Issuu on Google+

E-MAGAZINE VOOR DE TOTALE GGZ

FEBRUARI 2014

MEER DAN DE SYMPTOMEN


INHOUD

INHOUDSOPGAVE

3.

V a n d e re d a c t ie B ijna was deze tweede editie van

Interview

GGZTotaal - onbedoeld - een themanummer geworden. Met als gemeenschappelijk thema ‘méér dan de symptomen´. Letterlijk staat dit

6.

met Arjan Braam

José Hoekstra “Praten over levensbeschouwing maakt de behandelrelatie gelijkwaardiger”

Beroepen de POH-GGZ

Jeannet Appeloo “Die diversiteit houdt me scherp”

8.

huidige GGZ. Hoogleraar Arjan Braam zegt het niet letterlijk, maar hij heeft het over zingeving en spiritualiteit, iets waar veel behandelaren zich nog niet goed raad mee weten. De schrijvers van het boek ‘Een hoopvolle toekomst’ willen hun kinderen meer bieden dan een behandeling van de symptomen en werken daar hard voor. Dat

Artikel

dat niet altijd van een leien dakje gaat, valt te bespeuren in de recensie van hun boek en

Soteria Nederland

uiteraard in het boek zelf. En Carice de Wildt is in haar column ‘De nachtrustverstoorder’ meer in beslag genomen door het

Willem Gotink “Het verschil ligt toch in de basishouding ten opzichte van de mens in een psychotische crisis”

moederschap dan door haar bipolaire stoornis. Gelukkig maar.

11.

Alleen het artikel over de POH-GGZ lijkt een buitenbeentje, hoewel ook bij de huisarts ongetwijfeld naar méér wordt gekeken dan

Column

De Nachtrustverstoorder

Carice de Wildt

12.

in het interview met de initiatiefnemers van Soteria-Nederland, enigszins als kritiek op de

alleen naar de symptomen. Ons eerste nummer in januari werd zeer positief ontvangen. Daar zijn we uiteraard heel blij mee, al zijn we zijn ons er terdege van bewust dat er nog veel water door de Rijn zal stromen voordat we ons een

Boekbespreking

‘kwaliteitskrant’ mogen noemen. Of dat gaat lukken? We hopen het. De redactietafel ligt nog boordevol ideeën om het zover te

Een hoopvolle toekomst

Johan Atsma

brengen. Uw suggesties en commentaar zijn daarbij zeer welkom. Financiële

Corry Punch-Venneman en Maurice Punch: Een hoopvolle toekomst. De Windroos, een werkwijze voor herstel en maatschappelijke integratie van jongvolwassenen met psychoseproblematiek

ondersteuning is dat overigens ook, want voor niets gaat de zon op. Als u daarover denkt, vindt u hier onze suggesties.

- 2-


INTERVIEW “Op het moment dat je over levensbeschouwing gaat praten wordt de relatie horizontaler, ga je meer van mens tot mens praten en laat je al meer van jezelf zien.” Arjan Braam

Praten over levensbeschouwing maakt de behandelrelatie gelijkwaardiger Door José

Hoekstra

Arjan Braam is sinds vorig jaar Hoogleraar Levensbeschouwing en Psychiatrie aan de universiteit voor Humanistiek. Hij doet al zo’n 20 jaar onderzoek op het gebied van religie en psychiatrie, vanuit eerdere aanstellingen, en vanuit zijn persoonlijke interesse. “Psychiaters hebben lang weerstand gehad tegen

Binnen de psychiatrie is de rol van religie en

religie, iets wat uit de tijd van de psychoanalyse

spiritualiteit uiteenlopend en zijn er andere aspecten

stamde, maar inmiddels is die antistemming wel weg.

die de aandacht vragen. Psychiatrische episodes

Over het algemeen nemen de openheid en interesse

stellen patiënten bijvoorbeeld voor heftige

op dit gebied nu toe, maar veelal ontbreekt de kennis

bestaansvragen. Hoe behoudt het leven waardigheid

nog. Er valt nog veel te onderzoeken over de relatie

ten tijde van en na een psychiatrische opname? Hoe

tussen religie en psychopathologie. Er is natuurlijk ook moet je sommige spirituele ervaringen tijdens een enorme verschuiving gaande in de maatschappij

psychose begrijpen?

nu, veel gangbare religie valt weg, kerkelijkheid neemt

Momenteel is het interessant dat in de

af, andere vormen van spiritualiteit komen daarvoor in

Multidisciplinaire Richtlijn diagnostiek en behandeling

de plaats. Het geloof in God neemt gek genoeg

van suïcidaal gedrag aandacht is voor

feitelijk niet af. Inmiddels wordt spiritualiteit in onze

levensbeschouwing. Het gaat dan om ‘actief betrokken

maatschappij niet uitsluitend meer gezien als een

zijn bij een religieuze gemeenschap’. Het is wel

vaag gebied, maar meer als een domein van waarden.

belangrijk om daarbij door te vragen hoe groot die betrokkenheid is. Iemand kan nog steeds zo ziek zijn

De rol van religie loopt nogal uiteen in de psychiatrie

dat hij suïcidaal wordt, of er kan sprake zijn van

In de komende jaren wil ik onder andere

uitstoting of vermeende uitstoting uit de

voorbereidend werk doen voor een multidisciplinaire

gemeenschap.

richtlijn levensbeschouwing in de psychiatrie. In de

In een langlopend onderzoek, de Longitudinal Aging

palliatieve zorg bestaat al een richtlijn

Study Amsterdam (LASA), doen we onderzoek naar de

levensbeschouwing, maar daar is levensbeschouwing

relatie tussen psychische klachten en religie bij

vooral gericht op het omgaan met de naderende dood. ouderen. Die religiositeit zoeken we steeds dieper uit.

- 3-


‘Ik wil onder andere voorbereidend werk doen voor een multidisciplinaire richtlijn

Arjan Braam fotografie Jeroen Dietz: De Beeldzaak


levensbeschouwing in de psychiatrie’ INTERVIEW MET ARJAN BRAAM José Hoekstra

Het gaat nu om het Godsbeeld dat mensen hebben:

wijk. Ik pleit zeker voor een kortere lijn naar de

steunend, troostend, of juist angstig of kritisch. Zo

geestelijk verzorgers. Een grote reserve bij mensen

speelt het zich verlaten voelen door God bij een

met een bipolaire stoornis ten aanzien van hun

depressie een belangrijke rol. Het lijkt er op dat dit

behandelaren zou misschien af kunnen nemen door

gevoel zelfs blijft bestaan als een soort litteken nadat

een nauwere samenwerking met geestelijk

de depressie over is. Daarnaast doen we ook

verzorgers. Mensen ervaren nu, dat wanneer ze over

onderzoek naar transcendente levenshouding, op

hun ervaringen willen praten, men al snel zegt: ‘gaat u

zichzelf is die niet religieus. Het gaat dan om een

maar meer lithium slikken’.

relativerende instelling ten opzichte van jezelf, ten

Ook in het onderwijs aan behandelaren willen we

aanzien van tijd, generaties, het denken over de dood,

meer aandacht voor levensbeschouwing gaan

en van materiële zaken.

inbrengen. Zodra je dit onderwerp aanroert geef je al

Er start nu een studie naar de spirituele belevingen

meer van jezelf prijs op een niet-medisch gebied. Tot

van mensen met een bipolaire stoornis. Rondom de

nu toe was er een zekere verticale relatie tussen arts

bipolaire stoornis is vaak veel aan de hand op het

en patiënt. Maar op het moment dat je over

gebied van spiritualiteit, maar de meeste psychiaters

levensbeschouwing gaat praten wordt de relatie

vragen er niet naar en zien de interesse in

horizontaler, ga je meer van mens tot mens praten en

spiritualiteit vooral als een voorbode van een manie.

laat je al meer van jezelf zien. Uiteindelijk maakt het

Medicatie wordt dan ingezet om de manie af te

de patiënt vaak helemaal niet uit wat de

remmen. Natuurlijk kan dat heel terecht zijn, maar

levensbeschouwing is van de arts, als deze maar een

wat de patiënten hebben beleefd in spiritueel opzicht

professionele houding heeft en bereid is om over

en hoe dat later nog een rol speelt bij het herstel,

geloof en levensbeschouwing te praten. Uiteindelijk

proberen we nu te documenteren.

zijn de metaforen in alle grote religies ook vergelijkbaar. Bidden en mediteren bijvoorbeeld zijn

Levensbeschouwing verandert het behandelcontact

overal ter wereld ongeveer gelijk.

Ook wordt er onderzoek gedaan naar het

Het woord holisme valt wel eens. Binnen een

behandelcontact. In hoeverre voelen mensen de

holistische visie hoort ook dat je meer van mens tot

ruimte om dergelijke ervaringen te delen met hun

mens gaat praten, dat iemand niet gereduceerd wordt

behandelaar. We willen proberen mensen naar hun

tot het ziektebeeld alleen, maar dat náást aandacht

ervaringen te vragen wanneer zij weer uit hun manie

voor de sociale omgeving, ook aandacht komt voor

zijn gekomen. Het kan zijn dat mensen aangeven: het

levensbeschouwing.”

heeft me veranderd, ik sta nu heel anders in het leven. Maar soms schamen mensen zich juist voor hun ervaringen in een manie. Het kan ook leiden tot een innerlijk conflict en daarmee tot een spirituele crisis. Als behandelaar kun je wel naar deze ervaringen luisteren en ze erkennen. Wanneer je er niet zo in thuis bent kun je doorverwijzen naar een geestelijk verzorger. Die zijn er zowel in de kliniek als in de

De leerstoel Levensbeschouwing en psychiatrie is ingesteld door het KSGV - Kenniscentrum voor Levensbeschouwing en Geestelijke Volksgezondheid, een stichting die door de steun van donateurs al tientallen jaren ijvert voor een psychisch gezonde omgang met levensbeschouwing, door middel van publicaties, studiedagen en leerstoelen.

- 5-


BEROEPEN

POH-GGZ

Jeannet Appeloo

De overheid probeert op talloze manieren de stijgende kosten in de GGZ binnen de perken te houden. Meestal onder fel protest van de diverse belangenorganisaties, bang voor de gevolgen van een volgende bezuinigingsronde. Weinig protest was er bij de invoering en recentelijke uitbreiding van de Praktijk Ondersteuner Huisarts voor de Geestelijke Gezondheidszorg, kortweg POH-GGZ. De POH-GGZ is een hulpverlener voor eenvoudige GGZ-problematiek in de huisartsenpraktijk zelf. De cliëntenorganisaties zijn tevreden, de huisartsen zijn tevreden, de GGZ is tevreden. GGZ Totaal laat twee tevreden POH-GGZ-ers aan het woord.

Waarom zijn de huisartsen zo tevreden over de

Wat me lastig lijkt, is die diversiteit aan

POH-GGZ?

problematiek. Opvoedproblemen, depressie, burnout,

Ellen Pannenborg, maatschappelijk werkster en POH-

beginnende dementie, verslaving. Je kan toch niet

GGZ in Medisch Centrum Uitgeest: “Het verwijt

overal verstand van hebben?

voorheen was nogal eens dat de huisarts

Beiden: “Die diversiteit maakt het werk juist leuk, het

doorverwees en dan zijn patiënt als het ware kwijt

houdt je scherp”.

was. Nu kan hij volgen wat er gebeurt. Bovendien is

Ellen Pannenborg: “Je kunt natuurlijk ook niet alles

de lijn veel korter en wordt de patiënt veel gerichter

weten. Er zijn voldoende manieren om geïnformeerd

verwezen”.

te raken. Dóórvragen, de familie erbij betrekken, er

Jan Seeleman, SPV en POH-GGZ in een

bestaan allerlei testjes. Je kunt overleggen met de

huisartsenpraktijk in Almere, daarnaast secretaris van

huisartsen, collega’s POH-GGZ, psychologen of met

de Landelijke Vereniging POH-GGZ: “Huisartsen

een psychiater, er is supervisie, intervisie en verder

kunnen nu zorg uit handen geven waarmee ze zich

kun je je natuurlijk bijscholen door het lezen van

eerst geen raad wisten. . Cliënten met een milde of

vakliteratuur, het volgen van cursussen of andere

matige depressie of paniekklachten bleven óf bij de

scholing. Daarnaast zijn er altijd doelgroepen waar je

huisarts, óf gingen meteen naar de, te zware, tweede

minder kaas van de casuïstiek hebt gegeten. Dan is

lijn. Die mensen krijgen nu de zorg die ze nodig

het zinvol om te onderzoeken waar iemand het beste

hebben, in de huisartsenpraktijk in hun eigen

op zijn of haar plek is.

woonwijk”.

Jan Seeleman: “Voor de jeugd hebben we hier een aparte POH-GGZ. Ouderen zie ik ook wat minder

De Landelijke Vereniging POH-GGZ is in maart 2013 opgericht. Inmiddels heeft de vereniging ongeveer 250 leden, een kwart van het totaal aantal POH-GGZ.

omdat er inmiddels in Almere diverse voorzieningen

Doelstelling van de vereniging is onder andere: * Het waarborgen en verder ontwikkelen van de functie POHGGZ. * Bijdragen leveren aan het ontwikkelen van landelijk beleid in overleg met andere partijen. * Belangenbehartiging m.b.t. de leden van de landelijke vereniging.

Je moet daar natuurlijk wel van houden, van die

Op 19 juni 2014 vindt de eerste ledenvergadering plaats.  Een symposium in samenwerking met het Nederlands Huisartsengenootschap is in voorbereiding voor het najaar van 2014. Voor meer informatie: www.poh-ggz.nl

zijn, zowel voor ouderenpsychiatrie als ouderen met dementie. Maar dan nog is de diversiteit heel groot. verscheidenheid. Als je je liever specialiseert, moet je geen POH-GGZ worden.”


“Die diversiteit houdt me scherp” “Behalve opleiding is een bepaalde mentaliteit nodig. Daadkracht, doorzettingsvermogen, empatisch vermogen, kunnen netwerken. Dat komt natuurlijk ook met de ervaring die je in de loop van de jaren opdoet.” Ellen Pannenborg

Er is de nodige discussie geweest over welke opleiding

de huisarts: “Bij ons speelt dat wel. Niet in mijn praktijk,

geschikt is. Tegenwoordig zijn het vooral SPV’n die de

maar ik weet dat er huisartsenpraktijken zijn die met

functie POH-GGZ uitoefenen.

Vicino in zee zijn gegaan, omdat de doorverwijzing dan

Jan Seeleman: “Vanuit de vereniging vinden we dat je in

gemakkelijker was. Ikzelf ervaar trouwens geen

ieder geval een HBO-diploma moet hebben, en ervaring in

problemen met doorverwijzen, ook al ben ik niet

de GGZ. We kwamen uit op SPV, psycholoog en

gedetacheerd, maar in dienst van de huisartsen.”

maatschappelijk werker als geschikte beroepen en opleidingen. Plus een aantal jaren werkervaring. Maar dat wil niet perse zeggen dat andere opleidingen niet

De POH-GGZ lijkt een uitkomst voor diverse groepen.

geschikt zijn. Je ziet ook wel HBO-V en SPW”.

Maar kan de politiek ook tevreden zijn, wordt er

Ellen Pannenborg: “Behalve opleiding is een bepaalde

bezuinigd? Of heeft de POH-GGZ een aanzuigende

mentaliteit nodig: daadkracht, doorzettingsvermogen,

werking?

empatisch vermogen, kunnen netwerken. Dat komt

Jan Seeleman: “Het begrip aanzuigende werking vind ik

natuurlijk ook met de ervaring die je in de loop van de

hier niet op zijn plaats. Er wordt effectievere zorg

jaren opdoet.”

geleverd voor een lager tarief. Ik heb bijvoorbeeld een

Jan Seeleman, aanvullend: “…en kennis van

cliënte, die jarenlang bij de huisarts kwam, zonder de hulp

psychopathologie, goed kunnen communiceren met

te krijgen die ze nodig had. Nu krijgt ze psycho-educatie

collega’s, stevig in je schoenen staan…”

en behandeling, de huisartsenbezoeken én de klachten nemen drastisch af. Ik denk dat er veel mensen die eerst tussen wal en schip vielen, nu de zorg krijgen die ze

Vanuit de politiek is de vrees geuit, dat een POH-GGZ die

nodig hebben. Uiteindelijk leidt dit waarschijnlijk tot

gedetacheerd is vanuit een grote instelling, eerder zal

goedkopere zorg ”

doorverwijzen naar die instelling. Daardoor wordt een

Ellen Pannenborg: “Ik ben ervan overtuigd dat de inzet

gedeelte van het effect van de POH-GGZ teniet gedaan.

van een POH-GGZ wel degelijk kostenbesparend werkt.

Jan Seeleman, gedetacheerd vanuit GGZ Centraal: “Ik ken

Ook kostenbesparend, maar minder leuk, is dat we in

de geluiden, maar ik heb daar nooit iets van gemerkt.

toenemende mate te maken krijgen met patiënten die

Vanuit GGZ Centraal is in die zin nooit druk uitgeoefend.

hun eigen risico niet kunnen betalen. Het gevolg is dat

Het credo is steeds geweest, dat je iemand moet

een toenemende groep patiënten niet verwezen kan of

doorverwijzen naar de instelling die zo veel mogelijk kan

wil worden omdat zij het gewoonweg niet kan betalen. En

leveren wat de cliënt nodig heeft.”

dit is vaak de groep die nu juist beter gebaat is bij meer

Ellen Pannenborg, niet gedetacheerd, maar in dienst van

specialistische zorg.”

- 7-


ARTIKEL

Soteria Nederland

Willem Gotink

In 1971 start Loren Mosher in Californië het eerste Soteriahuis: mensen met een psychose worden er met zo min mogelijk medicatie opgevangen, de aandacht gaat meer naar de persoon dan naar de symptomen en het behandelteam bestaat grotendeels uit getrainde mensen zonder een GGZ-achtergrond. Nadat in 1983 de financiering en daarmee het experiment stopt, resten er slechts publicaties, waar niets mee lijkt te gebeuren. In Zwitserland pakt de psychiater Luc Ciompi de draad in 1984 op. Hij voegt zijn ervaring vanuit de reguliere GGZ toe aan de theorieën van Mosher. Daarmee is het eerste Soteria-huis in Europa (na een worsteling van zeven jaar) een feit. In 2004 concludeert hij: “De observaties in Soteria Bern bevestigen Mosher’s claim dat… de meeste acuut-schizofrene patiënten even succesvol kunnen worden behandeld als bij de standaardbehandelingen, maar met significant minder antipsychotica en zonder hogere kosten. Bovendien lijkt de Soteria-aanpak een positief effect te hebben op het subjectief-emotionele, familiare en sociale vlak.” In Nederland spant Stichting Soteria Nederland zich al enkele jaren in om dit model hier van de grond te krijgen. Zij heeft daarbij de oorspronkelijke Soteria-gedachte aangevuld met bewezen moderne behandelwijzen uit het buitenland, waaronder de Open Dialoog uit Finland van Jaakko Seikkula, de zorgkringen die de Amerikaanse psychiater Podvoll heeft ontwikkeld en de praktijk van de Healing Homes uit Zweden (zie ook de links onderaan het artikel).

“HET VERSCHIL LIGT TOCH IN DE BASISHOUDING TEN - 8-


Wat wil of doet Soteria-Nederland anders dan de huidige praktijk? Mario Domen, mede-initiatiefnemer: “we kijken,

De mens achter de SYMPTOMEN

veel meer dan gebruikelijk in de GGZ, naar de mens achter de symptomen. De huidige GGZ behandelt vooral de symptomen, is erg eenzijdig

Henk Hop, bestuurslid: “Het gaat om het geheel,

medisch gericht. Dat leidt onder meer tot méér medicatie dan wenselijk of noodzakelijk, weinig

om een nieuw paradigma. De aanpak van Soteria Nederland als geheel is effectief, niet de

aandacht voor iemands achtergrond en sociale systeem en weinig of geen aandacht voor de

afzonderlijke onderdelen. Mijn echtgenote is 10 jaar geleden opgenomen geweest met een

betekenis die de symptomen voor de individuele

psychose. Destijds werd er een bipolaire stoornis

mens hebben. Zo wordt nauwelijks gesproken over wat stemmen iemand te zeggen hebben, of

gediagnosticeerd. Maar dit was op basis van symptomen onder invloed van zware medicijnen

wat het voor iemand betekent om stemmen te horen. De behandelaar is, vanuit zijn

(Cisordinol) en omdat de symptomen uiteindelijk verdwenen door toepassing van

perspectief, degene die weet wat goed voor de

lithium, wat veelal bij bipolaire stoornis wordt

patiënt is, terwijl die patiënt daar zelf vanuit heel andere perspectieven ook het nodige over

gebruikt. Ik kende haar van voor de psychose, toch werd er niet echt iets gedaan met mijn

kan zeggen. Natuurlijk vinden er overal binnen de GGZ vernieuwingen plaats, maar de structuur

observaties. Later stelden de professionals trouwens ook wel vraagtekens bij de door hen

van de GGZ verhindert een werkelijk centraal

gestelde diagnose. Uiteindelijk is mijn vrouw

stellen van de cliënt en zijn ontwikkelingsweg. Overigens is Soteria Nederland niet voor alle

helemaal hersteld en functioneert ze nu zonder medicijnen al een heel aantal jaren als

mensen met een psychotische stoornis een alternatief. Maar wie bij de reguliere GGZ geen

ervaringsdeskundige in de psychiatrie. Ik zeg niet dat ik ontevreden ben over de

resultaat ziet of verwacht, zou wel eens baat

behandeling destijds, maar het was goed

kunnen hebben bij een andere vorm van begeleiding. Dat vergt wel van zowel cliënt als

geweest als er verder gekeken was dan de symptomen. De opname was dan misschien niet

behandelaar een bereidheid om buiten het eigen perspectief te kijken.”

te vermijden geweest, maar hij heeft nu ook voor een behoorlijke vervreemding van de thuissituatie gezorgd. Als je dat enigszins kan vermijden, bijvoorbeeld door intensieve thuisbegeleiding, of door het gezin meer te betrekken bij de opname, dan moet je dat doen. Hetzelfde geldt voor medicatie. Dat kan soms voor een tijdje heel nuttig zijn, maar heeft ook behoorlijke bijwerkingen. Dus hoe minder, hoe beter.”

OPZICHTE VAN DE MENS IN EEN PSYCHOTISCHE CRISIS.” - 9-


Soteria Nederland bestaat al enkele jaren. Hoe is de stand van zaken? Henk Hop: “We hebben veel overlegd met zorgkantoren en GGZinstellingen, er zijn verschillende publicaties geweest en we leiden hulpverleners op in de Soteria aanpak. We hebben een aantal symposia gegeven, in samenwerking met stichting Weerklank en eerder met Detlef Petry toen die nog in Vijverdal werkzaam was. De stichting bestaat sinds 1 januari 2009 officieel, sinds september 2012 zijn we een toegelaten instelling. We zijn in januari van dit jaar gestart met de

HENK HOP

voorzichtige begeleiding van een aantal cliënten, maar zijn daarbij nog afhankelijk van PGB of private financiering. We zoeken nog een psychiater die zich met Soteria Nederland wil verbinden om ook mensen in acute psychotische perioden te kunnen begeleiden via de daarmee gepaard gaande DBC-financiering.” Mario Domen: “Die financiering is wel een probleem. We kunnen een aantal dingen beter en uiteindelijk ook goedkoper dan de bestaande GGZ instellingen. Maar doordat daar veel instanties mee gemoeid zijn, is dat lastig te verkopen. Zo zal de zorgverzekering niet méér begeleiding gaan betalen, ook al houden meer mensen door onze

MARIO DOMEN

aanpak hun werk. Voor die besparing verwijzen ze ons door naar het UWV Het levert dus wel geld op, maar steeds voor een ander potje.” Hoe kijkt de gevestigde GGZ tegen jullie aan? “We hebben een aantal gesprekken gevoerd met voorzitters van raden van bestuur van grote instellingen. Die stonden sympathiek ten opzichte van Soteria Nederland, maar op het praktische vlak ligt dat anders: je loopt tegen de grenzen van de GGZ-structuur aan met haar gevestigde belangen. Psychiaters als Detlef Petry, Jos Droes en Dirk Corstens verbinden zich wel; ook worden we gesteund door de buitenlandse ‘Soteria-psychiaters’. Volgens sommige behandelaren zouden de Soteria-principes al gemeengoed zijn in de GGZ, maar het grote verschil ligt toch in de basishouding ten opzichte van de mens in een psychotische crisis. Waar de reguliere GGZ uitgaat van ziek-zijn en

Meer informatie over:

‒ waar mogelijk ‒ beter worden, probeert Soteria Nederland de mens

Soteria Nederland: www.soterianederland.nl

te volgen en te ondersteunen in zijn ‒ aanvankelijk soms

Soteria Bern (Engelstalig) De zorgkringen (Podvoll) Open dialoog (Finland) Healing Homes (Zweden)

onbegrijpelijke ‒ ontwikkelingsproces.” En over vijf jaar? “Dan werken er verspreid over Nederland een aantal ambulante teams, volgens de principes van Soteria Nederland, gefinancierd door de zorgverzekeraars.”

- 10-


COLUMN

DE NACHTRUSTVERSTOORDER

“Ik viel hem nog niet meteen lastig met het dagen nachtritme van de bipolair. Dat leert hij later zelf wel.”

Carice de Wildt

Als je bipolair bent, heb je een goede nachtrust nodig. Zeker als je de volgende ochtend weer vroeg op kantoor moet zijn. Op je werk. Daar waar een flinke reorganisatie je veiligheid overhoop schiet. De sfeer wordt slechter, de mensen grimmiger en het mes waarmee geslepen wordt steeds scherper. Dan zit je echt niet te wachten om een paar keer per nacht gewekt te worden door een klein, gouden keeltje van elf maanden. ‘Wat zou hij hebben?’, fluisterde mijn man. ‘Ik ga wel even’, zei ik terwijl ik al naast ons bed stond. Ik was toch aan het piekeren over de reorganisatie, dus dat kwam mooi uit. Toen ik de slaapkamer van ons kleine wonder betrad, trakteerde hij me op een grote glimlach. Tegen alle Nanny-regels in haalde ik hem uit zijn bedje en knuffelde hem. Hij wees met een klein vingertje naar de deur. Hij wilde eruit. Lekker spelen. Maar mijn baby is niet bipolair. ’s Nachts moet hij slapen. Net zoals zijn oude moeder. Bovendien heeft zijn vader ook rust nodig. Het is niet niks allemaal. Een vrouwtje dat psychiatrische hulp nodig heeft. En dan moest er ook nog zo nodig een kind komen. Bovendien lukte dat niet meteen, waardoor er een heel ziekenhuiscircus aan te pas moest komen. Vervolgens worden we uit onze slaap gerukt. Niet dat dat vaak voorkomt hoor. Ik geloof dat dit de derde nacht in elf maanden was. Maar zo stond ik wel mooi, in het holst van de nacht, met mijn kleine wondertje op mijn arm. Hij kraaide en vertelde hele verhalen. Ik knuffelde hem en fluisterde dat de nacht is om te slapen. Overdag kunnen we spelen, keihard werken en heel hard lachen. Mensen hebben ook hun rust nodig. Ik viel hem nog niet meteen lastig met het dag- en nachtritme van de bipolair. Dat leert hij later zelf wel. Drie kwartier later legde ik hem gelukkig in zijn bedje. Zelf ging ik naast mijn tevreden slapende man liggen. Ik bedacht hoe fijn mijn kind als medicijn werkt. Dat daar geen lithium tegenop kan. Hij biedt structuur, een zinvolle dagbesteding en liefde. Bergen liefde. Bergen was ook, hoor. Maar liefde is leuker. Veel tijd om erover te zwijmelen had ik niet. Meneertje jengelde weer. Tegen alle opvoedregels in, legde ik hem gezellig tussen ons in. Twee minuten later sliep hij. Onfeilbaar voldaan. Knorrend vleide hij zich tegen me aan. Ik vond het heerlijk, maar sliep niet. ’s Ochtends was ons kleine wonder met geen stok wakker te krijgen. Zelf waren we te laat. Met flesje, ontbijt, douchen en aankleden. Brengen naar de kinderopvang. Naar het werk. Ik appte mijn collega’s dat ik een verschrikkelijke nacht had gehad. Dat geloofden ze vast. Mijn kleine schatje schaterde aan het ontbijt. Hij smeerde kaas in zijn haren en veegde zijn beboterde handjes af aan zijn mooie, kreukloze shirtje. Hij spreidde zijn armpjes en gooide zijn lijfje tegen me aan. Likte aan mijn wang en trok aan mijn haar. Ik veegde een kledder kwijl van mijn kantoorbloesje en realiseerde me dat ik al uren niet meer over de reorganisatie had gepiekerd.

- 11-


Johan Atsma

BOEKBESPREKING

Boekbespreking

Maandelijks bespreekt GGZTotaal een recent uitgegeven boek, dat betrekking heeft op de GGZ. Onderstaande recensie is van Johan Atsma, docent/ coach MBO verpleegkunde.

Corry Punch-Venneman en Maurice Punch: Een hoopvolle toekomst. De Windroos, een werkwijze voor herstel en maatschappelijke integratie van jongvolwassenen met psychoseproblematiek.

Jongeren met een psychische aandoening hebben het

op herstel. Herstel is het doel, de benadering is

vaak moeilijk om na behandeling een duurzame plaats in de samenleving te realiseren. ‘Een hoopvolle

holistisch en ‘consumer-run‘: de deelnemer bepaalt. De ingezette middelen zijn vooral computertraining en

toekomst’ is een hartenkreet en een sterk pleidooi voor een concreet programma voor rehabilitatie en

studeren. Van vitaal belang is het leren de regie over het eigen leven te voeren. De missie van de Windroos

herstel. Het boek beschrijft het ontstaan en de

formuleren de schrijvers als: “mensen met een

ontwikkeling van een initiatief van ouders van jongeren met een psychische aandoening om hun

blijvende beperking zo goed mogelijk leren omgaan met hun mogelijkheden”. Met de focus op onderwijs

kinderen een hoopvolle toekomst te bieden. De Windroos is het resultaat van dat initiatief: een

en oog voor knelpunten in het dagelijks leven. Zaken als huisvesting, inkomen en sociale contacten moeten

werkwijze voor herstel en maatschappelijke integratie

als basisvoorwaarden in orde zijn, anders is er geen

van jongeren met psychoseproblematiek. Begin jaren negentig raakten de schrijvers van dit

ruimte voor een nieuw begin, aldus de schrijvers. Dus ook daar wordt energie in gestoken, ofwel door

boek betrokken bij de ouderadviesraad van de adolescentenkliniek van het AMC. Verontrust door het

workshops, ofwel door directe hulp. Het boek beschrijft uitgebreid de worsteling om iets

ontbreken van een systematische structuur voor

van de grond te krijgen. Het wordt duidelijk dat buiten

herstel en re-integratie startten betrokken ouders een eigen rehabilitatieproject. Wat volgde was een

de reguliere kaders van de GGZ denken en doen een zaak van volharding, creativiteit en lange adem is.

jarenlange strijd van dappere ouders die op de bres staan voor hun kinderen en al doende alle in’s en out’s

Daarmee ontstaat een duidelijk beeld van alle te omzeilen klippen. Die kaders bewegen niet mee, maar

leerden kennen van de GGZ, weerbarstigheid van

zijn in beton gegoten.

medische professionals, financiering, subsidies en steunfondsen. Dat alles resulteerde uiteindelijk in een

De schrijvers bepleiten met hart en ziel dat jongeren met psychoseproblematiek een plaats verdienen in de

gehuurd oud schoolgebouw in Amstelveen waarin de Windroosformule gaandeweg gestalte kreeg.

maatschappij en dat succes kan worden behaald met een programma dat zich richt op “complete jonge

Vanaf 1999 draait daar een programma voor jongeren

mensen (...) die als zodanig moeten worden

met ‘een aandoening’. Een bewust gekozen term om stigmatisering te voorkomen en de nadruk te leggen

benaderd”. Het Windroosprogramma kenmerkt zich door een holistische en integrale benadering vanuit

- 12-


een optimistische kijk op de deelnemers. “De expsychiatrisch patiënten (hebben) zelf leiding (...) over projecten of activiteiten waaraan zij deelnemen. Het is hun project en hun wensen en behoeften zijn de drijfveer”. Daarnaast gaan de initiatiefnemers ook voor inhoud en visie. Ze schakelen het Trimbosinstituut in voor onderzoek en men stelt zich terdege op de hoogte van nieuwe ontwikkelingen, vooral in Amerika. Een apart hoofdstuk licht de Windroosmethode nader toe en verduidelijkt hem door de praktijk te beschrijven die in de loop der jaren samen met de deelnemers is ontwikkeld. Het boek eindigt met de constatering dat er na twintig jaar hard werken onverminderd gestreden moet worden om een goed idee, dat navolging verdient, te behouden en te bestendigen. De huidige bezuinigingen in de GGZ geven geen reden tot optimisme. Het boek levert fundamentele kritiek op de gevestigde orde binnen de zorg voor jongeren met psychoseproblematiek en biedt daarmee meer dan genoeg stof tot nadenken. Corry Punch-Venneman en Maurice Punch: Een hoopvolle toekomst. De Windroos, een werkwijze voor herstel en maatschappelijke integratie van jongvolwassenen met psychoseproblematiek. Uitgeverjj Eburon, 143 blz; € 19.95, ISBN 978-90-5972-775-5


FEBRUARI 2014 ontwerp e-magazine: Ingrid Huismans Kijk voor meer informatie op onze website: www.ggztotaal.nl


Emagazine februari