dan kunt u de Grote Kerk begunstigen in uw testament. Dat kunt u doen via een legaat met een bedrag of onroerend goed, of via een erf­stelling waarmee u de Grote Kerk tot (mede)erfgenaam van uw bezit benoemt. Uw notaris kan u hierover volledig inlichten. Desgewenst kunt u zich voor nadere informatie ook tot de Stichting Grote Kerk wenden (070) 302 86 30.

In aanvulling op de subsidie van de Gemeente Den Haag (‘Impuls wegwerken restauratie­ achterstanden bij rijksmonumenten 2006’) heeft de Grote Kerk daarna zeer gewaar­ deerde bijdragen ontvangen van het Bouwfonds Cultuurfonds, Dr Hendrik Muller’s Vaderlandsch Fonds, M.A.O.C. Gravin van Bylandtstichting, Prins Bernhard Cultuurfonds, Stichting Fondsenbeheer Grote Kerk en de Stichting VSB Fonds. De Koninklijke BAM Groep NV maakt de restauratie mede mogelijk door de Stichting Grote Kerk te ondersteunen bij het opvangen van de huurderving. Eerdere restauratie In de restauratie van 1951 – 1962 is ook de vloer aan de orde geweest, toen waren eveneens een aantal gewelven ingestort. Een gelijkmatige ondergrond voor de nieuwe licht oplopende vloer was hierdoor niet te krijgen. De meeste grafgewelven zijn toen deels gesloopt. Onder de huidige hardstenen tegels en de oude vaak afgesleten of afgehakte zerken liggen een betonnen


vloer en een zandbed. Hoewel altijd werd aangenomen dat de graven geruimd waren tijdens de diverse restauraties in de loop der jaren en bij de aanleg van de stads­ verwarming was dit niet het geval. De eerste werkzaamheden bestonden uit het inmeten van de zerken om deze te zijner tijd exact terug te kunnen plaatsen, het inpakken van het grote orgel en het kabinetorgel op het koor, het monument van Jacob van Wassenaer van Obdam en alle andere monumenten en voorwerpen in de kerk en last but not least de serie Gulden Vliesborden. Nadat alles ingepakt was, een werk van twee weken, werd begonnen met het verwijderen van zerken en tegels. Grote graafmachines stonden in de kerk, een Jacobsladder vervoerde het afgegraven zand naar grote containers die op het Kerkplein stonden. De zerken werden schuin rechtop gestapeld in het koor, eerst enigszins ontdaan van de resten cement. Alle stenen uit de kooromgang en zijbeuken werden eveneens schoongehakt en op grootte in stapels neergelegd. Weken­ lang hebben de mannen van de aannemer staan hakken en boren op deze stenen. Rijke Stinkerds Bij het weghalen van de zerken en de ­vloerstenen kwamen diverse dichte grafkelders tevoorschijn. De grafkelders hadden vaak een rond gemetseld gewelf(je) of waren al opengemaakt of iets ingestort. Door een aantal gaten te maken in de gewelven en hierin een fototoestel te laten zakken werd duidelijk dat er zeker nog overblijfselen van de zgn ‘rijke stinkerds’ aanwezig waren. Begraven in de buurt van het koor of in de kooromgang was alleen weggelegd voor de rijke bevolking. Na een begrafenis kon zo’n graf wel eens gaan ruiken, vandaar de benoeming ‘rijke stinkerds’. Daarom het veelvuldig zakdoekgebruik in die dagen van de gelovigen tijdens de preek. Het eten van pepermunt was ook een goede remedie tegen het ‘parfum’ van die stoffelijke resten.

Bij het verwijderen van de zandlaag werden in de kooromgang vele botten gevonden. Een groot deel van deze kelders is nog in tact en het was absoluut een grote verrassing dat ze zo mooi tevoorschijn zouden komen. De Gemeentelijke Archeologische dienst hebben deze graven, voor zover mogelijk, aan het licht gebracht. Met de hulp van een graafmachientje van de aannemer, veel schepwerk met de hand en gebruik van vegertjes, werden de gemetselde gewelven blootgelegd. Het meest sensationele evenement was natuurlijk het vinden van de plaats van de grafkelder van de familie Huygens. Op een plaat onder het raam van Keizer Karel V wordt aangegeven dat Constantijn en Christiaan Huygens hier liggen begraven. Deze plaat werd in 1857 ingemetseld, ruim anderhalve eeuw na hun beider dood (1687 en 1695).

Knekelgraf Na het graven in de kooromgang werden ook de zijbeuken van het schip aangepakt. Hier werd een grote kelder ontdekt, die eerder was afgedekt door een grafsteen. Wat daar onder te voorschijn kwam was verbazing­ wekkend. Een waar knekelgraf. Een prachtig gemetseld gewelf waarvan eigenlijk alleen de bogen te zien waren waarin duizenden beenderen en schedels lagen opgetast. Alles door elkaar, ook in de laag zand erop vele stukjes gebrand­schilderd glas. Verder onderzoek was niet zonder risico’s i.v.m. de mogelijke aanwezigheid van een gevaarlijke schimmel. Het gemetselde gewelf dateert waarschijnlijk uit de 14e eeuw, de tijd dat het houten kerkje een stenen kerkje werd. Het is leuk te mijmeren over het waarom van deze enorme hoop van botten. Het zou kunnen zijn dat bij een eerdere, kleine, ruiming van een aantal graven de botten

er oneerbieding ‘ingegooid’ zijn of zouden het de overblijfselen kunnen zijn van de begravenen op het Kerkplein wat tenslotte vroeger een begraafplaats was. Deze begraafplaats werd omstreeks 1682 geruimd. In ieder geval moeten de botten, wanneer ze weggehaald worden, officieel begraven worden op een Haagse begraaf­ plaats. Eerbied voor de dood blijft. Willemien de Vlieger-Moll

Bron: De Grote- of Sint Jacobskerk van ’s-Gravenhage, drs C.F.C.G. Boissevain en drs C.M. Nigten, Uitgeverij Waanders – Stichting Grote Kerk, 1987


Graven van Huygens vormen bezieling van de Grote Kerk Met de vondst van de graven van Constantijn (1596 – 1687) en zijn zoon Christiaan Huygens (1629 – 1695) in de kooromgang heeft de Grote Kerk eindelijk haar Haagse ziel gevonden. De levens van de familie Huygens waren immers geheel verweven met die van de Oranjes en dus met Den Haag waar ook toen het centrum van de macht lag. Nog steeds is het onbegrijpelijk dat het tot 2007 moest duren voordat bekend werd waar circa acht leden van de familie Huygens hun laatste rustplaats hadden gevonden in het hart van Den Haag. Onverklaarbaar, dat deze vondst bij de vorige restauratie in de jaren zestig niet aan het licht is gekomen. Onvoorstelbaar ook, dat de Grote Kerk het tot heden heeft moeten doen met een herdenkingsmonument voor een onbekende admiraal, die weliswaar grote verdiensten op de wal had, maar op zee voor de grootste nederlaag zorgde in onze maritieme geschiedenis, namelijk de slag bij Lowesoft in 1665 toen een groot deel van onze vloot door de Engelsen werd opgeblazen. Zijn resten bleven achter in de golven. En bijna al die tijd rustte de familie Huygens achter dit monument! Bewust geweten hebben we dat nooit. Het is zo Haags, die onverschilligheid met de eigen stad, het gebrek aan enig gezond chauvinisme. Dit in tegenstelling tot de Amsterdammers. Amsterdam koestert in de Nieuwe Kerk de graven van Joost van den Vondel (geboren in Keulen) en Michiel Adriaenszoon de Ruyter (geboren Zeeuw). Maar nu bedt de Grote Kerk de resten van de twee meest beroemde leden van de familie Huygens: Vader Constantijn en zoon Christiaan. Allebei zowel geboren als begraven in Den Haag. Huis aan Het Plein Het geboortehuis van het befaamde tweetal staat nog steeds aan Het Plein, hoek Lange Poten. Daar vestigt de vader van Constantijn zich, omdat ook híj geheimschrijver ofwel

secretaris is van de Oranjes. Zijn zoon zou hem in deze functie volgen. Het huis is nu onderdeel van het gebouw van de Tweede Kamer. Daarvoor deed het dienst als ministerie van Justitie. De eerste reeks persconferenties voor de Parlementaire Pers elke vrijdag na het kabinetsberaad vonden ten tijde van Premier De Jong dáár plaats. In de beeldschone bibliotheek. Een juweeltje, genesteld in het hart van het oude Huygenshuis. Het zou niet verwonderlijk zijn als die biblio­theek al was aangelegd door de familie Huygens. Een erudiet geslacht De vader van onze dichter Constantijn is voor zijn verdiensten door Oranje verheven in de adelstand en draagt de titel ‘Heere van Zuylichem’. Dit uiteraard met het vrucht­ gebruik van het gelijknamige grondgebied. Natuurlijk is de familie Huygens lid van de Gereformeerde Kerk, maar uit opvoeding, werk en levenswijze blijkt ook de sterke invloed van de Renaissance… de blik op de wereld was open. Vader Huygens laat zijn zonen thuis onder­ wijzen. Het aantal vakken is niet misselijk. Frans, Latijn, Grieks, Italiaans, wiskunde, rechten, logica, muziekles, zangles, het bespelen van de viola da gamba, de luit en het klavecimbel. Constantijn voltooit vervolgens zijn rechtenstudie in Leiden. Woont daarna een jaar in Londen en maakt een reis naar Venetië. Zijn dichterschap beschouwt hij als pure vrijetijdsbesteding. En veel tijd is er niet, want vanaf 1625 is hij geheimschrijver ofwel secretaris van Stadhouder Frederik Hendrik. Tot zijn dood zal hij de Oranjes dienen. Oók in het Eerste Stadhouderloos Tijdperk (1650 – 1672), waarin hij gedurende een lange periode de belangen van de Oranjes in Frankrijk behartigt. Toch zal hij beroemd blijven door zijn dichtkunst. Hij trouwt in 1627 zijn ‘Sterre’, Suzanne van Baerle. Dit gelukkige huwelijk duurt slechts tien jaar. Kort na de geboorte van het vijfde kind overlijdt zijn geliefde vrouw. Door hem in gedichten hartverscheurend betreurd.

’s-Gravenhage De stad Den Haag inspireert hem tot zijn eerste grote gedicht: ‘Batava Tempe, dat is ’t Voorhout van ’s-Gravenhage.’ Geen gemakkelijke lectuur deze honderdenvijf achtregelige strofen, die deels in het Latijn de lof doen klinken van de mooiste plek in Den Haag. Om zijn geest te verstrooien koopt hij een stuk grond in Voorburg, waarop hij het buiten ‘Hofwijck’ laat bouwen. Tuin en landhuis ontwerpt hij zelf. Vanaf 1640 is dat zijn toevluchtsoord. Hofwijck zal uit­ groeien tot de Muiderkring in de Randstad. Bezoekers moeten zich echter aan één huisregel houden: er wordt niet gesproken over religie of politiek. Aan Constantijn Huygens heeft Den Haag ook de Oude Scheveningse Weg te danken. Het revolutionaire idee om een bestrate weg dwars door de duinen naar de stad aan te leggen is van hem afkomstig. Die kwam er, en Constantijn maakt een lofdicht op ‘De Nieuwe Zee-straet van ’s-Gravenhage op Scheveningen’. Als taalvirtuoos kan hij alle stijlvormen hanteren, zoals het punt- of sneldicht. “Vraegt ghy wat Sneldicht voor een Dicht is? Het is een Dicht dat snel en dicht is.” Maar het meest bekend blijven zijn versregels uit ‘Rust op Hofwijck’. “Beminde Saterdagh, zijt ghy noch verr van komen? Spoedt toch, en helpt mij weer aan Hofwijcks soeter droomen. Kom, peerden in de Coets, ’k voel dat ick u gemaeck En, Haegh, goe nacht; ik geew; maar van Hofwijckse vaeck…” Christiaan Huygens (1629 – 1695) De tweede zoon van Constantijn, Christiaan, zal zijn roem veeleer in het buitenland dan in Holland vergaren. Nog steeds beschouwt men hem als een internationaal geleerde op het gebied van wis- en natuurkunde en astronomie. Christiaan studeert Rechten en natuurkunde te Leiden, vervolgens in Breda.


Hij promoveert in de Rechten in 1655 in het Franse Angers. Als lid van de Académie des Sciences woonde hij van 1666 tot 1681 in Parijs. Daarna bij zijn vader op Hofwijck. De uitvinder van het slingeruurwerk excelleert op veel meer terreinen. Zo leidt hij de formule af voor de centrifugale of middelpunt­ vliedende kracht, die Newton daarna gebruikt voor zijn mechanica. En op het gebied van de optica vindt hij het naar hem genoemde oculair uit. Samen met zijn broer slijpt hij lenzen en bouwt hij kijkers, waardoor hij – vele jaren later – de ringen rond Saturnus ontdekt. Gaan de werken van zijn vader over muziek­ theorie door de tijd verloren, die van hem

niet. Zo stelt hij de verdeling voor van het octaaf in 31 gelijke intervallen. Zijn veelzijdigheid blijkt uit zijn vele ­publi­ caties over wiskunde, fysica, astronomie, meteorologie en muziektheorie. Het mysterie waarom vader en juist déze zoon samen zijn begraven, zullen we waarschijnlijk nooit meer kunnen oplossen. Maar na hun werkzame levens geven zij nu nog postuum grandeur aan de Grote Kerk.

Jaarverslag 2006 Na een aantal magere jaren lijkt het economische tij in 2006 te zijn gekeerd. Met de wind van de aantrekkende economie in de rug sloot de Grote Kerk het jaar af met een positief resultaat. Het aantal verhuuraanvragen trok in de tweede helft van het jaar merkbaar aan. Dit was mede het gevolg van een actieve acquisitie die dit jaar is ingezet met als doel de inkomsten uit commerciële activiteiten – de verhuur van de Grote Kerk voor maatschappelijke en culturele evenementen – te vergroten. Ook de vooruitzichten voor 2007 zien er gunstig uit. De Grote Kerk hoopt deze ontwik­ke­ ling te kunnen benutten om de algemene reserves de komende jaren te vergroten. In het kader van de ambities om de Grote Kerk verder te profileren en een herkenbare culturele programmering te kunnen ontwikkelen, is een bredere financiële basis gewenst. De Grote Kerk weet zich in deze ambitie gesteund door een aantal Vrienden van de Grote Kerk (BAM, HTM, MeesPierson, Onderlinge ’s-Gravenhage, Rabobank, SDU en Wereldhave). Het versterken van het financieel fundament met steun van sponsors, fondsen, subsidies en bijdragen van particulieren, voorwaarde om de ambities te kunnen realiseren, blijft onverminderd behoren tot de belangrijkste aandachtsgebieden.

Reny Dijkman Tot een van de opmerkelijke culturele evenementen behoorde de uitvoering van het ballet ‘De Noten­ kraker’ op muziek van Pjotr Iljitsj Tsjaikovski. Vanaf Tweede Kerstdag tot en met 1 januari werden 10 voorstellingen gerealiseerd die alle uitverkocht waren. De Grote Kerk bleek zich uitstekend te lenen voor dit soort voorstellingen ‘op locatie’. De artistiek leiders van De Dutch Don’t Dance Devision, Rinus Sprong en Thom Stuart, realiseerden al eerder in de Grote Kerk de voorstelling ‘Orlando’. Dit jaar introduceerden zij een uit de Verenigde Staten afkomstig concept waarbij zowel topdansers als studenten in opleiding, amateurs en kinderen betrokken zijn. Het is de bedoeling van deze uitvoering een jaarlijks terugkerend evenement te maken. Overige culturele evenementen waren o.a. het Internationaal Orgelfestival met concerten door befaamde Nederlandse en buitenlandse organisten, het Uitfestival, de Cultuurnacht, de uitvoering van de Matthäus Passion van J.S. Bach door The Netherlands Bach Orchestra & Choir onder leiding van barokspecialist dirigent Pieter Jan Leusink. In 2006 vonden in de Grote Kerk o.a. de volgende maatschappelijke evenementen plaats: het Ondernemersontbijt waarbij de Zilveren Ooievaar werd uitgereikt, de Hofstadlezing door Europees commissaris voor Mededinging, Neelie Kroes, het Pink Ribbon Gala georganiseerd door The American Women's Club of The Hague, de herdenkingsbijeenkomst op 4 mei, de maaltijden voor dak- en thuis­lozen, de eerste Naturalisatiedag waarbij Minister Verdonk in het bijzijn van koningin Beatrix nieuwe landgenoten verwelkomde, de jaarlijkse bijeenkomst op Prinsjesdag ter gelegenheid van de opening van het parlementaire jaar, het Sai Yai Thai Gala ter gelegenheid van het 60-jarig jubileum van Thaise Koning Bhumipol Rama IX, de viering van het 10-jarig Jubileum van Burgemeester Deetman, het Haags Sinterklaasfeest en de kerstnachtdienst. Tot het aanbod van beurzen behoorden o.a. de Nationale Art Decobeurs, Betoverend Bulgarije, Wedding Fair, Santa’s Christmas Fair en Campagne Beroepsonderwijs. In het schip, het Hoogkoor en de Van Assendelftkapel vonden ook besloten evenementen plaats zoals diners, recepties, presen­taties, (bedrijfs)feesten, vergaderingen, trouwerijen, netwerktrainingen, congressen en conferenties. Naast het uitvoeren van het jaarlijks onderhoudsplan, waarbij de Grote Kerk bouwkundig in optimale conditie wordt gehouden, is dit jaar gestart met de voorbereidingen en de eerste werkzaamheden van een omvangrijke restauratie van de zerkenvloeren in de zijbeuken en de kooromgang. Deze restauratie zal eind augustus 2007 zijn afgerond. Ter aanvulling op de subsidie ‘Impuls wegwerken restauratieachterstanden bij rijksmonumenten 2006’ heeft de Grote Kerk bijdragen ontvangen van Bouwfonds Cultuurfonds, Dr Hendrik Muller’s Vaderlandsch Fonds, M.A.O.C. Gravin van Bylandtstichting, Prins Bernhard Cultuurfonds, Stichting Fondsenbeheer Grote Kerk en Stichting VSB Fonds. De Koninklijke BAM Groep NV maakt de restauratie mede mogelijk door de Stichting Grote Kerk te ondersteunen bij het opvangen van de huurderving.


Internationaal Orgelfestival Van 25 augustus t/m 1 september zal in de Grote Kerk het jaarlijkse internationale orgelfestival worden gehouden. De Stichting Orgelconcerten Grote Kerk is er in geslaagd om voor dit jaar opnieuw een bijzonder interessant orgelfestival te organiseren. In vijf concerten zullen beroemde binnenen buitenlandse organisten op het grote Metzler-orgel te beluisteren zijn. De programmering van het bekende Haagse orgelfestival zal dit jaar voor een deel in het teken staan van de herdenking van de 300e sterfdag van de barokcomponist Dieterich Buxtehude (1637 – 1707) en van de 100e geboortedag van de befaamde Franse organist/componist Jean Langlais (1907 – 1991). Het grote stilistische contrast tussen de muziek van deze twee componisten (17e eeuw versus 20e eeuw) voegt aan de programma’s een boeiende dimensie toe. Bovendien is het Metzler-orgel bij uitstek geschikt voor de vertolking van muziek uit deze stijlperioden. Het openingsconcert zal op zaterdag 25 augustus worden gegeven door de beroemde Duitse organist Harald Vogel. Hij is wereldwijd bekend als één van de meest toonaangevende specialisten op het gebied van de barokke uitvoeringspraktijk. Zijn programma zal in het teken staan van de Buxtehude-herdenking. De eminente jonge organist Hayo Boerema zal op dinsdag 28 augustus het tweede concert verzorgen. Hij is de nieuwe organist van de Rotterdamse Laurenskerk en wordt beschouwd als één van de meest talentvolle organisten die ons land momenteel rijk is. Hij zal een programma brengen met werken van o.a. Buxtehude en Langlais. Bovendien vermeldt zijn programma een improvisatie, een kunstvorm waarin hij uitblinkt en waar­voor hij op internationale concoursen meerdere prijzen heeft gewonnen. Een dag later, op woensdag 29 augustus, zal de bekende organist Leo van Doeselaar het Metzler-orgel bespelen. Hij is de vaste

organist van het Concertgebouw in Amsterdam en van de Pieterskerk in Leiden. Bovendien is hij als professor voor orgel verbonden aan de Universität der Künste in Berlijn. Leo van Doeselaar is een organist die een breed repertoire meesterlijk beheerst, hetgeen hij in de Grote Kerk in een interessant programma zal laten horen. Naast composities van Buxtehude, Reincken, Bach (o.a. de beroemde Toccata en Fuga in d) en Mendelssohn brengt hij eveneens een werk van de hedendaagse Nederlandse componist Peter-Jan Wagemans ten gehore. De vaste organist van de Grote Kerk, Ben van Oosten, zal op donderdag 30 augustus het Metzler-orgel bespelen. De concerten die hij op ‘zijn’ Metzler-orgel in de Grote Kerk geeft, mogen zich altijd in een grote belangstelling verheugen. Zijn veelzijdige programma vermeldt werken van Bach, Van Noordt, Buxtehude, Langlais en Dupré. Het spectaculaire slotconcert van het orgel­festival zal op zaterdag 1 september worden gegeven door de Finse organist Kalevi Kiviniemi, die wordt gerekend tot één van de meest opvallende orgelvirtuozen van deze tijd.

Internationaal Orgelfestival Grote Kerk Den Haag 2007 zaterdag 25 augustus (toegang v 10 / v 8) Harald Vogel (Bunde, Duitsland)

Ben van Oosten dinsdag 28 augustus (toegang v 7 / v 6) Hayo Boerema (Rotterdam) Kalevi Kiviniemi woensdag 29 augustus (toegang v 7 / v 6) Leo van Doeselaar (Amsterdam/Leiden/Berlijn) donderdag 30 augustus (toegang v 7 /€v 6) Ben van Oosten (Den Haag) zaterdag 1 september (toegang v 10 /€v 8) Kalevi Kiviniemi (Lahti, Finland) Aanvang van alle concerten: 20:15 uur (deuren open: 19:45 uur) Laag tarief: CJP / 65+ / Donateurs Grote Kerk / Ooievaarspas Toegangskaarten (inclusief programmaboekje) verkrijgbaar aan de kerk op de avond van het concert vanaf 19:45 uur. Info: 070 352 08 49, www.haagsorgelkontakt.nl


DE HAAGSE NOTENKRAKER KEERT TERUG ! De eerste editie in 2006 van De Notenkraker in de Grote Kerk Den Haag van De Dutch Don't Dance Division was een groot succes. Het idee ontstond in de hoofden van artistiek leiders Rinus Sprong en Thom Stuart. Gedurende de tien jaar dat zij als gastdanser in de U.S.A. werkten, waren zij getuigen van een fenomeen dat men in Nederland niet kent. Jonge kinderen, goede dansamateurs, vakstudenten, professio­nele dansers en aanstormende sterren van dansgezelschappen werkten samen aan een jaarlijks terug­kerende kerstproductie, De Notenkraker op de betoverende muziek van P.I. Tchaikovsky. Deze werkwijze inspireerde hen en zij ontwikkelden een geheel nieuwe choreografie van dit ballet. De interesse voor deelname aan de productie was van het begin af groot. Op de auditie in september 2006 melden zich 140 amateurs, van 6 tot 60 jaar, uit Den Haag en wijde omgeving. Op tweede kerstdag 2006 ging De Notenkraker in de Grote Kerk Den Haag in première. Met een cast van in totaal 101 dansers van 6 tot 60 jaar, 34 man crew en met hulp van 62 fantastische vrijwilligers is het gelukt om tien prachtige voorstellingen te geven. Dankzij de contacten van Thom en Rinus konden twee aanstormende talenten van The American Ballet Theatre; Faye Hideko Warren en Thomas Forster naar Den Haag overkomen om de Grand Pas de Deux te dansen. De sfeer van de monumentale Grote Kerk en de geweldige medewerking van de staf van de Grote Kerk droeg hieraan in grote mate bij. Alle voorstellingen waren uitverkocht, uiteindelijk moest er zelfs met een wachtlijst gewerkt worden. Het project kreeg (naast de regionale pers) zelfs van de landelijke pers belangstelling. De Telegraaf, NRC Next en Trouw schreven een artikel en het NOS Jeugdjournaal toonde op eerste kerstdag beelden van de repetities. Door het overweldigende succes is besloten dat dit ballet de aankomende kerst weer te beleven zal zijn. Er worden extra voorstellingen geprogrammeerd, zodat meer mensen kunnen komen genieten. Maar wacht niet te lang met het reserveren van kaarten! De Notenkraker in de Grote Kerk Den Haag is een productie van De Dutch Don’t Dance Division in coproductie met het Holland Dance Festival.

SPEELDATA 26 december t/m 30 december: 14:00 en 19:30 uur 31 december: 15:00 uur 1 januari ’08 16:00 uur Kaarten zijn vanaf 1 oktober verkrijgbaar via het Haags Uitburo, tel 0900 828 29 99 (40 cpm). Prijzen: v 25,- Uitpas: v 22,Kinderen tot en met 12 jaar v 15,Voor meer informatie: www.notenkraker.nu


Colofon Bereikbaarheid van de Grote Kerk TRAM Lijn 17, halte Gravenstraat, Lijnen 2, 3 of 6, halte Grote Markt. Auto Parkeergarages in de Jan‑Hendrikstraat / Torenstraat / Geest / Grote Marktstraat Fiets Fietsenstalling Biesieklette, Grote Halstraat. open fietsenstalling op het Buitenhof. Dagelijks geopend, donderdag t/m zaterdag ook ’s avonds, evenals op koopzondagen. Bureau Rond De Grote Kerk 12 Postbus 555 2501 CN Den Haag T 070 302 86 30 F 070 361 74 86 info@grotekerkdenhaag.nl Postgiro 3732 Fortis Bank 88.17.38.689 Informatielijn evenementen 070 365 65 50 Hoofdingang Grote Kerk Onder de toren aan de Torenstraat.

Bestuur Stichting Grote Kerk T. Kaper, voorzitter Mr G.J.C. van Engelen, vice-voorzitter Mr Drs. R.W. Beentjes, secretaris H. Hollander, penningmeester Ir. J.C. Abbink; Ir. M.S.M.Grasveld; W.J. de Vlieger-Moll Medewerkers Michiel de Ligt, directeur Peter Kruithof, floormanager Pieter Markies, assistent floormanager Nieuwsbrief Eindredactie: Reny Dijkman Redactie: Willemien de Vlieger-Moll; Michiel de Ligt Ontwerp Total Identity, Den Haag Druk Koninklijke drukkerij Broese & Peereboom bv, Breda prepostale verwerking Adrepak, Den Haag

Aan deze publicatie kunnen geen rechten worden ontleend.

Vrienden van de Grote Kerk

STEUNPILAREN


Nieuwsbrief zomer 2007  

Leuke artikelen over de kerk en de kalender met evenementen deze zomer.

Advertisement
Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you