Issuu on Google+

Afz: Redactie Gildeblad, Kasteelstraat 49 4381 RB Vlissingen

ZEEUWS AMATEUR WIJNMAKERSGILDE

FEB 2014


ZEEUWS AMATEUR WIJNMAKERSGILDE LUCTOR ET FERMENTO Opgericht 30 november 1974 Bestuur Voorzitter:

W.H.J.Mulder, Oude Zanddijk 16, 4451NV Heinkenszand 0113-655903, voorzitter@luctoretfermento.nl

Secretaris, vice : J.van der Plas, Martinus Nijhofflaan 109, 4481 DH penningmeester Kloetinge, 0113-211329, secretaris@luctoretfermento.nl Penningmeester: G. Goedegebuure, ‘s-Gravenpolderseweg 27, 4462 CE, Goes, 0113-217646 , penningmeester@luctoretfermento.nl Bestuurslid: En Presentaties

C. Mes, Oude Veiling 26, 4421 AW Kapelle 0113-344571, presentaties@luctoretfermento.nl

Bestuurslid:

W. Nieuwenhuize, Stokvisstraat 6, 4401 EG Yerseke 0113-574980

Bestuurslid: Webmaster en vice voorzitter

A.J. Hartog, Westerzicht 193, 4385AG Vlissingen 0643054152, webmaster@luctoretfermento.nl

Bestuurslid:

P. Wagenaar, Abbekindersezandweg 6, 4482PS Kloetinge 0113 216999,

Redaktie :

C.J. Beenhouwer, Kasteelstraat 49, 4381RB Vlissingen 0118 417277, redactiegildeblad@luctoretfermento.nl

Gildelokaal:

Bovenzaal Gebouw Molenvate, Vroonlandseweg 140, Kapelle

Website: www.luctoretfermento.nl Bankrek. L&F: NL46 INGB 0003 3048 55 t.n.v. Z.A.W.G. Luctor et Fermento Goes. Het verenigingsjaar loopt van 1 januari t/m 31 december , opzeggingen vóór aanvang van het verenigingsjaar. Contributie € 30,00 per jaar.

1


FEBRUARI 2014

JAARGANG 33 nr. 1

Alle activiteiten vanaf 20:00 in het gildelokaal tenzij anders vermeld. ACTIVITEITEN KALENDER januari 2014- juni 2014 DATUM

ACTIVITEIT

28 febr

Projectwijn Rosé

11 apr

Inleveren flessen voor het gildekampioenschap

12 apr

Algemene ledenvergadering / gildekampioenschap

26 apr

Presentatie Kloetinge

28 mei

HKW opening /40 j. Jub. gilde/ met shantikoor om 20.00 uur

20 juni Thema avond: Aanleg en onderhoud van een wijngaard INLOOPAVONDEN worden gehouden van 19.00 – 20.30 uur in het Gildenlokaal op: - Donderdag 2 januari en 16 januari - Donderdag 6 februari en 20 februari - Donderdag 6 maart en 20 maart - Donderdag 3 april en 17 april - Donderdag 1 mei en 15 mei - Donderdag 5 juni en 19 juni

REDACTIE Het was dit maal niet zo’n enorm probleen het gildeblad gevuld te krijgen. Natuurlijk de stukken voor de jaarvergadering. U vindt het beloofde artikel over het “appel/gist”experiment bijzonder uitvoerig en de vervolgoproep om cider op soortgelijke wijze te gaan maken. De projectwijn komt aaan bod. Dank ook aan Piet Verhelst voor zijn uitgebreide bijdrage over de cursus van 2013. Van deze kant, oudcursisten wordt een goede wijnmaker. Jullie hebben het certificaat verdient, maar dat is slechts een begin. Het kost wat tijd maar het is het waard. Gebruik alle informatie die je kunt krijgen, bestook de redactie redactiegildeblad@luctoretfermento.nl en de website www.luctoretfermento.nl met vragen en opmerkingen. Let vooral ook op de informatie over het 40 jarig jubileum! C@rel B.

2


BESTUURSNIEUWS Beste mensen, Met het nieuwe Gildeblad op de mail, weer een mooi moment om u allen bij te praten. Terugkijkend op het Kerstbuffet en de Nieuwjaarsbijeenkomst hebben we geconstateerd dat er een groeiende belangstelling voor deze activiteiten bestaat. Ruim 50 mensen bij het Kerstbuffet en evenzoveel bij de Nieuwjaarsbijeenkomst. Wel was de Nieuwjaarsbijeenkomst ook bedoeld om de mensen van de beginnerscursus hun certificaat uit te reiken als kroon op hun inspanningen van de voorgaande maanden. Twee gezellige bijeenkomsten waar we weer mee vooruit kunnen. Op 28 februari staat alweer een thema-avond op het programma met RosĂŠ als projectwijn. Vooral een aanrader voor de beginners om te leren hoe er naar wijn wordt gekeken door keurmeesters en hoe deze moet smaken. Natuurlijk zijn ook de kenners van harte welkom om hun ervaringen en kennis te delen. Ook staat de ledenvergadering in de steigers met de jaarlijkse wijnkeuring als hoogtepunt . Denk alvast eens na of er in de kelder of kast misschien een wijntje staat die voor de keuring in aanmerking komt en hoge of minder hoge ogen kan scoren. Een keuring geeft ook aan hoe het met je eigen kwaliteiten als wijnmaker zit. Weer een leermoment. Voor de beginners is er ook een beginnerklasse met daar alleen voor de beginners een prijzenpot, meedoen dus! Dit jaar bestaat ons wijngilde 40 jaar. Een moment om even bij stil te staan en eens te kijken hoe we dat gaan vieren. Het bestuur is er serieus mee bezig en heeft in haar wijsheid besloten dat het gevierd zal worden op twee momenten. Het toeval wil dat er dit jaar ook een Hemelvaart Kampeerweekend op Camping Scheldeoord in Baarland wordt georganiseerd door een aantal leden van ons Gilde die daar jaarlijks aan deelnemen en dit doen onder de vlag van de Federatie en Luctor et Fermento. Een mooie gelegenheid om e.e.a. te combineren. Want ligt daar de uitnodiging aan de leden van ons Gilde om een avondje gezellig mee te komen doen en elkanders wijntjes te proeven en is daar een optreden van het Shantikoor. In overleg met de organisatie is besloten om deze avond te combineren. Dus mensen kom gezellig luisteren naar het Shantikoor en doe mee aan de openingsactiviteit van ons 40-jarig jubileum op woensdag 28 mei.

3


De tweede activiteit bestaat uit een excursie naar bierbrouwerij Emelisse in Kamperland waar we een rondleiding krijgen in de brouwerij met het proeven van een aantal biertjes en vooraf een kopje koffie of thee met wat lekkers. Op dezelfde dag is er ook een BBQ. Voor de mensen die niet zo van een BBQ houden is er zelfs de gelegenheid om van een mosselmaaltijd te genieten. Dan zijn er natuurlijk ook die alle twee wel lusten. Wel, ook dat is mogelijk. Deze activiteiten vinden plaats op zaterdag 6 september. Houd deze datum dus vrij!. Dit alles wordt u namens het bestuur zonder kosten aangeboden. Houd uw Gildeblad in de gaten en geef u op wanneer de uitnodiging verschijnt! Voorlopig staat er weer veel te gebeuren en wil ik u nadrukkelijk uitnodigen om hier gezellig aan mee te doen. We begroeten u graag bij alle activiteiten. Met vriendelijke groet namens het bestuur, Wim Mulder

Probeersel van de redaktie Beste dames, lieve heren Jullie krijgen dit blad uitaard per email, maar ik zoek ook naar een andere vorm. Ik wil het gildeblad publiceren via een hyperlink naar een site die ( zoals het nu uitziet) gratis een document of zo u wilt een folder “bladerbaar� kan weergeven. Mogelijk dat het een makkelijker leesbaar blad opleverd. Ik heb dit gildeblad van februari 2014 erop gezet. Met > crtl en klik komt u er. https://issuu.com/gildebladlef/docs/l_f_gildeblad_nov_2013_01

Alle kritiek en/of lovende reacties zijn bijzonder welkom.

redactiegildeblad@luctoretfermento.nl C@rel B.

4


ALGEMENE LEDENVERGADERING 2014 Hierbij nodigen wij u uit het bijwonen van onze algemene vergadering die zal worden gehouden op Zaterdag 12 april 2014 in het gildelokaal Vroonlandseweg 140 te Kapelle. Aanvang van de vergadering 20.00 uur, zaal open om 19.30 uur. Agenda: 1. Opening door de voorzitter. 2. Mededelingen en/of ingekomen stukken. 3. Verslag van de vorige jaarvergadering 4. Jaarverslag van de secretaris. 5. Jaarverslag van de penningmeester en de contributieregeling. 6. Kascontrole en benoeming kascommissie. 7. Verslag van de commissies. 8. Bestuursverkiezing. 9. Rondvraag. 10. Sluiting van de algemene vergadering. Heeft u mededelingen of voorstellen voor deze vergadering dan kunt u die schriftelijk of per mail tot 29 maart a.s. bij de secretaris indienen. Graag tot ziens 12 april bij de ledenvergadering Namens het bestuur J. van der Plas, Secretaris TOELICHTING Bij punt 3:Het verslag van de vorige algemene vergadering is in het ons gildenblad van februari gepubliceerd. Bij punt 7: Commissie -opleidingen -materiaalbeheer -keuringen -wijngaard Lewedorp -presentaties 5


Bij punt 8: Aftredend zijn A.Hartog, W.Mulder, beiden zijn herkiesbaar en J.van der Plas, stelt zich niet herkiesbaar. Als er leden zijn die zich beschikbaar willen stellen als bestuurslid, graag pgave voor 5 april 2014 bij de secretaris. secretaris@luctoretfermento.nl

VERSLAG VAN DE ALGEMENE LEDENVERGADERING OP 16 maart 2013 IN HET GILDELOKAAL TE KAPELLE. 1 OPENING DOOR DE VOORZITTER De voorzitter opent de vergadering en heet een ieder welkom. Speciaal welkom voor de nieuwe leden, die dit jaar de beginnerscursus hebben gevolgd en lid geworden zijn van ons gilde. Met kennisgeving afwezig: Jaap Rentmeester, Anneke Lemsom, Arjan Hartog en Piet Lamers. 2. MEDEDELINGEN EN/OF INGEKOMEN STUKKEN Er zijn geen ingekomen stukken. Mededelingen: De voorzitter deelt mee dat de site vernieuwd is. We hebben nu een andere webhost. Toegang tot de site hebben A. Hartog, C.Mes en W. en G.de Moor. Deze personen kunnen berichten foto’s e.d. op de site plaatsen. Ook wordt de oproep gedaan om vragen, die op het Forum worden gesteld, te beantwoorden. Speciaal de mensen die de deskundigheid bezitten kunnen zich verdienstelijk maken. Het bestuur van de landelijke federatie, de FAWBG, waarbij wij zijn aangesloten, hebben een conflict met een oud-voorzitter. Het conflict gaat over auteursrechten. Wij volgen met belangstelling het verloop. 3. VERSLAG VAN DE VORIGE VERGADERING Wordt goedgekeurd. N.a.v. het verslag wordt opgemerkt dat de naam van C.Mes in het gildeblad moet worden opgenomen als coÜrdinator voor de uitleen van materialen.

6


4. JAARVERSLAG VAN DE SECRETARIS - Het bestuur heeft het afgelopen jaar 6 keer vergaderd. - Naast de gebruikelijke presentaties in Kloetinge en Rilland, zijn we ook aanwezig geweest in Oudelande en Wemeldinge. - In september werd er een excursie georganiseerd naar Maldegem. 21 personen bezochten een wijnmakerij en een imkerij. - Op de appel persdag werd 2400 liter sap geproduceerd. - Thema avonden over zuren, mousserende wijnen, commerciële Portugese wijnen en de proefavond van de projectwijn waren een succes. Conclusie: Het afgelopen jaar was een goed jaar. 5. JAARVERSLAG VAN DE PENNINGMEESTER, CONTRIBUTIEREGELING De penningmeester deelt het financieel overzicht 2012 en de begroting 2013 uit. Hij geeft een toelichting bij de verschillende posten. We hebben als gilde een reserve die 4 keer de jaarcontributie groot is. Nodig is 3 keer de jaarcontributie. Daarom wordt de contributie dit jaar niet verhoogd. Blijft € 30. Ook zullen we meer thema avonden kostenvrij aanbieden. Gevolg zal zijn dat we komend jaar €300 interen op onze reserve. Kascontrole De kascommissie, Jaap Rentmeester en Anneke Lemsom, heeft de boeken gecontroleerd. Het verslag van de commissie wordt voorgelezen bij afwezigheid van de leden van de commissie. Alle bescheiden zijn in orde gevonden. De penningmeester wordt gedechargeerd. De nieuwe kascommissie zal bestaan uit: Forrine Groot Nibbelink en Anneke Lemsom. Reserve is Arthur Stijns. 6. VERSLAG VAN DE COMMISSIES 6.a Verslag van de commissie opleidingen Wim de Moor, de eerst verantwoordelijke, doet verslag. Wim merkt op dat van de 16 personen die de beginnerscursus dit jaar hebben 7


gevolgd, er zich slecht een klein deel via de presentaties heeft aangemeld. De meesten zijn via individuele contacten binnen gekomen. De naam van Herman Rakers kan uit het gildeblad verdwijnen. Hij is geen opleider meer. De naam van Gert Goedegebuure moet wel vermeld worden als lesgever. 6.b Verslag van de commissie Materiaal beheer Jan Jansen deelt mee dat er dit jaar bijna geen problemen waren in de bezetting voor de winkelverkoop. Een verbetering vergeleken met vorig jaar. Als minpunt noemt Jan dat op dinsdagavond af en toe de grote zaal bezet is door andere huurders. Dit levert soms verwarring op. We zullen daar in het gildeblad melding van maken. Op de vraag van Jan om de centrifuges te controleren op deugdelijkheid en veiligheid, meldt Arthur Stijns zich om dit op zich te nemen. 6.c Verslag van de commissie presentaties Cees Mes vertelt het een en ander over het verloop. Plannen voor dit jaar: Kloetinge, Wemeldinge, Rilland, Wilhelminadorp en misschien Kapelle. In Kapelle wordt een fruitwandelroute geopend. Bij het fruitteeltmuseum is er dan een mogelijkheid een presentatie te verzorgen. 6.d Verslag van de commissie Wijngaard Lewedorp Arthur Stijns doet verslag. Leo Janssen is het nieuwe lid van de werkgroep. De groep bestaat nu uit: Arthur Stijns, Gert Goedegebuure en Leo Janssen. 6. e Verslag wedstrijdcommissie Piet Wagenaar doet verslag bij afwezigheid van Piet Lamers, voorzitter van de commissie. De avond over de projectwijn, dit jaar WIT, is een gelegenheid om met elkaar te leren proeven en te beoordelen. Voor het gildekampioenschap zijn dit jaar 85 flessen ingeleverd. Het doel is om het niveau van wijn maken op een nog hoger plan te brengen. 7. GILDEBLAD Jan van Nieuwburg is gestopt als redacteur vanwege gezondheidsredenen. Dus is er een vacature. Het afgelopen jaar is geĂŤxperimenteerd met de digitale 8


versie van ons blad. Dit blijkt goed te bevallen. Toch hebben we ook voor de digitale versie een redacteur nodig. Carel Beenhouwer, oud bestuurder, meldt zich. Hiermee zijn we erg blij. 8. BESTUURSVERKIEZING Dit jaar treden er geen bestuursleden af. Volgend jaar loopt van 3 bestuursleden de termijn af. Twee leden zijn herkiesbaar. Zo ontstaat er één vacature. De voorzitter roept op om na te denken over een bestuursfunctie en hoopt dat iemand zich aanmeldt. 9. RONDVRAAG Jef Mertens informeert naar het programma als Balsemien op bezoek komt. Jan Janse vraagt zich af of er een mogelijkheid is om boeken over wijn maken, die in het bezit van het gilde zijn, ook uitgeleend kunnen worden aan de leden voor een termijn van 2 á 3 weken. Deze uitleen zou op de winkeltijden kunnen plaats vinden. Er moet wel worden bijgehouden aan wie en wat wordt uitgeleend. 10. SLUITING Om ongeveer 22.00 uur sluit de voorzitter de vergadering, bedankt iedereen voor hun bijdrage. Voor Marja Goedegebuure is er een bos bloemen als dank voor de goede zorgen. De lunch voor de keurmeesters was keurig verzorgd en de hapjes die deze avond werden geserveerd waren weer voortreffelijk. In aansluiting op de vergadering geeft Diana Wattel een presentatie over het HKW dat in 2014 in Zeeland wordt georganiseerd. Er hebben zich al een aantal vrijwilligers aangemeld om te helpen bij het organiseren. Na de presentatie worden de uitslagen van het gildekampioenschap bekend gemaakt en de bijbehorende prijzen uitgedeeld, waarna er de gelegenheid is om de gekeurde wijnen te proeven. Jan van der Plas Secretaris.

9


CIDER Beste leden, Vorig jaar heeft een groep mensen, leden van het gilde, een gezamenlijke activiteit ondernomen. Men is met drie verschillende appelsappen en vijf verschillende gisten aan de slag gegaan om de invloed van gist op de smaak van deze sappen te onderzoeken. Het was een gezellige activiteit met een hoog leerzaam gehalte. We waren te gast bij de familie Nelis in Cats, waar we gastvrij werden onthaald in een super-accommodatie. Fantastisch! (We komen zeker nog eens terug) Samen een dergelijk project opzetten bevordert de kennis van het wijnmaken en behoedt de beginner voor foutjes. Je doet het immers samen en leert van elkaar. En de begeleiding was in deskundige handen. Jan Janse en Wim/Gezina de Moor stonden hun mannetje/vrouwtje!! We hebben er nog eens over nagedacht. Met in gedachten de gemotiveerde mensen en de sfeer en niet in het minst het feit dat het erg leerzaam is, stellen 10


we voor weer een dergelijke activiteit op te starten. De deelnemers van de eerst actie voelden er wel wat voor om samen een cider op te zetten. Gewoon om samen de kneepjes van het vak onder de knie te krijgen en om deze zomer als de bbq weer wordt aangestoken te kunnen pronken bij familie, vrienden en buren met een zelfgemaakte cider. Deze keer gaan Wim/Gezina en Gert de kar trekken. We hebben een adres gevonden waar appels beschikbaar zijn en waar de gistingsflessen achter kunnen blijven. De bedoeling is dan ook om op de eerste zaterdagmorgen het sap te maken en de gistingsflessen af te vullen. En deze van gist te voorzien. De natuur doet de rest, want na een week of vier (de tweede zaterdagmorgen) is het sap vergist en kan worden gebotteld waarna in de fles de tweede gisting opstart. Die tweede gisting vind in de kleine fles plaats. dus na het bottelen gaan de flessen mee naar huis. In twee ochtenden is de cider gereed. Het uitgangspunt is dat u zelf de gistingsfles meebrengt (grootte is niet belangrijk, je betaalt per liter) met stop en waterslot. En de tweede zaterdag voldoende brandschone en drukbestendige flessen om te bottelen. Voor appels, gist, sulfiet, enz. wordt gezorgd. U betaalt per liter appelsap. Kosten all in â‚Ź 0,60 per liter. Ongetwijfeld is er voldoende animo om met een groep van ongeveer vijftien ĂĄ twintig personen aan de slag te gaan. Als de groep te groot wordt, gaan we splitsen. Eerst wil ik inventariseren wie interesse heeft. Dus in eerste instantie alleen opgave van de naam. De rest komt later. Data (voorlopig) zaterdag 22 februari en zaterdag 22 maart. Als de lage temperatuur de vergisting vertraagt, moet mogelijk worden uitgeweken naar 29 maart. Dus laat maar wat horen!! Groeten, Gert Goedegebuure penningmeester@luctoretfermento.nl

11


Projectwijn Rosé Vrijdag 28 Februari , gildelokaal, aanvang 20:00. Als geheugensteuntje en voor anderen geheel nieuw volgt hier een korte uitleg hoe zo’n avond eruit ziet, waarom het voor u interessant is om zo’n avond bij te wonen en waarom het interessant kan zijn om één of een paar flessen in te leveren. Hoe gaat zo’n avond in zijn werk : De ingeleverde wijnen (dit jaar dus enkel rosé) worden verdeeld afhankelijk van de inzendingen en het aantal deelnemers (proevers). Indeling kan bijvoorbeeld zijn in groepen “vruchtenwijnen”en druivenwijnen”, maar ook bv. op droog , medium en zoet, altijd even puzzelen voor Piet Lamers en Piet Wagenaar. De deelnemers worden verdeeld over een aantal proeftafels, we proberen per tafel een goede mix te krijgen van zeer ervaren proevers (we hebben een aantal (ex) keurmeesters in ons midden), ervaren en minder-ervaren proevers. Per tafel worden een aantal wijnen beoordeeld (op uiterlijk, geur, afdronk maar vooral smaak) volgens het 100-punten systeem zoals dat door de federatie wordt gehanteerd (ook voor ons eigen gildekampioenschap). Als het even kan (afhankelijk van aantal deelnemers en ingeleverde flessen) wordt een set flessen daarna ook door een andere tafel beoordeeld. Uiteindelijk worden de punten van meerdere tafels opgeteld en volgt een winnaar in elke klasse, al is dat niet het belangrijkste van de avond. Waarom zou u mee willen doen met het beoordelen ? Daarvoor zijn diverse redenen aan te dragen : Beter leren proeven, van het grootste belang als u uw eigen wijn steeds beter wilt maken. Weten hoe een wijn beoordeeld wordt in wedstrijden. Tenslotte waarom zou u één of een paar wijnen inleveren ? Om uw wijn te laten beoordelen door anderen waardoor u iets kunt leren en uw wijn verder verbeteren Om voor uzelf uit te maken of u een wijn gaat inleveren voor het gildekampioenschap Om ervoor te zorgen dat er voldoende wijnen zijn op de avond. De afgelopen jaren hadden we ruim 20 flessen en ongeveer 25 proevers. Namens de wedstrijd-commissie Piet Lamers en Piet Wagenaar 12


KERSTDINER Het kerstbuffet in 2013 was goed bezocht. Zo’n 50 gildeleden schoven aan, waaronder een aantal nieuwe leden die via de cursus kennis gemaakt hebben het het gilde. Hoewel het buffet nou niet direct van sublieme kwaliteit was, zat de stemming er zeker wel in na een glas of wat. Er werd zowel door de

“nieuwen”als de oudgedienden druk gepraat over de plannen van wijnmakerij in 2014. En geproefd werd zeker, dat is altijd reuze gezellig.

13

er


Misschien dat we na zoveel jaar het kertsbuffet op deze wijze gehouden te hebben, we eens moeten uitkijken naar een atternatief. Ideeën ?? C@rel B.

HET EXPERIMENT Verslag appelwijn maken met 3 verschillende mosten en 5 gisten. Ons lid Ko Nelis opperde het idee om met verschillende gisten een appelwijn te maken. Door Wim de Moor en Jan Janse werd het voorstel uitgewerkt tot een uitvoerbare opzet. In overleg met bestuur en een 15 tal geïnteresseerden kwam het volgende aan de orde: - werken we met 5-10 of 15 l.flessen, het werden 15 l.flessen. - met 3 verschillende sappen, t.w. Elstar, Jonagold Red Prince en deze 2 rassen halfom. - Met 5 verschillende gisten waarvan 3 beschikbaar gesteld door Ed Montforts. Uvaferm CEG werd vervangen door Fermi Blanc. We wilden deze beslist in de proef opnemen omdat vanuit de leden daar zeer positieve ervaringen over waren gemeld. Doux werd vervangen door Oenoferm Interdry omdat daarvan bekend is dat deze net wat beter scoort op smaak ontwikkeling dan Doux.. - Alles meten en vast leggen. - Zuurgraad en S.G. per sap samenstelling moet bij aanvang hetzelfde zijn, dus eerst het sap in een groot vat op het gewenste niveau brengen en daarna verdelen over 5 flessen. - Geen pH meten, is dan niet van belang. - Project door laten lopen na juli? – ja - Verschillen in voorklaring zijn goed te proeven, beter dan bij het gebruik van verschillende gisten en verschillende appelrassen. Dit voorstel kan niet ingepast worden, dit zou de voorgestelde opzet onwerkbaar en het resultaat onvergelijkbaar maken. - Locatie: zorgboerderij de Kersenkooi in Kats

14


27 oktober 2012 kwamen 15 leden bij elkaar en werden verdeeld in 3 groepen van elk 5 personen. De 1e groep verwerkte Elstar tot sap, de 2e groep Jonagold Red Prince en de 3e groep beide rassen tot een mix van half om half. Van beide appelrassen werd een monster genomen voor meting van zuur en S.G.. Van het 3e vat (de mix ) is het gemiddelde berekend omdat de verhouding precies fifty/fifty was. De toevoegingen van sulfiet, enzymen, zuur, gistvoeding en suiker werd vooraf per vat most toegevoegd. Per fles van 15 l. werd de gist toegevoegd en afgelabeld met het logboek. De omgevingstemperatuur van de locatie was 12,5 º C ( ’s morgens tijdens het persen ) De mosttemperatuur was 17 º C ( ’s middags gemeten ) 1 november 2012 werden alle flessen gecontroleerd. Alle flessen ( 3 x 15 l. en 3 x 5 l. ) met gist nr. 1 deden helemaal niets, de most bleek erg bruin, de fles met de gemengde most zelfs met een laag kaamschimmel. Aan al deze flessen werd opnieuw gist nr. 1 en gistvoeding 4 g. / 10 l toegevoegd. De temperatuur van de niet gistende most was 18 º C, van de gistende most was de temperatuur 24 º C. 5 november waren de op 1 nov. niet gistende flessen wel aan het gisten. 15 december was alles uitgegist en werd er voor de 1e keer geheveld. Elstar met gist nr. 1 had een zware rotte eierengeur – na flink beluchten was deze zo goed als weg. Jonagold Red Prince met gist nr. 1 had een lichte geur van rotte eieren. Alle flessen met gist nr.5 Interdry (die restsuiker zou moeten achterlaten ) waren volledig uitgegist. Alle suiker was omgezet en bleek ook 1 % meer alcohol te bevatten dan de andere. De zuurgraad bleek overwegend te hoog, zelfs hoger dan aan het begin. Zuurgraad van Elstar liep van 7,2 tot 8,8 . Van Jonagold Red Prince van 8,2 tot 9,0. De zuurgraad van de mix liep uiteen van6,6 tot 10,2. 9 maart 2013 de 2e heveling De zuurgraad van de mix met gist nr. 1 was terug gelopen van 6,6 bij de1e heveling naar 5,6. De zuurgraad van mix met gist nr. 2 was terug gelopen van 10,2 bij de 1e heveling naar 10,1. De zuurgraad van Elstar met gist nr.2 was opgelopen van 8,6 bij de 1e heveling naar 9,6 bij de 2e heveling en tevens veel wijnsteen afzetting onder 15


in de fles. Dit zou er op kunnen wijzen dat het toegevoegde zuur niet goed was opgelost, als laatste toegevoegd en te snel begonnen met het verdelen over de verschillende flessen. Dit zou ook de verklaring kunnen zijn van de grote verschillen in zuurgraad tussen de 5 flessen met hetzelfde appelsap. Het blauwloog is gecontroleerd en was niet de oorzaak. Een verschil in aflezing kan niet die grote verschillen verklaren. De flessen met gist nr. 4 waren nu al opvallend helder geklaard. 2 november 2013 werd voor de 3e keer geheveld en aansluitend gebotteld. Eenieder leverde 3 flessen in voor de onderlinge proeverij. De flessen werden afgelabeld in het gildelokaal gezet. 8 november werd dan de onderlinge proeverij gehouden. Het resultaat staat vermeld in het overzicht “Experiment appelwijn”2012” Conclusies die hieruit getrokken kunnen worden zijn: - Het appelras Elstar heeft een goede smaak maar desondanks vallen de wijnen gemaakt van puur Elstar tegen. Dus Elstar het best mengen met andere rassen voor een goed resultaat. - De wijnen gemaakt van de mix Elstar en Jonagold Red Prince met de gist Lalvin EC 1118 en Fermi Blanc zijn zeer goed tot goed. Met Simi White redelijk en met Interdry beneden de maat. - Lalvin EC 1118 doet het goed bij alle gemaakte appelwijnen direct gevolgd door Fermi Blanc. - Lalvin S6U blijkt ook een goede gist te zijn voor appelwijn. - Interdry is niet geschikt gebleken voor appelwijn. Interdry voldoet ook niet aan hetgeen waarvoor deze bedoeld is, namelijk restsuiker achterlaten.Mogelijk dat de gist wel voldoet bij het maken van een zoete wijn van meer dan 13 % alcohol. - Doux is vervallen ten gunste van Interdry, maar daar zou hetzelfde van gezegd kunnen worden omdat bekend is dat Interdry gemiddeld genomen net iets beter scoort dan Doux op smaak en geur ontwikkeling. - Simi White is niet aan te bevelen voor appelwijn omdat men deze veelal jong wil drinken en deze gist laat in geur-en smaakontwikkeling te wensen over. Deze gist is ook niet aan te bevelen voor de amateur wijnmaker wegens teveel risico bij een moeizaam opstarten.

16


-

Het is binnen deze proef onmogelijk gebleken een oordeel te geven over de inwerking van de gisten op de zuurgraad.

Door de 15 deelnemers werd het idee geopperd in 2014 een vervolg aan deze opzet te geven, door gezamenlijk cider te gaan maken. Als dat weer op dezelfde locatie zou kunnen met maximaal 20 personen. (Zie oproep hierboven in dit blad voor cider maken. red.)

17


LOGBOEK

18


19


MATERIAAL BEHEER Nieuw bij SAM ( Samen Aankoop Materialen ) In het gist assortiment is er een nieuwkomer te melden. We konden al beschikken over koudgist Freddo met name geschikt voor witte en rosé wijnen.Nu is er voor rode wijnen ook een koudgist, onder de naam X-Treme. Omdat bij een koelere vergisting de aroma’s beter behouden blijven kunnen hiermee karaktervolle, robuuste rode wijnen gemaakt worden. De volgende gistsoorten zijn nu uit voorraad verkrijgbaar: FERMI ROUGE 5 en 100 gram voor soepele rode wijnen en rosé. Maximaal behoud van kleurstoffen. Alcoholbereik 15 %. Vergistingstemperatuur 17 – 22 º C. OENOFERM STRUCTURE 100 gram voor krachtige rode wijnen b.v. bes, druif, kers, sleedoorn, vlierbes. Alcoholbereik 15 %. Vergistingstemperatuur 18 – 28 º C. OENOFERM X-TREME 100 gram voor krachtige aromatische rode wijnen. Alcoholbereik 17 %. Vergistingstemperatuur 10 – 17 º C FERMIBLANC 5 en 100 gram voor witte wijn met behoud van natuurlijke aroma’s. Zeer geschikt voor appel. Alcoholbereik 14 %. Vergistingstemperatuur 17-22 º C. OENOFERM FREDDO 5 en 100 gram voor fris fruitige witte wijnen. Maximaal aromabehoud. Alcoholbereik 15 %. Vergistingstemperatuur 10 – 17 º C. BAYANUS 5 en 100 gram. Voor hergisting van stil gevallen wijn en voor mousserende wijnen. Alcoholbereik 17 %. Vergistingstemperatuur 17 - 22 º C. OENOFERM INTERDRY voor fruitige ( vooral witte ) wijn. Kan gestopt worden met hoog restsuikergehalte van natuurlijke fructose. Alcoholbereik 14 %. Vergistingstemperatuur 17 – 22 º C. KITZINGER PORTWEIN 7 gram voor portachtige wijnen Alcoholbereik 17 %. Vergistingstemperatuur 17-22 º C. Verder en zolang de voorraad strekt: Maxiferma Alcoholbereik 20 % en diverse gistsoorten van Kitzinger. Voor deze geldt op is op of op bestelling.

WIJN / LIKEURKEURING 2014 De jaarlijkse landelijke wijn / likeurkeuring zal in samenwerking met het wijngaardeniersgilde gehouden worden op zaterdag 5 april 2014 in Wijchen (dus NIET zoals eerder aangekondigd op 12 april) Deelname staat open voor alle amateur wijn en likeur makers ook niet leden van de FAWBG of het WNG zijn van harte welkom. (voor verdere informatie http://www.fawbg.nl/ ) 20


U heeft toch ook wel eens hulp of advies nodig? Stel; u wilt uw foto’s graag bewerken in een fotobewerkingsprogramma op de computer. U heeft echter geen idee hoe dit werkt en u kent niemand in uw directe omgeving die het aan u kan uitleggen.

Heeft u dan wel eens gedacht aan ’t Gilde de Bevelanden? Want of het nu gaat om digitale fotografie, het starten van een onderneming, genealogie, taxaties of het invullen van de belastingformulieren: bij ’t Gilde is altijd wel iemand die u een aanwijzing, een goed advies of een handige tip kan geven.

En die hulp van ‘t Gilde de Bevelanden Is geheel belangeloos en gratis! Antwoorden en hulp over bijvoorbeeld het opzetten van een administratie of een nieuwe zaak, het installeren van en het omgaan met computer, internet, radio, TV, DVD, videorecorder, enz. Ook bij fotografie, bouwkunde, handwerken, verzamelingen, klederdrachten, genealogie, ta??aties, notariële zaken, schaken, (ver)halen, archiefonderzoek, klokken, metaalbewerking en nog vele andere zaken kan ’t Gilde de Bevelanden u helpen. Wilt u meer weten over ’t Gilde de Bevelanden of u heeft advies, een aanwijzing, raad of een handige tip nodig? Neem contact op met ’t Gilde of kijk dan op onze website.

Tel. 06-14530601 - E-mail: info@gildedebevelanden.nl Website: www.gildedebevelanden.nl

21


Beste leden van Luctor et Fermento Graag wil ik mij aan u voorstellen. Mijn naam is Hanneke Koopman, per 1 januari 2014 heb ik de activiteiten van "Wijn-en Bierbenodigdheden Lidy Reijnen" overgenomen. Vanaf nu kunt u voor benodigdheden voor het maken van uw wijn terecht bij "De Zelfplukkerij" in Colijnsplaat. Wij verkopen in principe alles uit het assortiment van Brouwland (zie www.brouwland.com). In het winkeltje is de voorraad echter beperkt zijn tot de meest gangbare artikelen. Wat niet op voorraad is kan voor u worden besteld. De bestelfrequentie is één keer per 6 à 8 weken. De eerstvolgende besteldatum is 19 februari (tot uiterlijk18.00 uur). U kunt uw bestelling dan de week erna ophalen. Op dit moment heb ik nog geen vaste openingstijden voor de winkel en bent u op afspraak welkom. Nog even iets over mijn andere activiteiten. Ongeveer 12 jaar geleden ben ik begonnen met zelfpluktuin, "De Zelfplukkerij", in Colijnsplaat. In het zomerseizoen (juli t/m half september) kunnen er vele soorten kleinfruit geplukt worden en is er bijvoorbeeld de workshop jam koken. Twee jaar geleden heb ik wijngaard, "De Druivengaerde", van Niek en Lidy Reijnen overgenomen. De wijngaard is in Wissenkerke en is van juni t/m september op woensdagmiddag te bezoeken. Het adres van de winkel en de contactgegevens zijn: Hanneke Koopman De Zelfplukkerij Molenweg 3 4486 PP Colijnsplaat Tel: 0623167389 Email: info@zelfplukkerij.nl Graag tot ziens. Met vriendelijke groeten, Hanneke Koopman

22


Cursus Wijn maken 2013. Donderdag 3 oktober Was de dag waar velen van de nieuwe cursisten naar hebben uitgekeken, een cursus om zelf je wijn te maken, en dat in deze crisistijd. Bij binnenkomst in het gildelokaal heeft iedereen zich aan elkaar voorgesteld, en werd ons een warme kop koffie of thee aangeboden. Dit was al voldoende om het ijs te breken. Nadat alle cursisten een plaats hadden gevonden, werd dit gelijk op de gevoelige plaat vastgelegd, dus voor de rest van de cursus is het veranderen van plaats niet meer mogelijk, omdat de lesgevers dit gebruiken als persoonsherkenning.

Hierna werd het lesboek rondgedeeld en een uitleg gegeven wie welk lesdeel zal behandelen. Door omstandigheden moest het appels persen een week achteruit geschoven worden, wat voor enkele cursisten niet uitkwam, in verband met reeds geplande afspraken. Ook hieraan werd een mouw gepast, doordat overige cursisten en bestuur het sap van de afwezigen gereed zal maken, en op de fles te doen. Aan het einde van de les werd duidelijk waarom we allemaal een wijnglas moesten meenemen, voor het proeven van eerder zelfgemaakte wijn. Deze keer was het een witte appelwijn. Heerlijk ! Zaterdag 5 oktober Er is bij Gezina en Wim thuis appelsap geperst, en op de fles gedaan. Jan heeft het theoretische deel voor zijn rekening genomen, zoals zuurmeting en het bepalen van het SG. En alle toevoegingen ingebracht die noodzakelijk waren voor aanvang van de gisting.

23


Donderdag 10 oktober Bij aankomst voor de les staan er in de hal een 8 tal flessen most, welke voorgaande zaterdag gereed zijn gemaakt. Met een aantal mensen zijn die naar de opslagruimte naast het leslokaal gebracht, om daar in alle rust te kunnen vergisten. Als eerste heeft Wim voor de aanwezigen aanwijzingen gegeven om het logboek in te vullen. Omdat er een deel van de cursisten afgelopen zaterdag niet bij waren geweest, sloeg er een licht paniek toe, omdat men dit niet helemaal begreep, Wim heeft hierbij aangegeven dat al deze onderdelen nog volop in komende lessen wordt behandeld en ook geoefend, waardoor alles duidelijk zou worden. Ook hier weer aan het eind het proeven van een witte appelwijn, en een rosĂŠ welke door ĂŠĂŠn van de cursisten was gemaakt. Zeker niet slecht, best wel lekker. Donderdag 24 oktober Na het behandelen van de lesstof zuren, heeft Gert een 3 tal flessen met water met verschillende zuurgraad, dit om het verschil te proeven, en ook om het verschil van zuurgraad te meten als oefening, en hoe dit gecorrigeerd kan worden. Door al deze zaken in de praktijk te oefenen spreekt dit meer tot de verbeelding, dan het lezen in het lesboek. Om de mensen die voorgaande appelpersdag hadden gemist tegemoet te komen heeft Jan deze uitgenodigd om komende zaterdag op de persdag van het Gilde alsnog te komen, en eventueel zelf sap te persen om zelf een wijn op te zetten. Locatie is fruithandel de Jonge in Kapelle, met je rug naar de kerk dan kom je er vanzelf.

24


Zaterdag 26 oktober Waren er toch 8 cursisten die van deze uitnodiging gebruik willen maken. Jan heeft ons in de schaftruimte van het bedrijf gezet en hebben we het theoretische deel van opzetten van wijn door Jan stap voor stap behandeld gekregen. Aan de hand van een monster van appelsap konden we het soortelijk gewicht en de zuurgraad bepalen. Hierna was er voor belangstellenden gelegenheid zelf sap te maken, met gebruik van de traditionele centrifuge een fluitje van een cent. En voor de kosten hoefde je het zeker niet te laten. Donderdag 31 oktober Heeft Gert een van de belangrijkste stappen van het wijnmaken besproken Het gebruik, en maken van een goede giststarter, en ook de toevoegingen die nodig zijn om de gist goed aan te laten slaan. Wat voor de cursisten altijd een hilarisch punt is dat de lesgevers ook vaak van mening verschillen, maar het maken van wijn is ook heel persoonlijk qua smaak. Ook zijn de omstandigheden voor ieder verschillend. De een doet het in een schuurtje, de ander in een kelder, en weer een ander heeft een hele kamer ter beschikking. Als afsluiting werd nu een lekker flesje rode wijn geopend, en geproefd. Ook weer een prima wijntje. Donderdag 7 november In deze les zijn de soorten suiker door Jan besproken, en het meten van suiker in vruchtensappen. Aan de hand van een handige tabel kan eenvoudig het suikergehalte worden bepaald van het sap, en om een bepaald alcoholpercentage te bereiken te berekenen hoeveel suiker er nog toegevoegd moet worden. Hierna heeft Wim nog een uitleg gegeven van de verschillende soorten alcohol, en hoe we de juiste alcohol kunnen verkrijgen. Dan na de pauze het spektakel, we gaan voor de eerste keer onze fles wijn overhevelen, in een schone fles. Nadat er een juiste hoeveelheid sulfiet is toegevoegd werd het tekort aan wijn door Wim aangevuld tot een 5 tal centimeters onder de rand. Omdat het voor velen de eerste keer was, ging er wel eens een slokje over de vloer. Natuurlijk zijn ook de flessen van de mensen die niet aanwezig konden zijn, overgeheveld. 25


En dan...... de beloning een heerlijk glas rode B.V.D. wijn van Jan, als afsluiting van deze leerzame avond. Donderdag 28 november Na 2 weken is er weer les waarin de wijngebreken en ziekten zijn besproken. Als je dit als leek gaat lezen, wil er niemand ooit aan het maken van wijn beginnen. Echter Gert heeft ons verzekerd dat dit slechts zaken zijn die in zeldzame gevallen kunnen voorkomen, en dan nog meestal door eigen toedoen. Om dit allemaal te voorkomen dienen we steeds hygiĂŤnisch te werken, alle toevoegingen goed te berekenen, en hierbij niets te vergeten. Om een indruk te geven hebben we een aantal wijnen geproefd, waarbij wel gebreken in

voorkwamen. Als afsluiting heeft Gert ons getrakteerd op een wijn die bij hem thuis al 4 jaar onder de vloer heeft gelegen. En uhhhhh. Dat was best lekker !! Donderdag 19 december Nu was de dag aangebroken om onze eigen wijn te gaan bottelen. Dit pas nadat hiervoor de lesstof uit het boek was behandeld. Er werd ons op het hart gedrukt goed op te letten om de toevoegingen die nodig zijn niet te vergeten en altijd zeer hygiĂŤnisch te werken. Enkele cursisten hebben er de voorkeur aan gegeven, de wijn thuis verder te laten klaren, en dan te bottelen. Anderen hebben ervoor gekozen om tijdens de les te bottelen. Dit was tevens ook een leermoment voor de mensen die thuis gaan bottelen. Maar het resultaat was nu al verbluffend, een mooie heldere witte appelwijn. Deze moet nu wel enige tijd rijpen. Van diverse cursisten waren we in de gelegenheid om van het restje wat in de fles achterbleef te proeven, en de smaak was zeker niet verkeerd. Wim heeft alle cursisten gevraagd of er interesse was om lid van het Gilde te worden. 26


Het merendeel heeft zich als lid aangemeld, wat zeker een bevestiging is van de motivatie van de deelnemende cursisten, en zeker ook een compliment voor de Jan, Wim en Gert die ons gedurende de gehele cursus op een leuke manier les hebben gegeven. Aan het eind van de les werden we weer beloond met een heerlijke wijn van Jan. Dat alleen al is een reden om de wijnmaakcursus te doen. Vrijdag 10 januari De bekroning op ons werk. Alleen kregen we het certificaat “Zelf wijn maken“uitgereikt, waarvan door de secretaris uitgebreid verslag is gemaakt.

Namens alle cursisten wil ik Jan, Wim en Gert hartelijk bedanken voor de leuke en leerzame cursus wijn maken. Piet Verhelst

Anti-schuim Hebt u ook zo’n last van veel schuim, is zuurstof, bij het overgieten in een ander vat ?? Plaats dan een lepel in de trechter en de most loopt min of meer recht naar beneden in het te vullen vat. Minder kans op oxydatie. Uiteraard wel een steel tot (bijna) op de bodem. Past de lepel niet in het trechtergat?....LEPEL OMDRAAIEN !!!! Suc6 Wim de Moor

27


VRAAG EN AANBOD Deze rubriek biedt u de gelegenheid om uw niet meer gebruikte spullen “op wijnmaakgebied” (in een ruime zin van het woord) aan te bieden aan andere leden.Ook kunt u spullen zoeken, mogelijk hebben andere leden nog iets staan wat nauwelijks gebruikt wordt maar voor u interessant is. Let wel; de verkoop gaat buiten het bestuur om, dus rechtstreeks tussen de leden onderling. Aangeboden: Geen aanbiedingen Gezocht/gevraagd : Niemand heeft iets nodig. NIEUWJAARSRECEPTIE Op vrijdag 10 januari 2014 had ons gilde weer de traditionele nieuwjaarsreceptie. Onze leden hadden weer de gelegenheid elkaar een goed (wijn)jaar te wensen. Ongeveer 60 personen druppelden tussen 19.30 uur en 20.00 uur de zaal binnen. Er werden handen geschud en er werd koffie gedronken. Om 20.00 uur heette de voorzitter de aanwezigen hartelijk welkom. Tijdens zijn toespraakje attendeerde hij de aanwezigen op het 40-jarig jubileum van het gilde. In de loop van dit jaar zal daar op gepaste wijze aandacht aan geschonken worden. Hierna volgde het enige agendapunt van deze avond: De uitreiking van de diploma’s voor de cursisten van de cursus wijnmaken voor beginners. Wim de Moor sprak als cursusleider, ook namens beide andere docenten Jan Jansen en Gert Goedegebuure, de geslaagden toe. Wim benadrukte de goede sfeer die er was tijdens de cursusavonden. Ook 28


wees hij op de bijzondere samenstelling van de groep. Het was een gemêleerd gezelschap. Het voedingsgebied voor de cursus strekte zich uit van Dordrecht tot Terneuzen. Bij de 21 cursisten zaten enkele vaders met hun zoon, een drietal echtparen en een cursist die na zijn behaalde certificaat vorig jaar, dit jaar opnieuw de beginnerscursus volgde. (dit kan iets zeggen over het niveau van de cursus, over de cursist of over de gezelligheid op de cursusavonden!) Tijdens het uitreiken van de certificaten waarschuwde Wim, de ‘oude rotten’ die wijnmaken en regelmatig prijzen binnen slepen tijdens wijnkeuringen, voor Lianne en Martin Poppe. Zij kunnen de grote concurrenten worden bij de clubkampioenschappen. Aan het eind van de uitreiking ontstond er lichte paniek. Voor een van de cursisten was er geen diploma! Nadat alle plastic tassen waren gecheckt, kwam het document toch nog boven water. Het bleek in bezit te zijn van een collega-cursist, die twee diploma’s vond in zijn mapje. Van de schrik bekomen konden de flessen worden geopend. De inhoud van de flessen varieerden in alcoholpercetage van 8 tot 40% . Er werd nagepraat en geproefd van een grote variatie aan lekkere hapjes. Met dank aan Marja Goedegebuure. De voorzitter bedankte de cursusleiders en liet dat vergezeld gaan van een boeket. Hans Damhaar en Geziena de Moor legden de hoogtepunten van de avond op de gevoelige plaat. Het resultaat ervan is te zien op de site van het gilde. Jan van der Plas

29


40 JARIG JUBILEUM LUCTOR ET FERMENTO Zoals u in het voorwoord heeft kunnen lezen bestaat ons Gilde in 2014 40 jaar. Een heuglijk feit om even bij stil te staan om dit te vieren. Dit zal plaats vinden op twee verschillende dagen, als eerste op woensdag 28 mei en als tweede op zaterdag 6 september. Op 28 mei vindt er een optreden plaats van het Shantikoor op de Camping Scheldeoord in Baarland. Het Shantikoor treedt twee keer 45 min op en zingt zeemans,- en maritieme liederen, een aanrader. Deze avond is tevens de opening van het Hemelvaartkampeerweekend ( HKW) van de Federatie en door leden van Luctor et Fermento georganiseerd. De aanvang is om 20.00 uur. Voor de organisatie is het belangrijk om te weten hoeveel mensen er komen. Het is dus noodzakelijk om u daarvoor op te geven. Dit kunt u doen via de mail bij Gert Goedegebuure op goedegebuure18@kpnplanet.nl voor 1 mei 2014. Breng op deze avond gerust uw eigen wijntjes en sapjes mee om uitdroging te voorkomen. Voor de activiteit op 6 september ontvangt u in het volgende Gildeblad het programma en de uitnodiging. Namens het bestuur, Wim Mulder

30


NUTTIGE INFORMATIE, MAAK ER GEBRUIK VAN.

Leden kunnen gratis gebruik maken van de fruitpers, pulpmolen, centrifuge, kurkapparaat, filtreerunit en barbecue. De uitleenapparatuur zoals de druivenkneuzer, pulpmolen, fruitpersen, centrifuges, filtreerunit, en kurkapparaat op voet staan in het gildelokaal. Reservering en uitleen regelen via Cees Mes, tel. 0113- 344571 De barbecue staat bij Sietse Stins tel. 0113- 301131 De materiaal (gist, zuren, flessen, …) mensen zijn: J. Janse, Goes. tel: 0113-214370 P. Lamers, Kloetinge. tel: 0113-252840 G. Gabriël, Krabbendijke. tel: 0113-502798

Materiaalbestellingen voor grotere en niet in de gildewinkel voorradig zijnde materialen opgeven in de gildewinkel of rechtstreeks bij: Jan Janse e-mail: janfam@zeelandnet.nl Of tel. 0113-214370. Cursussen:

J. Janse W. de Moor G.Goedegebuure J. v. Nieuwburg

Tel: 0113-214370 Tel: 0113-211693 Tel. 0113 217646 Tel: 0113-251579

Advertentieprijzen: Halve pagina € 19,00 Hele pagina € 34,00

31


Deze firma is ook bereikbaar op 06-40620325

32


L&f gildeblad feb 2014