Page 1

EHEALTH HYPE OF HULPVERLENING VAN DE TOEKOMST?


JUNI

2015

GGZ

e H ea l t h

VOORWOORD

3

eHealth: hype of hulpverlening van de toekomst?

(Adv)

INTERVIEW

4

met Heleen Riper, hoogleraar GGZ / EHealth bij de UVA en InGeest EMentalHealth verdient meer aandacht van opleider en zorgverlener Met de organisatie aan de slag met blended behandeling:

Serviant ➤

Advertentie Serviant

7

ARTIKEL

8

Vliegen de sensoren u straks om de oren? Blended hulpverlening – oplossing voor uw uitdaging? Advertorial Jouw Omgeving BV 11

ARTIKEL

12

Het digitale oerwoud in de GGZ (Adv)

Wie is er bang voor eHealth?:Advertorial Therapieland

17

ARTIKEL

18

8 aanbevelingen voor het maken van betere apps die zelfmanagement in de ambulante GGZ ondersteunen

Topicus: Voel het vermogen ➤

“Er is hoop in de GGZ”: Advertorial Topicus

21

COLUMN

22

De plaat blijft hangen, tijd voor een nieuwe groove.

COLUMN Dit magazine is een uitgave van GGZTotaal info@ggztotaal.nl www.ggztotaal.nl

2

WWW.GGZTOTAAL.NL

24

Van zelf-hulp-boekjes naar de derde generatie eHealth Van Vechtscheiding naar Echtscheiding, online tool biedt hulp: Advertorial van-elkaar

26


VOORWOORD

EHealth: hype of hulpverlening van de toekomst? In het najaar van 1993 gaf een Amerikaan mij zijn

Een jaar geleden publiceerden we in GGZTotaal

visitekaartje waar behalve de gebruikelijke

een artikel over eHealth. Al snel werd duidelijk dat

gegevens een voor mij onbegrijpelijke code op

het fenomeen wel iets meer verdiende dan één

stond. “Dit wordt in Europa nog niet gebruikt”,

artikel. Vandaar dit themanummer. Maar met het

legde de eigenaar mij uit, “maar dat zal binnenkort

samenstellen van dit themanummer kwamen twee

wel komen.” Het was zijn email-adres. Najaar 1993.

problemen aan het licht. 
 De eerste: eHealth is niet één fenomeen, het zijn er

De ontwikkelingen zijn hard gegaan. De

tientallen. Van obscure ICT bedrijfjes tot

ontwikkeling van het programma Eliza in de jaren

prominente GGZ-instellingen, iedereen stort zich

zestig daargelaten (lees over Eliza de column van

op de markt. De mogelijkheden van het internet

Alexander Waringa) was het Nederlandse Interapy

blijken vervolgens veelzijdig. We kennen

van Alfred de Lange vlak voor de eeuwwisseling

mailcontact, digitale vragenlijsten, sites met

één van de eerste bedrijven die het internet

psycho-educatie, mobiele apps, etcetera. Het is

gebruikte voor therapeutische doeleinden. Zijn

volstrekt onoverzichtelijk. Pogingen vanuit de

team ontwikkelde een strak protocol, in eerste

wetenschap en de overheid om één en ander in

instantie voor mensen met posttraumatische

kaart te brengen, zijn tot op heden op niets

stressklachten en later ook voor burnout-preventie.

uitgelopen. Zelfs ons is het niet gelukt.


Interapy was succesvol, het Nederlandse concept

De tweede: hulpverleners zijn soms wat

bleek uniek in de wereld en vooral, het bleek te

conservatief en angstig. De ‘jongens van de ICT-

werken. Soms zelfs beter dan face-to-face

bedrijfjes’ zien vooral mogelijkheden en zijn niet

contacten, volgens sommigen.

altijd onder de indruk van de systemen waar de

Niet iedereen was zo enthousiast. Het NRC tekende

GGZ mee werkt, of zich bewust van de regelgeving

in 1999 uit de mond van het NIP op: "Het

waar de GGZ mee te maken heeft. Dat geeft

Nederlands Instituut van Psychologen wijst

spanning, remt en geeft veel onduidelijkheid over

vooralsnog alle individuele hulpverlening via

de toekomst. De wereld kan er morgen zomaar

Internet af. Maar ik denk wel dat we er nog eens

opeens heel anders uitzien. Of dat meer of minder

opnieuw naar moeten kijken''. Koudwatervrees?

internet betekent is met geen mogelijkheid te

Ondanks het negatieve advies van het Nederlands

zeggen. Wat vandaag trending topic is, kan morgen

Instituut voor Psychologen is therapie via internet

hopeloos verouderd zijn. En andersom: de

tegenwoordig booming business. Voor elke

doodlopende weg van gisteren kan morgen

diagnose is een digitale interventie, elke GGZ-

opeens een nieuwe markt hebben gevonden.

instelling van enig formaat heeft zijn eigen eHealth-platform, er zijn talloze bedrijven die in

Mijn dochters gebruiken Facebook en What’s app,

meer of mindere mate ‘iets’ met eHealth doen, het

soms Instagram. Mail gebruiken ze alleen voor

aantal variaties in vorm is legio. Elders in dit

semi-officiële berichten als sollicitaties en school.

magazine een poging tot overzicht. Let wel, een

En bij contact met senioren. 


poging.


Over tien jaar zal ik mijn visitekaartje aan een Amerikaan geven. Op zijn fronsende wenkbrauwen zal ik reageren met: “Dat gebruiken wij soms nog in Europa. Jullie hadden dat vroeger ook.”

WWW.GGZTOTAAL.NL

3


KOOSJE DE BEER INTERVIEW

EMentalHealth verdient meer aandacht van opleider en zorgverlener

Heleen Riper, hoogleraar eMentalHealth en klinische psychologie aan de VU

EMentalHealth is nog niet verankerd in de GGZzorg, meent Heleen Riper, hoogleraar eMentalHealth en klinische psychologie aan de VU. Dat is zonde, want uit onderzoek blijkt dat veel patiënten baat hebben bij deze vorm van hulp. “Het is tijd voor een drastische omslag die moet beginnen bij de zorgverleners. Als zij hun denkpatronen veranderen en meer ruimte geven aan eMentalHealth biedt dat kansen voor henzelf en de patiënt.” Om haar vakgebied te definiëren spreekt

preventieve zorg als psycho-educatie.

Heleen Riper zelf liever over eMentalHealth

Mensen helpen dan zichzelf, eventueel onder

dan over eHealth. Dit om te voorkomen dat

begeleiding van een coach. Zeker bij

allerlei digitale toepassingen met elkaar op

cognitieve gedragstherapie en

een hoop worden gegooid. “EMentalHealth

probleemoplossende therapieën levert dit

richt zich op preventie en op de basis en

vaak goede resultaten op.” Ook wanneer

gespecialiseerde GGZ-zorg. Ik definieer

preventie een gepasseerd station is en

eMentalHealth als het slim inzetten van

mensen een langer durende behandeling

nieuwe technologieën en media voor alle

nodig hebben, kunnen begeleide

vormen van psychische zorg en het hele

internetinterventies volgens Riper een

zorgtraject. Vaak wordt gedacht dat deze

belangrijke meerwaarde hebben.

vorm van zorg zich alleen leent als

“Vanzelfsprekend blijft een BIG-

ondersteuning voor een behandeling, maar

geregistreerde therapeut nodig om de

eMentalHealth kan ook ingezet worden in de

behandeling te begeleiden en waar nodig te

preventieve zorg en de nazorg, bijvoorbeeld

interveniëren, maar ook in dit stadium

om een terugval te voorkomen.”

kunnen mensen heel veel zelf doen. Zeker voor patiënten die last hebben van

4

Asynchrone behandeling

schaamtegevoelens en het confronterend

Uit onderzoek blijkt steeds duidelijker dat

vinden om persoonlijk daarover te praten

eMentalHealth effectief is, de zorg

met een therapeut, kan een asynchrone

goedkoper kan maken en een groter publiek

behandeling, waar patiënt en therapeut op

kan bereiken. Riper: “Online vormen van zorg

afstand en niet gelijktijdig op elkaar

kunnen heel goed ingezet worden in de

reageren, een uitkomst zijn.”

WWW.GGZTOTAAL.NL


INTERVIEW

EMENTALHEALTH VERDIENT MEER AANDACHT VAN OPLEIDER EN ZORGVERLENER

Blended zorg

Effectiever en efficiënter

Er is steeds meer wetenschappelijk bewijs

Van de online standalonetherapieën is

dat eMentalHealth werkt voor mensen die in

inmiddels aangetoond dat deze effectief zijn,

meer of mindere mate last hebben van

het onderzoek naar de blended zorg staat

angsten of depressies. Ook lijken

nog in de kinderschoenen. “Er zijn wel

internetinterventies heilzaam voor online

aanwijzingen dat deze zorg ook effectief is”,

suïcidepreventie, preventie van eerste

zegt Riper. “Aanbieders kunnen efficiënter

psychosen en overbelasting bij

werken omdat zij hun feedback niet direct

mantelzorgers. Daarom is het zonde, zegt

hoeven te geven, maar hier een termijn voor

Riper, dat eMentalHealth vooral via

kunnen inplannen. Daarbij is het een

standalone interventies wordt toegepast. “We

voordeel dat de therapeut beter inzicht krijgt

zien nog onvoldoende dat

in het huiswerk van de patiënt. Wat voorheen

internetinterventies voor psychische

in een boekje werd opgeschreven, komt nu

problemen geïntegreerd zijn in de

digitaal beschikbaar. Of de behandeling de

therapeutische praktijk. Het komt nog te

therapeut minder tijd kost omdat patiënten

weinig voor dat huisartsen of zorgverleners

vaker zelfstandig aan hun klachten werken

binnen een GGZ-instelling naar een online

wordt op dit moment onderzocht.”

therapie verwijzen. EMentalHealth is, kortom, nog niet verankerd in de dagelijkse praktijk.”

Veel onderzoeksvragen zijn echter nog niet beantwoord, omdat er vaak sprake is van een

In de ideale wereld van Heleen Riper is dit

complexere en zwaardere problematiek in de

wel het geval en kunnen patiënten een

dagelijkse praktijk dan het geval is bij de

beroep doen op ‘blended zorg’, waarbij het

mensen die geselecteerd worden voor

beste van alle mogelijke therapieën is

klinisch onderzoek, legt Riper uit. “Om goed

samengevoegd. “Bij blended behandelen

onderzoek te kunnen doen moeten wij

worden face-to-face therapieën

mensen werven die voldoen aan vooraf

gecombineerd met behandelingen online.

gestelde inclusiecriteria. Het aantrekken van

EMentalHealth is dan niet langer een apart

vrijwillige deelnemers uit de algemene

onderdeel van de zorg, omdat het is

bevolking gaat makkelijker dan het werven

geïntegreerd met de andere behandelingen.

van mensen uit de patiëntenpopulatie in de

We weten echter nog niet precies wat de

basis of gespecialiseerde GGZ, waardoor we

juiste balans is tussen de face to face- en

het wetenschappelijk bewijs voor deze

internetcomponenten en of deze vorm van

groepen nog onvoldoende hebben kunnen

behandelen klinisch werkt en kosteneffectief

aantonen.”

is. Dat onderzoeken we nu bij de VU en GGZinGeest binnen een grootschalig Europees project. ”

WWW.GGZTOTAAL.NL

5


INTERVIEW

EMENTALHEALTH VERDIENT MEER AANDACHT VAN OPLEIDER EN ZORGVERLENER

Stepped and matched care

therapieën beter kunnen motiveren door slim gebruik

Wel is duidelijk dat de nieuwe media de mogelijkheid

te maken van de technologie in aanvulling op de

bieden om gepersonaliseerd te werken en dat dit veel

kennis en kunde van de therapeut. ”

kansen oplevert. Onderzoekers doen steeds meer

Want als de patiënt open staat voor eMentalHealth,

kennis op als het gaat om het integreren van

worden de mogelijkheden steeds innovatiever en

eMentalHealth in de zogenoemde ‘stepped and

talrijker en, door het ontstaan van meerdere

matched care’, maar ook op dit vlak is het onderzoek

communicatiekanalen, steeds meer op de persoonlijke

nog in volle gang, vertelt Riper. “We weten dat het

situatie toegespitst. “Twintig jaar geleden ontstond

werkt, maar weten nog onvoldoende voor wie het

mijn interesse in eMentalHealth”, blikt Riper terug.

werkt. Om de vraag te kunnen beantwoorden in

“Een groot verschil tussen toen en nu is dat we in het

hoeverre we rekening moeten houden met de patiënt,

verleden bestaande boekjes vertaalden naar het web.

is meer informatie van therapeuten die eMentalHealth

Nu is de therapie aangepast aan het

inzetten, nodig.”

communicatiekanaal dat wordt gebruikt. Een

Uit onderzoek komt wel naar voren dat online zorg

smartphone heeft verschillende kenmerken: mensen

niet voor iedereen geschikt is. “Patiënten moeten over

hebben hem altijd bij zich en daardoor is het

een zekere zelfdiscipline beschikken en gemotiveerd

mobieltje heel toegankelijk. Aan de andere kant is het

zijn voor de behandeling”, stelt de hoogleraar klinische

scherm klein en kun je er dus minder en andere

psychologie. “Wanneer dat niet het geval is, is het

informatie op kwijt dan op een lap- of desktop. Dan

maken van vaste afspraken wellicht een betere optie.

rijst de vraag: wat doe je met welk kanaal? De

Ik zeg overigens niet dat patiënten voor face-to-face

smartphone is bijvoorbeeld geschikt voor het meten

therapieën niet gemotiveerd zouden moeten zijn. In

van stemmingen of om snel contact te krijgen met

een face-to-face sessie kan de therapeut echter wat

hulpverleners bij een crisis. Wanneer een patiënt

makkelijker direct aanspraak doen op de motivatie van

uitgebreid verhaal moet doen, ligt deze vorm van

de cliënt. Eén van de vragen die we nu onderzoeken is

mobiele hulp minder voor de hand.”

hoe we de patiënt ook bij standalone of blended-

6

WWW.GGZTOTAAL.NL


INTERVIEW

EMENTALHEALTH VERDIENT MEER AANDACHT VAN OPLEIDER EN ZORGVERLENER

Nieuwe tak van sport

“Zodra het technologisch mogelijk was, heeft de

Hoewel Nederland wereldwijd vooroploopt in het

Belastingdienst Nederlanders aangemoedigd om

onderzoek naar en implementatie van online

digitaal de belastingaangifte te doen. Nu haalt

preventie en behandeling, is van een grootschalig

bijna niemand het nog in zijn hoofd om een

gebruik van online hulp nog geen sprake. Riper

papieren aangifte in te dienen, zo snel is iedereen

wijst hier verschillende redenen voor aan. “Online

digitaal gegaan. Hoewel het digitaal aangeven van

hulpverlening is voor veel therapeuten een andere

je belasting een andere zaak is dan de hulp bij

en nieuwe tak van sport, waaraan zij nog niet zijn

psychische problemen, kunnen we er wel veel van

gewend. Ook opleidingen besteden nog maar

leren. Als we binnen de GGZ op dezelfde wijze

mondjesmaat aandacht aan eMentalHealth.

hadden gehandeld, waren we nu al een stuk verder

Opleiders weten niet genoeg af van het onderwerp

geweest. Ik pleit daarom voor een brede aanpak,

en kunnen daardoor ook niet genoeg kennis

waarin op alle opleidingsniveaus wordt

overbrengen op hun studenten. Op alle terreinen,

geïnvesteerd in eMentalHealth, want het is onze

technologie, voorlichting en opleiding, is een

opdracht om de effectiviteit van therapieën te

drastische omslag nodig. De GGZ maakt deze

verbeteren. Online therapieën kennen nu al

omslag nu veel te langzaam en loop daarom veel

vergelijkbare klinische uitkomsten met face-to-face

kansen mis.”

therapieën. Ik zeg nog niet dat ze beter zijn, maar

Het argument dat dit soort processen nu eenmaal

daar zou de uitdaging voor de GGZ wel moeten

veel tijd kosten wil Riper eigenlijk niet horen.

liggen.”

Advertentie


BART VAN DEN BOGAARD ARTIKEL

Vliegen de sensoren u straks om de oren? De GGZ is koploper als het gaat om de inzet van internet bij de behandeling van cliënten. Tienduizenden mensen werken via internet zelfstandig of met hun ‘online’ hulpverlener aan hun angsten, depressies en verslavingen. En nieuwe ontwikkelingen staan al voor de deur. Hoe zorgen we ervoor dat deze innovaties goed aansluiten bij bestaande informatiesystemen? En waarom zijn deze ontwikkelingen belangrijk voor de patiënt en de zorgprofessional? Opkomende technologie, ontwikkelingen in de

processen. Dat is problematisch. De ervaring

maatschappij, er gaat een hoop veranderen de

leert dat het delen van informatie met

komende jaren. De vraag naar laagdrempelige

betrokkenen noodzakelijk is om een

toegang tot zorg wordt groter. Helaas zijn veel

behandeling goed vorm te geven en de

ICT-systemen in de GGZ daar nog niet klaar

veiligheid van de cliënt te waarborgen.

voor. Dat komt doordat hun ICT-leveranciers het

Systemen zijn daar echter nog niet op gebouwd.

systeem zo hebben ingericht dat overstappen zonder hoge kosten onmogelijk is. Die

Zorgprofessionals en cliënten beschikken

verouderde systemen, in combinatie met de

steeds vaker over een smartphone en gebruiken

toenemende regeldruk vanuit de overheid, zorgt

deze voor het invullen van hun ongehoorde

voor problematische situaties. Dat wordt pijnlijk

behoeften. Daarnaast worden zorgprofessionals

zichtbaar wanneer we de huidige elektronisch

ook min of meer ‘gedwongen’ om nieuwe

patiënten dossiers (EPD’s) van GGZ instellingen

toepassingen te gaan gebruiken. Met name in

onder de loep nemen.

de jeugd-GGZ zijn jongeren vaak moeilijk via telefoon of mail te bereiken. Ze zeggen

Decentralisatie van zorg

letterlijk: “Mijn voicemail luister ik niet af en

Zorgprofessionals krijgen vaak te maken met

SMS kost geld. Waarom ‘Whatsapp’ je mij niet?”

cliënten bij wie hulpverleners van meerdere

8

instellingen betrokken zijn. Denk aan jeugdzorg,

Een ander probleem is dat bestaande systemen

familie en de instelling waar iemand verblijft.

moeilijk koppelen met nieuwe EHealth

De zorg krijgt een sterk transmuraal karakter.

oplossingen. Daardoor moeten veel gegevens

Helaas zijn de bestaande systemen vooral

dubbel worden geregistreerd en is cruciale

gericht op het ondersteunen van intramurale

informatie niet voor handen.

WWW.GGZTOTAAL.NL


ARTIKEL

VLIEGEN DE SENSOREN U STRAKS OM DE OREN?

Google Cardboard

Onderzoek in de GGZ

Behandelingen via smartphones spelen in de

Binnen de GGZ doet Altrecht op de afdeling

toekomst een steeds belangrijkere rol. Google

Roosenburg (forensische psychiatrie) al twee jaar

Cardboard is hierin een goed voorbeeld. Bij Google

onderzoek naar het meten van allerlei signalen,

Cardboard gebruiken mensen een kartonnen

waaronder stress via sensoren op de huid2. Dit jaar

constructie in combinatie met hun mobiele

doet Altrecht een onderzoek met ‘slimme’ pleisters

telefoon om in een virtual reality-omgeving te

die zijn voorzien van sensoren. De sensoren

stappen1. Het

houden bij of een persoon stress ervaart of

idee is afgeleid van de succesvolle

behandelmethode met de Oculus Rift, een virtual

wanneer spanning toeneemt. Verhoging van stress

reality bril. Deze speciale bril, oorspronkelijk

kan een prodroom zijn van bijvoorbeeld een

ontwikkeld voor gamers, wordt bij GGZ Friesland

naderende psychose bij een cliënt. Altrecht

ingezet bij de behandeling van angst- of

verwacht dat in de toekomst met dit soort

depressieve stoornissen. In plaats van dat een

technologie een patiënt langer stabiel en gezond

zorgprofessional de cliënt in de fysieke wereld

kan blijven, doordat je mogelijke alarmsignalen

confronteert met de angstopwekkende prikkel,

eerder kunt signaleren.

wordt bij Virtual Reality Exposure Theory een situatie levensecht gesimuleerd en weergegeven in een digitale 360 graden view. Het effect van de Virtual Reality Exposure is aangetoond voor vliegangst en hoogtevrees en geeft dezelfde

1) http://www.ggzfriesland.nl/landelijke-primeur-denkbehandelt-angststoornissen-met-levensechte-virtualreality-therapie 2) http://www.altrecht.nl/ggz/57959/ Overzicht_mogelijkheden#.VW7TmkYl_hU

resultaten als de traditionele behandelmethoden. Sensortechnologie

De smartphone als kantelpunt

Een andere naderende ontwikkeling in de GGZ is

Nieuwe technologieën worden steeds goedkoper

sensortechnologie. Hiermee kunnen cliënten

en komen hierdoor voor een groter publiek

zelfmetingen verrichten waarvoor je enkele jaren

beschikbaar. De introductie van de smartphone in

terug nog naar de huisarts of specialist moest.

2007 was hierin het kantelpunt. Technologie was

Deze toepassingen worden nu voornamelijk

niet langer iets voor ‘nerds’ of specialisten maar

gebruikt binnen ‘quantified self movement', waar

kwam plots beschikbaar voor een groot publiek.

geëxperimenteerd wordt met de mogelijkheden op het gebied van zelfmetingen.

Door de mogelijkheid internettherapieën via de

Twee voorbeelden van dergelijke

smartphone te volgen heeft de smartphone een

sensortechnologie zijn de ‘Skipabeat’ en de

enorm positieve impact gehad op eMentalHealth.

‘Scanadu Scout’. De Skipabeat is een toepassing

Cliënten zijn niet langer gebonden aan een PC

voor op je smartphone waarmee je optisch je

voor een behandeling, maar kunnen die nu overal

hartslag kunt meten. De Scanadu Scout is een

en in hun eigen tijd volgen. Bovendien is het nu

apparaatje waarmee je vitale lichaamsfuncties

mogelijk om actief notificaties te versturen om de

kunt meten. Uiteindelijk zal de trend van het

cliënt actief te ondersteunen tijdens zijn

meten van lichaamsfuncties resulteren in

behandeling.

zogenaamde permanente meting of ‘continuous montoring’ in het Engels. De Apple Watch beschikt over een ingebouwde optische hartslagmeter waarmee het mogelijk is om je hartslag over langere tijd te meten.

WWW.GGZTOTAAL.NL

9


ARTIKEL

VLIEGEN DE SENSOREN U STRAKS OM DE OREN?

Over Bart van den Bogaard Bart van den Bogaard is product manager bij Topicus Zorg. Zijn interesse gaat uit naar het ‘verbinden’ van mensen in plaats van het focussen op het koppelen van systemen. Hoopvolle ontwikkelingen

binnen een domein een zo goed mogelijke

Het roer moet om. Om het hoofd te bieden aan de

softwareproduct te bieden. Doordat er gebruik

veranderingen in de zorg is het van belang dat

wordt gemaakt van open standaarden kunnen

GGZ-instellingen zich richten op de zaken die aan

deelsystemen eenvoudig aan elkaar worden

de randen van hun eigen organisatie spelen. Dit

gekoppeld. Zo verspreidt deze software zich als een

zijn de plekken waar de bestaande ICT- systemen

olievlek door het GGZ-landschap.

het slechtst (?) aansluiten op de veranderende werkprocessen. Als gevolg hiervan gaan

Deze relatief kleine software leveranciers brengen

gefrustreerde medewerkers ‘eigen’ oplossingen

zéér gebruiksvriendelijke deeloplossing op de

gebruiken zoals Whatsapp en Dropbox, met alle

markt. Zo zijn er bewezen eHealth oplossingen,

negatieve gevolgen van dien.

zoals die van MindDistrict, Karify en Jouw Omgeving. Maar ook Elektronische Online

Gelukkig is verandering dichtbij. De GGZ instelling

Dossiers zoals Synaps en beveiligde messenger

werd lange tijd gezien als een domein waar één

applicaties zoals de Kanta Messenger. Tot slot zien

softwareleverancier verantwoordelijk was voor het

we ook mooie ontwikkelingen op het gebied van

ondersteunen van het primaire proces. Met de

gestandaardiseerde data opslag op basis van

komst van het referentie domeinen model GGZ

‘OpenEHR’ zoals bijvoorbeeld bij Code24. Hierdoor

(RDG) is het primaire proces verdeeld in

wordt het in de toekomst een stuk gemakkelijker

verschillende domeinen:

van software leverancier te veranderen zonder dat complexe conversies plaats hoeven te vinden. Het

• Sturing en verantwoording • Samenwerking

einde van de ‘ Vendor-lock-in’. ...?

• Zorgverlening • Zorgprocesondersteuning

Er gloort dus hoop aan de horizon! De GGZ is

• Bedrijfsondersteuning

oplossingen’ binnen de Nederlandse

koploper in het toepassen van ‘best of breedgezondheidszorg. Door gehoor te geven aan

10

Het positieve van deze ontwikkeling is dat de taart

nieuwe initiatieven wordt een goede stap gezet

voortaan gedeeld wordt. Hierdoor ontstaan er

richting het ‘nieuwe denken’. Daarbij staat niet

zogenaamde ‘best of breed-oplossingen’. Dit

langer het belang van ICT-bedrijven voorop, maar

betekent dat een organisatie voor verschillende

het belang van de zorgprofessional vooral en de

domeinen de beste oplossing kan kiezen. In de

cliënt. Benieuwd wat de behandelaar ervan zegt

afgelopen paar jaar heeft een groep relatief kleine

wanneer de cliënt zijn sensor aanbiedt en zijn data

softwareleveranciers elkaar gevonden en een

verwerkt wil zien in het applicatielandschap van

collectief gevormd. Ieder hebben zij als doel om

de toekomst!

WWW.GGZTOTAAL.NL


Advertorial

Blended hulpverlening – oplossing voor uw uitdaging? In de zorg wordt in toenemende mate gezocht naar manieren om zorgprocessen effectiever, efficiënter en transparanter te maken. Belangrijke uitdaging voor u als bestuurder is of u de hulp aan uw cliënten kan bieden waardoor zij effectief geholpen zijn, tegen een prijs waarvoor u een gezonde bedrijfsvoering kan voeren.

Kwaliteit met minder middelen Kwaliteit bieden en tegelijk bezuinigen: dat vraagt nieuwe, efficiëntere vormen van hulpverlening. Jouw Omgeving biedt een innovatieve oplossing waarmee u dit kan realiseren. Door de inzet van het online platform krijgen cliënten meer eigen regie in het behandelproces en vervullen hulpverleners een vernieuwde rol in maatwerk. Met de combinatie van face-to-face en online hulp – blended hulpverlening – kan de optimale mix van hulpverlening geboden worden, op maat gemaakt, terwijl er in de uitvoering minder tijd en kosten mee gemoeid zijn. Jouw Omgeving benut de mogelijkheden van ICT om een optimaal en lean hulpverleningsproces te realiseren.

Online basis voor de toekomst Blended hulpverlening is nieuw voor wie er net mee begint. Toch zijn blended behandelprogramma’s en eHealth heel snel normaal. Dit biedt uitgebreide mogelijkheden het aanbod in de hulpverlening te verbreden, verdiepen en bovendien toegankelijker en beter betaalbaar te maken. Wij ondersteunen organisaties bij de oriëntatie en implementatie van blended hulpverlening. De technische mogelijkheden en innovatieve behandelprogramma’s genereren een omslag in de werkprocessen binnen de organisatie. De online behandelprogramma’s zijn bovendien gebaseerd op evidence-based protocollen en er wordt onderzoek gedaan naar de effectiviteit van de digitale versies. Dit is een randvoorwaarde voor goede zorg.

Sturen op zorgresultaat Heldere en actuele managementinformatie is essentieel voor het efficiënt aansturen van een organisatie. Door de transitie(s) in de zorg is het bovendien belangrijker dan ooit om inzicht te hebben in prestaties binnen de hulpverlening. Net zoals voor cliënten de effecten van behandelingen beter zichtbaar worden, biedt het platform de organisatie meer inzicht in de effecten van strategische keuzes in de hulpverlening en biedt het de juiste informatie om als organisatie (bij) te sturen en koers te houden.

Herkent u deze uitdaging en wilt u er concreet mee aan de slag neem dan contact met ons op via sales@jouwomgeving.nl of bel ons op 088 – 4 500 250


WILLEM GOTINK ARTIKEL

Het digitale oerwoud in de GGZ Nederlanders zijn behendiger met internet dan de gemiddelde Europeaan. Van de Nederlanders van 16 tot 75 jaar kan slechts 7% helemaal niets met internet. Niet mailen, niet googelen, niet bankieren. Voor heel Europa is dat 23% (CBS, cijfers over 2013). Combineer deze cijfers met het gegeven dat de kwaliteit van de Nederlandse GGZ hoog in de wereldranglijst staat, de uitgaven één van de hoogste ter wereld zijn, dat er al jarenlang pogingen worden ondernomen om die uitgaven omlaag te brengen én met het onderbouwde vermoeden dat interventies via het internet goedkoper zijn dan live-contact. Dan is het bijna vanzelfsprekend dat de Nederlandse GGZ koploper is op het gebied van eHealth. Eigenlijk dus eMentalhealth, maar voor het gemak houden we het op eHealth. Er is nauwelijks een patiëntengroep te bedenken die niet voor één of andere vorm van EHealth in aanmerking komt, er zijn tientallen aanbieders van eHealth producten, eHealth kent vele verschijningsvormen. 
 Het leek ons tijd voor een overzicht. Maar waar te beginnen? En wat is eHealth eigenlijk? Hoe ziet eMentalhealth er uit?


eenvoudige en voor de hand liggende vormen

De Raad voor Volksgezondheid en Zorg

van eHealth vanaf maken door ze alleen maar te

gebruikte in 2002 de definitie die Thomas Eng

noemen. 


een jaar eerder bedacht: “EHealth is het gebruik

Een website met informatie, het beantwoorden

van nieuwe informatie- en

van vragen via mail (of een beveiligde server),

communicatietechnologieën en met name

chatten, variaties op Skype, zelfs het digitaal

internettechnologie, om gezondheid en

maken van een afspraak, het valt allemaal onder

gezondheidszorg te ondersteunen of te

eHealth.

verbeteren”. Die definitie is vandaag de dag nog

12

in gebruik. Lekker ruim. ‘Health’ is al snel

Vragenlijsten


‘eHealth’. Als het maar op internet staat. En als

Maar ook iets geavanceerder wordt al snel te

het in de GGZ gebeurt, valt het dus vanzelf

veel: vragenlijsten, al dan niet met een

onder eMentalhealth.


volautomatisch antwoord, ze zijn er in soorten

Dat maakt een totaaloverzicht op z’n minst

en maten. Honderden, letterlijk.

onleesbaar en eigenlijk onbegonnen werk.

Wil je weten of je alcoholist bent? Klik dan hier.

Vandaar dat we ons er voor de meest

Of misschien toch depressief? Klik dan hier.

WWW.GGZTOTAAL.NL


ARTIKEL

HET DIGITALE OERWOUD IN DE GGZ

De klassieke therapie
 Behandelprotocollen zijn relatief eenvoudig om te zetten in een internet behandeling. Het gaat immers om te nemen stappen, die ‘alleen maar’ gedigitaliseerd hoeven te worden. Interapy begon daar eind vorige eeuw mee met traumabehandeling: de patiënt kreeg per mail een schrijfopdracht, die mailde hij terug. Per kerende mail kreeg hij commentaar en een nieuwe opdracht. Al snel breidde het repertoire van Interapy zich uit met burnout, angst en paniek. Het lijkt zo vanzelfsprekend, maar let wel: Interapy was wereldwijd enig in zijn soort. Toen nog wel.
 Er zijn nu weinig diagnoses te vinden waarvoor geen variatie op deze manier van werken bestaat. Sterker beveiligd, vaak met volautomatische beantwoording, soms dusdanig volautomatisch dat er geen hulpverlener meer aan te pas komt. Steeds vaker komt de ‘blended’-behandeling in het nieuws: tussen alleen maar therapeut en alleen maar online blijken eindeloos veel variaties mogelijk. Één mogelijkheid is dat de therapeut intake en eindgesprek doet, de rest gaat via het internet, zonder tussenkomst van de Lijkt het eerder op een burnout? Dat zou je hier

therapeut. Een andere mogelijkheid is dat de e-

kunnen onderzoeken. Ook als je alleen maar wilt

modules de live-sessies ondersteunen, zoals

weten of je misschien beter eens naar een

voorheen met huiswerkopdrachten en literatuur

psycholoog kan gaan, dan kan je er hier achter

gebeurde. Een derde mogelijkheid is dat de therapeut

komen. Mocht je vermoeden dat je kind autisme

(bijvoorbeeld) de angstklachten behandeld terwijl de

heeft, doe dan hier een test en als je niet bij je kind

cliënt zijn cannabis verslaving via het web aanpakt.

maar bij jezelf een zekere mate van autisme

Of andersom. Mogelijkheden genoeg.


vermoedt, dan moet je deze test doen. 


Vooral diagnoses die een duidelijk behandelprotocol

Voor ieder wat wils, op alle niveaus. Van ‘volkomen

kennen, komen voor deze manier van werken in

onzinnig’, via ‘dubieus’ tot ‘evidence based’, het is te

aanmerking. Paniekklachten, depressies, burnout,

vinden. Sommige sites geven direct een

slaapproblemen, ADHD, verslavingen,

(geautomatiseerd) antwoord, anderen geven alleen

persoonlijkheidsproblematiek, het zijn de favoriete e-

de score en de uitleg van scores, voor weer anderen

interventies van de meeste aanbieders.

moet je een e-mailadres opgeven om een persoonlijk antwoord te krijgen. Soms vergezeld van een aanbieding om je voor verdere hulpverlening aan te melden bij de eigenaar van de website.

WWW.GGZTOTAAL.NL

13


ARTIKEL

HET DIGITALE OERWOUD IN DE GGZ

Apps Spannender, en meer van deze tijd, zijn de mobiele apps met bijzondere kunsten. Voor de digibeten onder de lezers: apps zijn, aldus de consumentenbond, kleine programmaatjes die je op je telefoon kunt installeren. We lichten er acht willekeurige uit: De MedAlert app: een relatief simpele app, in gebruik bij onder andere GGZ Friesland. Gebruikers stellen met deze applicatie zelf herinneringen in voor de momenten waarop zij medicatie moeten innemen en worden op deze tijden automatisch gewaarschuwd. Temstem, een app van de Parnassia Groep voor mensen die last hebben van stemmen. Temstem is gebaseerd op het doen van taalspelletjes. Door de spelletjes te spelen als de stemmen aanwezig zijn, óf als de speler aan de stemmen denkt, worden de stemmen of de herinnering eraan minder. Zo neemt de controle over de stemmen toe en daardoor ook het zelfvertrouwen. Herkenning van stemmingswisselingen: een App in ontwikkeling bij de Universiteit van Michigan, monitort de stem van de gebruiker tijdens dagelijkse telefoongesprekken. Het doel is om vroegtijdig tekenen van stemmingswisselingen te detecteren en zo tijdig te kunnen interveniëren. De app kan op de achtergrond draaien van een smartphone. Speciale software analyseert de verschillende kenmerken van wat er wordt gezegd, of van wat er juist níet wordt gezegd. De verzamelde data leveren vervolgens aanwijzingen voor een stemmingsomslag. De Backup Memory van Samsung helpt Alzheimer patiënten zich bewust te worden van hun omgeving door familieleden en bekenden in de buurt te identificeren en extra informatie zoals foto’s, video’s en gebeurtenissen weer te geven. De app werkt via bluetooth en de familieleden en bekenden van de patiënt moeten de app ook geïnstalleerd hebben. Zo weet de app wie zich in de kamer bevindt en kunnen gegevens en foto’s automatisch worden uitgewisseld. Voorheen moesten soortgelijke apps altijd handmatig gevuld worden met informatie en foto’s. ‘Connect app’ van GGZ Breburg, voor cliënten met een persoonlijkheidsstoornis. Via deze app krijgen zij direct advies bij een (dreigende) crisis. Daardoor staan cliënten er dan niet alleen voor en kan worden voorkomen dat de crisis mogelijk erger wordt. De hulp of het advies die de Connect app biedt, bestaat uit op maat gemaakte informatie, aangeboden via het ‘Persoonlijk plan’. Dit plan is vooraf door de cliënt samen met de behandelaar toegevoegd aan de app, op basis van het bestaande behandel- en crisisplan. AutThere App, van (o.a.) de NVA: een sociale app voor jongeren met autisme vanaf 16 jaar (binnenkort vanaf 13 jaar). De app maakt het mogelijk om gelijkgestemden makkelijker te vinden, met elkaar in contact te laten komen en wellicht samen activiteiten te gaan ondernemen. De AutThere app is bedoeld om het sociale isolement waar veel jongeren met autisme mee te maken hebben, te doorbreken.

14

WWW.GGZTOTAAL.NL


ARTIKEL

HET DIGITALE OERWOUD IN DE GGZ

De Keuzehulp App van de Brijder: door een probleemgebied op het gebied van verslaving te selecteren en een aantal stellingen door te nemen, krijgt de gebruiker het geschikte hulpaanbod van de Brijder voor ogen. Bedoeld om daarover in gesprek te gaan met huisarts en/of behandelaar. Virtual Reality Exposure Therapy, onder andere in gebruik bij Denk basis-GGZ, een onderdeel van GGZ Friesland, Een 'levensechte simulatie' voor mensen die bijna niet de straat op durven. Met een virtual reality-bril worden cliënten ondergedompeld in een virtuele 3D-wereld die hen bepaalde locaties en situaties voorschotelt. Denk aan een plein, een supermarkt, het openbaar vervoer of een feest: plekken die door mensen met bijvoorbeeld een sociale fobie liever worden vermeden. Voorlopig alleen nog te gebruiken op de locatie van de behandelaar, maar er is een variatie in ontwikkeling waarmee de cliënt thuis een bril op de smartphone kan aansluiten.

De aanbieders Wie biedt ze aan, al die vragenlijsten, modules en Apps? In ieder geval heeft elke grote GGZ-instelling zijn eigen platform. Daarmee hopen zij de behandelingen te verkorten en zo in financieel opzicht het hoofd boven water te houden. Maar in deze tijden van privatisering gebruiken zij het middel ook om nieuwe klanten aan te trekken, voor zover de verzekeraar dat toelaat. Dat er veel dubbel gedaan wordt en daardoor veel geld en energie verloren gaat, is iets dat vooralsnog voor lief wordt genomen. 
 Naast de grote instellingen zijn er talloze kleine commerciële bedrijven die een groter of kleiner graantje van de markt meepikken. Een aantal daarvan staat als adverteerder in dit magazine, het werkelijke aantal is veel groter. Reken je de instellingen mee die én in eHealth investeren én face-to-face-contacten aanbieden, dan is het aantal opnieuw niet te tellen. WWW.GGZTOTAAL.NL

15


ARTIKEL

HET DIGITALE OERWOUD IN DE GGZ

Werkt het?

innoveren anderzijds. Met een goede Randomized

Dat is natuurlijk de hamvraag, zijn al die e-

Control Trial ben je zo twee jaar verder, waarin je je

interventies behalve goedkoper, net zo goed, of

interventie niet mag veranderen, dus niet kan

wellicht beter dan een levende therapeut? Het

innoveren. Dat kan of wil niet iedereen zich

Trimbos-instituut beheert, met subsidie van VWS, de

permitteren.”

site onlinehulpstempel.nl, bedoeld om duidelijkheid te bieden over de kwaliteit van online

Desondanks zijn er een aantal e-interventies goed

hulpprogramma's op het gebied van de GGZ. Het

onderzocht en evidence based verklaard. Zo is van de

Onlinehulpstempel beoordeelt of het online

internetcursus ‘Kleur je leven’ (voor depressieve

hulpaanbod voldoet aan technische en

klachten, een variatie op ‘in de put, uit de put’)

zorginhoudelijke standaarden.


bewezen dat hij depressieve klachten vermindert,

“Het Trimbos is niet de keurende instantie”, zegt

maar ook dat door de cursus kosten kunnen worden

projectleider Eva Becking met nadruk. “Wij faciliteren

bespaard. De cursus bestaat uit acht lessen en kan

alleen het proces. Het beoordelen gebeurt door

geheel zonder therapeut doorlopen worden.


experts van buiten het Trimbos.” Volgens Becking is

En nog geen maand geleden bleek uit onderzoek dat

het lastig het kaf van het koren te scheiden. “Het kan

Return@Work leidt tot een snellere eerste moment

er prachtig uitzien, maar niet goed zijn onderzocht.

van werkhervatting en meer herstel van klachten na

Of juist andersom, dat de interventie op zich goed

negen maanden. Return@Work is een blended

onderzocht en effectief is, maar dat de vormgeving

eHealth programma dat werknemers met psychische

een slechte gebruikservaring in de hand werkt.

klachten helpt het werk weer op te pakken,


Daarnaast speelt ook hóe je het aanbiedt: als

onbegeleide module, of juist blended, als onderdeel

EHealth interventies die aan wetenschappelijk

van face-to-face-contacten.”


onderzoek worden onderworpen blijken vaak

Volgens Becking zijn de meeste eHealth-modules

werkzaam. Daar kan niet uit worden afgeleid dat de

van de grote verslavings- en GGZ-instellingen en de

meeste e-interventies dus wel werkzaam zijn.

serieuzere commerciële partijen wel goed doordacht.

Waarschijnlijker is dat alleen interventies worden

“Maar je komt ook wel gekke interventies tegen.

onderzocht waarvan verwacht kan worden dat ze

Iemand aan wie je een probleem kan mailen en die

effectief zijn. Geen aanbieder zal anders zo’n

het dan voor je ‘oplost’, of een app die helende

ingrijpend project instappen. Toch is het van belang

geluidsgolven uitzendt, of een EEG-achtige wearable

dat meer interventies op werkzaamheid en

die op basis van je hersengolven allerhande

effectiviteit onderzocht werden.

uitspraken doet over je gemoedsrust. De ouderwetse

Becking: “We moeten op zoek naar manieren van

kwakzalverij komt zo via het internet weer terug.”


onderzoek die sneller en eenvoudiger uit te voeren

Wetenschappelijk onderzoek op alle bestaande

zijn.”

eHealth is nog niet zo simpel, legt Becking uit. “Een fors probleem is het spanningsveld tussen het onderzoek dat nodig is om een interventie evidence based te laten zijn enerzijds en de wens om te

16

WWW.GGZTOTAAL.NL


Advertorial


ROXANNE EIGENRAAM ARTIKEL

8 aanbevelingen voor het maken van betere apps die zelfmanagement in de ambulante GGZ ondersteunen Digitale zorg maakt grote sprongen in de zorgwereld. De Geestelijke Gezondheidszorg loopt voor in het gebruik van digitale zorg, alleen wordt het nog niet zo grootschalig gebruikt. Er zijn ontzettend veel apps die geschikt kunnen zijn in de blended behandeling, aan de hoeveelheid ligt het niet. Wat wel een probleem is, is dat de toepassingen niet goed aansluiten bij de wensen en behoeften van de eindgebruiker. In dit onderzoek zijn dat de cliënten en behandelaren in de ambulante GGZ. Dit is een gemiste kans, want het gebruik van digitale zorg kan zelfmanagement goed ondersteunen. Dat is tevens de opdracht die vanuit het ministerie duidelijk is meegegeven aan zorgorganisaties. Onderzoek Dit onderzoek is, als afsluiting van mijn studie,

Juist deze doelgroep heeft iets nodig om zijn

uitgevoerd bij Redmax, dat zag dat menig

voortgang goed te kunnen monitoren en ook

implementatie vastloopt op de

naast de behandeling bezig te zijn met herstel.

gebruiksvriendelijkheid van de oplossing. Meer

De techniek die dit mogelijk maakt bestaat. Het

adoptie kan gerealiseerd worden door

enige wat er nu nog moet gebeuren is dat

producten te maken die beter aansluiten bij de

bestaande digitale toepassingen daadwerkelijk

cliënt. Reden dus om met de cliënt en de

verbeterd worden.

behandelaar om de tafel te gaan zitten om hun wensen en behoeften te achterhalen.

Het resultaat van dit gebruikersonderzoek geeft dan ook een aantal richtlijnen waaraan een

De wensen en behoeften van de cliënt en de

digitale toepassing moet voldoen. Deze

behandelaar

richtlijnen geven een ontwerper of

De wensen en behoeften van cliënten en

ontwikkelaar houvast om een app te

behandelaren in de ambulante GGZ zijn aan de

ontwikkelen die echt aan de wensen en

hand van enquêtes, interviews en

behoeften van de cliënt en de behandelaar

gebruikerstesten achterhaald. Een cliënt noemt

voldoet. Hierdoor wordt de kans op adoptie

in een interview bijvoorbeeld:

groter.

“Ik kan door middel van gerichte vragen beter inschatten of ik een goede of een slechte dag had. Niet door middel van het aangeven van een rood of een groen balkje.”

18

WWW.GGZTOTAAL.NL


8 AANBEVELINGEN VOOR HET MAKEN VAN BETERE APPS DIE ZELFMANAGEMENT IN DE AMBULANTE GGZ ONDERSTEUNEN ARTIKEL 8 voorwaarden

Altijd een vorm van hulp kunnen bieden

Deze checklist kan gebruikt worden om te

wanneer de cliënt dat nodig heeft


controleren of digitale zorgtoepassingen voldoen

Waar de cliënt ook is, het moet voor hem/haar

aan de wensen en behoeften van cliënten in de

altijd duidelijk zijn dat hij in de toepassing hulp

ambulante GGZ.

aangeboden krijgt. De toepassing moet ook

Toegang bieden tot behandelgegevens en –

altijd een vorm van hulp kunnen aanbieden. Dit

inzichten


kan bijvoorbeeld door te laten zien dat er

Door de cliënt toegang te bieden tot gegevens,

contactpersoon online is of door informatie aan

metingen en voortgang, kan de cliënt zien waar

te bieden op het juiste moment. Wanneer deze

bepaalde valkuilen zitten en waardoor het komt

richtlijn gebruikt wordt in de praktijk neemt de

dat er bijvoorbeeld een terugval plaatsvindt. Een

toegevoegde waarde voor de cliënt toe en zal

cliënt noemde:

het gebruik stijgen.


 “Ik wil de correlatie tussen activiteiten en mijn 
 stemming kunnen zien, zodat ik er ook echt

iets aan kan doen.”

Over Roxanne Eigenraam Rozanne Eigenraam is bijna afgestudeerd van de studie communication & media design in Utrecht en heeft zich gespecialiseerd in User Experience Design. Door de minor toegepaste psychologie is haar interesse gewekt om gebruiksvriendelijke producten te bedenken voor de geestelijke gezondheidszorg. Deze afstudeeropdracht 
 heeft ze uitgevoerd in opdracht van Redmax.

Aansluiten bij het vermogen van de GGZ cliënt


De cliënt motiveren door aansporen en

Elke GGZ cliënt is anders en heeft andere

aanmoedigen


voorkeuren. Daarom is het belangrijk rekening

De cliënt kan gemotiveerd worden door hem

te houden met het vermogen van de cliënt.

aan te moedigen. Er kan bijvoorbeeld een

Hierin kan onderscheidt gemaakt worden tussen

spelelement of beloningstechniek toegevoegd

het mentale vermogen en het fysieke vermogen.

worden, mits dit past bij het persoonlijke profiel

Het vermogen van een cliënt met een

en de diagnose van de cliënt.

alcoholverslaving is bijvoorbeeld anders dan het vermogen van een cliënt met een depressie.

Inzicht bieden tijdens het behalen van de behandeldoelen


Weinig tijd buiten de ambulante behandeling in

Door het digitaal maken en het inzichtelijk

beslag nemen


maken van behandeldoelen, wordt er altijd

Als het te veel tijd kost om gegevens in te

toegang geboden tot de voortgang en niet

voeren in een toepassing, zal dit negatieve

alleen wanneer er een face-to-face behandeling

invloed hebben op de motivatie van de

plaats vindt. Dit stimuleert de cliënt om de

gebruiker. Als het naast de reguliere

doelen te behalen.

behandeling bijvoorbeeld langer duurt dan vijf minuten om gegevens in te vullen, zou de cliënt af kunnen haken. WWW.GGZTOTAAL.NL

19


8 AANBEVELINGEN VOOR HET MAKEN VAN BETERE APPS DIE ZELFMANAGEMENT IN DE AMBULANTE GGZ ONDERSTEUNEN ARTIKEL

Het bieden van een ‘veilige’ omgeving voor de

Conclusie

cliënt


De conclusie van dit onderzoek is dat er bij veel

De cliënt moet in de omgeving van de

digitale zorgtoepassingen tot nu toe nog

toepassing niet bang zijn om aan te geven dat

onvoldoende rekening wordt gehouden met de

het niet goed met hem gaat of hulp nodig

specifieke wensen van de cliënt. Elke cliënt is

heeft. Het moet zichtbaar zijn voor de cliënt

anders en heeft andere voorkeuren, daar moet in

wat er met de gegevens die hij invult gebeurt.

een digitale toepassing rekening mee gehouden worden. Niet elke cliënt heeft behoefte aan een

Zelfstandigheid tijdens zelfmanagement

moodmeter, en niet elke cliënt wordt geholpen

aanbieden


door een beloningssysteem. De digitale toepassing

Zelfstandigheid kan bijdragen aan de motivatie

moet eigenlijk afgestemd kunnen worden per

van de cliënt. Dit kan worden aangeboden door

cliënt. Dit zal bijdragen aan de motivatie van de

de gebruiker niet tot acties te verplichten en

cliënt, waardoor het effect van het gebruik van

door de verantwoordelijkheid bij de gebruiker

digitale zorg op de behandeling groter zal zijn.

te leggen. De trigger tot het daadwerkelijk uitvoeren van gedrag is hierbij wel erg belangrijk.
 Uit onderzoek blijkt dat de behandelaar een cruciale motiverende factor is bij de cliënt om daadwerkelijk aan de slag te gaan.

“Mijn behandelaar moet mij motiveren om actief deel te nemen aan een behandeling, niet een app.”

20

WWW.GGZTOTAAL.NL


Advertorial


LENNARD VAN DER POEL

COLUMN

eHealth….#faal

Lennard van der Poel, bevlogen ondernemer

De plaat blijft hangen, tijd voor een nieuwe groove. Spreek een willekeurig eHealth projectleider uit de GGZ aan en je krijgt altijd hetzelfde riedeltje te horen. ‘De implementatie valt tegen want de waan van de dag zit in de weg bij de hulpverleners’. ‘Het is lastig om de juiste app te kiezen.’ ’Er is geen duidelijke visie!’ ’De verzekeraars vergoeden het niet.’ Oftewel: #faal….en zo kan ik nog wel even doorgaan. Zo’n beetje elke projectleider kan deze prachtige opsomming van redenen waarom het niet werkt op commando opdreunen. Maar positieve energie rondom eHealth, lijkt in geen velden of wegen te bekennen. Het voelt alsof er aan eHealth vooral gesleurd moet worden en alsof niemand er echt zin in heeft.

Gek genoeg hoor ik altijd van alles over

Het is steeds weer die vastlopende

verzekeraars die niet meewerken, besturen

langspeelplaat, die blijft hangen op hetzelfde

zonder visie en besluitvaardigheid en

irritante stuk. Terwijl de hele wereld is

hulpverleners die niet mee willen, maar hoor ik

doorgegroeid van cassettedecks, naar cd’s, naar

zelden of nooit iets over hoe cliënten erin

minidiscs, naar mp3spelers, naar telefoons met

staan. Ik kan me ook wel voorstellen dat er door

Spotify, staat de GGZ nog steeds te staren naar

eerder genoemde faalfactoren maar weinig

die platenspeler en te klooien om die hapering

eHealth oplossingen zijn die de eindstreep

te fixen. Soms wil ik als er weer zo’n kansloze

halen en bij de cliënt terechtkomen... Op dit

plaat wordt afgedraaid YouTube opengooien en

moment lijken de meeste eHealth betrokkenen

de mensen wakker blazen met

hun hoop gevestigd te hebben op de

toekomstmuziek! Ik kan het niet vaak genoeg

keurmerken en portalen die als paddenstoelen

zeggen.

uit de grond schieten. Maar, zo vraag ik me hardop af, volgens mij lost een keurmerk weinig op aan de waan van de dag, besturen zonder visie en verzekeraars die niets uitkeren...

22

WWW.GGZTOTAAL.NL

We missen de big picture, er gaat iets veel fundamenteler mis.


COLUMN

DE PLAAT BLIJFT HANGEN, TIJD VOOR EEN NIEUWE GROOVE

Over Lennard van der Poel Lennard van der Poel is een bevlogen ondernemer en is sinds 1998 in touw om de zorgsector te verbeteren door te innoveren. Vanuit de drive dat het anders moet én kan, bedenkt hij met zijn bedrijf Bloei NL oplossingen voor mensen die het oerwoud aan regels in de zorg zat zijn en terug willen naar de kern; ‘elkaar helpen’.

Misschien nog wel ernstiger is dat ik sommige mensen ervan verdenk dat zij oude denkbeelden aanwenden om innovaties tegen te houden. Ter illustratie: Er zijn allerlei privacy issues rondom eHealth. Zeker als notities van behandelaren ook in de app van de cliënt zichtbaar worden… Wij hebben dit eens uitgebreid besproken met een aantal juristen uit de GGZsector en daar werd één ding al gauw duidelijk: Juristen zijn er niet om de dienstverlening naar cliënten beter te maken, maar om de risico’s voor de instelling te beperken. Niks De cliënt en de behandelaar opereren steeds meer

nieuws natuurlijk denkt u. Maar waarom word ik dan

in verschillende werelden, komen elkaar steeds

met een app die als doel heeft de hulpverlening

minder tegen en hebben steeds minder aan elkaar.

naar cliënten toe te verbeteren, als eerste naar de

Burgers gaan actief aan de slag met eigen apps en

juridische afdeling gestuurd...?! Tja?!

pakken deze erbij op het moment dat het handig is. Ze duiken het internet op op het moment dat het

Er gaat een ongelofelijke remmende werking uit van

hen uitkomt, chatten met lotgenoten en wisselen

de botsing tussen klassiek-zorg-en-controle-denken

ervaringen uit. Het duurt volgens de

versus wat ik voor het gemak maar even

supercomputerbouwers van IBM niet lang meer

gezondheid-centraal-denken noem. Laten we

voordat de supercomputer de rol van de psycholoog

voorlopig met de discussie over eHealth en apps

overneemt. Of dit goed is en hoe snel dit gaat

ophouden en eerst één stap terug zetten. Laten we

gebeuren weet ik niet, maar ik weet wel dat de

geen cd’tjes meer op die platenspeler proberen te

wereld van de cliënt steeds verder van de wereld

proppen, maar laten we in godsnaam, alsjeblieft, de

van de behandelaar komt af te staan.

ouderwetse, trage, kapotte platenspeler vervangen. Tijd voor een nieuwe groove…

In de GGZ probeert men vanuit oude denkbeelden te innoveren waardoor krachtige technologie als het internet, apps en sensoren niet tot zijn recht komt.

‘Misschien kunnen we afspreken om bij een gelukt eHealth traject een ‘eHealfie’ te maken... ‘ WWW.GGZTOTAAL.NL

23


ALEXANDER WARINGA

COLUMN

Van zelf-hulp-boekjes naar de derde generatie eHealth Een van de eerste eHealth toepassingen is het computerprogramma ‘Eliza’ van Joseph Weizenbaum uit 1964. Het ging hier om een programma dat zich voor kon doen als een therapeut. Deze ‘Eliza’ kon een dialoog voeren met een cliënt op basis van steekwoorden uit de reacties van de cliënt. Hoewel er sprake was van een kunstmatige interactie, kreeg een cliënt toch enige tijd het gevoel met een echte therapeut van doen te hebben. Weizenbaum liet dit programma aan diverse psychiaters zien die meteen razend enthousiast waren. Met dit hulpmiddel konden ze veel minder tijd besteden aan hun patiënten! Ze vroegen hem dan ook om het programma te verbeteren zodat een cliënt een volledig gesprek met Eliza zou kunnen voeren. Weizenbaum was echter van mening dat een programma nooit een echt mens van vlees en bloed kon of mocht gaan vervangen. Een sympathieke gedachte, maar de geest was reeds uit de fles. Er worden sindsdien manmoedige pogingen

dan die uit de eerste generatie doordat er

gedaan om computerprogramma’s en apps te

aanvullend gebruik wordt gemaakt van allerlei

ontwikkelen die de menselijke therapeut

sensoren die informatie over de cliënt

geheel of gedeeltelijk kunnen vervangen. Deze

verzamelen. Deze informatie wordt gebruikt om

pogingen zijn grofweg onder te verdelen in

de interventies beter aan te laten sluiten op

twee generaties eHealth toepassingen. De

een individuele cliënt. Hoewel er miljoenen

eerste generatie bestaat uit interventies die

euro’s worden uitgeven aan de ontwikkeling

gebaseerd zijn op de bekende doe-het-zelf

van deze technische hoogstandjes blijkt uit een

hulpboekjes. Hierbij worden hulptrajecten

recent onderzoeksrapport van het Rathenau

omgezet in modules die een cliënt in grote

Instituut dat de resultaten nogal tegenvallen.

mate zelfstanding kan doorlopen via het

Dit is niet verwonderlijk want informatie is nog

internet. De meeste grote eHealth systemen

geen kennis. Het omzetten van meetgegevens

(online werkomgevingen) zijn nog steeds vooral

naar zinvolle kennis blijkt dan ook de

gericht op dit type interventies. Echter, net als

achilleshiel van deze toepassingen. Wellicht

bij de traditionele zelfhulpboekjes is het

komt er een tijd dat we zulke slimme

uitvalpercentage onder cliënten enorm.

programma’s ontwikkelen die al het menselijke gedrag weten te vangen in slimme algoritmes

24

De tweede generatie eHealth toepassingen

waardoor we volledige geautomatiseerde

combineert ‘doe-het-zelf’ interventies met ‘Big

interventies kunnen aanbieden. Voorlopig zijn

Data’. Deze toepassingen zijn net iets slimmer

we nog lang niet zover.

WWW.GGZTOTAAL.NL


COLUMN

VAN ZELF-HULP-BOEKJES NAAR DE DERDE GENERATIE EHEALTH

Over Alexander Waringa Alexander Waringa is psycholoog, Ambassadeur eHealth NIP, oprichter van het online platform Pluform.com, coauteur van het handboek ‘E-coaching’ en onderzoeker aan Tilburg University

Gezien bovenstaande is het begrijpelijk en tevens verstandig dat therapeuten en andere hulpverleners niet op grote schaal het gebruik van eHealth omarmen. Het wordt daarom tijd voor een derde generatie eHealth toepassingen waarbinnen het oorspronkelijke gedachtegoed van Weizenbaum weer in ere wordt hersteld. Dit betekent dat we de therapeut weer een belangrijke rol moeten geven in de interactie met de cliënt. We moeten daarom af van de eenzijdige focus op de ontwikkeling van volledig geautomatiseerde trajecten, protocollen en modules. Tevens is het van belang dat beleidsmakers en verzekeraars eHealth niet zozeer zien als een manier om te bezuinigen op de zorg (door de inzet van de hulpverleners te minimaliseren) maar als een manier om de kwaliteit van de zorg te verbeteren. In de derde generatie eHealth toepassingen blijft de cliënt centraal staan en krijgt deze meer regie over het eigen proces. De rol van de therapeut verandert hierdoor wat vraagt om een attitude verandering. Ook heeft de therapeut aanvullende vaardigheden nodig om technologie adequaat toe passen binnen de begeleidingstrajecten. Laten we hier meer in gaan investeren zodat we eHealth toepassingen gaan ontwikkelen die een werkelijke toegevoegde waarde betekenen voor onze cliënten.

P.S. zelf Eliza eens uitproberen? Dat kan hier: http://www.masswerk.at/eliza/

WWW.GGZTOTAAL.NL

25


Advertorial

Van Vechtscheiding naar Echtscheiding online tool biedt hulp

Van-Elkaar introduceert een E-health Tool die u in uw praktijk ondersteunt bij het voorkomen van vechtscheidingen.

Coaches en therapeuten hebben steeds meer te maken met relatie- en scheidingsproblematiek. Het zware scheidingstraject en de relatieproblemen die aan een scheiding vooraf gaan hebben vaak schrijnende gevolgen voor alle betrokkenen, zowel ouders als kinderen. Van-Elkaar biedt de E-health Tool aan als hulpmiddel bij de gespreksvoering met de professional. De tool ondersteunt (echt)paren bij het vorm geven van hun relatie voor, tijdens en na de scheiding. Waarbij het creëren van een veilige omgeving voor de kinderen de belangrijkste insteek is. De methode doet een beroep op de basisbehoefte van ouders om hun eigen leven en dat van hun kinderen weer op de rails te zetten. Hoe werkt het? Beide ouders geven apart van elkaar antwoord op vragen die worden gesteld met behulp van verschillende methodes. Van-Elkaar analyseert, interpreteert en vergelijkt de uitslagen van de individuele onderzoeken. De gecombineerde rapportage brengt succesfactoren en knelpunten boven tafel. Van-Elkaar zorgt met een intake-, onderzoeks-, en interventie-tool ineen voor een drieledig effect: o

Er komt concrete informatie boven tafel

Het persoonlijkheidsprofiel, de stijl van conflicthantering en de feedbackvaardigheden van beide betrokkenen worden in beeld gebracht. Het rapport toont hoe beiden over belangrijke praktische zaken denken, zoals zorg voor de kinderen en de financiën. o

Er ontstaat begrip voor jezelf en de ander

Door het beantwoorden van de vragen en het lezen van de rapportage worden beide ouders zich bewust van het gedrag, de gedachten en de gevoelens van zichzelf en van de ander. Hierdoor ontstaat een proces van wederzijds begrip. o

Er wordt een beroep gedaan op eigen kracht en mogelijkheden

Het proces van bewustwording, de verworven inzichten en kennis motiveert cliënten in mogelijkheden te denken. Met uw hulp zijn zij in staat hun gedrag te veranderen en een veilige omgeving voor hun kinderen te creëren. Van-Elkaar is een team met een missie. Ons partnerschap drijft op de droom die wij delen: een steentje bijdragen aan het bestrijden van een maatschappelijk probleem. Het voorkomen van vechtscheidingen.

Van-Elkaar www.van-elkaar.nl info@van-elkaar.nl 0619655560


juni 2015 ontwerp e-magazine: Ingrid Huismans Kijk voor meer informatie op onze website: www.GGZtotaal.nl

Profile for GGZTotaal

Magazine ehealth  

Speciale editie van GGZTotaal over de Health en de GGZ. Kijk ook op: www.ggztotaal.nl

Magazine ehealth  

Speciale editie van GGZTotaal over de Health en de GGZ. Kijk ook op: www.ggztotaal.nl

Profile for ggztotaal