Page 1

NOVEMBER 2014 E-MAGAZINE VOOR DE TOTALE GGZ

"Verwarden horen niet in de cel, maar bij de GGZ"


INHOUD

INHOUDSOPGAVE

November 2014

4-7.

Op het snijvlak tussen

blauw en wit: de Opvang Verwarde Personen in Den Haag

Willem Gotink

8-11.

Problemen door seksueel

misbruik zijn hardnekkig als bamboe Ivonne Meeuwsen

12.

Hulpverleners moeten bij ons dingen af leren

Sigrid Starremans

14.

Boekbespreking

Henk-Willem Klaassen: Bondgenoten, hoe familieleden en hulpverleners in de psychiatrie kunnen samenwerken

Johan Atsma

16.

Column

Sociale regels

Eliane Pelzer

18.

De GGZ in de krant van twintig jaar geleden


Van de redactie Als het in de GGZ over seks gaat, is dat zelden positief. In dit nummer komt het onderwerp ter sprake als Ivonne Meeuwsen een pleidooi houdt voor een andere omgang met slachtoffers van seksueel misbruik. ‘Hardnekkig als bamboe’, zijn de gevolgen volgens haar. Twintig jaar geleden was het onderwerp ‘seks’ ook al problematisch, zij het vanuit een andere invalshoek: in de novemberkranten van 1994 staan artikelen over hulpverleners die hun handen niet thuis kunnen houden, over de onbespreekbaarheid van het onderwerp en over verboden liefde.
 
 In Den Haag is het eindelijk gelukt: mensen die de politie meeneemt vanwege psychische problemen, hoeven niet meer in de cel te wachten op een hulpverlener, maar kunnen dat doen in een speciaal voor hen ingerichte OVP, politiejargon voor ‘Opvang Verwarde Personen’. Een initiatief dat voor de politie én voor de ‘verwarden’ veel oplost.
 
 Veel cliënten maken er gebruik van, maar het fenomeen is bij de GGZ maar matig bekend: de telefonische hulplijn. Bijna elke cliëntenorganisatie heeft er één, maar er zijn er ook die bedoeld zijn voor iedereen die even contact wil. GGZTotaal doet verslag. Verder, zoals u van ons gewend bent, een boekrecensie. Ditmaal het boek van Henk-Willem Klaassen, die in ‘Bondgenoten’ uitlegt hoe familieleden van cliënten en hulpverleners samen kúnnen en móeten werken. Is dat niet normaal dan, zo vraag je je af? Niet dus, volgens Klaassen.
 Eliane Pelzer sluit af met een prachtige column, waarin duidelijk wordt hoe ze worstelt met al die sociale regels, die voor iedereen helder lijken. Behalve voor haar.

3- GGZTotaal


ARTIKEL

Op het snijvlak tussen blauw en wit: de Opvang Verwarde Personen in Den Haag- Willem Gotink ‘Verwarden’, is de politieterm. Mensen die op grond van hun psychische gesteldheid op korte termijn zorg nodig hebben. Sinds jaar en dag heeft de politie er grote moeite mee dat deze ‘verwarden’ in een politiecel moeten wachten tot ze de zorg krijgen die ze nodig hebben. De cel is immers voor wetsovertreders, verwarden horen bij de GGZ. Maar die GGZ liet vaak lang op zich wachten, of had geen plek, waardoor de politie met de verwarde bleef zitten. 
 In Den Haag is nu een oplossing gevonden: de OVP. Een afkorting die de politieterminologie kenmerkt: de Opvang Verwarde Personen. Wie door de politie verward wordt aangetroffen en voor zorg in aanmerking komt, gaat sinds 1 mei van dit jaar niet meer naar de cel, maar naar de OVP.

!

Enigszins tot mijn verrassing staat op het opgegeven adres in Den Haag het hoofdbureau van politie, waar ik eigenlijk een vestiging van de Parnassia Groep had verwacht. “Een bewuste keuze”, zegt Dennis Bal, unitmanager van de OVP, “hier hebben we ook toegang tot de cellen. Daar zitten vaak óók verwarden. Die worden weliswaar van een misdrijf verdacht, maar hebben ook zorg nodig. Verder zit hier ook het zogenaamde ZSM-overleg, dat zich richt op de snelle afhandeling van lichte vergrijpen. Onder andere de reclassering, het openbaar ministerie, de jeugdzorg en de politie schuiven daar aan. Zo nodig bekijken ze samen of er voor mensen een goede regeling is te bedenken.” 
 ‘ZSM’ blijkt bij navraag te staan voor ‘Zo Spoedig Mogelijk’. De politie en de GGZ hebben zo ieder hun eigen vocabulaire.

4- GGZTotaal

Als de agent vermoedt dat er sprake is van GGZ-problematiek, brengt de politie de verwarde naar de OVP.

!


Die verschillende vocabulaires staan

Dat goede zorg boven regels gaat, blijkt als ik word

symbool voor de grote verschillen tussen

rondgeleid. Twee agenten in uniform komen de

het politieapparaat enerzijds en de GGZ

afdeling op. Op de gang zie ik ze overleggen met een

anderzijds. En dat is te merken tijdens de

verpleegkundige. “Hij is erg onrustig”, vang ik op,

rondleiding. Weinig GGZ-instellingen

terwijl ik één agent een wuivend gebaar voor het

zullen een apparaat voor

voorhoofd zie maken. De verpleegkundige knikt

gezichtsherkenning hebben staan en

begrijpend. De ophoudkamer wordt overgeslagen,

vingerafdrukken kunnen maken. Evenmin

concludeer ik. De man is daar te onberekenbaar voor.

kent de GGZ een balie waar een

De agenten zullen de verwarde direct naar de

Hulpofficier van Justitie iemand kan

zogenaamde zorgverblijven brengen.


verhoren. De OVP wel, al is dat gedeelte

Er zijn twaalf dergelijke zorgverblijven, kamers die

officieel het grondgebied van de politie.


enigszins lijken op separeerruimtes. Drie soorten,

Mede door die verschillen moet het ook

variërend van een kamer met enkel een matras en een

volledig helder zijn wie de

kartonnen po, tot een kamer met een bed en een

verantwoordelijkheid over een verwarde

toilet. Gezien zijn onrust wordt de man naar een

heeft. Daarover zijn afspraken. In eerste

zorgverblijf met enkel een matras gebracht. Zijn

instantie is de politie verantwoordelijk, die

aanvankelijke protest laat het afweten bij de

de verwarde immers op straat of thuis

stelligheid van de agenten en de verpleegkundigen,

aanspreekt, of gearresteerd heeft. Als de

zonder het minste spoor van geweld stapt hij na

agent vermoedt dat er sprake is van GGZ-

enkele minuten het zorgverblijf in.

problematiek, brengt de politie de

Schuin tegenover dit zorgverblijf wordt op de deur

verwarde naar de OVP, op de vierde

gebonsd. Iemand roept iets wat ik niet kan verstaan.

verdieping van het hoofdbureau. Op de

De verpleegkundige is er binnen enkele seconden.

grens tussen politie en GGZ zijn daar de

Helaas voor de man: ze geeft hem te verstaan dat ze

ophoudkamers. Kleine kamertjes, bedoeld

de deur niet open zal doen, dat hij daarvoor te

voor een zeer kort verblijf. Aan de politiezijde gaat de

onrustig is en dat hij even zal moeten wachten tot de

verwarde de ophoudkamer in, waar hij een tiental

dienstdoende arts is gearriveerd om hem te

minuten moet wachten tot de politie op de OVP heeft

onderzoeken.

kunnen vertellen wat er aan de hand is. Daarna

Het tafereel zal zich tijdens mijn bezoek een aantal

verlaat de verwarde als GGZ-cliënt de ophoudkamer

keren herhalen.

aan de zijde van de OVP. Nu onder verantwoordelijkheid van de GGZ en onder begeleiding van een verpleegkundige: er komt bij voorkeur geen ‘blauw’ op de OVP.


!

5- GGZTotaal


“We nemen iedereen aan”, iedereen waarvan de politie denkt dat het nodig is, er zijn geen exclusie criteria.” -Dennis Bal

Naar verwachting zullen beide mannen een uur of

een agent ook niet eenvoudig in te schatten.

vier op de OVP verblijven. In die tijd zal iemand

Verwijzingen die echt de plank misslaan zijn er

met hen overleggen of anderszins uitzoeken hoe

niet geweest.”

het verder moet, wat hun thuissituatie is, of ze al

!

ergens in zorg zijn, en zo meer. Desgewenst krijgen

De diversiteit die de afwezigheid van contra-

ze te eten, schone kleren en, als het nodig is,

indicaties oplevert, maakt het soms lastig om een

medicatie. Waarschijnlijk zal er een plek voor hen

goede doorverwijzing te regelen. Linsey Boel,

gevonden worden bij Parnassia, de Brijder, Palier, of

verpleegkundige op de afdeling: “Er zijn veel

een andere instelling. Afhankelijk van de

instellingen en regels die je in je hoofd moet

problematiek en de mogelijkheden kan dat

hebben, het is vaak best even puzzelen.” Dat

ambulant of klinisch zijn. Dat alles in gemiddeld

puzzelen neemt toe als iemand bij binnenkomst

vier uur. Alleen als de crisisdienst moet komen

onverzekerd blijkt, wat in ruim een kwart van de

voor een IBS-beoordeling, kan het langer duren.


gevallen zo is. Palier, de forensische tak van de

“We nemen iedereen aan”, zegt Dennis Bal,

Parnassia Groep, neemt ook onverzekerden op,

“iedereen waarvan de politie denkt dat het nodig

maar instellingen als Parnassia en de Brijder weer

is, er zijn geen exclusie criteria. De enige

niet. Meestal is er wel snel een verzekering te

voorwaarde is dat ze zich door de politie laten

regelen, mits iemand een identiteitsbewijs bij zich

fouilleren op wapens, maar dat heeft tot nu toe

heeft. Maar soms is ook dat onvindbaar. Dan liggen

nog niemand geweigerd. Gebleken is dat de politie

oplossingen niet zomaar voorhanden. Linsey Boel:

op gevoel een heel behoorlijke inschatting maakt

“Vorige week gaf iemand een verkeerde naam op.

of er sprake is van psychiatrische problematiek.

Dan kom je nergens achter. De politie kan wel via

Slechts tussen de vijf en de zeven procent is

vingerafdrukken zoeken, maar niet iedereen zit in

verkeerd verwezen, die horen bijvoorbeeld in het

het systeem. Pas in tweede instantie zei hij zijn

ziekenhuis, omdat ze verward zijn door medicatie,

echte naam, anders hadden we niet zoveel kunnen

drugs of andere lichamelijke oorzaken. Dat is voor

doen.”

6- GGZTotaal


Cijfers • Tussen 1 mei en 15 oktober kwamen 974 ‘verwarden’ binnen op de OVP • Daarvan werd 28% verdacht van een misdrijf (na verhoor verbleven zij dus in het arrestantencomplex) • 68% van hen was man, 32% vrouw • Bijna de helft was niet bekend bij de GGZ • 7% was 65-plus; 3% was onder de 18 • 27% was bij binnenkomst onverzekerd

Fotografie: Marleen van Beek

Niet elke verwarde blijft op deze verdieping. Als hij

voor de Officier van Justitie. Bijvoorbeeld om hem wel

verdacht wordt van een strafbaar feit komt hij, op de

te dagvaarden, maar niet te vervolgen. Hij hoeft dan

afdeling, eerst oog in oog te staan met de Hulpofficier

niet in de cel te blijven, maar kan naar een instelling.

van Justitie, live of via een beeldscherm. Die hoort het

Of we adviseren om de aanklacht te laten vallen en

verhaal van de verwarde, die nu tevens verdachte is.

hem op te laten nemen. Als ons advies wordt

Besluit de hulpofficier dat er inderdaad sprake is van

opgevolgd, wat in 90% van de gevallen gebeurt,

een strafbaar feit, dan gaat de verdachte verwarde

kunnen ook die mensen naar de OVP-afdeling tot een

terug naar de derde verdieping, waar de

passende doorverwijzing is geregeld.”

arrestantencellen zijn. Hij valt onder de

eindverantwoordelijkheid van justitie, niet van de OVP.

Het aanvankelijke probleem lag bij de politie. Zijn zij

De mensen van de OVP zullen hem in zijn cel wel

tevreden met deze oplossing?


bezoeken en kijken welke zorg nodig er mogelijk is. In

Sandra Burger, projectleider bij de politie: “Heel erg

de cellencomplexen gebeurt dat samen met de

tevreden. Vroeger waren we erg veel tijd kwijt met het

reclassering, de verwarde is immers ook verdachte van

zoeken naar de goede hulp, vooral buiten kantooruren

een strafbaar feit. Het is heel goed mogelijk dat hij in

was dat tijdrovend. Ondertussen hadden we ook de

het justitiële circuit terecht komt en niet in het circuit

zorg voor zo iemand, terwijl we daar in feite niet voor

van de GGZ.


zijn opgeleid. Nu brengen we iemand naar één loket

Reclasseringswerker Janneke van Mil: “Vorige week

en dragen we veilig over aan de zorg, mensen wiens

werd een jongen aangehouden wegens een

vak het is. Wij zijn minder tijd kwijt en de mensen

winkeldiefstal. Tijdens het verhoor klonk hij

krijgen betere zorg. 


onsamenhangend, vandaar dat de reclassering én de

We overwegen dit format op meerder plaatsen in onze

zorg met hem in gesprek gingen en uitzochten wat

regio te realiseren. Ook vanuit de rest van het land is

zijn situatie was. Vanwege het strafbare feit bleef hij

de nodige belangstelling.” 


wel aan de ‘politiekant’. Hij bleek bekend met schizofrenie. Wij schrijven in zo’n geval een advies

7- GGZTotaal


ARTIKEL

Problemen door seksueel misbruik z캐n hardnekkig als bamboe Problemen door seksueel misbruik z캐n hardnekkig als bamboe

Heb je ooit geprobeerd om een

Is de GGZ goed toegerust voor

bamboebosje te rooien? Je graaft en

seksueel misbruik?

hakt in op het zichtbare deel van de

In de hulpverleningsgeschiedenis

plant. En je hebt daadwerkelijk een

van overlevers van seksueel

stuk te pakken dat je met veel

misbruik valt op dat de meeste

moeite weghakt. Tevreden over de

mensen een hele serie

-Ivonne Meeuwsen

resultaten rust je uit. Een week of

hulpverleners en therapeuten

! ! !

twee later kijk je in je tuin en staat

hebben gehad. Daarnaast is er vaak

de bamboe al weer een meter hoog.

sprake van diverse diagnoses.

Bovendien zie je een paar meter

Mensen hebben soms een half

verderop een nieuwe scheut de

leven lopen tobben, voordat ze er

grond uitschieten. Zo gaat het ook

over durven spreken en slechts

als je de lange termijn effecten van

weinigen zijn tevreden over de hen

seksueel misbruik geen aandacht

geboden hulpverlening binnen de

geeft binnen de hulpverlening. Het

traditionele GGZ. De meesten

meest in het oog lopende probleem

hebben hun therapeutische

eist in het begin veel aandacht op.

ervaringen negatief gelabeld. In het

Wanneer je geen aandacht besteedt

boek 'Het verschil maken' van

aan de wortels van het gedrag, het

Slachtofferhulp uit 2014 blijkt dat

seksueel misbruik, dan kun je net zo

de meerderheid van de mensen die

goed niet aan de slag gaan. Hooguit

met seksueel misbruik te maken

leer je mensen wat slimmere

hebben hun hulp juist buiten de

trucjes, wat betere

reguliere zorg halen.

overlevingsvaardigheden. Maar in de basis is er niets veranderd.

8- GGZTotaal


Wat de GGZ goed doet bij seksueel misbruik

Bij seksueel misbruik lijken vele diagnoses

Natuurlijk gaan er ook veel dingen goed. Met name

mogelijk

vaktherapieën en lichaamsgerichte benadering

De signatuur van seksueel misbruik staat vele

kunnen binnen en buiten de GGZ ingezet worden

diagnoses toe. De sterke stemmingswisselingen

voor klanten die seksueel misbruikt zijn. Deze

nodigen uit tot de diagnose ‘bipolaire stoornis’,

werkvormen zijn heel bruikbaar als spreken nog te

problemen met grenzen leiden vaak tot de

belastend is voor de klant. Traumatherapie, EMDR,

diagnose 'borderline', controledwang geeft OCD, als

psychotherapie: elke werkvorm heeft zo zijn eigen

iemand echt suïcidaal is dan is het etiket

kenmerken en waarde in het proces van de klant.

'depressie' snel geplakt als je dissocieert heb je

Wanneer de klant er aan toe is, kunnen deze

ineens DIS of een aan DIS verwante stoornis en zo

werkvormen zeker helpen.

verder. Onder het geweld van diagnoses raakt het

Het gaat echter mis wanneer het protocol

seksueel misbruik buiten beeld en de klant wordt

belangrijker wordt dan de wens van de klant. En

niet of hooguit deels geholpen. Maar het

het gaat mis als men denkt dat één bepaalde

onderdrukken van de symptomen levert doorgaans

therapie alle problemen, die het gevolg zijn van

alleen maar op dat zij ergens anders weer

seksueel misbruik, kan oplossen. Het gaat mis als

opduiken. In plaats van zichzelf te verwonden, gaat

we niet meer de klant zien in zijn context, maar

de klant zich overeten of vermijdt het leven zoveel

het probleem te nauw definiëren in termen van

mogelijk met een depressie tot gevolg. Hierdoor

diagnose-behandel-combinaties.

dreigt de hulpverlening te ontsporen en wordt de

!

klant 'chronisch cliënt'.

Seksueel misbruik is niet één stoornis

!

Mensen die seksueel misbruikt zijn, hebben last

De diagnose-behandel-combinatie (DBC) is het

van hun verleden. Toch zijn er grote verschillen in

probleem, niet de oplossing.

de manieren waarop de lange termijn effecten van

De DBC's binnen de GGZ staan goede

seksueel misbruik zich uiten. De problemen zitten

hulpverlening in de weg. Doordat er aan het begin

in elk levensdomein: lichamelijk, seksueel,

van een traject een diagnose gesteld moet worden,

relationeel, psychisch, spiritueel en systemisch. De

krijgt een slachtoffer van seksueel misbruik een

overlevingsvaardigheden die het slachtoffer ten

label uit de DSM. Daarmee is ook gelijk gekozen

toon spreidt zijn vaak onder meerdere 'stoornissen'

voor een bepaalde behandeling en is de klant de

te scharen. Maar in de beleving van de klant zijn

regie over zijn eigen proces kwijt. Het seksueel

deze vaardigheden cruciaal, levensreddend zelfs.

misbruik raakt op de achtergrond en er wordt

Door het een stoornis te noemen wordt de klant

vanaf dat moment vooral gewerkt aan de 'stoornis'.

nog eens extra gestigmatiseerd, terwijl schaamte

Zo krijgen mensen pillen voor hun depressie,

en schuldgevoel al levensgrote problemen zijn die

gedragstherapie voor hun OCD en schematherapie

bij seksueel misbruik nagenoeg altijd spelen.

voor hun borderline, maar intussen blijft het

! !

verleden onaangeroerd.

9- GGZTotaal


Vingerhoedskruid foto van Agnes van der Graaf www.fotografieagnes.nl

'De lange mars door de wachtkamers'

meegemaakt zwijgen hierover, zelfs naar hun

Wanneer het gedrag niet verstaan wordt in de

collega's toe, uit angst om hun professionele

context van het seksueel misbruik, dan lijkt het

reputatie te verliezen als ze open zijn over

alsof de klant van het ene probleem naar het

seksueel misbruik. Zo blijft het taboe bestaan en

andere hobbelt. Je hebt amper de angststoornis er

gaat waardevolle ervaringskennis verloren.

onder gekregen met medicijnen en wellicht wat

!

cognitieve gedragstherapie en depressie dient zich

Eigen regie is essentieel voor de hulpverlening na

aan, schijnbaar uit het niets. De klant is nog niet

seksueel misbruik

'genezen' van zijn depressie of er komt er een fobie

Judith Hermans, auteur van de klassieker 'Trauma

te voorschijn of een aanpassingsstoornis. Als

en Herstel' geeft aan dat het essentieel is bij de

nieuwe scheuten aan de bamboe schieten de

hulpverlening na seksueel misbruik de regie over

problemen uit de grond. Als de klant zich, na een

de hulpverlening bij de klant komt te liggen.

rondje langs allerlei therapievormen, nog niet

!

beter voelt is hij of zij 'therapie resistent' of

In een lezing bij het congres 'Het verschil maken'

'onbehandelbaar'.

van Slachtofferhulp, februari 2014 sprak zij:

!

'Wanneer de klant gaat voldoen aan de

Protocollen en taboe

verwachtingen van de therapeut houdt het

Binnen het protocol van de meeste therapieĂŤn is

therapeutisch proces op'.

weinig tijd voor het daadwerkelijk verwerken van

!

de oorzaak van alle problemen, het seksueel

Eigen regie over de hulpverlening is niet slechts

misbruik. Hulpverleners stellen zelden vragen over

wenselijk, het is essentieel voor het welslagen van

het seksueel misbruik en je kunt de klanten niet

de therapie. Tegelijk is de vraag van de klant maar

verwijten dat zij er niet uit zichzelf over beginnen.

al te vaak 'red mij', want dat is onderdeel van de

Daar heeft de klant nou juist hulp bij nodig. De

signatuur van seksueel misbruik. Afhankelijk

hulpverlener laat bewust of onbewust het

gemaakt als kind, de keuzevrijheid ontnomen,

onderwerp rusten, door handelingsverlegenheid,

wordt een kind doorgaans volgzaam, gehoorzaam

gebrek aan kennis of door tijdgebrek. Praten over

en onderdanig. Dat gedrag zet zich vaak voort in

seksueel misbruik is voor veel hulpverleners taboe.

de relatie met de hulpverlening.

Hulpverleners die zelf seksueel misbruik hebben

10- GGZTotaal


Hulpverlening na seksueel misbruik Ivonne Meeuwsen is auteur van het boek 'Helen van seksueel misbruik. Het trauma voorbij' dat in 2013 uitgebracht is bij Droomvallei Uitgeverij. Dit boek wordt op diverse hogescholen als literatuur gebruikt bij de minoren 'Huiselijk en seksueel geweld'. Van haar hand verscheen onlangs een tweede boek: 'Hulpverlening na seksueel misbruik. Wegwijzer in Traumaland'. Tevens heeft zij een praktijk voor (online) coaching waar ze mensen als ervaringsdeskundig professional coaching en begeleiding aanbiedt rondom het thema seksueel misbruik. www.hulpverleningnaseksueelmisbruik.nl www.helenvanseksueelmisbruik.nl

De hulpverlener vanuit zijn kant heeft al snel de

trajecten uit op een teleurstelling. Successen die

neiging om de klant te gaan redden. Wanneer hij of

behaald zijn, worden als falen gelabeld, omdat het

zij ingaat op het appél om de klant te redden dan is

weliswaar een deel van het probleem oplost, maar

men in de reddersdriehoek belandt. Dat eindigt

de klant nog steeds met een berg andere

voorspelbaar: het is een kwestie van tijd voordat het

problemen zit.

geduld van de therapeut op raakt. De therapeut

!

raakt geïrriteerd en geeft de klant impliciet (weer)

Realistisch kijken naar seksueel misbruik

de schuld.

De diversiteit van problemen die seksueel misbruik

Als hulpverlener zal je dus weerstand moeten

met zich meebrengt, kent niet één pasklaar

bieden aan het appél van de klant. Je eigen

antwoord. Het vraagt een breed scala aan

reddersfantasieën opzij zetten en de klant

antwoorden, mogelijkheden en opties. Het vraagt

uitnodigen om zelf de regie weer op te pakken. Ook,

ook nadrukkelijk om keuzevrijheid voor de klant.

juist, op het grote oefenterrein: de therapeutische

Hulpverlening die recht doet aan de persoonlijke

setting zelf.

voorkeuren van de klant zou standaard moeten zijn.

!

De klant is eigenaar van het probleem én de

Falende hulpverlening of slecht

oplossing. De taak van de hulpverlening is om

verwachtingenmanagement?

daarbij aan te sluiten en het probleemoplossend

Helen van seksueel misbruik is een proces dat zich

vermogen van de klant op te zoeken, te versterken.

over meerdere jaren uitstrekt, dat met horten en

En daarnaast om het seksueel misbruik

stoten gaat, dat gelaagd en in het tempo van de

bespreekbaar te maken.

klant dient plaats te vinden. De verwachting wekken dat het anders is, maakt dat de klant het proces als mislukt ervaart, ook als er wel vorderingen zijn gemaakt. Het idee dat je een complex probleem als seksueel misbruik met één therapie, in één setting en in een afgebakende periode kunt oplossen, is slecht verwachtingenmanagement. Doordat klanten dit voorgespiegeld krijgen, lopen zelfs succesvolle

11- GGZTotaal


ARTIKEL

Hulpverleners moeten bij ons dingen af leren - Sigrid Starremans Even niet praten over je depressie of je psychose. Of juist wel, met iemand die weet waar je het over hebt. Veel psychiatrische patiënten hebben baat bij (anoniem) contact met een medewerker van een telefonische hulplijn. Toch is de meerwaarde van deze dienstverlening niet altijd bij de ggz bekend. Mensen die bellen om even hun verhaal kwijt te

hulpverleningsachtergrond hebben en daarom vaak

kunnen. Of die zo wanhopig zijn dat ze eraan denken

denken dat ze meteen achter de telefoon kunnen

om een eind aan hun leven te maken. De

plaatsnemen. Maar juist ook voor deze mensen is het

negenhonderd vrijwilligers die bij de landelijke

belangrijk om de trainingen te volgen die Sensoor

organisatie Sensoor werken, krijgen veel

biedt. Van Schaijik: ‘Wij lossen geen problemen op. Bij

verschillende mensen aan de telefoon. ‘Eenzaamheid

ons kunnen mensen hun verhaal kwijt. Hulpverleners

is een probleem waar we heel veel mee te maken

moeten bij ons juist vaker dingen afleren.’ 


krijgen’ vertelt Maria van Schaijik, adjunct-directeur

Dat het voeren van dergelijke gesprekken risico’s met

van Sensoor Gelderland. ‘Veel gesprekken zijn daarop

zich mee kan brengen, daar zijn de medewerkers van

terug te voeren.’

Sensoor zich van bewust. Zo kunnen vrijwilligers

Een flink aantal bellers heeft een psychiatrische

tijdens een gesprek, onbedoeld, bepaalde gevoelens

achtergrond. Met de vermaatschappelijking van de

triggeren, waardoor bijvoorbeeld de depressie van de

psychiatrie en de terugloop van het aantal opnames

beller wordt versterkt. Een belangrijk punt dat tijdens

de afgelopen tien jaar, zag de hulpdienst het aantal

de trainingen dan ook aan de orde komt, is dat ervoor

telefoontjes uit deze hoek sterk toenemen. ‘Mensen

gezorgd moet worden dat de grens tussen

zijn bijvoorbeeld niet in staat om zelf een netwerk op

hulpverlening en luisterend oor niet overschreden

te bouwen of worden niet geaccepteerd in de buurt’

wordt. ‘De vrijwilliger reageert zonder in te gaan op

verklaart Van Schaijik. ‘En ze krijgen vaak niet meer

allerlei processen’ licht Van Schaijik toe. Ze erkent dat

elke dag ondersteuning van een professionele

een gesprek desondanks teveel de diepte in kan

hulpverlener.’ 


gaan. ‘Uiteindelijk heeft iedere vrijwilliger

Telefonische hulpdiensten als Sensoor vullen een

ook een eigen verantwoordelijkheid

leemte. Al zijn de vrijwilligers die aan de telefoon

daarin.’

zitten, uitdrukkelijk geen hulpverleners. Van Schaijik vertelt dat sommige vrijwilligers wel een

Onderzoek Sensoor Begin 2012 verscheen het onderzoeksrapport ‘De betekenis van Aandacht, een onderbouwing van het werk van Sensoor, uitgevoerd door het Verwey-Jonker Instituut. In het rapport staat, onder andere, dat de anonimiteit van de medewerkers er toe bijdraagt om het individuele verhaal boven water te krijgen. Ook zijn er aanwijzingen dat het geven van anonieme aandacht goed is voor het welbevinden van mensen. De kwaliteit van het contact, echte persoonlijke aandacht geven, is daarbij echter belangrijk. Verwacht wordt dat de behoefte aan anoniem contact in de toekomst toe zal nemen. www.sensoor.nl , www.vmdb.nl

12- GGZTotaal


Contact met ervaringsdeskundigen

eigen ervaringen vertellen. Bijvoorbeeld adviseren

Bij telefonische hulplijnen die verbonden zijn aan

dat iemand maar met lithium moet stoppen omdat je

patiëntenverenigingen gaat het meestal om

daar zelf slechte ervaringen mee hebt. Iedere patiënt

lotgenotencontact. Zo zitten bij de VMDB (Vereniging

is anders. Er zijn veel variaties, ook als het om de

voor Manisch Depressieven en Betrokkenen)

uitwerking van medicijnen gaat.’ 


achtendertig ervaringsdeskundigen en twee

Toch zitten er ook keerzijden aan het werken met

betrokkenen achter de telefoon. Coördinator Siebe

ervaringsdeskundigen. Zo melden vrijwilligers die

Haagsma: ‘Er is veel onbegrip in de samenleving als

een depressie krijgen zich meestal wel netjes af.

het om psychiatrische aandoeningen gaat. Het is een

Maar zitten ze in een manische periode, dan gebeurt

feest der herkenning en het biedt troost als degene

dat soms niet. Daarom is het beleid dat vrijwilligers

aan de andere kant van de lijn weet wat een

de diensten aan elkaar overdragen en elkaar kort

depressie is. Of wat een psychose met je doet.’

vertellen hoe de dienst verliep. Reageert een

Toch worden ook bij de VMDB bepaalde eisen aan

medewerker anders dan anders, dan wordt daar

vrijwilligers gesteld. ‘Heel belangrijk is dat de

melding van gemaakt. Ook gebeurt het wel eens dat

vrijwilligers hun ziekte volledig geaccepteerd

vrijwilliger en beller, ondanks het verbod daarop,

hebben’ licht Haagsma toe. ‘Hun leven is dan meestal

privégegevens uitwisselen. Soms ontstaan er zelfs

stabieler, ook omdat mensen hun medicijnen slikken.’

relaties. Haagsma: 'Dat leidt in de meeste gevallen

Evenals bij Sensoor krijgen de vrijwilligers een

tot een beëindiging van de inzet van de betreffende

training en worden bepaalde grenzen streng

vrijwilliger.’

bewaakt. Haagsma: ‘Zo mag je nooit alleen over je

Niet als patiënt maar als mens behandelen

anonimiteit moet prijsgeven. Eigenlijk heb ik dat

Tanja, werkt vijf jaar als vrijwilliger bij Sensoor:

nog nooit meegemaakt.

‘Sommige mensen bellen wel twee keer per dag.

Wat ik ook veel hoor, zijn verhalen over incest. Ik

Gewoon om even met iemand te praten, een stem te

heb een paar keer meegemaakt dat mensen voor

horen. Dat zijn niet altijd zware gesprekken. Zo

het eerst hun verhaal vertelden. Nadien laten ze

praat ik regelmatig met dezelfde manisch

blijken dat ze opgelucht zijn. Dat zijn fijne

depressieve man over voetbal. Dat vindt hij heerlijk.

gesprekken. Je kunt echt iets voor mensen

Even niet over pillen en al die nare zaken in zijn

betekenen.

leven praten maar over dingen die hij leuk vindt.

Hoe je reageert in lastige gesprekken, heeft ook

Bellers vinden het fijn om niet als patiënt maar

veel met jezelf te maken. Soms zijn er bellers die

om als mens behandeld te worden.

jou triggeren doordat ze je aan situaties van

Natuurlijk zijn er ook moeilijkere gesprekken.

vroeger laten denken. Het is de kunst om dat vóór

Zoals psychiatrische patiënten die een

te zijn. Dus dat je weet als je geïrriteerd raakt: oh ja,

paniekaanval hebben. Of bellers die agressief zijn

dat heeft te maken met mijn vader of die leraar van

of aangeven dat ze suïcide willen plegen. We krijgen trainingen over hoe je daarmee

vroeger. Op die manier kun je open blijven staan

om gaat. Je moet in elk geval zelf niet

voor de beller.’ 


in paniek raken. Gaat het om

Tanja is een gefingeerde naam. Om

suïcide en word je echt ongerust,

veiligheidsredenen blijven alle vrijwilligers van

dan mag je 112 bellen maar dat

Sensoor en de VMDB, net als de bellers, anoniem.

betekent wel dat iemand zijn

13- GGZTotaal


BOEKBESPREKING

Boekbespreking - Johan Atsma

Maandelijks bespreekt GGZTotaal een recent uitgegeven boek, dat betrekking heeft op de GGZ. Onderstaande recensie is van Johan Atsma, docent/coach MBO verpleegkunde.

Henk-Willem Klaassen: Bondgenoten, hoe familieleden en hulpverleners in de psychiatrie kunnen samenwerken Bondgenoten is een praktisch boek dat pleit voor een

of als naaste. Dat zet je aan het denken, niet in de

innige samenwerking tussen hulpverlener, cliënt met

laatste plaats omdat Klaassen de simpele truc

een psychiatrische aandoening en naasten. Daarin

toepast een psychiatrische aandoening in de

past het boek in ontwikkelingen als ‘eigen kracht

vraagstelling te vervangen door, bijvoorbeeld,

conferenties’, de triadekaart van Ypsilon en het

hartklachten. Een effectieve manier om jezelf aan het

‘crisisplan’. Allemaal vernieuwingen in de zorg waarin

denken te zetten.

uitdrukkelijk de omgeving van de cliënt met een

Het tweede deel van het boek behandelt theoretische

psychische aandoening wordt betrokken. De overheid

achtergronden. Er worden onderwerpen behandeld

die met het invoeren van de WMO mantelzorg

als Triade, hersteltheorie vanuit familieperspectief,

stimuleert en de veranderingen die op komst zijn

familievaardigheden en GGZ familiebeleid. Ook hier

rondom de BOPZ wijzen ook in die richting. De

diverse praktijkvoorbeelden.

!

participatiemaatschappij is in vol bedrijf!

!

Een belangrijke vraag die Klaassen uiteindelijk stelt

Henk-Willem Klaassen, een man van de praktijk,

is: ‘Stel dat de hoofdpersoon mijn partner of

werkzaam als SPV’er in Amsterdam, kan in zijn boek

familielid is. Stel dat hij of zij geconfronteerd wordt

niet vaak genoeg benadrukken hoe belangrijk dat

met een aandoening waar ik niets van begrijp. De

betrekken van naasten is in een hulpverleningsproces.

specialist betrekt me niet bij de behandeling en geeft

Niet alleen de overheid maar ook goed

me verder geen uitleg of tips hoe ik met de situatie

hulpverlenerschap wijst steeds meer in de richting

om kan gaan. Hoe zou ik me dan voelen? Hoe zou het

van het betrekken van de naasten. De triade van

voor mij anders en beter kunnen?’ Het boek richt zich

hulpverlener, hulpvrager en naaste is er één van

expliciet tot die naasten. Familieleden, partners maar

‘bondgenoten’. In zijn boek geeft hij die term inhoud.

ook andere direct betrokkenen.

De subtitel van Bondgenoten luidt: ‘Hoe familieleden

Maar voor wie is dit boek nou geschreven?

en hulpverleners in de psychiatrie kunnen

Voor de hulpverleners? De zinvolheid van het

samenwerken’. Klaassen pakt dat praktisch op door in

betrekken van naasten wordt van goede argumenten

het eerste deel van zijn boek een 17-tal

voorzien, hoewel me zo af en toe het gevoel bekruipt

praktijkvoorbeelden aan te halen waaraan hij diverse

dat Klaassen het allemaal wel ietwat rooskleurig

aspecten van het hulpverleningsproces koppelt. Een

voorstelt. Inhoudelijk blijft het allemaal wat aan de

vast onderdeel van elk hoofdstuk is een opsomming

oppervlakte en zijn praktijkvoorbeelden verlopen wel

van vragen die je jezelf kunt stellen, als hulpverlener

erg soepel.

14- GGZTotaal


Voor de naasten? Het boek heeft een karakter van een

Hij bindt de kat de bel aan door hulpverleners op hun

studieboek en is voor de belangstellende leek niet echt

verantwoordelijkheid te wijzen: “Hulpverleners

aantrekkelijk van voor naar achter te lezen. Het is

schermen vaak met het feit dat ze naasten niet willen

fragmentarisch van opzet en je moet wel wat zijn

of kunnen betrekken vanwege de privacy van hun cliënt.

ingevoerd in het hulpverleningsdenken.

Tegelijkertijd blijkt dat bijna negentig procent van alle

Als studiemateriaal voor studenten verpleegkunde of

cliënten gewoon dagelijkse contacten met hun naasten

maatschappelijke zorg? Prima! Genoeg stof tot

heeft en deze naasten als geen ander weten wat er aan

nadenken, het boek stipt van alles aan, maakt

de hand is”.

nieuwsgierig en bied voldoende munitie om zelfstandig

!

verder op onderzoek te gaan.

Henk-Willem Klaassen: Bondgenoten, hoe familieleden

!

en hulpverleners in de psychiatrie kunnen

Klaassen toont zich een kenner van het werkveld en is

samenwerken.

goed op de hoogte van literatuur, initiatieven in het

Uitgeverij Boom, ISBN:978 90 8953 370 8, 259

veld en wetgeving. Gelukkig nuanceert hij aan het eind

pagina’s; prijs € 24.95

van het boek zijn rooskleurig beeld van het werken met naasten in de zorg voor psychiatrisch patiënten.

15- GGZTotaal


COLUMN

Sociale regels - Eliane Pelzer Als ik de deur achter mij dicht trek, word ik al zenuwachtig. Ik bevind me immers op straat en dat betekent dat ik wel eens andere mensen tegen zou kunnen komen. Negen van de tien keer loop ik dan ook op straat met mijn hoofd naar beneden. Het voordeel daarvan is dat ik de mensen die ik tegenkom niet zie, en dat ik bijna nooit in de hondenpoep trap… Soms is het wel eens handig dat ik wel vooruit kijk, of in het geval van het oversteken van een straat, naar links en naar rechts. "Toevallig" kom ik juist op die momenten mensen tegen.

!

Onbekende mensen zijn niet zo erg, want die hoef ik niet te groeten. Of juist wel? Ik ben namelijk helemaal niet zo goed in het onthouden van gezichten. Ik moet mensen meerdere malen gezien hebben voordat ik een gezicht onthoud. Als ik mensen daarna een hele tijd niet gezien heb, vervagen die gezichten weer en herken ik ze ook niet meer. Dus als mensen denken dat ik ze niet meer wil kennen, omdat ik niets zeg als ik ze tegenkom, mijn excuses, want dan herken ik het gezicht gewoon niet meer.

!

Bekende gezichten zijn lastiger. Er gaat dan van alles door me heen op het moment dat ik ze tegenkom. Moet ik groeten? Op welk exact moment moet ik groeten? Hoe moet ik groeten? En nog erger... Moet ik een praatje maken? Al die vragen komen bij mij in een fractie van een seconde binnen. Meestal komt het uit op "Hoi!", en dan loop ik weer snel verder. Ik hoor wel eens van mijn man terug dat mensen denken dat ik chagrijnig ben, maar dat ben ik absoluut niet. Overprikkeld misschien, maar verre van chagrijnig.

!

Nog lastiger vind ik het als mensen dichterbij komen te staan. Ik ben helemaal niet goed in het onderhouden van vriendschappen. Niet omdat ik het

niet wil, maar omdat ik na 30 jaar nog steeds niet weet hoe ik dat soort dingen moet aanpakken. Vooral het contact onderhouden, hoe doe je dat? Wanneer moet ik bellen? Bel ik niet te vaak? Komt het wel gelegen? Dat zijn vragen die er in mijn hoofd spelen en maken dat ik dan helemaal niet meer bel. Anderen gaan dan denken dat ik geen interesse in ze toon omdat ik vanuit mijn kant bijna nooit het initiatief neem om contact op te nemen en dan verwateren vriendschappen weer.

!

Sociale "regels" mogen dan bij de meeste mensen als vanzelf gaan, ik moet overal bij nadenken en dat kan heel vermoeiend zijn. Mensen aankijken bijvoorbeeld is iets wat ik wel doe, maar nog steeds moet ik er mij bewust van zijn dat ik dat daadwerkelijk doe. Het is nog steeds niet iets wat vanzelf gaat.

!

Zo kan ik van dingen die voor anderen heel vanzelfsprekend zijn, overprikkeld raken. Daarom zijn er wel eens van die dagen dat ik het liefst een muurtje om mij heen wil bouwen en alleen wil zijn. Het liefst pak ik dan mijn iPad, plug mijn oordopjes in en kijk de hele dag naar series. Op dit moment is bij mij "The Vampire Diaries" favoriet.

!

Morgen word ik 31 jaar en ik denk niet dat ik al die regels rondom sociale omgang ooit nog helemaal ga begrijpen. Toch doe ik mijn best om sociaal wenselijk gedrag te vertonen. Hoewel ik daar altijd over na moet denken, heb ik het idee dat mensen dat meestal niet aan mij merken. Maar mensen, ga niet denken dat ik chagrijnig ben als ik je tegenkom, want dat is niet zo!

!

Meer van Eliane Pelzer staat op http://hetlevenvaneenaspergermama.blogspot.nl/

16- GGZTotaal


(advertentie)

17- GGZTotaal


“Iedereen weet dat het niet mag en kan, en desondanks gebeurt het regelmatig: seksueel misbruik door hulpverleners. (November 1994)


GESCHIEDEINS

De GGZ in de krant van twintig jaar geleden

Seks en liefde: de GGZ in de pers, november 1994. Elke maand zoekt de redactie in de kranten van twintig jaar geleden naar artikelen over de GGZ. Is er vooruitgang? Achteruitgang? Of doen we eigenlijk nog steeds hetzelfde, maar noemen we dat anders? Aan de beurt is november 1994.

!

“Riagg’s kunnen werk niet meer aan”, kopt het Algemeen Dagblad op 18 november. Het Parool concludeert diezelfde avond: “Riagg’s gaan streng selecteren”. 
 De artikelen borduren voort op het jaarverslag van de NVAGG, waarin de koepelorganisatie meldt dat het aantal cliënten in 1993 slechts twee procent steeg. Die geringe stijging was niet omdat er zo weinig behoefte aan behandelingen was, maar omdat de stijging in de jaren daaraan voorafgaand zo explosief was: jaarlijks twintig procent. De Riagg’s zitten eenvoudigweg propvol. 
 Gelukkig stelt het Algemeen Dagblad haar lezers de volgende dag gerust: “Riagg’s laten niemand in de kou staan.”
 In 1993 waren er, volgens de NVAGG, 406 000 mensen in behandeling. De redactie pluisde de huidige cijfers er nog even op na. Een exacte vergelijking is niet te maken, maar een slordige wel: in 2012 werden in de ambulante GGZ, zónder verslavingszorg, 560 000 behandelingen afgesloten. Een stijging van ruim 30%. Daar valt nog wel een artikel over te schrijven.
 
 Veel seks en liefde als het over de GGZ gaat, althans in november 1994. Trouw kopt in het begin van de maand: “Hulpverleners moeten seksueel misbruik collega zelf melden.” In het artikel een verslag van een werkconferentie over seksueel misbruik, onder andere in de GGZ. De intro zet de toon: “Iedereen weet dat het niet mag en kan, en desondanks gebeurt het

regelmatig: seksueel misbruik door hulpverleners. En wat nog erger is: hulpverleners houden elkaar nog te vaak de hand boven het hoofd, of ze willen gewoon niet zien dat een arts, psychiater of pastor zijn handen niet thuis kan houden.” 
 Een gerelateerd onderwerp staat vanuit een heel andere invalshoek aan het einde van de maand in het Algemeen Dagblad: “Seksuele verlangens van psychiatrische patiënten zijn vaak nog taboe”. Zou het één met het andere te maken hebben, zo vraag je je af. Het Parool beschrijft op 19 november in een paginagroot artikel een relatie tussen een arts in een psychiatrisch ziekenhuis in Noord-Holland en een patiënt. De relatie veroorzaakt het ontslag en rechtszaken, maar blijkt duurzaam, ook na een suïcidepoging en als gevolg daarvan ernstige invaliditeit van de patiënte. De rechtszaken worden overigens door de arts gewonnen.
 In de jaren tachtig zijn relaties met patiënten niet perse verboden. Tegenwoordig is dat uitgemaakte zaak: het kan niet, het mag niet. Overtreders riskeren hun registratie. 
 De relatie die het Parool beschrijft en de bijbehorende rechtszaken en publiciteit, is misschien wel het kantelmoment tussen die twee uitersten geweest.

!

Interessant ook is wat er deze maand niét in de kranten staat. De redactie bladerde in de archieven van de zeven grootste kranten de maand november 1994 na, op zoek naar informatie over ADHD en autisme: helemaal niets. De beide diagnoses lijken niet te bestaan. Vergelijk dat eens met afgelopen oktober: negentien keer een artikel over ADHD, vijfentwintig keer over autisme. 
 Hoezo, tijdgeest?

18- GGZTotaal


NOVEMBER 2014 ontwerp e-magazine: Ingrid Huismans Kijk voor meer informatie op onze website: www.ggztotaal.nl

Profile for GGZTotaal

Magazine ggztotaal  

Maand november

Magazine ggztotaal  

Maand november

Profile for ggztotaal