Page 1

E-MAGAZINE VOOR DE TOTALE GGZ

GELUK

“Medewerkers GGZ brengen geluk”

DECEMBER 2014


INHOUD

INHOUDSOPGAVE

December 2014

4-6.

Meer geluk dankzij de ggz

7-9.

Koosje de Beer

Het overbruggen van een

kloof: eerst werk, dan behandelen

Willem Gotink

10.

50 jaar Pandora, het einde van een voorvechter Jeannet Appelo

12.

Boekbespreking

Marjolein van Kooten: Schijtluis, mijn leven met een angststoornis.

Johan Atsma

14.

Gedichten

van Gisele Vranckx

16.

De GGZ in de krant van twintig jaar geleden


Van de redactie Wie denkt dat de GGZ meer in beweging is dan ooit, moet dit magazine beginnen op pagina 16, waar de redactie de kranten van twintig jaar geleden doorneemt. De ambulantisering kwam op gang, de BOPZ lag er vers van de pers, oude wonden waren nog niet hersteld. Zou het ooit rustig worden in de GGZ?
 Dat de GGZ ook geluk brengt, is een opvallende boodschap in een tijd van bezuinigingen. Waarom bezuinigen we er dan eigenlijk op, zo vraag je je af? We laten het vooralsnog alleen bij de constatering.
 In ‘Eerst werk, dan behandelen’ vertellen Debby Kamstra en Leen Verzendaal over jongeren met een eerste psychose. Ze willen, kunnen en moeten werken, is de boodschap. Omdat ze er gelukkiger van worden. Waarom is dat dan zo moeilijk? Vanwege het stigma, blijkt onder andere. 
 Tegen dat stigma is door Stichting Pandora keihard gevochten. Die stichting begon vijftig jaar geleden met de boodschap dat mensen met een psychiatrische stoornis óók normale mensen waren. Een korte hommage aan de stichting is na 50 jaar wel op z’n plaats, lijkt ons. Want: waarschijnlijk had Marjolijn van Kooten haar boek ‘Schijtluis’ nooit durven schrijven, als Pandora daar niet de weg voor had geëffend: Johan Atsma geeft een recensie.
 We doen het zelden, gedichten. Maar in deze decembermaand willen we u de gedichten van Gisele Vranckx niet onthouden. Als zij ze voorleest, zijn ze nóg mooier, weten wij uit ervaring, maar dat zult u in dit geval zelf moeten doen.

3- GGZTotaal


ARTIKEL

Meer geluk dankzij de ggz- Koosje de Beer Geluk is geen toeval: een bevolking is gelukkiger in landen waar de overheid niet corrupt is en de rechtszekerheid op orde is. Ook zelf kunnen mensen veel doen om hun welbevinden te verhogen. Recent onderzoek van Ruut Veenhoven en Giorgio Touburg bewijst eens te meer dat geluk echt niet uit de lucht komt vallen, want daaruit blijkt onomstotelijk dat meer medewerkers in de GGZ bijdragen aan meer geluk. ’Geluk’ definieer ik als ‘levensvoldoening’ en is

dat de overheid een grote invloed heeft op het

goed te meten’’, zegt hoogleraar Ruut

welbevinden van een bevolking. Zo bleek er een

Veenhoven. Veenhoven richtte zich als eerste

sterk verband te zijn tussen het gemiddelde

wetenschapper in Nederland in de jaren

geluk in landen en de uitgaven voor de ggz per

zeventig van de vorige eeuw op de bestudering

hoofd van de bevolking.

van geluk. “In het buitenland werd al wat onderzoek naar geluk gedaan, maar in ons land

Geld alleen maakt niet gelukkig

nog niet. Als student heb ik het opgepakt en

Dit lijkt een boute conclusie, want hangt geluk niet

later met mij andere onderzoekers. De tijdsgeest

met een heleboel andere zaken samen dan alleen

was er rijp voor. ”

de GGZ? Denk aan de welvaart van een land of het

Het lijkt een wat wazig onderzoeksterrein, want als

verschil tussen arm en rijk? “Welvaart is

er iets ongrijpbaar is, is het toch wel geluk zou je

inderdaad van belang voor geluk, maar tegen

zeggen. Geluk overkomt je, wat valt daar nog aan

mijn verwachting in blijkt dat de mate van

te veranderen?

inkomensongelijkheid weinig uitmaakt voor het

Meer dan mensen denken, volgens Veenhoven.

gemiddelde geluksgevoel van een bevolking,”

Uit verschillende studies blijkt dat zowel de

reageert Veenhoven, ‘’het grootste verschil wordt

inrichting van de samenleving als de

veroorzaakt door de kwaliteit van de overheid.

persoonlijke keuzes die we maken wel degelijk

Een goed rechtssysteem en weinig corruptie

invloed hebben op ons geluksgevoel. Het

doen meer voor menselijk geluk dan geld. Ook

onderzoek dat Veenhoven dit najaar samen met

dat had ik niet verwacht”.

Giorgio Touburg heeft gepubliceerd, laat zien

“Tegen mijn verwachting in blijkt inkomensongelijkheid weinig uit te maken voor het gemiddelde geluksgevoel van een bevolking.” 4-

Ruut Veenhoven


Om de conclusie te kunnen trekken dat het

waarin de economische groei van ‘gelukkige’ en

aantal GGZ-medewerkers per hoofd van de

‘minder gelukkige’ landen wordt gemeten, maar

bevolking een positief effect heeft op het

zover zijn we nog niet.” 


geluksniveau, hebben Touburg en Veenhoven factoren als welvaart moeten wegfilteren.

Databank van geluk

“Daarom hebben we ervoor gekozen om alleen

De resultaten die onderzoek naar geluk heeft

twintig rijke landen te betrekken in ons

opgeleverd, zijn te vinden op de website van de

onderzoek”, licht Veenhoven toe. “Niet alle, maar

World database of Happiness waar Ruut

wel veel verschillen vallen dan weg. In rijke

Veenhoven directeur van is. De database begon

landen is bijvoorbeeld de positie tussen

bijna 45 jaar geleden met een bak met kaartjes

mannen en vrouwen redelijk gelijk. Dit is - zo is

waarop onderzoeksuitkomsten genoteerd

al eerder gebleken - ook een belangrijke factor

waren. In de jaren 1980 werd het een

als het gaat om geluk. Verder hebben we niet

naslagwerk met de omvang van een

gekeken naar het totale bedrag dat beschikbaar

telefoonboek en later een vijfdelige boekserie.

is voor de ggz in een land, maar naar het

Eind vorige eeuw werd er een website van

percentage van het gezondheidszorgbudget dat

gemaakt. De databank bevat nu ruim 20.000

wordt uitgegeven aan de GGZ. Hiermee vlak je

wetenschappelijke vondsten.

de verschillen die er zijn tussen landen uit als

Costa Rica blijkt uit deze gegevens - verrassend

het gaat om het beschikbare budget voor

genoeg - het gelukkigste land ter wereld te zijn.

gezondheidszorg.”

“Een opvallende uitkomst”, vindt ook

De aanname dat de kosten van de GGZ zichzelf

Veenhoven, “maar Costa Rica is een bijzonder

terugverdienen doordat geluk wordt verhoogd,

land. Je zou het land het Zwitserland van

vindt Veenhoven aannemelijk, maar vooralsnog

Midden-Amerika kunnen noemen. De Costa

moeilijk te bewijzen omdat de economische

Ricanen hebben bijvoorbeeld geen leger en

waarde van geluk heel lastig te kwantificeren

geven van hun bescheiden gezondheidsbudget

is. “We weten dat gelukkige mensen langer

verhoudingsgewijs het meeste geld uit aan de

gezond blijven en langer leven. We weten ook

geestelijke gezondheidszorg. Dat is

dat ze actiever, creatiever en productiever zijn.

waarschijnlijk ook een van de redenen waarom

De vraag is in welke mate? Hoeveel harder

de mensen er zo gelukkig leven.” In Nederland

werken ze? Gelukkige mensen maken minder

ligt het percentage van het totale

ruzie, maar in hoeverre zijn er daardoor

gezondheidsbudget dat wordt uitgegeven aan

bijvoorbeeld minder stakingen, minder

GGZ-zorg met zeven procent lager dan in Costa

oorlogen? Dat zijn moeilijk te meten effecten.

Rica, maar ook lager dan in landen als Australië

Je zou het kunnen doen met tijdreeksanalyses

en Zweden. “In Australië en Zweden gaan respectievelijk tien en twaalf procent van het gezondheidsbudget naar de GGZ en daar zijn de mensen inderdaad gelukkiger.”

Giorgio Touburg

“Costa Rica lijkt het gelukkigste land te wereld te zijn.” 5- GGZTotaal


Geluk begint bij jezelf

mensen die de GeluksWijzer sinds de start in 2011

De reden waarom juist psychiaters en andere

meerdere malen hebben gebruikt, blijkt in ieder

medewerkers het gemiddelde geluk in een land

geval dat vooral mensen die aanvankelijk niet zo erg

verhogen is voor de hand liggend: psychisch leed is

gelukkig waren, er baat bij te hebben. ”

een van de belangrijkste oorzaken in de huidige samenleving van een laag geluksniveau.

Opsteker

Psychologen, psychotherapeuten of psychiaters doen

Geluk hangt deels af van keuzes die mensen maken,

hier iets aan door na te gaan welke levenswijze het

daar is Ruut Veenhoven naar jaren onderzoek doen

best bij hun cliënten past en deze eventueel te

van overtuigd. Dat geldt ook voor mensen met

veranderen. “Dit is overigens niet alleen

psychiatrische aandoeningen. “Een psychische

voorbehouden aan GGZ-medewerkers,” benadrukt

stoornis doet afbreuk aan het geluksniveau: dat komt

Veenhoven, “mensen kunnen heel veel zelf doen om

deels door de indirecte neveneffecten die de

hun persoonlijk geluk te verhogen, bijvoorbeeld door

aandoening veroorzaakt op het vermogen om te

kritisch te kijken naar hun werk en relatie. Ook het

werken en relaties te onderhouden. Voor een ander

bijhouden van een geluksdagboek verhoogt –

deel zijn er natuurlijk de directe effecten van de

wetenschappelijk bewezen! - de levensvoldoening.”

aandoening als zodanig. Toch blijkt het gemiddelde

Het bijhouden van een dagboek is ook een van de

geluk vaak hoger dan je zou denken, onder meer bij

tips die wordt gegeven aan de gebruikers van de

mensen met schizofrenie is dat uit onderzoek

GeluksWijzer, een internetinstrument dat mensen

gebleken. Dat komt waarschijnlijk door de goede

helpt om gelukkiger te worden en daarbij

hulpverlening in ons land. De kwaliteit van de

interessante anonieme data oplevert voor verder

gezondheidszorg kan dan ook worden afgemeten aan

onderzoek. De GeluksWijzer graaft niet in de psyche,

het gelukstekort van cliënten. Als die bijna even

maar helpt om het eigen geluk in beeld te krijgen en

gelukkig zijn als de gemiddelde burger heeft de

is inmiddels al door meer dan 70.000 mensen

hulpverlening het kennelijk goed gedaan.”

ingevuld. Volgens Veenhoven zouden ook

In deze donkere dagen voor kerst verdient de GGZ in

medewerkers in de ggz hier hun voordeel mee

Nederland daarvoor echt een opsteker volgens de

kunnen doen. Zij zelf, maar ook hun cliënten. “Het is

wetenschapper. “We leven nu in een betere

in ieder geval een interessant experiment om te

gezondheid dan ooit en ik schat dat de

kijken wat er gebeurt als een therapie wordt

psychiatrische hulpverlening er mede voor

gecombineerd met het bijhouden van een

verantwoordelijk is dat we nu niet alleen langer

geluksdagboek. Vanzelfsprekend moet de

leven, maar ook gelukkiger. Daar mogen zij die

problematiek zich hier wel voor lenen, maar

werkzaam zijn in deze specifieke zorg best trots op

therapeuten zijn deskundig genoeg om dat te

zijn!”

kunnen beoordelen. Uit een follow-up van 5000

Op zoek naar geluk? Hoe is het met het geluk in verschillende landen gesteld? Alle gegevens zijn te vinden op http:// worlddatabaseofhappiness.eur.nl. De geluksdatabank wordt behalve door wetenschappers ook gebruikt in het onderwijs, de journalistiek en door beleidsmakers. Praktische tips om het eigen geluk of dat van anderen te verbeteren zijn te vinden op www.gelukswijzer.nl. De gelukswijzer is opgezet in samenwerking met zorgverzekeraar VGZ.

Het bijhouden van een geluksdagboek verhoogt–wetenschappelijk bewezen! - de levensvoldoening.


ARTIKEL

Het overbruggen van een kloof: eerst werk, dan behandelen - Willem Gotink Voor een interview met iemand die werkzaam is in de GGZ, is een afspraak bij een ondernemersontbijt geen voor de hand liggende plek. Toch is dat precies waar Debby Kamstra mij om zeven uur in de ochtend uitnodigt: een netwerkontmoeting met bijna vijftig ondernemers.. 
 Illustratiever kan het niet zijn: het

hand is. Om ze dan op te zadelen

gaat bij haar cliënten, jongeren met

met allerlei therapieën, werkt

ernstige psychiatrische

buitengewoon demotiverend


aandoeningen, om behandeling,

Het team werkt volgens de

maar in de eerste plaats om het

(wetenschappelijk bewezen) IPS-

krijgen of behouden van werk. Bij

methode (Individuele Plaatsing en

voorkeur betaald werk.


Steun). Onontbeerlijk voor deze

werkwijze is het samengaan van reDebbie Kamstra is IPS teamleider

integratie en behandeling, iets wat

van de VIP-teams van Mentrum in

doorgaans door verschillende

Amsterdam, waarbij VIP staat voor

instanties gebeurt.

Vroegtijdige Interventie Psychose. Jongeren met ernstige

Debbie Kamstra zal het tijdens het

psychiatrische aandoeningen

interview in verschillende variaties

worden door het team behandeld

zeggen: “Die jongeren zijn soms

en naar betaald werk begeleid.

hoog opgeleid. Als ze dan tegen een

Anders dan de traditionele

uitkeringsinstantie zeggen dat ze

hulpverlening is het VIP-team sterk

psychotisch zijn, worden ze in

gericht op re-integratie: het vinden

groepen gezet om plantjes water te

of behouden van school/werk is

geven. Terwijl ze een half jaar

prominent onderdeel, zo niet een

daarvóór gewoon hun HBO aan het

prioriteit in de behandeling. Want

afmaken waren. Dat trek je toch

school of werk is een essentieel

niet? Dus zeggen ze dat ze nergens

onderdeel van herstel en het vinden

last van hebben. Terwijl ze zó

van balans. Daarbij: jongeren met

gemotiveerd zijn, zó gedreven om te

een psychose vinden zelf vaak

laten zien dat ze het kunnen. Op de

helemaal niet dat ze ziek zijn, ze

werkplek hebben ze heel vaak

overzien nauwelijks wat er aan de

nauwelijks begeleiding nodig.”

7- GGZTotaal

De drie VIP-teams in Amsterdam nemen jaarlijks ongeveer 100 jongeren aan. Evenveel stromen er jaarlijks uit, de begeleiding duurt maximaal drie jaar. Behalve de Amsterdamse VIP-teams en in Dijk en Duin zijn er VIP-teams bij GGZ Breburg, GGZ Friesland en Rivierduinen.


In 2012 bracht het Trimbos-instituut het onderzoeksrapport ‘Bridging the gap’ uit, waarin de kwaliteit van leven en de ambities van jongeren met psychotische stoornissen centraal stond. Uit het onderzoek blijkt onder andere dat jongeren die een psychose hebben doorgemaakt een lagere kwaliteit van leven hebben dan hun leeftijdsgenoten die een dergelijke ervaring niet hebben.
 De onderzoekers stellen: “het hebben van een betaalde baan of het afmaken van een opleiding is cruciaal voor de weg naar herstel. Werk heeft een positieve invloed op allerlei levensgebieden, waaronder sociale contacten en zelfwaardering. Bovendien biedt werk structuur en inkomen, wat bijdraagt aan de kwaliteit van leven. Het is daarom van groot belang dat vroegtijdig wordt ingezet op re-integratie.” Naar aanleiding van ‘Bridging the gap’ startte het Trimbos-instituut een zogenaamd doorbraakproject, waar onder andere het team van Leen Verzendaal in participeert. Klik hier voor het volledige onderzoek ‘Bridging the gap’ Dat beaamt ook José Boesten, eigenaar van

De GGZ is er van oudsher altijd van overtuigd

marketing- en communicatiebureau Tomeloos. Zij is

geweest dat betaald werken slechts voor een

“ongelooflijk tevreden met de mensen die via het VIP

enkeling is weggelegd. Re-integreren binnen de GGZ,

bij haar komen werken. Ze hebben absoluut niet méér

dat is heel vaak bezigheden, schilderen, oude

begeleiding nodig dan andere werknemers die nieuw

ambachten. Hulpverleners denken te snel dat hun

zijn en ze willen graag leren. Doorgaans hebben ze

cliënten nog geen betaald werk aan kunnen. Het zijn

hun eigen problematiek goed onder controle. Dan

vooroordelen, weliswaar gebaseerd op bezorgdheid,

vraagt iemand bijvoorbeeld of hij even naar buiten

maar het blijven vooroordelen, waardoor het niet

mag om te roken, omdat het zo vol wordt in zijn

gebruikelijk is dat jonge mensen écht re-integreren,

hoofd.” 


terwijl dat wel nodig is voor het herstel. 


“Want ze roken wel allemaal”, voegt ze er grinnikend

Slechts 12% van de mensen met ernstige

aan toe, om vervolgens nog de complimenten te

psychiatrische problemen heeft betaald werk. 4%

geven aan de begeleiding van het VIP-team.


heeft een indicatie voor een sociale werkplaats. Bij de

traditionele GGZ wordt de overige 84%, die geen werk Debby Kamstra: “Het gaat bij IPS in de eerste plaats

heeft, als richtlijn gehanteerd. Niet die 16% die wél

om regulier betaald werk en scholing. De kracht van

werk heeft.


IPS is om te re-integreren in samenwerking met de

Ook in al die jaren dat er voldoende geld was, is het

zorg. We doen niet aan trainingen vooraf, we

niet gelukt om die groep met ernstige psychiatrische problemen aan betaald werk te helpen. 


school. Als dat niet

Dat ligt niet aan die mensen. 75% van de jongeren

lukt, dan gaan we

die bij ons aangemeld worden kunnen, eventueel met

verder kijken. Dan zijn

begeleiding, prima werken. Wij hebben een

er eventueel begeleid-

slagingspercentage van 70%. Dat halen zelfs de re-

werktrajecten en

integratiebureaus niet.


trainingen voor werk

Werkgevers zijn ook het probleem niet, die zien heel

en herstel. Maar we

goed hoe gemotiveerd die jongeren zijn. Sommigen

beginnen met betaald

vinden zelfs dat ik stigmatiserend ben. Die zien dan

werk, zo snel mogelijk.

helemaal het probleem niet, omdat iemand wel hart

Debbie Kamstra

beginnen met werk of

voor de zaak heeft. Terwijl ik me dan bezorgd maak of "Ze willen zó graag, ze zijn zó gemotiveerd"

het wel ethisch is om iemand zo angstig op zijn werk te laten zitten.”

8- GGZTotaal


Leen Verzendaal

Leen Verzendaal werkt sinds mei 2013 volgens het

Maar ook dan gaat het

IPS-model bij GGZ Dijk en Duin in Noord-Holland.

soms opeens een jaar

“Wij lopen een heel eind achter in vergelijking met

wél goed. En anders

Amsterdam. IPS is wel tot speerpunt gemaakt, maar

krijgen ze een

het is nog een lange weg te gaan, los van alle

herkansing. En als

veranderende financieringsstromen. Je hebt een

iemand dan zegt, dat

grote omslag nodig om van die bezorgdheid af te

het toch niet helemaal

komen. Hulpverleners moeten het vertrouwen

goed gaat, kunnen wij

krijgen dat hun cliënten wellicht méér kunnen dan

ze in contact brengen

zij denken, of in ieder geval het recht hebben om

met een psychotherapeut,

dat te ondervinden.” 


een cognitief therapeut of

Hij werkte in eerste instantie in de re-

een ergotherapeut. Juist

integratiebranche. ”Daar willen mensen winst

die integratie met zorg is belangrijk”


maken. Ik weet niet of je dat moet willen met deze

Leen Verzendaal: “Ik zeg altijd tegen mensen: jij hebt

doelgroep. Er ontstaan wel veel perverse prikkels

de regie.”


door. Voor de besten wordt bemiddeld, voor wie

moeilijk te bemiddelen is spannen de bureaus zich

Hoe liggen de kansen in 2015?


nauwelijks in. Ook al zal niemand dat zeggen, maar

“Dat is nog niet helemaal duidelijk. Het VIP zal door

voor GGZ-cliënten wordt weinig gedaan. En heel

de gemeente ingekocht moeten worden. Het

vaak komt het niet tot een betaalde baan, maar blijft

grootste probleem is, naast de vooroordelen, de

iemand eindeloos op een werkervaringsplek. Dan

afstemming tussen alle instanties die betrokken

wordt er na een paar jaar gezegd dat er helaas geen

zijn. De zorgverzekering kan de re-integratie niet

vaste baan in zit. In feite wordt iemand dan

betalen, het UWV kan de behandeling niet

levenslang vrijwilliger.”


vergoeden. Het UWV heeft wel een convenant met

GGZ-Nederland en een IPS-financiering voor wie Gaat het dan altijd probleemloos?


voldoende volgens het IPS-model werkt, maar de

Debby Kamstra: “In drie van de tien gevallen gaat

gemeente kan daar zijn eigen invulling aan geven.

het inderdaad vrijwel probleemloos, nog eens drie

Daarnaast is aan deze financiering een financiering

van de tien hebben gemiddelde begeleiding nodig.

van Achmea gekoppeld (10 gesprekken) en is

Eén op de vijf heeft intensieve begeleiding nodig en

Jobcoaching mogelijk. Je moet altijd in de ruif op

bij één van de vijf lukt het niet. 


zoek naar financiering. Daar gaat behoorlijk wat

Natuurlijk gaat het niet altijd goed, dat hoeft ook

energie in zitten.

niet met IPS. Het is ook een methodiek die als

uitgangspunt heeft dat het niet meteen de eerste

Iedereen is overigens wel van goede

keer hoeft te lukken. Als iemand het tien dagen

wil, iedereen zoekt de grenzen op,

volhoudt om te werken, is dat ook al fantastisch.

maar omdat je in een combi van

Dan overleggen we hoe iemand het een volgende

trajecten zit, kan het financieel

keer beter aan kan pakken, of we hem op een of

nét niet uit. Als de gemeente

andere manier beter kunnen helpen. Meestal

niet aansluit, zijn we weg.” 


beginnen mensen parttime, maar als ze perse veertig uur willen werken, ook goed. Al gebeurt dat niet vaak. Ze lopen dan ook wel tegen zichzelf op.

9- GGZTotaal

“Ik zeg altijd: “Jij hebt de regie”


ARTIKEL

50 jaar Pandora, het einde van een voorvechter - Jeannet Appelo Het klinkt als een filmscript: een steenrijke Nederlands-Amerikaanse zakenman is met zijn echtgenote op huwelijksreis in Europa. Zij raakt flink in de war en wordt voor korte duur opgenomen in een psychiatrisch ziekenhuis. Het echtpaar maakt vervolgens kennis met alle vooroordelen die over psychiatrische patiënten de ronde doen en dat is voor de verontwaardigde industrieel genoeg reden om in 1964 de Nederlandse voorlichtingsorganisatie Pandora op te richten.
 Er circuleren meerdere versie van dit verhaal, maar vrijwel zeker is dat het dit jaar 50 jaar geleden is dat Arnold Louis van Ameringen Pandora oprichtte. Pandora, een vooruitstrevend bestrijder van vooroordelen, bekend van de beroemde spiegelposter ‘Ooit een normaal mens ontmoet’, van de film ‘Kind van de zon’, de campagne ‘Ooit een haan horen zeggen dat-ie vroeger een eitje was?’ en van talloze andere initiatieven. Sinds enkele jaren bestaat de stichting niet meer.

Het lijkt tegenwoordig tamelijk vanzelfsprekend,

Het mailadres en het telefoonnummer op de

maar in de jaren zestig was het een unicum.

website worden niet beantwoord. Na enig zoeken

Treeske Blase, de eerste voorzitter van de stichting,

blijkt de stichting wegens financiële problemen

liet voorlichting geven over psychiatrie. Niet door

eerst opgegaan te zijn in stichting ‘Geestdrift’ en

psychiaters, zoals gebruikelijk was, maar door

toen ook Geestdrift ter ziele ging, zijn een aantal

psychiatrische patiënten zelf. Het zou altijd een

activiteiten overgenomen door het Landelijk

kerntaak van de stichting blijven en in feite is het

Platform GGZ en de depressievereniging. Het lukt

dat nog, zij het onder de paraplu van het Landelijk

ons niet oud-medewerkers van de stichting te

Platform GGZ. Jaarlijks worden er ongeveer 200

spreken.

voorlichtingen met tussen de 20 en de 150 toehoorders georganiseerd. Voor middelbare scholen, studenten psychologie, beroepsopleidingen, enzovoorts.
 Monique Wilmer, die de voorlichtingen sinds een jaar coördineert: “De voorlichtingen zijn veel interactiever geworden en er is meer visueel materiaal. Maar het principe is nog steeds hetzelfde, een persoonlijk verhaal. Al kan de vorm verschillen.” 
 “Goede voorlichting is nog steeds nodig, het is nog steeds een taboe en er bestaan nog steeds vooroordelen. Al is dat minder dan vroeger. In mijn jeugd werd er naar een GGZ-instelling gewezen met een zinnetje als: ‘Pas op, daar wonen gekken.’ Dat is tegenwoordig minder. In die zin heeft Pandora goed werk verricht. Maar mensen houden het zelf nog vaak voor zich uit angst. Bijvoorbeeld omdat ze bang zijn dat het consequenties heeft voor hun kinderen. Dat die daar rare opmerkingen over krijgen.”

10- GGZTotaal


50 jaar Pandora, het einde van een voorvechter - Jeannet Appelo Twee andere activiteiten die ooit bij Pandora hoorden,

Elders in dit magazine een recensie van “Schijtluis”,

zijn de telefonische helpdesk en de depressielijn,

het boek van Marjolein van Kooten over haar

respectievelijk onderdeel van het Landelijk Platform

angststoornis. Je kan je afvragen of ze het boek ooit

GGZ en de depressiestichting.


had durven schrijven zonder het voorbereidend werk

Angelique Zoon, coördinator en planner bij de

van Pandora. Hetzelfde geldt voor al die andere

depressielijn: “De Depressielijn werkt met tien

Bekende Nederlanders die er voor uit durven te

vrijwilligers. Onze hoofdtaak is het luisteren naar en

komen dat ze een serieus probleem hebben en het

te woord staan van mensen uit heel Nederland,

geldt evenzogoed voor de in de GGZ werkzame

voornamelijk mensen die depressief zijn. Dat is

ervaringsdeskundigen. 


mentaal zwaar werk, maar de vrijwilligers zijn hoog

Pandora is niet meer, maar het heeft zijn sporen

opgeleid en ervaringsdeskundig. We voelen ons zeker

verdiend.

betrokken bij de onderwerpen waar Pandora eens

voor stond.” (advertorial)

SYMPOPNA 11 februari 2015, Ede

12 februari 2015, Ede

Naar een betere lichamelijke gezondheid en leefstijl van patiënten met een ernstige psychische aandoening

Over de signalering van lichamelijke problemen en pijn bij mensen met een verstandelijke beperking

Congres MIND THE BODY II prijs tot 31 december: € 270,- (* € 25,- korting) prijs 2 congresdagen: € 495,- (* 11 en 12 februari)

11- GGZTotaal


BOEKBESPREKING

Boekbespreking - Johan Atsma

Maandelijks bespreekt GGZTotaal een recent uitgegeven boek, dat betrekking heeft op de GGZ. Onderstaande recensie is van Johan Atsma, docent/coach MBO verpleegkunde.

Marjolein van Kooten: Schijtluis, mijn leven met een angststoornis. Als een Schijtluis door het leven gaan, afspraken

krachtige bewoordingen. Het boek vormt een

niet kunnen nakomen omdat je de deur niet uit

autobiografie over die 20 jaren. Daarin verweeft ze

durft, paniek als je in de auto in de file staat. Leven

dagboekfragmenten en korte beschouwingen over

met een angststoornis wordt bepaald door angsten

aspecten van haar angststoornis. Die vorm zorgt

die door een ander met gemak kunnen worden

ervoor dat je niet alleen wordt meegesleept in

afgedaan met: “Waar maak je je druk om”. Voor de

haar verhaal, maar er ook van een afstand naar

persoon in kwestie echter is de dagelijks ervaren

kan kijken. Het boek wint daarmee aan kracht. Om

angst een harde realiteit. En zie daar maar eens

het taboe dat wellicht hangt over het leven met

mee om te gaan.

een angststoornis verder te slechten, worden op gepaste momenten ook teksten van Sylvia

Dat dat niet eenvoudig is, wordt heel duidelijk

Witteman, Ingmar Heytze en Rene van der Gijp

gemaakt in het boek ‘Schijtluis’. “De paniek kroop

over hun eigen vorm van angststoornis gebruikt.

heel langzaam mijn lijf in. Bijna stiekem. En na die gluiperige overname van mijn lichaam was alles

De angsten, de paniek en alles wat daar bij komt,

anders”. Zo begint het relaas van Marjolijn van

staat centraal in het boek maar minstens zo

Kooten over haar leven met een angststoornis. Van

belangrijk in het relaas van Van Kooten is haar

Kooten neemt je vervolgens mee in haar

worsteling met de worsteling: “Waarom heb ik dit?

maalstroom die ergens in 1994 begint en in 2014

Ik ben iedere keer zo kwaad op mezelf, ik vind het

rustiger vaarwater bereikt: “De angst hoort bij mij

zo stom dat ik angst heb. Ik weet dat dat niet helpt

en ik kan het aan. Het is naar, maar er is mee te

maar ja, hoe verander je dat? Hoe accepteer je

leven”.

zoiets?” De therapeutische weg van Van Kooten begint op een paranormale beurs en gaat via haar

In de tussenliggende 20 jaar is het een op en neer

huisarts en vervolgens de reguliere GGZ via een

gaan van angst en paniek die dermate grote

jaar dagbehandeling op Duin en Bosch naar weer

vormen aanneemt dat een voorgenomen

andere therapeuten. Daarnaast helpt medicatie om

zelfmoord haar de kracht geeft om het nog een

het leven leefbaar te maken. In de bekende

jaar te proberen. “Het gaat nu al zo lang slecht

psychiater Bram Bakker vindt ze een baken om

met mij. Ik onderneem niets meer, heb de hele dag

verder op te varen. Maar nooit is werkelijke

gierende paniek in mijn lijf en pieker me suf”.

zelfacceptatie in beeld. Werk biedt structuur en gaandeweg ontwikkelt ze een passie voor theater

In haar boek neemt van Kooten je mee in die

die via tekstschrijven uiteindelijk leidt tot een

angst. Ze beschrijft beeldend wat haar overkomt, in

leven als succesvol cabaretière.

12- GGZTotaal


Plankenkoorts blijkt een makkelijk behapbaar fenomeen, op de planken staan voor publiek is een euforische ervaring maar de angststoornis is daarnaast altijd in de buurt: de reis naar een voorstelling, als ik maar niet ziek word van verkeerd eten, ik eet wel droog brood, hoe ziet de kleedkamer eruit, als ik maar geen diarree krijg, is er wel een w.c. dicht in de buurt… Het laatste hoofdstuk heet ‘Open einde’ . Het beschrijft haar ervaring met een cognitieve therapie en daarin intensieve Exposureoefeningen. Op het puntje van je stoel lees je haar belevenissen, samen met haar therapeut in de tram in Amsterdam. De therapie biedt waar Marjolijn van Kooten op hoopt: acceptatie. ‘Aangaan in plaats van overwinnen’ is voortaan haar devies. ‘Schijtluis’ is een vlot en indringend geschreven, nuchter en concreet relaas waarin voor iedereen herkenbare elementen te vinden zijn die het begrip Angststoornis veel dichterbij brengen. Een boek voor een breed publiek. Marjolein van Kooten: Schijtluis, mijn leven met een angststoornis. Uitgeverij Lucht BV; 272 pagina’s; prijs: 16,95; ISBN: 978 94 91 729 133

13- GGZTotaal


Psychose Als een op hol geslagen tornado duizelt elk waanbeeld als waarheid met mij de diepte in naar onwerkelijkheid Ik hap, bijt en schreeuw in het land waar niemand mij begrijpt omdat woorden niet meer praten Ze zijn hun stem verloren op de dag dat alles zwart werd mijn hoofd begon te draaien niet meer verbonden met mijn lijf wanneer ik me overgeef aan het onbegrijpelijke van mijn geest weet ik – zo diep ben ik nog nooit geweest

Geplaveid ik zag je stenen dragen op mijn pad van bestaan ik hoorde jou nooit klagen al wogen ze vaak zwaar je hielp mij woorden vinden om mijn weg in te slaan waar ik mij kon verbinden om met jou door te gaan

zinvol

we zochten samen stenen

ik zal niet groter zijn

soms waren ze heel klein al zou ik dagen wenen jij hielp mij met de pijn nu kijk ik naar het pad geplaveid in mijn hart ik mis ‌ hoe zeg ik dat het nieuwe van de start waar ik door mijn verleden, bij jou, mij troosten kon maai ik nu in mijn heden mijn pril maar groen gazon

niet beter, mooier, sterker, slimmer, gewoon zijn in het nu leren van obstakels ook als ze mij bezeren ik zal niet achterom zien vergeven wat ik zag in duisternis gebracht houden van het leven met liefde mij gegeven totdat ik terugkeer naar 't begin waar ik de zin leerde verstaan

G E D I C H T E N


Lief mens

Hoop

Als jij geen lichtje ziet

herstel belooft geen wonderen

kijk dan eens in je hart

maar inzicht in je zijn

hoe zuiver mooi

jij bent een mens, geen zieke

jij bent als mens

die enkel lijdt aan pijn

bijzonder en apart herstel ligt dichter bij je Lief mens

als jouw hart vrijuit praat in haar ware bezieling

Als alles donker is

je wens volop verstaat

brand ik voor jou een kaars schenk jou mijn hand

herstel is als een vlinder

zodat wij twee

die nog geboren moet

de duisternis verslaan

maar ergens nog heel bang is voor wat herstel echt doet

Lief mens Soms vinden woorden

want zie je al jouw kleuren

niet hun weg

weer schijnen in haar kracht

lijkt alles op elkaar

herstel is een gebeuren

maar weet dat juist

wat elk leed verzacht

op zo’n moment ik met dit klein gebaar je zeggen wil vanuit mijn hart - lief mens jij bent het waard Gisele Vranckx gaf drie dichtbundels uit. De eerste twee zijn niet meer verkrijgbaar. De derde, ‘Levensproces’, is voor € 12,50 te koop bij boekhandel Het Leesteken in Purmerend, of door een mail te sturen aan gisele@chello.nl. Houd rekening met eventuele verzendkosten.

G E D I C H T E N


“het moest afgelopen zijn met grote instellingen op afgelegen terreinen.�


GESCHIEDEINS

De GGZ in de krant van twintig jaar geleden

Omwentelingen: de GGZ in de pers, december 1994 Elke maand zoekt de redactie in de kranten van twintig jaar geleden naar artikelen over de GGZ. Is er vooruitgang? Achteruitgang? Of doen we eigenlijk nog steeds hetzelfde, maar noemen we het anders? Aan de beurt is december 1994. Strikt genomen ging het natuurlijk niet helemaal over de GGZ, maar veel gemeenschappelijks was er wel, indertijd. Vandaar dat de redactie het bericht in de Trouw van 8 december niet wilde laten liggen: Dennendal viert in december 1994 zijn vijfentwintigjarig bestaan. Dennendal, waar vijfentwintig jaar eerder een revolutie werd ontketend in de psychiatrische zorg. Of eigenlijk de zwakzinnigenzorg, maar in die tijd, de jaren zestig, was dat onderscheid niet altijd even scherp. In die roemruchte jaren zestig probeerde de psycholoog Carel Muller het voor elkaar te krijgen dat de bewoners van Dennendal en ‘de maatschappij’ meer integreerden. 
 We zouden het bericht hebben genegeerd als het niet over Carel Muller was gegaan, die vijfentwintig jaar na dato, in december 1994, niet op de reünie mocht komen. Te pijnlijk, teveel oude wonden. Blijkbaar was Muller niet steeds even subtiel te werk gegaan.
 Saillant detail is dat in 1994, zo’n twintig jaar na het ontslag van Muller, de directeur van Dennendal een wijk probeert op te zetten zoals Muller die in gedachten had. 
 
 Muller maakte naam, maar was zeker niet de enige die wilde ambulantiseren. In de decennia die volgden werd meer en meer duidelijk dat het

afgelopen moest zijn met grote instellingen op afgelegen terreinen. Santpoort sloot gaandeweg zijn deuren en in december ’94 meldt het Parool vlak voor kerst dat Amstelveen een dependance van Vogelenzang krijgt. Het RIAGG en het latere Bouwman GGZ worden er ondergebracht. Kosten 28 miljoen gulden: heel kleinschalig zou het niet worden. Ook buiten de muren van de GGZ: de pastorale zorg. Op de laatste dag van het jaar houdt Trouw een pleidooi voor een betere samenwerking tussen de pastor en de hulpverlener. Opvallend: de pastor die in Trouw aan het woord is, signaleert dat therapeuten bij de RIAGG’s regelmatig contact zoeken met een geestelijke, terwijl daar in de psychiatrische ziekenhuizen veel minder oog voor is. Terwijl die in de ziekenhuizen gewoon in dienst en aanwezig zijn.
 
 Ook in Trouw, halverwege de maand, de aankondiging van een grondige evaluatie van de BOPZ, op dat moment nog geen jaar van kracht. Het aantal gedwongen opnames blijkt sinds de invoering gestegen, de onbekendheid met de wet is groot, gedwongen zorg wordt te weinig gemeld. Ondertussen weten we, dat uit de aangekondigde evaluatie zal blijken dat de wet bij zijn in werking treden al is achterhaald en dat er twee nieuwe dwangwetten voor de zorg gaan komen: de Wet Verplichte GGZ en de Wet Zorg en Dwang. Maar voor wie zich zorgen maakt over nóg een verandering in de GGZ: de BOPZ heeft er 23 jaar over gedaan voor hij eindelijk in werking trad.

17- GGZTotaal


ontwerp e-magazine: Ingrid Huismans

DECEMBER 2014

Wij wensen u fijne feestdagen en een gelukkig en gezond 2015

Kijk voor meer informatie op onze website: www.ggztotaal.nl

Profile for GGZTotaal

Magazine ggztotaal december  

Magazine ggztotaal december  

Profile for ggztotaal