Issuu on Google+

ΤΕΥΧΟΣ 94 ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2011


λειτουργεί η

ΚΑΤΑΚΟΜΒΗ

ΤΟΥ Ι. ΝΑΟΥ

ΑΓΙΟΥ ΛΟΥΚΑ

ΑΡΧΙΕΠ. ΣΥΜΦΕΡΟΥΠΟΛΕΩΣ ΤΟΥ ΙΑΤΡΟΥ

ΚΑΘΕ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΓΕΥΜΑ ΤΕΛΕΙΤΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΚΛΗΣΗ

ά κ ι μ ο ν ο κ ν ι ώ ο ι σ ε τ α γ σ ύ ρ ε χ ενισ ιση των έχ ν υ σ τη

ΟΣΟΙ ΕΠΙΘΥΜΟΥΝ ΝΑ ΒΟΗΘΗΣΟΥΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΣ ΤΙΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΟΥΝ ΜΕ ΤΑ ΤΗΛΕΦΩΝΑ: 23310 20951, 6945384355 ΑΡΙΘΜΟΣ ΤΡΑΠΕΖΙΚΩΝ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΩΝ: ΑΣΠΙΣ BANK 731-05-000-3607 ΠΕΙΡΑΙΩΣ: 5243-033886-401


ΠΑΤΡΙΑΡΧΙΚΗ ΑΠΟΔΕΙΞΙΣ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ

σελ 4

Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΣΤΗΝ ΥΜΝΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ του Αρχιμ. Αρσενίου Χαλδαιόπουλου

σελ 16 σελ 6

ΠΟΙΜΑΝΤΟΡΙΚΗ ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ

Η ΑΠΑΤΗ ΤΟΥ ΨΕΥΔΟΥΣ του Αρχιμ. Θεοφίλου Λεμοντζή

σελ 8

σελ 10

ΑΓΙΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΠΑΤΕΛΑΡΟΣ του μοναχού Γερασίμου Μπεκέ

σελ 20

Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗ ΒΥΖ. ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΙΑ του Ιωάννου Σιδηρά

ΠΡΩΤ. ΙΩΑΝΝΗΣ ΡΩΜΑΝΙΔΗΣ του Αρχιμ. Ιερεμίου Γεωργαλή

σελ 14

ΔΙMHNIAIO OPΘOΔOΞO ΠEPIOΔIKO

IEPAΣ MHTPOΠOΛEΩΣ BEPOIAΣ , NAOYΣHΣ KAI KAMΠANIAΣ

σελ 24

MIKPEΣ EIΔHΣEIΣ

ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΚΑΛΟΚΡΑΤΑΣ του Εμμανουήλ Ξυνάδα

ΕΚΔΟΤΗΣ - ΙΔΙΟΚΤΗΤΗΣ

Σεβασμιώτατος Mητροπολίτης Bεροίας κ. Παντελεήμων

ΣΥΝΤΑΞΗ, HΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΣE­­­­­­­ΛI­­­­­­­ΔO­­­­­­­­­­ΠOI­­HΣH, KAΛΛITEXNIKH EΠIMEΛEIA και ΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ: Mον. Γεράσιμος Mπεκές. ΑΠΟΧΡΩΜΑΤΙΣΜΟΙ, EKTYΠΩΣH: «TYPE PRESS» Nέα Nικομήδεια

σελ 30 σελ 12

ETOΣ ΙΗ΄ TEYXOΣ 94 ΝΟΕ. - ΔΕΚ. 2011

ΤΥΠΟΣ ΚΑΙ ΟΥΣΙΑ του π. Νεκταρίου Σαββίδη

ΔΙΕΚΠΕΡΑΙΩΣΗ: Μον. Αντώνιος Σισμανίδης

             ΚΩΔΙΚΟΣ 2638

APΘPA MΠOPOYN NA AΠOΣTEΛ­ Λ O N TA I Σ T H Ν Τ Α Χ Υ Δ Ρ Ο Μ Ι Κ Η ΔIEYΘYNΣH TOY ΠEPIOΔIKOY: ΠEPIOΔIKO «ΠAYΛEIOΣ ΛOΓOΣ» ΓPAΦEIO TYΠOY IEPAΣ MHTPO­ ΠOΛEΩΣ BEPOIAΣ, T.Θ. 241, 591 00 BEPOIA THΛ 23310 72317, ΦAΞ 23310 25275, E-mail: gerbekes@yahoo.gr XEIPOΓPAΦA AΣXETΩΣ ΔH­MOΣIEYΣHΣ TOYΣ ΔEN EΠI­ΣTPE­ ΦONTAI

EΞΩΦYΛΛO Το ιερό λείψανο του αγίου Αθανασίου Πατελάρου όπως σώζεται σήμερα στον ιερό ναό Ευαγγελισμού Θεοτόκου στο Χάρκοβο Ουκρανίας ΟΠΙΣΘΟΦYΛΛO Από την επίσκεψη των σεβ. Ελασσώνος κ. Βασιλείου και Βεροίας κ. Παντελεήμονος σε ιερές μονές της Ουκρανικής Εκκλησίας

ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΔΙΑΝΕΜΕΤΑΙ ΔΩΡΕΑΝ. ΟΣΟΙ ΕΠΙΘΥΜΟΥΝ ΝΑ ΤΟ ΛΑΜΒΑΝΟΥΝ ΤΑΧΥΔΡΟΜΙΚΑ ΝΑ ΑΠΟΣΤΕΛΛΟΥΝ ΤΑ ΕΞΟΔΑ ΤΑΧΥΔΡΟΜΕΙΟΥ: 20ΕΥΡΩ ΕΤΗΣΙΩΣ ΓΙΑ ΕΛΛΑΔΑ & ΚΥΠΡΟ, 40ΕΥΡΩ ΕΤΗΣΙΩΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΥΠΟΛΟΙΠΕΣ ΧΩΡΕΣ ΣYNΔPOMEΣ KAI EMBAΣMATA ΔIEYΘYNΣH TOY ΠEPIOΔIKOY

ΣTH

website:

www.imverias.gr


Πατριαρχική Ἀπόδειξις Χριστουγέννων + Β Α Ρ Θ Ο Λ Ο Μ Α Ι Ο Σ
ΕΛΕΩι ΘΕΟΥ
ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ – ΝΕΑΣ ΡΩΜΗΣ
ΚΑΙ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΣ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗΣ
ΠΑΝΤΙ Τῼ ΠΛΗΡΩΜΑΤΙ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ
ΧΑΡΙΝ, ΕΙΡΗΝΗΝ ΚΑΙ ΕΛΕΟΣ
ΠΑΡΑ ΤΟΥ ΕΝ ΒΗΘΛΕΕΜ ΓΕΝΝΗΘΕΝΤΟΣ ΣΩΤΗΡΟΣ ΧΡΙΣΤΟΥ

Χ

ριστὸς καὶ πάλιν γεννᾶται καὶ οἱ Ἄγγελοι καὶ πάλιν ψάλλουν:“Δόξα ἐν Ὑψίστοις Θεῷ καὶ ἐπὶ γῆς εἰρήνη, ἐν ἀνθρώποις εὐδοκία”. (Λουκ. β΄, 14-15)

Ἀδελφοὶ καὶ τέκνα ἐν Κυρίῳ ἀγαπητά, Ἄγγελοι ψάλλουν τὰς τρεῖς μεγαλειώδεις ταύτας διακηρύξεις καὶ ἡ μεγίστη πλειονότης τῶν ἀνθρώπων, ἂν καὶ ἑορτάζει Χριστούγεννα, δὲν δύναται νὰ ἀντιληφθῇ τὸ νόημα τοῦ ἀγγελικοῦ αὐτοῦ ὕμνου καὶ διερωτᾶται ἐὰν ὄντως σήμερον δοξάζεται ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων ὁ Θεὸς καὶ διατὶ πρέπει νὰ δοξάζεται, ποῦ δύναταί τις νὰ εὕρῃ ἐπὶ γῆς τὴν ἐξαγγελθεῖσαν εἰρήνην καὶ διὰ ποῖον λόγον ἡ σημερινὴ ἀνθρωπότης πρέπει νὰ ζῇ ἐν εὐδοκίᾳ. Διότι, ὄντως, ἡ πλειονότης τῶν ἀνθρώπων δὲν δοξάζει τὸν Θεόν, οὔτε διὰ τῶν ἔργων της, οὔτε διὰ τῶν χειλέων της, ἀρκετοὶ δὲ ἐξ αὐτῶν ἀμφισβητοῦν καὶ αὐτὴν ταύτην τὴν ὕπαρξιν τοῦ Θεοῦ καὶ τὴν παρουσίαν Του εἰς τὴν ζωήν των. Εἶναι μάλιστα πολλοὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἀποδίδουν εἰς τὸν Θεὸν εὐθύνας, δι’ ὅσα δυσάρεστα συμβαίνουν εἰς τὴν ζωήν των. Ἀλλ’

4 

Παύλειος Λόγος

ὅμως οἱ τοιουτοτρόπως ἀγανακτοῦντες ἐναντίον τοῦ Θεοῦ σφάλλουν βαρέως, καθ’ ὅσον τὸ κακὸν δὲν προέρχεται ἀπὸ Αὐτόν. Ἀντιθέτως, ἡ ἐξ ἀγάπης πρὸς τὸν ἄνθρωπον σάρκωσις τοῦ Υἱοῦ καὶ Λόγου τοῦ Θεοῦ καὶ τὰ ἐπακολουθήσαντα αὐτὴν γεγονότα τῆς Σταυρώσεως καὶ Ἀναστάσεώς Του, ἀναμορφώνουν τὸν πιστὸν εἰς τὸ ἀρχαῖον κάλλος καὶ χαρίζουν εἰς αὐτὸν τὴν αἰώνιον ζωήν καὶ τὴν πάντα νοῦν ὑπερέχουσαν εἰρήνην καὶ καθιστοῦν αὐτὸν συγκληρονόμον τῆς αἰωνίου βασιλείας τοῦ Θεοῦ. Ἡ πρᾶξις αὕτη τῆς τοῦ Θεοῦ Συγκαταβάσεως, ἂν καὶ περικλείει τὴν ἐσχάτην ταπείνωσιν, εἶναι ἀφ’ ἑαυτῆς ἱκανὴ νὰ ὑπερδοξάσῃ Αὐτόν. Οὕτως, ἂν καὶ πολλῶν ἀνθρώπων αἱ καρδίαι δὲν δοξάζουν τὸν Θεόν, ἀποδίδοται δόξα εἰς Αὐτόν, τὸν ἐν ὑψίστοις οἰκοῦντα, ὑπὸ πάσης τε τῆς κτίσεως καὶ ὑπὸ τῶν ἀντιλαμβανομένων τὰ γενόμενα ἀνθρώπων. Διὸ καὶ ἡμεῖς εὐγνωμόνως ἀναφωνοῦμεν μετὰ τῶν Ἀγγέλων τό “Δόξα ἐν ὑψίστοις Θεῷ” διὰ τὴν μεγαλωσύνην τῶν ἔργων Του καὶ τὸ ἀσύλληπτον τῆς ἀγάπης Του πρὸς ἡμᾶς. Ἡ ἀπορία ὅμως ἀφορᾷ καὶ εἰς τὴν δευτέραν ἐξαγγελίαν τῶν ἀγγέλων «καὶ ἐπὶ γῆς εἰρήνη». Κατὰ ποῖον τρό-

πον εὑρίσκεται ἐπὶ γῆς εἰρήνη, ὅταν τὸ ἥμισυ σχεδὸν τοῦ πλανήτου εἶναι εἴτε ἐν δράσει εἴτε ἐν προετοιμασίᾳ πολεμικῇ; Ἡ γλυκύφθογγος ἐξαγγελία τῶν Ἀγγέλων “ἐπὶ γῆς εἰρήνη” εἶναι βεβαίως πρωτίστως μία ὑπόσχεσις τοῦ Θεοῦ, ὅτι ἐὰν οἱ ἄνθρωποι ἀκολουθήσουν τὸν δρόμον τὸν ὁποῖον τὸ τεχθὲν Παιδίον ὑποδεικνύει εἰς αὐτούς, θὰ φθάσουν εἰς τὴν ἐσωτερικὴν εἰρήνην καὶ τὴν εἰρηνικὴν συμβίωσιν. Ἀλλά, φεῦ, μέγα μέρος τῶν ἀνθρώπων συγκινεῖται καὶ ἕλκεται ἀπὸ τὰ τύμπανα τοῦ πολέμου καὶ βαρυθυμεῖ εἰς τὸ ἄκουσμα τῆς ὑποσχέσεως τῆς εἰρηνικῆς ζωῆς. Δὲν ὁμιλοῦμεν βεβαίως μόνον περὶ τῶν ζηλωτῶν τῶν δι’ ὅπλων πολεμικῶν συρράξεων, ἀλλὰ κυρίως περὶ ὅλων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι μετατρέπουν τὴν εὐγενῆ ἅμιλλαν εἰς σύγκρουσιν καὶ ἔφοδον κατὰ τῶν συνανθρώπων καὶ ἐπιδιώκουν τὴν ἐξόντωσιν τοῦ ἀντιπάλου. Ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν, ὁ πόλεμος βιώνεται ὡς πραγματικότης μεταξὺ τῶν μελῶν ἀντιτιθεμένων κοινωνικῶν ὁμάδων καὶ παρατάξεων, παντὸς εἴδους, ἐθνικῶν, κομματικῶν, συνδικαλιστικῶν, οἰκονομικῶν, ἰδεολογικῶν, θρησκευτικῶν, ἀθλητικῶν καὶ εἴ τινος ἄλλης, καὶ ὁ ψυχισμὸς τῶν μελῶν των διαμορφώνεται εἰς φιλοπόλεμον, ἀντὶ


τοῦ, ὡς θὰ ἔπρεπε, φιλειρηνικοῦ. Αὐτὸ ὅμως δὲν ἀναιρεῖ τὴν ἀλήθειαν τῆς ἐξαγγελίας τῶν Ἀγγέλων, ὅτι διὰ τῆς Γεννήσεως τοῦ Χριστοῦ καὶ τῆς ἀποδοχῆς τῶν διδαγμάτων Αὐτοῦ, θὰ ἐπικρατήσῃ ὄντως ἐπὶ γῆς ἡ εἰρήνη. Ὁ Χριστὸς ἦλθε κομίζων τὴν εἰρήνην καὶ ἐὰν αὐτὴ δὲν κυριαρχῇ εἰς τὸν κόσμον, εὐθύνονται οἱ μὴ ἀποδεχόμενοι καὶ μὴ βιοῦντες αὐτὴν ἄνθρωποι, καὶ ὄχι ὁ προσφέρων αὐτὴν Θεός. Δεδομένης τῆς τοιαύτης στάσεως τοῦ συγχρόνου ἀνθρώπου ἔναντι τοῦ Θεοῦ καὶ τῆς προσφερομένης ὑπ’ Αὐτοῦ εἰρήνης, δὲν εἶναι παράδοξον τὸ γεγονὸς ὅτι σπανίζει μεταξὺ τῶν ἀνθρώπων ἡ εὐδοκία. Ἡ καλὴ διάθεσις τοῦ Θεοῦ πρὸς τοὺς ἀνθρώπους εἶναι δεδομένη, καὶ τὰ εὐμενῆ ἐπακόλουθα αὐτῆς ἐνεργὰ μὲν δι’ ὅλους κατ’ ἀρχὴν τοὺς ἀνθρώπους, ἰδιαιτέρως δὲ αἰσθητὰ διὰ τοὺς ἐμπράκτως ἀποδεχομένους τὰς ἀνωτέρω ἀγγελικὰς ἐξαγγελίας. Ἀντιθέτως, διὰ τοὺς ἀρνουμένους αὐτὰς καὶ ἐπιδιδομένους εἰς τὴν ἀλληλοεκμετάλλευσιν καὶ τὸν ἀλληλοσπαραγμόν, αἱ συνέπειαι βιοῦνται ὡς κρίσις ἀγωνίας καὶ ἄγχους, ὡς κρίσις οἰκονομικὴ καὶ ὡς κρίσις σκοποῦ τῆς ὑπάρξεώς μας καὶ ἀβεβαιότης ὑπαρξιακή.

Ἀδελφοὶ καὶ τέκνα ἐν Κυρίῳ ἀγαπητά, Πάντα λοιπὸν τὰ ὑπὸ τῶν Ἀγγέλων ἐξαγγελθέντα κατὰ τὴν Γέννησιν τοῦ Κυρίου ἀγαθὰ ὑπάρχουν καὶ σήμερον καὶ βιοῦνται ἐν πληρότητι ὑπὸ τῶν πιστευόντων εἰς τὸν Ἰησοῦν Χριστόν ὡς Θεάνθρωπον καὶ Σωτῆρα τοῦ κόσμου. Ἂς ἀρχίσωμεν ἀπὸ ἐφέτος νὰ βιώνωμεν τὰ Χριστούγεννα ὡς ἀρέσει εἰς τὸν ἀγαθοδότην Θεόν, διὰ νὰ βιώσωμεν τὴν ἐπὶ γῆς καὶ ἐντὸς τῶν καρδιῶν μας ἀνυπέρβλητον Εἰρήνην καὶ τὴν πλήρη ἀγάπης εὐδοκίαν τοῦ Θεοῦ πρὸς ἡμᾶς. Ἂς καταστήσωμεν ἑαυτοὺς πρόσωπα κοινωνοῦντα ἀγαπητικῶς μετὰ τοῦ Θεοῦ καὶ τοῦ συνανθρώπου, μετατρεπόμενοι ἀπὸ ἄτομα εἰς πρόσωπα. Ἂς ἀποβάλωμεν τὰ προσωπεῖα τοῦ διεσπασμένου καὶ ἀποκεκομμένου ἀπὸ τὸν Θεὸν καὶ τὴν εἰκόνα Αὐτοῦ, τὸν συνάνθρωπον, τὸν πλησίον, ἐγωϊστικοῦ ἀτόμου, καὶ ἂς ἐκπληρώσωμεν τὸν προορισμόν μας, ὁ ὁποῖος εἶναι ἡ ὁμοίωσις πρὸς τὸν Θεὸν διὰ τῆς ἐμπράκτου πρὸς Αὐτὸν πίστεώς μας. Ἂς γίνωμεν καὶ ἡμεῖς ἀναμεταδόται τῶν ἀγγελικῶν ἐξαγγελιῶν πρὸς τὴν ἀνθρωπότητα, ἡ ὁποία δεινῶς πάσχει καὶ δὲν δύναται νὰ εὕρῃ, διὰ τῶν μέσων τὰ ὁποῖα συνήθως χρησιμοποιεῖ, τὴν Εἰρήνην καὶ τὴν Εὐδοκίαν. Ἡ μόνη

ὁδὸς ἀπαλλαγῆς ἐκ τῶν πολεμικῶν καὶ τῶν οἰκονομικῶν καὶ τῶν πάσης φύσεως κρίσεων εἶναι ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός, ὁ Ὁποῖος μᾶς διεβεβαίωσεν ὅτι Αὐτὸς εἶναι ἡ Ὁδὸς καὶ ἡ Ἀλήθεια καὶ ἡ Ζωή. Δοξάζομεν, λοιπόν, ὁλοκαρδίως τὸν ἐν Ὑψίστοις καὶ μεταξὺ ἡμῶν ἀναστρεφόμενον Συγκαταβάντα Ἰησοῦν Χριστὸν καὶ συνδιακηρύσσομεν μετὰ τῶν Ἀγγέλων ὅτι εἶναι ἐφικτὴ καὶ ὑπάρχει ὄντως ἐπὶ τῆς γῆς καὶ ἐντὸς τῶν καρδιῶν μας ἡ Εἰρήνη, διότι κατηλλάγημεν τῷ Θεῷ, ὡς Αὐτὸς ηὐδόκησε σαρκωθεὶς διὰ τῆς Γεννήσεως Αὐτοῦ ἐν Φάτνῃ. Ἂς ζήσωμεν, λοιπόν, ἀδελφοὶ καὶ τέκνα ἐν Κυρίῳ ἀγαπητά, τὴν χαρὰν τῆς Γεννήσεως τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ τὴν πρόγευσιν τῶν ὅσων ἀγαθῶν διὰ τὸν ἄνθρωπον διακηρύσσει ἡ τριπλῆ ἀγγελικὴ ἐξαγγελία.Γένοιτο. Φανάριον, Χριστούγεννα ,βια’ + Ὁ Κωνσταντινουπόλεως Βαρθολομαῖος Διάπυρος πρὸς Θεὸν εὐχέτης πάντων ὑμῶν

Παύλειος Λόγος 

5 


Ποιμαντ ΧΡΙΣ †ΠΑΝΤ ΕΛΕΗΜΩΝ ἐλέῳ Θεοῦ Ἐπίσκοπος καὶ Μητροπολίτης τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Βεροίας, Ναούσης καὶ Καμπανίας Π ρ ὸ ς τὸν ἱερὸν κλῆρον καὶ τὸν ε���σεβῆ λαὸν τῆς καθ’ ἡμᾶς θεοσώστου ἐπαρχίας

«Τήν τρυφήν ἐν κρυφῇ εὕρομεν, δεῦτε λάβωμεν τά τοῦ παραδείσου ἔνδον τοῦ σπηλαίου».

6 

Παύλειος Λόγος


τορική Εγκύκλιος ΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ

Ε

ορτή τῆς τοῦ Χριστοῦ γεννήσεως, ἑορτή τῆς τοῦ Θεοῦ ἐνανθρωπίσεως, ἑορτή τῆς ἑκουσίου κενώσεως τοῦ Πλάστου χάριν τοῦ πλάσματος, καί ὁ ἱερός ὑμνογράφος μᾶς καλεῖ νά συμμετάσχουμε σέ αὐτή τήν ἑορτή ὄχι μέ τόν συνήθη τρόπο τοῦ ἑορτασμοῦ τῶν κοσμικῶν γεγονότων καί πανηγύρεων ἀλλά μέ τόν τρόπο πού ἁρμόζει στό μέγα αὐτό καί οὐράνιο γεγονός τοῦ μυστηρίου τῆς θείας οἰκονομίας. Καί ἡ πρόσκληση αὐτή δέν ἔχει ὡς στόχο νά μᾶς στερήσει τή χαρά· δέν ἔχει ὡς σκοπό νά περιορίσει τήν εὐφροσύνη πού μᾶς προσφέρει ἡ ἑορτή. Ἀντίθετα ἔχει ὡς σκοπό καί στόχο νά μᾶς δείξει τόν δρόμο πρός τήν ἀληθινή ἀπόλαυση τῆς χαρᾶς καί τήν πραγματική μετοχή μας στήν ἑορτή τῶν Χριστουγέννων. «Τήν τρυφήν ἐν κρυφῇ εὕρομεν, δεῦτε λάβωμεν τά τοῦ παραδείσου ἔνδον τοῦ σπηλαίου». Ἄν ἀναζητήσουμε τήν χαρά στήν ἐξωστρέφεια, στά λαμπρά στολίδια καί τά ἐντυπωσιακά δῶρα· ἄν ἀναζητήσουμε τήν τρυφή στά ἑορταστικά δεῖπνα καί στά πολυτελῆ ἐνδύματα· ἄν ἀναζητήσουμε τήν ἀπόλαυση στά ταξίδια καί τίς κοσμικές ἐκδηλώσεις, τότε δέν θά τή βροῦμε. Γιατί ὁ αἴτιος τῆς χαρᾶς, ὁ Χριστός, δέν βρίσκεται μέσα σέ αὐτά τά κοσμικά καί ἐπίγεια πράγματα, δέν ἔχει σχέση οὔτε μέ τήν πολυτέλεια οὔτε μέ τόν πλοῦτο. Ὡς μή ἔχων ποῦ τήν κεφαλήν κλῖναι ἦλθε στή γῆ γιά χάρη μας· ὡς βρέφος ἐσπαργανωμένο, στή φάτνη

τῶν ἀλόγων ζώων ἀνακλίθηκε. Καί ὅμως αὐτός εἶναι ὁ ἄρχων τῆς εἰρήνης· αὐτός εἶναι ἡ εὐδοκία τοῦ Θεοῦ· αὐτός εἶναι ὁ πρόξενος τῆς χαρᾶς ὅλης τῆς ἀνθρωπότητος· αὐτός εἶναι ὁ αἴτιος καί τῆς δικῆς μας χαρᾶς ὄχι μόνο σήμερα, ἑορτή τῆς γεννήσεώς του, ἀλλά σέ ὅλη μας τή ζωή. Νά γιατί ἡ χαρά καί ἡ ἀπόλαυση τῆς ἑορτῆς τῶν Χριστουγέννων δέν βρίσκεται ἐκεῖ πού συνήθως ἐμεῖς οἱ ἄνθρωποι τήν ἀναζητοῦμε· δέν βρίσκεται ἐκεῖ πού συνήθως ἀγωνιοῦμε νά φθάσουμε, νομίζοντας ὅτι θά τήν συναντήσουμε· δέν βρίσκεται στά πράγματα γιά τά ὁποῖα θλιβόμεθα, ἐπειδή δέν μποροῦμε νά ἀποκτήσουμε. Ἡ τρυφή, ἡ βαθειά καί ἐσώτερη ἀπόλαυση τῆς ἑορτῆς τῆς γεννήσεως τοῦ Χριστοῦ, βρίσκεται κρυμμένη μέσα στό σπήλαιο τῆς Βηθλεέμ· ἐκεῖ βρίσκονται τά δῶρα τοῦ παραδείσου πού ἔφερε ὁ Χριστός στή γῆ μέ τήν ἐνανθρώπισή του· ἐκεῖ βρίσκεται ὁ ἴδιος ὁ παράδεισος, τόν ὁποῖο ἀγωνιωδῶς ψάχνει ὁ ἄνθρωπος τῆς ἐποχῆς μας, ἔστω καί ἄν δέν τό παραδέχεται· ἐκεῖ βρίσκεται ὁ Χριστός, ὁ ὁποῖος μᾶς χαρίζει μέ τήν παρουσία του τήν χαρά, «ἥν οὐδείς αἴρει ἀφ᾽ ἡμῶν», καί τήν εἰρήνη, «τήν πάντα νοῦν ὑπερέχουσαν». Στό σπήλαιο τῆς Βηθλεέμ, λοιπόν, ἀδελφοί μου, ἄς σπεύσουμε ὅλοι σήμερα, ἄν θέλουμε νά αἰσθανθοῦμε τή χαρά τῆς μεγάλης ἑορτῆς. Ἐκεῖ ἄς σπεύσουμε, ἄν θέλουμε νά ζήσουμε οὐσιαστικά αὐτή τή μεγάλη ἡμέρα. Ἄς σπεύσουμε μέ διάθεση ταπεινοφροσύνης, γιατί κανείς ὑψη-

λόφρων, κανείς ἐγωιστής, κανείς ὑπερόπτης δέν μπορεῖ νά εἰσέλθει στό ταπεινό σπήλαιο τῆς Βηθλεέμ, ὅπου βρίσκεται ὁ κενώσας ἑαυτόν γιά χάρη τοῦ ἀνθρώπου Θεός. Ἄς σπεύσουμε μέ διάθεση ὑπακοῆς, σάν αὐτή πού ἔδειξε ἀπό τήν πρώτη στιγμή τοῦ Εὐαγγελισμοῦ της ἡ Παναγία Μητέρα τοῦ Κυρίου μας, ὥστε νά ἀξιωθεῖ νά κρατήσει τόν Υἱό τοῦ Θεοῦ ἐσπαργανωμένο στή μητρική της ἀγκάλη. Ἄς σπεύσουμε μέ διάθεση ἐμπιστοσύνης στήν ἀγάπη τοῦ Θεοῦ γιά μᾶς, σάν αὐτή πού ἔδειξε ὁ μνήστωρ Ἰωσήφ ἀναλαμβάνοντας τήν προστασία τῆς Παναγίας μας. Ἄς σπεύσουμε μέ πίστη, σάν αὐτή πού ἔδειξαν οἱ ποιμένες στό ἀπρόσμενο θαῦμα τοῦ οὐρανοῦ πού ἀποκαλύφθηκε μπροστά τους. Ἄς σπεύσουμε μέ λαχτάρα καί ἀφοσίωση, σάν αὐτή πού ἔδειξαν οἱ ἐξ ἀνατολῶν μάγοι, πού ἔφθασαν ἕως Βηθλεέμ γιά νά τόν προσκυνήσουν, καί ἄς τά προσφέρουμε ὅλα αὐτά ὡς δῶρα στόν δι᾽ ἡμᾶς ἐνανθρωπήσαντα Υἱό καί Λόγο τοῦ Θεοῦ. Καί τότε θά ἀξιωθοῦμε καί ἐμεῖς νά λάβουμε τά δικά του δῶρα, δῶρα τοῦ παραδείσου, μέσα στό σπήλαιο τῆς δικῆς μας ψυχῆς, πού θά ἀναγεννηθεῖ μέ τή Χάρη του. Καί τότε θά ἑορτάσουμε πραγματικά Χριστούγεννα. Διάπυρος πρός τόν δι᾽ ἡμᾶς νηπιάσαντα Θεόν εὐχέτης † Ὁ Μητροπολίτης Βεροίας, Ναούσης καί Καμπανίας Παντελεήμων

Παύλειος Λόγος 

7 


ἡ ἀπάτη τοῦ ψεύδους

ΤΟ ΠΕΠΕΡΑΣΜΕΝΟ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΥΠΑΡΞΗΣ Ὑπό Ἀρχιμανδρίτου Θεοφίλου Λεμοντζῆ, Ἀρχιερατικοῦ Ἐπιτρόπου Καμπανίας

Ε

νώ οι οπαδοί και οι θιασώτες των σύγχρονων θρησκευτικών κινήσεων που υπόσχονται την γνώση του μέλλοντος και των ανωτέρων δήθεν πνευματικών δυνάμεων μέσω της μαγείας ή της μαντείας υποστηρίζουν ότι έχουν αποκτήσει μια ανώτερη πνευματική γνώση, η πραγματικότητα του κτιστού κόσμου στον οποίο ζουν όλοι οι άνθρωποι, τους διαψεύδει. Κανένας άνθρωπος δεν μπορεί να γνωρίσει το μέλλον, κανένα ον πνευματικό και νοητό δεν έχει τη φυσική δύναμη να γνωρίσει ή να προκαθορίσει τα μέλλοντα γεγονότα. Όλα τα όντα έχουν δημιουργηθεί από τον Θεό “εκ του μη όντος”. Είναι όντα τα οποία δηλαδή δεν δημιουργήθηκαν δεν είναι μέρος της Θείας ουσίας και κατά συνέπεια δεν είναι κατά φύση θεοί. Είναι κτιστά όντα τα οποία έχουν χρονική αρχή ύπαρξης και είναι πεπερασμένα. Σε ερώτηση των μαθητών του πότε θα έρθει η Βασιλεία του Θεού ο Ιησούς απάντησε “περί δε της ημέρας εκείνης ή της ώρας, ουδείς οίδεν, ουδέ οι άγγελοι εν ουρανώ, ουδέ ο υιός, ει μη ο Πατήρ” (Μαρκ 8 

Παύλειος Λόγος

13,32). Η αποκλειστική γνώση του μέλλοντος ανήκει μόνο στον Πατέρα Θεό. Το Άγιο Πνεύμα είναι αυτό που δίνει στους ανθρώπους το χάρισμα της προφητείας. Οτιδήποτε φανερώνεται στην ύπαρξη του ανθρώπου και το οποίο είναι υπέρ φύσιν, αποτελεί δωρεά του Αγίου Πνεύματος. Προϋπόθεση απόκτησης των δωρεών του Αγ. Πνεύματος είναι η μετοχή στα μυστήρια της Εκκλησίας η συνειδητή πνευματική ζωή, και ταπείνωση. Ο αληθινός πνευματικός άνθρωπος, ο άνθρωπος που ζει “εν Αγίω Πνεύματι” είναι ο κεκαθαρμένος από τα πάθη άνθρωπος, ο ταπεινός, αυτός που ζει “εν κρυπτώ” το μυστήριο της σωτηρίας. Αλλά ακόμη και η κτίση των χαρισμάτων του Αγ. Πνεύματος στον παρόντα κόσμο δεν είναι τέλεια και πλήρης. Το πλήρες θα μας αποκαλυφθεί στο μέλλοντα αιώνα. “Βλέπομεν γαρ άρτι δι’ εσόπτρου εν αινίγματι, τότε δε πρόσωπον προς πρόσωπον, άρτι γινώσκω εκ μέρους, τότε δε επιγνώσομαι καθώς και επεγνώσθην” τονίζει ο Παύλος (Α΄ Κορ 13,12). Επειδή πολλές φορές ανάμεσα σε ομάδες ή πρόσωπα που πιστεύουν ότι διαθέτουν μαντικές δυνάμεις εμφανίζονται ενθουσιαστικές

τάσεις και φαινόμενα έκτασης θα πρέπει να αναφερθούν και τα κριτήρια της ορθής προφητείας. Αυτό που χαρακτηρίζει το χριστιανό που διακατέχεται από το προφητικό χάρισμα του Αγ. Πνεύματος είναι ο σώφρονας λογισμός. “Και οράς, ως εστι τα πάντα εν αληθεία, ιδείν παρά τοις προφήταις ειρημένα και εν ερρωμένη διανοία και εν σώφρονι λογισμώ και ούκ εν παραπληξία». Ο χριστιανός λαμβάνει τη θεία αποκάλυψη και βλέπει τα άρρητα μυστήρια του Θεού όχι σε κατάσταση αλλοφροσύνης αλλά διατηρώντας υγιή την ενέργεια του νου όπως οι μαθητές όταν ενατένιζαν το μυστήριο της αποκαλύψεως του Ιησού και οι άγγέλοι τους είπαν “Άνδρες Γαλιλαίοι, τι εστηκάτε εμβλέποντες εις τον ουρανόν; Ούτος ο Ιησούς αφ’ υμών εις τον ουρανόν αναληφθείς ούτως ελεύσεται” (Πραξ 1,11). Επίσης και ο θείος Ευαγγελιστής Ιωάννης όταν έγραψε την Αποκάλυψη είχε “ερρωμένην την διάνοιαν” καθώς αναφέρει ο Επιφάνιος Κύπρου. Η προφητεία δεν είναι αυτοσκοπός αλλά εξυπηρετεί την οικοδόμηση του σώματος της Εκκλησίας. Κατά την Παλαιά Διαθήκη οι προφήτες προπαρασκεύασαν το λαό του Θεού για να υποδεχθεί τον απεσταλμένο Του. Κατά την Καινή Διαθήκη οι χαρισματούχοι φανερώνουν τη νέα εποχή της χάριτος


που εγκαινίασε ο Ιησούς Χριστός. Σκοπός δεν είναι η πρόβλεψη των μελλούμενων γεγονότων για προσωπικά οφέλη όπως ελπίζουν αυτοί που προστρέχαν σε μάντεις αλλά η αύξηση και οικοδόμηση της Εκκλησίας. Ο ερχομός του Ιησού Χριστού στον κόσμο φανέρωσε τον καινούργιο άνθρωπο ο οποίος είναι απαλλαγμένος από τις προκαταλήψεις, δεισιδαιμονίες και τα φαντάσματα του ειδωλολατρικού παρελθόντος του. Ο Ιησούς Χριστός είναι ο ήλιος της δικαιοσύνης ο νοητός, ο ήλιος της γνώσης τον οποίο προσκυνούν αυτοί οι οποίοι πριν “οι τοις άστροις λατρεύοντες” ζούσαν μέσα στην άγνοια και το ψεύδος όπως αναφέρει και το απολυτίκιο της εορτής των Χριστουγένων. “Γνώσεσθε την αλήθειαν και η αλήθεια ελευθερώνει ημάς” (Ιωάν 8,32) προτρέπει ο Ιησούς και ο Παύλος αναφέρει στην προς Ρωμαίους επιστολή “εάν ουν ο Υιός υμάς ελευθερώση, όντως ελευθέροι έσεσθε” (Ρωμ 8,21). Η ελευθερία αυτή που προσφέρεται εν Χριστώ είναι ελευ-

θερία από τις “δυνάμεις και τους άρχοντες του αιώνος τούτου” (Εφ 6,13). Είναι ακόμη ελευθερία από τη δουλεία προσωπικών και απρόσωπων δυνάμεων που συχνά καλυμμένες μ’ ένα θρησκευτικό μανδύα επιβάλλονται στη ζωή των ανθρώπων. Ο διάβολος, ο εωσφόρος, ένα όνομα που προκάλεσε, προκαλεί και θα προκαλεί για αιώνες. Ο Θεός τον έκανε πρώτο ανάμεσα στους πρώτους. Αυτός, με τη σειρά του αρνήθηκε το δημιουργό του. Έγινε ο πατέρας της υπερηφάνειας, της αποθέωσης και αυτοθέωσης. Είναι αυτός που οδήγησε τον πρώτο άνθρωπο στην πτώση και το θάνατο και καταστάθηκε ο άρχοντας, ο το “κράτος έχοντας του θανάτου” (Εβρ. 2,14) και (Ρωμ, 6,23) τον οποίο κατήργησε ο Ιησούς Χριστός. (Εβρ.2,14). Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μια έξαρση σατανιστικών κινημάτων με διάφορες μορφές. Πριν λίγα χρόνια η Ελληνική κοινωνία είχε γίνει μάρτυρας φρικαλεωτήτων που διεπράχθησαν στο όνομα της λατρείας του σατανά. Οι φρικαλεώτητες δεν περιορίσθηκαν

σε διάφορες ασχημοσύνες αλλά κατέληξαν στο έγκλημα. Αυτό δεν αποτελεί προνόμιο της ελληνικής κοινωνίας αλλά αντίκτυπο παρόμοιων γεγονότων που συμβαίνουν σε άλλες χώρες. Δεν απαιτείται μεγάλη προσπάθεια για να χαρακτηρίσουμε τις σατανιστικές τελετές, τις τάσεις λατρείας του σατανά. Ανατριχιαστικές και επαίσχυντες που δεν αρμόζουν στο ανθρώπινο γένος. Είναι περιττό και αυτονόητο να υποστηρίξουμε ότι διαιωνίζουν τη φρίκη και το θάνατο. Θα πρέπει να σημειώσουμε ότι είναι επιτακτική η ανάγκη για μια γενική αφύπνιση των κοινωνιών για να αντιμετωπίσουν, να συνειδητοποιήσουν ότι υφίσταται ένα σοβαρό πρόβλημα. Διότι δυστυχώς η σύγχρονη παγκόσμια κοινωνία χάριν μιας δήθεν προοδευτικότητας που πρεσβεύει, αρνείται να δεχτεί τη μεγάλη έκταση του προβλήματος. Διότι σύμφωνα με τον Charles Bautelaire “το πιο έξυπνο τέχνασμα του Διαβόλου είναι το να μας πείθει ότι δεν υπάρχει”.

Παύλειος Λόγος 

9 


Ἡ Γέννηση τοῦ Θεανθρώπου Χριστοῦ μέσα ἀπό τή βυζαντινή εἰκονογραφία τοῦ Ἰωάννου Ελ. Σιδηρᾶ, Καθηγητοῦ ΤΔΑ Κομοτηνῆς

Ε

να ἀπό τά σωτηριώδη καί κοσμογονικά γεγονότα τοῦ ἱστορικοῦ γίγνεσθαι, πού ἡ θρησκευτική (ἐκκλησιαστική) τέχνη διά τῆς βυζαντινῆς εἰκονογραφίας ἀπεικονίζει, εἶναι καί αὐτό τῆς τοῦ Χριστοῦ Γεννήσεως, τό ὁποῖο ὅλως ἰδιαιτέρως συγκινεῖ καί γοητεύει τούς πιστούς. Ἡ εἰκόνα ὁμιλεῖ μέσα ἀπό τήν «σιωπή» της. Ἡ ὀρθόδοξη βυζαντινή εἰκονογραφία θέλοντας νά ἐκφράσει ὅλη τή θεολογική καί δογματική διδασκαλία τῆς Ἐκκλησίας σχετικά μέ τήν ἐνανθρώπιση τοῦ μονογενοῦς Θεοῦ Λόγου, εἰκονογραφεῖ τό κοσμοσωτήριο αὐτό γεγονός μέ ἰδιαίτερη προσοχή καί πληρότητα, στὀ ὁποῖο ἀπεικονίζεται ὅλη ἡ κτίση, λογική καί ἄλογη, νά μετέχει καί νά ἐξαίρει ὅσα παράδοξα καί θαυμαστά συντελοῦνται. Ἔτσι, στήν εἰκόνα τῆς Γεννήσεως εἰκονίζεται ἀρχικά τό Σπήλαιο, τό ὁποῖο ἔχει πολλαπλό συμβολισμό. Συμβολίζει, πρῶτον, τόν τάφο τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ καί προεικονίζει (προτυπώνει) τόν σταυρικό Του θάνατο. Δεύτερον, συμβολίζει τό σκοτεινό κράτος τοῦ Ἄδου, τό ὁποῖο θά καταλύσει διά τοῦ σταυρικοῦ θανάτου καί τῆς Άναστάσεώς Του ὁ νικητής τῆς ζωῆς καί τοῦ θανάτου, ὁ Ἰησοῦς Χριστός. Καί τρίτον, τόν 10 

Παύλειος Λόγος

εἰδωλολατρικό κόσμο πού ζεῖ στό πνευματικό σκότος, το ὁποῖο θά ἀφανίσει μέ τήν σταυρική Του θυσία καί τό φῶς τῆς Ἀναστάσεως ὁ Χριστός, ὡς μόνη πηγή τοῦ ἀληθινοῦ καί ζωογόνου φωτός. Ἐντός τοῦ ἱεροῦ Σπηλαίου, πάνω ἀπό τήν φάτνη ὅπου βρίσκεται ὁ σπαργανωμένος νεογέννητος Χριστός, εἰκονίζονται δύο ἄλογα ζῶα. Ὁ ὀρθοδόξος ἁγιογράφος ἀπεικονίζει τά δύο ἄλογα ζῶα θέλοντας νά τονίση, ἀφενός τήν «ἄλογη ἀποστασία» τοῦ περιούσιου Ἰσραηλιτικοῦ λαοῦ ἀπέναντι στό Μεσία Χριστό, ἀφετέρου δέ νά δηλώση τήν στάση καί συμπεριφορά τῆς ἀλόγου κτίσεως ἔναντι τοῦ δημιουργοῦ της, ὡς παράδειγμα πρός μίμηση καί γιά τούς ἀνθρώπους ὡς λογικῶν ὄντων. Στή συνέχεια, μέσα στήν εἰκόνα τῆς γεννήσεως, τοποθετεῖται ἐν φάτνῃ τό σπαργανωμένο θεῖο βρέφος τῆς Βηθλεέμ, σύμφωνα μέ τά γραφόμενα τοῦ Εὐαγγελιστοῦ Λουκᾶ. Μέ τόν τρόπο αὐτό τονίζεται ἡ ἀληθής καί τελεία ἀνθρώπινη φύση τοῦ σαρκωθέντος Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἐνῶ ἡ φάτνη προτυπώνει τήν Ἁγία Τράπεζα ἐπάνω στήν ὁποία καί σέ κάθε θεία λειτουργία ὁ θεάνθρωπος Χριστός αἰωνίως θυσιάζεται «ὑπέρ ἡμῶν» καί εἶναι «ἀεί ζῶν». Τό θεῖο βρέφος φέρει φωτοστέφανο, στό ὁποῖο ἀναγράφεται ἡ φράση: «Ο ΩΝ» γιά νά δηλωθῇ ἡ θεότητα τοῦ γεννηθέντος καί ἐνσαρ-

κωθέντος Χριστοῦ. Πλησίον τοῦ θείου βρέφους ἀπεικονίζεται ἡ Θεοτόκος Μαρία. Ἡ μορφή της δεσπόζει σέ ὅλη τήν εἰκόνα, ἀκριβῶς γιά νά τονισθῇ ἡ προσφορά της στήν πραγματοποίηση τοῦ ἀπροσίτου καί ἀκαταλήπτου μυστηρίου τῆς θείας Οἰκονομίας, δηλ. τῆς θείας ἐνσαρκώσεως καί ἐνανθρωπίσεως. Ἡ Θεοτόκος ἄλλοτε εἰκονογραφεῖται καθήμενη γιά νά τονισθῇ τό «τεκεῖν ἀνωδύνως» τῆς γεννήσεως τοῦ Χριστοῦ, ἐνῶ ἄλλοτε εἶναι κεκλιμένη, μετά τή γέννα, γιά νά δηλωθῇ ἔτσι ἡ τελεία ἀνθρωπίνη φύση τοῦ Ἰησοῦ. Στό ἐπάνω ἀριστερό μέρος τῆς εἰκόνος ἐμφανίζονται ἄγγελοι μέ φωτοστέφανο νά δοξολογοῦν καί νά διακηρρύτουν τό ὑπερφυές γεγονός τῆς ἐνσάρκου γεννήσεως τοῦ υἱοῦ τοῦ Θεοῦ Λόγου. Οἱ ἄγγελοι ἔκπληκτοι, μέ ἐλαφρῶς κεκλιμένη τήν κεφαλή καί τά χέρια πρός τά ἐμπρός καλυμμένα μέ τά ἰμάτιά τους, θεωροῦν τόν ἀπρόσιτο. Στό δε δεξιό ἐπάνω μέρος τῆς εἰκόνος ἔχουμε τόν εὐαγγελισμό τῶν ἀγραυλούντων ποιμένων τῶν ὁποίων ὁ ἀριθμός εἶναι, συνήθως, δύο ἤ τρεῖς καί ἐξ αὐτῶν ὁ νεώτερος εἰκονογραφεῖται συνήθως καθήμενος νά παίζῃ φλογέρα. Χαρακτηριστικό ἐπίσης εἶναι ὅτι ἄγγελος Κυρίου ἐξ οὐρανοῦ εὐλογεῖ τούς ποιμένες καί τούς ἀναγγέλλει τό σωτήριο γεγονός ὅτι «ἐτέχθη ὑμῖν σήμερον σωτήρ,


ὅς ἐστί Χριστός Κύριος» (Λουκ. Β´,11). Ἀπό δε τόν 14ο αἰ. ἔχουμε ἐντός τῆς εἰκόνος καί τόν εὐγγελισμό τῶν ποιμένων καί τήν ἐπίσκεψή τους στό θεῖο βρέφος. Τήν ὅλη σκηνή τῆς γεννήσεως συμπληρώνει καί ἡ ἐπίσκεψη τῶν τριῶν μάγων, οἱ ὁποῖοι εἰκονίζονται, ἄλλοτε ἐπάνω σέ τρία ἄλογα, ἕνα ἄσπρο, τό δεύτερο μαῦρο καί τό τρίτο κόκκινο, ὁδηγούμενοι ἀπό τόν οὐράνιο ἀστέρα, ἄλλοτε πάλι ἐμφανίζονται γονυπετεῖς καί προσκυνοῦντες ἐνώπιον τοῦ θείου βρέφους, στό ὁποῖο προσφέρουν τά δῶρα τους, χρυσό, λίβανο καί σμύρνα. Οἱ τρεῖς μάγοι παρουσιάζονται σέ τρεῖς διαφορετικές ἡλικίες. Ὁ πρῶτος γέροντας μέ ἄσπρα γένια, ὁ δεύτερος μεσήλικας μέ μαῦρα γένια καί ὁ τρίτος νέος καί ἀγένιος. Στό κάτω ἀριστερό ἤ δεξιό μέρος τῆς παραστάσεως τῆς γεννήσεως εἰκονίζεται ἡ μορφή τοῦ «συλλογιζομένου καί στεναχωρημένου» Ἰωσήφ, ὁ ὁποῖος φέρει φωτοστέφανο καί κάθεται ἔχοντας ἀκουμπισμένο τό κεφάλι του στό ἕνα χέρι του. Πλησίον τοῦ Ἰωσήφ ὁ διάβολος ὡς ταλαίπωρος καί κατηφής ποιμένας συνομιλεῖ μαζί του εἰκονιζόμενος πολλές φορές μέ κέρατα καί οὐρά. Παρουσιάζεται στόν Ἰωσήφ γιά νά τοῦ ἐνσπείρει τήν ἀμφιβολία γία τήν «ἀσπόρως καί ἀπειράνδρως» ὑπερφυσική γέννηση. Ὁ Ἰωσήφ πού ζεῖ τό δράμα τῶν ἀμφιβολιῶν καί λογισμῶν εἰκονίζεται ἐκτός τοῦ σπηλαίου γιά νά τονισθῇ ἀκριβῶς ἡ ἀπείρανδρος (ἄνευ ἀνδρός) καί ἄσπορος γέννησις ἐν Ἁγίῳ Πνεύματι τοῦ Ἰησοῦ. Ἀντιθέτως ἡ δυτική ἐκκλησιαστική ζωγραφική τῆς Ἀναγεννήσεως εἰκονίζει τόν Ἰωσήφ ἐντός τοῦ σπηλαίου, σέ συμμετρική μάλιστα θέση μέ τή Θεοτόκο. Στό κάτω δεξιό ἤ ἀριστερό μέρος τῆς εἰκόνος ἀπεικονίζεται ἡ σκηνή τοῦ λου-

τροῦ τοῦ θείου βρέφους, ἄλλοτε ὡς προετοιμασία τοῦ λουτροῦ καί ἄλλοτε ὡς τελούμενο λουτρό ἀπό δύο γυναῖκες, τήν μαῖα καί τή βοηθό της, πού κατά τή διήγηση τοῦ «ἀπόκρυφου εὐαγγελίου» τοῦ Ἰακώβ εἶναι ἡ Σαλώμη. Ὁ βαθύτερος σκοπός τῆς σκηνῆς τοῦ λουτροῦ εἶναι νά καταδείξῃ ὅτι στό πρόσωπο τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ ἔχουμε τήν τέλεια ἐνσάρκωση καί ἐναθρώπιση τοῦ Υἱοῦ Θεοῦ Λόγου ἀντικρούοντας τήν αἱρετική διδασκαλία ὅτι ὁ Ἰησοῦς Χριστός ἦταν «κατά δόκηση» (φαινομενικά) ἄνθρωπος. Τέλος, ἐπάνω ἀπό τό σπήλαιο εἰκονίζεται ὁ οὐρανός, συνήθως μέ

ἕνα ἡμικύκλιο, μέσα ἀπό τό ὁποῖο ὁ φωτεινός ἀστήρ ὡς φωτεινή δέσμη φθάνει ἕως τήν κεφαλή τοῦ θείου βρέφους, δεικνύοντας καί μέ τόν τρόπο αὐτό τή θεότητα τοῦ γεννηθέντος Χριστοῦ. Τελικῶς, «ὁ μυστικός κόσμος» τῆς εἰκόνος μέ ἕνα παράδοξο «λόγο σιωπῆς» καταφέρνει νά περάση στόν ἁπλό καί ἀμαθή πολλές φορές ἄνθρωπο ὑψηλά θεολογικά καί πνευματικά μηνύματα πού σχετίζονται μέ τήν σωτηρία καί τήν λύτρωση τοῦ ἀνθρωπίνου γένους. Προφανῶς λοιπόν οἱ ἱερές εἰκόνες ἔχουν χαρακτηρισθεῖ ὡς τό «σχολεῖο τῶν ἀγραμμἀτων».

Παύλειος Λόγος 

11 


Πρωτ. Ἰωάννης Ρωμανίδης τό συναπάντημά μας μέ τή ρωμηοσύνη

τοῦ Ἀρχιμ. Ἱερεμίου Γεωργαλῆ

Δ

έκα ἔτη παρῆλθαν ἀπό τήν πρός Κύριον ἐκδημία ἑνός ἐκ τῶν μεγαλυτέρων θεολόγων τοῦ 20ου αἰώνος, τοῦ Προφήτου τῆς Ρωμηοσύνης, ὅπως εὔστοχα χαρακτηρίσθηκε, τοῦ πατρός Ἰωάννου Ρωμανίδου. Βεβαίως δέν θά ἀποτολμήσουμε νά καταγράψουμε τήν μεγαλοσύνη τῆς προσφορᾶς του στήν Ἐκκλησία καί τό Γένος, ἀφοῦ εἶναι διακόνημα πού ὑπερβαίνει τίς δυνάμεις μας. Ἄλλωστε, τούτο ἐπιτυχῶς τό πραγματοποιοῦν οἱ σπουδαίοι μαθητές του. Ἕνα μελισσοκέρι προσευχῆς καί εἰλικρινοῦς ἐγνωμοσύνης πού μᾶς θύμισε τά ἀτίμητα τοῦ Γένους μας θέλουμε νά τοῦ προσφέρουμε. Τό νά ἐντρυφᾶς στά θεολογικά καί ἱστορικά συγγράμματα τοῦ μακαριστοῦ πατρός, Ἰωάννου Ρωμανίδου, εἶναι σάν νά λαμβάνεις εἰσπνοές πατερικῆς πνευματικότητος τοῦ 4ου αἰώνος μ.Χ.· σάν νά εἰσοδεύεις στά ἐνδότερα τῆς ἐρήμου τῶν ἁγίων ἀσκητῶν· σάν νά ἀφουγκράζεσαι τήν μαρτυρία ἀνδρείων Ὁμολογητῶν. Ὡσάν ἀετός ὑπόπτερος, κατεμεσῆς τοῦ εἰκοστοῦ αἰώνα, ἐφόρμησε ἀπό τήν Ἑσπερία ὁ μακαριστός π. Ἰωάννης διαγράφοντας πύρινη

12 

Παύλειος Λόγος

πορεία ὑπεράνω τῆς ταλαίπωρης πατρίδος μας καί μᾶς ἀποκάλυψε τό λησμονημένο μονοπάτι τῆς καθ’ ἡμᾶς Ἀνατολῆς. Κατέδειξε τούς πορφυρόχρυσους θέμεθλους τῆς πονεμένης Ρωμηοσύνης, τῆς ἀκενώτου ἐλπίδος τῆς Ὀρθοδόξου πίστεως καί πνευματικότητος. Τούτη ἡ ἀστραπόμορφη πορεία στό μισοσκόταδο τῶν καιρῶν μας τοῦ προξένησε βεβαίως θλίψεις, πικρίες καί δο��ιμασίες. Ὅμως αὐτός εἶναι ὁ ἀνηφορικός δρόμος τῆς πονεμένης Ρωμηοσύνης καί ἦταν βέβαιο ὅτι πληγωμένος θά τόν διάβαινε ὁ μεγαλοκήρυκάς της. Τά τελευταία ἔτη τῆς ἐπί γῆς πορείας του τά πέρασε μέσα στήν λησμοσύνη τῶν ἀνθρώπων. Τήν πρώτη Νοεμβρίου 2001 ὅμως ἀναβαπτίσθηκε μές τοῦ Θεοῦ τήν θύμηση, ἀφοῦ ὁ Κύριος τῆς Δόξης τόν ἐκάλεσε ἀπό τό ἐπίγειο στό οὐράνιο καί ἀχειροποίητο θυσιαστήριο. Ὁ μακαριστός π. Ἰωάννης Ρωμανίδης γεννήθηκε στόν Πειραιά στίς 2 Μαρτίου 1927. Οἱ γονεῖς του κατάγονταν ἀπό τήν Ἀραβησσό τῆς ἁγιοτόκου Καππαδοκίας καί ὁ μικρός Ἰωάννης εἶχε τήν εὐλογία ἀπό τόν Θεό νά ἀνατραφεῖ μέ τό ἦθος καί τό ὕφος τοῦ ἡγιασμένου ἐκείνου τόπου τῶν μεγάλων Πατέρων τῆς Ἐκκλησίας μας. Τόν Μάϊο τοῦ 1927 ἡ οἰκογένειά του μεταναστεύει στήν Ἀμερική καί ὁ μικρός

Ἰωάννης μεγαλώνει στό πολύβουο Manhattan τῆς Νέας Ὑόρκης. Ἀποφοίτησε ἀπό τό Ἑλληνικό Κολλέγιο τοῦ Brookline Μασσαχουσέτης καί τήν Θεολογική Σχολή τοῦ Πανεπιστημίου Yale. Ἐπίσης φοίτησε στό Ρωσικό Σεμινάριο τοῦ Ἁγίου Βλαδιμήρου τῆς Ν. Ὑόρκης, στό Ρωσικό Ἰνστιτοῦτο τοῦ Ἁγίου Σεργίου στό Παρίσι καί στό Μόναχο τῆς Γερμανίας.Ἦταν Διδάκτωρ τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς τοῦ Ἐθνικοῦ καί Καποδιστριακοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν, τῆς Φιλοσοφικῆς Σχολῆς τοῦ Πανεπιστημίου τοῦ Harvard (School of Arts and Sciences), ὁμότιμος καθηγητής τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς τοῦ Ἀριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης καί ἐπισκέπτης καθηγητής τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς τοῦ Ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Δαμασκηνοῦ τοῦ Πανεπιστημίου τοῦ Balamand τοῦ Λιβάνου ἀπό τό 1970. Πρεσβύτερος χειροτονήθηκε τό 1951 καί διετέλεσε ἐφημέριος σέ ἐνορίες τῶν Η.Π.Α. Ἀπό τό 1958 ἕως τό 1965 ὑπηρέτησε ὡς καθηγητής στήν Θεολογική Σχολή τοῦ Τιμίου Σταυροῦ. Ἀπό δέ τό 1970 ἕως τό 1984 δίδαξε Δογματική στή Θεολογική Σχολή τοῦ Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Ἡ συμμετοχή του στούς ἐπισήμους θεολογικούς διαλόγους μέ τίς ἄλλες χριστιανικές ὁμολογίες, ὡς ἐκπροσώπου τοῦ Οἰκουμενικοῦ


Πατριαρχείου καί τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος, ἀποκάλυψε περίτρανα τήν εὐφυία του καί τήν ἀκραιφνή ὀρθόδοξη θεολογική του κατάρτιση· κυρίως ὅμως κατέδειξε τό γνήσιο ἡσυχαστικό του βίωμα. Ἐξέχοντα ἔργα τοῦ π. Ἰωάννου εἶναι ἡ διδακτορική του διατριβή «Τό Προπατορικό ἁμάρτημα» πού προκάλεσε σεισμό στά θεολογικά γράμματα, ἡ «Ρωμηοσύνη», ἡ «Δογματική καί Συμβολική Θεολογία τῆς Ὀρθοδόξου Καθολικῆς Ἐκκλησίας» καί πολλά ἄλλα. Ἡ παρουσία τοῦ π. Ἰωάννου στά θεολογικά δρώμενα τῆς Ἑλλάδος κατά τόν 20ο αἰῶνα ἀποτελεῖ οἰκονομία καί εὐλογία Θεοῦ, ἀφοῦ εἶναι ἐκ τῶν ἐλαχίστων-πού μετά παρησσίας πολλῆς- κατείγγειλε τά δεσμά τῆς ἡθικιστικῆς καί σχολαστικῆς αἰχμαλωσίας μας δείχνοντας παράλληλα τόν περιφρονημένο δρόμο τῆς ὀρθοδόξου ἡσυχαστικῆς παραδόσεως. Διετράνωσε τόν θεραπευτικό χαρακτῆρα τῆς Ὀρθοδόξου θεολογίας. Ὑπενθύμησε τήν ὁδό τῆς σωτηρίας ἀναλύοντας πατερικῶς τά τρία ἀγωνιστικά στάδια τῆς πνευματικῆς ζωῆς, δηλαδή τῆς καθάρσεως, τοῦ φωτισμοῦ καί τῆς θεώσεως. Κατέδειξε τήν σημασία τῆς Μυστηριακῆς καί ἀσκητικῆς ζωῆς τῆς Ἐκκλησίας μας γιά τήν κατά Χριστόν προκοπή τοῦ πιστοῦ. Δίδαξε τήν ἐπιστροφή

στούς Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας, πού εἶναι οἱ γνήσιοι ἐρμηνευτές τοῦ Εὐαγγελίου τοῦ Χριστοῦ. Μέ τήν ἐμπεριστατωμένη ἱστορική του ἔρευνα ἀπέδειξε τίς συντονισμένες προσπάθειες τῆς φραγκεμένης Δύσης νά ἀλλοιώσει τόν ὀρθόδοξο χαρακτήρα τῆς καθ’ἡμᾶς Ἀνατολῆς. Ἡ ἐπί γῆς πορεία τοῦ μακαριστοῦ π. Ἰωάννου Ρωμανίδου εἶναι ἕνα θαυμαστό καί παράδοξο γεγονός γιά τήν νεοελληνική πραγματικότητα. Μεγάλωσε στήν κοσμοπολίτικη Νέα Ὑόρκη. Σπούδασε σέ Καθολικά καί Προτεσταντικά Πανεπιστήμια. Ἄφησε ἀξιοζήλευετες θέσεις στό ἐξωτερικό καί ἐπέστρεψε στήν πατρίδα του γιά νά καταθέσει τό τάλαντό του. Συνομιλοῦσε μέ τόν ἀμερικανό, τόν εὐρωπαῖο, τόν ἄραβα, τόν καθολικό, τόν προτεστάντη, τόν μουσουλμάνο χωρίς νά ἐπηρεάζεται διόλου ἀπό τό ἦθος καί τήν κουλτούρα τους. Ποίο ἦταν τό ἀκριβό μυστικό του λοιπόν; Τό ἡσυχαστικό περιβάλλον τῆς οἰκογένείας του, τοῦ ἔδωσε τό ὀρθόδοξο κριτήριο σκέψης καί ζωῆς. Ὁ πολύτιμος πλοῦτος τῆς Ρωμαίϊκης παραδόσεως πού τοῦ μετέδωσαν οἱ Καππαδόκες γονεῖς του, κυρίως ἡ μητέρα του, ἡ ὁποία ἐκοιμήθη ὡς μοναχή Εὐλαμπία στό Μοναστήρι τοῦ Ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Θεολόγου τῆς Σουρωτῆς, ἦταν ἡ

ἀπαντοχή του. Τ’ ἀκούσματα τῶν ἀλλοτινῶν αἰώνων τῆς Ὀρθόδοξης Αὐτοκρατορίας τῆς Ρωμανίας, τῶν Οἰκουμενικῶν Συνόδων, τῶν Μεγάλων Πατέρων, τῶν καλλινίκων Μαρτύρων, τῶν ἡσυχαστῶν Μοναχῶν τοῦ ὑψηλοῦ πολιτισμοῦ τῆς Ρωμηοσύνης ἦταν ὁ γλυκασμός του. Ὁ μακαριστός π. Ἰωάννης Ρωμανίδης διάβηκε μέ θεοπρεπεῖς βηματισμούς τό ἀνηφορικό διαβατικό τῆς Πατερικῆς Θεολογίας. Κατέδειξε τόν ἡσυχαστικό χαρακτῆρα καί τήν οἰκουμενική ἐμβέλεια τῆς Ρωμηοσύνης πέρα ἀπό ἐθνικιστικές καί ἐθνοφυλετικές ἀγκυλώσεις. Βεβαίως, οἱ Ὀρθόδοξες θέσεις καί τοποθετήσεις τοῦ ἀειμνήστου π. Ἰωάννου συσσώρευσαν τό μένος τῶν ἐν τῇ Δύσῃ ἀδελφῶν μας, ἀλλά καί τῶν ἐνταῦθα δυτικοθρεμμένων, ὁρισμένοι ἐκ τῶν ὁποίων προσπάθησαν μέ ψεύδη καί χαλκεύματα νά ὑποβιβάσουν τήν προσωπικότητα τοῦ μεγάλου αὐτοῦ θεολόγου. Ὅμως ὁ Προφήτης τῆς Ρωμηοσύνης μεταβέβηκε τοῦ θανάτου εἰς τήν ζωήν χωρίς νά ἀντιληφθεῖ ὅτι ὁπίσω του ἀκολούθησε μέγα πλῆθος μαθητῶν. Ἡ ἐκτενής ἱκεσία του γιά τά ἀτίμητα τῆς Ρωμαίϊκης παραδόσεως ἀναμφισβήτητα θά φέρει καρπόν πολύ. Καί τό μνημόσυνον αὐτοῦ εἰς γενεάν καί γενεάν. Ἀμήν.

Παύλειος Λόγος 

13 


Η συμβολή των αρχόντων της πόλης στην ανοικοδόμηση, ανακαίνιση και στον εξωραϊσμό των ναών της Βέροιας Το παράδειγμα του ναού του Αγίου Νικολάου του Άρχοντος Καλοκρατά

Η

Βέροια είναι γνωστή Βυζαντινή πόλη. Ύψιστη κληρονομιά γι’ αυτήν, δημιουργήματα μιας άλλης εποχής, αποτελούν, μεταξύ άλλων, και οι πολλοί βυζαντινοί ναοί που σώζονται εντός των ορίων της. Οι ναοί αυτοί ανοικοδομήθηκαν, κατά κύριο λόγο, στα

14 

Παύλειος Λόγος

του Εμ. Ξυνάδα βυζαντινά χρόνια, ενώ στα μετέπειτα χρόνια είτε ανακαινίστηκαν είτε εξωραΐστηκαν, αφού οι κατακτητές δεν επέτρεπαν την ανοικοδόμηση νέων, παρά μόνο την ανοικοδόμηση ναών οι οποίοι είχαν καταστραφεί, στο ίδιο σημείο. Αυτού του είδους την ανοικοδόμηση, την ανακαίνιση ή τον εξωραϊσμό των ναών, σε πολλές περιπτώσεις αναλάμβαναν πρόσωπα με εξέχουσα κοινωνική θέση, οι οποίοι έφεραν την επωνυμία του άρχοντος. Έτσι λοιπόν

με τον όρο «Άρχοντας» θα πρέπει να εννοήσουμε πρόσωπα που τις περισσότερες φορές έχουν ευγενική καταγωγή, εξέχουσα θέση στην κοινωνία καθώς επίσης και οικονομική επιφάνεια, ενώ συγκεκριμένο κοινωνικό ή κοινοτικό αξίωμα θα πρέπει να θεωρηθεί επικουρικό και όχι δεδομένο. Άλλωστε στα δύσκολα χρόνια της Οθωμανοκρατίας είναι δύσκολο να διανοηθούμε ότι απλοί λαϊκοί άνθρωποι, χωρίς οικονομική άνεση αναλάμβαναν παρόμοια έργα που απαιτούσαν υψη-


λές δαπάνες. Παλαιότερη μαρτυρία για την συμβολή τοπικού άρχοντα σε εργασίες που αφορούν ναό της πόλης, είναι αυτή του έτους 1518/9, η οποία αναφέρεται στην οικονομική συμβολή του Άρχοντα Δημητρίου του γραμματικού στην τοιχογράφηση του ναού του Αγίου Γεωργίου του μικρού. Εκτός από τη συγκεκριμένη πληροφορία, η επιγραφή μας δίνει τη δυνατότητα να διαπιστώσουμε την επανεμφάνιση των τοπικών αρχόντων στα κοινά. Συμμετοχή η οποία είχε διακοπεί με την άλωση της πόλης από τους Οθωμανούς. Από τότε η τάξη των δυνατών παραγκωνίστηκε και στη διοίκηση της πόλης δεν είχε λόγο ο Ελληνικός πληθυσμός. Για τη συγκεκριμένη εξέλιξη πληροφορεί ο Ιωάννης Χορτασμένος τον πρωτονοτάριο της Μητροπόλεως Θεσσαλονίκης, Ιωάννη Ταρρωνά (Θ. Παπαζώτος, Η Βέροια και οι ναοί της, 1994, σ.229). Η συγκεκριμένη κατάσταση αρχίζει να μετατρέπεται από τις αρχές του 16ου αιώνα οπότε και επαναδραστηριοποιούνται οι τοπικοί άρχοντες όπως ο προαναφερόμενος Άρχοντας Δημήτριος γραμματικός. Από αυτό το χρονικό σημείο και εξής παρατηρούμε να γίνονται ανακαινίσεις και εξωραϊσμοί βυζαντινών ναών πάντα στα πλαίσια των προβλεπομένων νόμων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Μεταξύ των Βυζαντινών ναών της Βέροιας περιλαμβάνονται και δέκα, οι οποίοι τιμώνται στο όνομα του Αγίου Νικολάου. Πράγματι, εντυπωσιάζει και μόνο ο αριθμός τους, καθώς το όνομα του Αγίου έχει συνδυαστεί, κυρίως με τις παραθαλάσσιες περιοχές. Σύμφωνα με το Γ. Χιονίδη, ο μεγάλος αριθμός των ναών του Αγ. Νικολάου στη Βέροια, δικαιολογείται από το γεγονός ότι αυτή αποτέλεσε τόπο διαμονής ξένων, οι οποίοι καταγόμενοι από διάφορα μέρη της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, πολλές φορές παραθαλάσσια, αφιέρωναν ναούς στο όνομα του Αγ. Νικολάου (Χιονίδης Ιστορία της Βέροιας, Β΄, 1970, σ.173). Τρεις από τους δέκα ναούς σήμερα δεν σώζονται καθώς καταστράφηκαν από πυρκαγιές ή κατεδαφίστηκαν κατά τη χάραξη του νέου ρυμοτομικού σχεδίου της πόλης. Πρόκειται για τον Άγιο Νικόλαο τον Ακαταμάχητο, τον Άγιο Νικόλαο τον Ξηλοτραβηχτή, ο οποίος ανήκε στην ενορία του Αγίου Ιωάννη και τον Άγιο Νικόλαο του Φραντζή, στη θέση του οποίου σήμερα σώζεται ομώνυμο παρεκκλήσι – προσκυνητάρι.

Οι υπόλοιποι επτά είναι οι ναοί του Αγίου Νικολάου του Άρχοντα Καλοκρατά (ή Άγιος Νικόλαος ο Αμόλευτος – Γαβριηλίδης, Προσκύνημα, σ.233), του Αγίου Νικολάου της Δεξιάς και του Αγίου Νικολάου (Αγ.Συρίδωνα) του Βλάχικου (ενορία Αγ. Γεωργίου), Αγίου Νικολάου της Γ��ύρνας και Αγίου Νικολάου της Μακαριώτισσας (ενορία Αγ. Ιωάννη), Αγίου Νικολάου του Μοναχού Ανθίμου (ενορία Αγ. Αντωνίου) και τέλος Αγίου Νικολάου (Αγ. Φαναρίου) του Ψαρά (ενορία Αγ. Αναργύρων). Όλοι οι παραπάνω ναοί χτίστηκαν ή ανακαινίστηκαν με τη συνδρομή προσωπικοτήτων της εποχής. Απόδειξη αποτελούν οι επιγραφές που διασώζουν τα ονόματα και τα τυχόν αξιώματά τους αλλά σε κάποιες περιπτώσεις και προσωπογραφίες τους συμπεριλαμβανόμενες στην τοιχογράφηση του ναού (βλ. τη Βασίλω η ο οποία εικονίζεται στο νάρθηκα του ναού του Αγίου Νικολάου της Γούρνας). Παρακάτω θα αναφερθούμε ενδεικτικά στο ναό του Αγίου Νικολάου του Άρχοντα Καλοκρατά, προκειμένου να παρουσιάσουμε τα πρόσωπα τα οποία συνέδραμαν στην ανοικοδόμηση, ανακαίνιση ή τον εξωραϊσμό του ναού. Ο ναός του Αγίου Νικολάου του Άρχοντα Καλοκρατά υφίσταται ήδη τον 14ο αιώνα, όπως αποδεικνύεται από τοιχογραφίες που σώζονται στο εσωτερικό του. Ο ναός στη μορφή που σώζεται σήμερα, ανακαινίστηκε ριζικά και τοιχογραφήθηκε το έτος 1566, από τον άρχοντα Κομνινό Καλοκρατά, σύμφωνα με κτητορική επιγραφή που σώζεται στο δυτικό υπέρθυρο της εισόδου του κυρίως ναού. Η επιγραφή αναφέρει: «+ Ἀνηγέρθη ἐκ βόθρου (sic) κ(αι) ἀνιστορείθη ὁ θεῖος κ(αὶ) πάνσεπτος ναὼς τοῦ ἐν ἁγίεις π(ατ)ρ(ὸ)ς ἡ/ μῶν ἀρχιεράρχου κ(αὶ) θαυματουργοῦ Νικολάου διὰ συνδρομεῖς, κόπου ται κ(αὶ) ἐξόδου / τοῦ ἐντιμοτάτου ἄρχου κυροῦ Κομνινοῦ Καλοκρατᾶ˙ κ(αὶ) ἀρχιερατεύοντος τοῦ πα/νιερωτάτου Θεοφάνους Βεῤί(ας), ἐπί ἔτους ζοε΄ Ὀκτωβρίου εἰς τὰς ε΄». Ο Άρχοντας Κομνινός Καλοκρατάς πιθανότατα συνδέεται με την Βυζαντινή οικογένεια Καλοκρατά, που είναι γνωστή ήδη από το 14ο αιώνα (Θεοχαρίδης, «Μια διαθήκη και μια δίκη Βυζαντινή», Μακεδονικά Παράρτημα 2, 1962, σ.22). Επίσης είναι γνωστό ότι ο Κομνινός Καλοκρατάς αφιέρωσε χειρόγραφο Ευαγγελιστάριο που γράφτηκε το 1511, στην ίδια εκκλησία, το οποίο σήμερα φυλάσσεται στη

Δημόσια Βιβλιοθήκη της Βέροιας (Λ. Πολίτης, «Συνοπτική αναγραφή χειρογράφων ελληνικών συλλογών», Ελληνικά, Παράρτημα 25, 1976, σ.36, αρ. 5 – Αρ. Ταξ. Δ.Κ.Β.Β.- Κ.Β. 10Β). Η χρονολογία αφιέρωσης του Ευαγγελισταρίου στο ναό του Αγίου Νικολάου είναι άγνωστη, καθώς δεν περιέχεται στο σημείωμα του χειρογράφου, ενώ η μοναδική χρονολογημένη πληροφορία, συνδέεται με τη συγγραφή του και, όπως αναφέραμε αμέσως παραπάνω, είναι το έτος 1511. Το 1566 ο ναός, όπως επίσης προαναφέραμε, ανακαινίζεται. Δεν θα ήταν υπερβολή να υποθέσουμε ότι το Ευαγγελιστάριο αφιερώθηκε από τον Καλοκρατά στον ανακαινισμένο πλέον ναό του Αγίου Νικολάου. Προβληματισμό προκαλεί ο όρος «Κυρός», χαρακτηρισμό που λαμβάνει ο Καλοκρατάς στην επιγραφή τοιχογράφησης του ναού. Αν ο χαρακτηρισμός θέλει να δηλώσει τον κεκοιμημένο τότε μας οδηγεί στο συμπέρασμα ότι η αγιογράφηση του (αν όχι και η ανακαίνιση) έγινε ή ολοκληρώθηκε μετά το θάνατό του, τον οποίο, με αυτό σαν δεδομένο, μπορούμε να τοποθετήσουμε στα μέσα του 16ου αιώνα. Από άλλες επιγραφές που σώζονται στην τοιχογράφηση του ναού πληροφορούμαστε για την συμβολή σε αυτήν και άλλων κατοίκων της πόλης και πιθανόν περιοίκων του ναού, όπως του Αλεξίου της συζύγου του και των τέκνων αυτών, οι οποίοι χρηματοδοτούν την τοιχογραφία του Αγίου Νικολάου, η οποία τοποθετείται στη δυτική όψη του βόρειου τοίχου του ναού και χρονολογείται στην ίδια περίοδο με την υπόλοιπη αγιογράφηση του ναού, δηλαδή το έτος 1566. Τέλος το όνομα του Μιχαήλ Χωραφά μαρτυρείται σε επιγραφή πλησίον άλλης τοιχογραφίας του Αγίου Νικολάου, τοποθετημένης στο νάρθηκα, πάνω από τη θύρα εισόδου του ναού. Η επιγραφή χρονολογείται στο 17ο αιώνα. Πιθανότατα και ο Μιχαήλ να ήταν ένα από τους ανθρώπους οι οποίοι αφιέρωσαν ή δαπάνησαν για το ναό. Από το παραπάνω παράδειγμα γίνεται εμφανής η συμβολή αρχόντων και άλλων επιφανών προσώπων με οικονομική επιφάνεια στην ανοικοδόμηση και τον εξωραϊσμό των ναών της πόλης. Για το συγκεκριμένο θέμα θα μπορέσουμε να έχουμε μια σφαιρική άποψη όταν ολοκληρωθεί ευρύτερη έρευνα η οποία αφορά το σύνολο των ναών της πόλης. Παύλειος Λόγος 

15 


Ἡ θέση τῆς Θεοτόκου στήν ὑμνολογία τῶν Χρισ

Ἀρχιμανδρίτου ‘Αρσενίου Χαλδαιόπουλου 16 

Παύλειος Λόγος


στουγέννων.

Η

παρουσία τοῦ Χριστιανισμοῦ μέσα στόν κόσμο, πέρα ἀπό τήν ἀλλαγή τῆς ροῆς τῆς ἱστορίας πού ἐπέφερε, ἔγινε ταυτόχρονα καί ἀφορμή γενέσεως πολιτισμοῦ καί τέχνης. Πολλοί βέβαια, μπορεῖ νά μήν δέχτηκαν ἀνά τούς αίῶνες ἤ καί νά μή δέχονται, ἀκόμη καί σήμερα, τό καινό μήνυμα πού φέρνει ἡ Ἐκκλησία στόν κόσμο, κανείς ὅμως δέν μπορεῖ νά ἀμφισβητήσει τά πολιτισμικά μνημεῖα τέχνης καί λόγου πού προσέφερε ὁ Χριστιανισμός στήν ἀνθρωπότητα. Ἡ ἁγιογραφία, ἡ ὑμνολογία, ἡ ναοδομία, ἡ χρυσοκεντητική, ἡ ἀσημουργία μέσα στήν λειτουργική ζωή τῆς Ἐκκλησίας ἄνθισαν καί παρήγαγαν πλούσιους καρπούς, ἀντικείμενα μελέτης ἑνός πολιτισμοῦ πού συμβατικά, ἄν καί συχνά ἄστοχα, ὀνομάζεται ἀπό πολλούς Βυζαντινός. Ἀπό τήν πλευρά ὅμως τῆς Ἐκκλησίας ἡ τέχνη δέν θεωρεῖται μόνον ὡς καλλιτεχνική ἔκφραση τοῦ θρησκευτικοῦ συναισθήματος τοῦ πιστοῦ. Ἡ τέχνη γιά τόν χριστιανό γίνεται ὁ σπόγγος πού ἀπορροφᾶ τό ξεχείλισμα τῆς ἀγάπης του γιά τόν Θεό, γίνεται ἀγωγός τῆς δογματικῆς καί ἁγιοπατερικῆς παράδοσης, διδάσκαλος, ἐμπνευστής, ἀφορμή δοξολογίας τοῦ Θεοῦ, ἀλλά τό πιό σημαντικό, γίνεται ἡ πιό γνήσια ἔκφραση τοῦ λειτουργικοῦ βιώματος τῆς Ἐκκλησίας. Γιά τό λόγο αὐτό καί οἱ ἱεροί ὕμνοι τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας ἀν καί εἶναι καλλιτεχνικές δημιουργίες μεγάλων, παλαιῶν καί νέων, δημιουργῶν πού δέ στεροῦνται σέ τέχνη, τεχνοτροπία, γραμματοσυντακτική ὀρθότητα καί μέλος σέ σχέση μέ τίς ἄλλες ποιητικές δημιουργίες τῶν ἀνά τούς αἰῶνες καλλιτεχνῶν, κρούουν ταυτόχρονα τίς πιό εὐγενεῖς χορδές τῆς ἀνθρώπινης ψυχῆς, ἀφοῦ διά μέσου αὐτῶν ὁ πιστός ἐπικοινωνεῖ μέ τόν Δημιουργό του. Ἀπό πολύ νωρίς, ἐπηρεασμένη ἀπό τά λατρευτικά πρότυπα τῆς περιρέουσας ἀτμόσφαιρας τῆς γέννησής της, ἡ Ἐκκλησία ἐνέταξε τούς ὕμνους στήν λογική λατρεία της, προσδίδοντας σ’ αὐτούς μία βαρύνουσα θέση. Ἡ ὑμνολογία γιά τήν Ἐκκλησία, ἐκφράζει τό δόγμα, τήν διδασκαλία, τήν παράδοση καί ἐν γένει τό λειτουργικό βίωμα τῶν πιστῶν. Μέσα ἀπό τούς ὕμνους πού ψάλλονται στίς τακτές καί ἔκτακτες τελετές καί ἀκολουθίες, μαζί μέ τά ἀναγνώσματα καί τίς εὐχές, ὁ πιστός Παύλειος Λόγος 

17 


ὁδηγεῖται σέ προσευχητική ἔνωση μέ τόν Θεό, διδάσκεται τά ἱερά νοήματα τῶν ἑορτῶν καί ὁμολογεῖ μαζί μέ τόν ψάλτη τίς ἀλήθειες καί τά δόγματα τῆς πίστεως ὅπως αὐτά διατυπώνονται μέσα κατά τήν ψαλμώδησή τους. Θά μπορούσαμε μάλλιστα νά ποῦμε ὅτι οἱ ὕμνοι προσφέρουν στόν πιστό, ὡς «μασημένη τροφή», ὄλο τό νόημα καί τό θεολογικό στίγμα τῆς ἑκάστοτε ἑορτῆς μέ τρόπο εὔληπτο, μέσα στά λειτουργικά πλαίσια τῆς Ὀρθοδόξου λατρείας. Ἡ συχνή χρήση στίχων ἀπό τήν ὑμνολογία σέ κηρύγματα καί ἐρμηνευτικές ὁμιλίες ἀλλά καί ἡ διαδικασία γιά τήν πρός λειτουργική χρήση ἔγκριση ἀπό τήν ἐπισήμη ἐκκλησία νέων ὕμνων φανερώνει τήν εἰδική βαρύτητα τῆς ὑμνολογίας στή ζωή τῆς Ἐκκλησίας ἀλλά καί τήν παραδοχή της ὡς διαμορφωτή λειτουργικοῦ βιώματος. Ἐπιστρέφοντας λοιπόν, στό κυρίως θέμα, σημαντικό θά ἦταν νά ἐπισημάνουμε ἀρχικά τήν γενικότερη θέση τοῦ ἱεροῦ προσώπου τῆς Κυρίας Θεοτόκου στήν ὑμνολογία τῆς Ἐκκλησίας. Ἡ τιμή καί ἡ διαρκής λειτουργική ἀνάμνηση τῆς Μητέρας τοῦ Κυρίου στήν Ἐκκλησία εἴχε ὡς ἀποτέλεσμα νά συντεθοῦν ἀμέτρητοι ὕμνοι γιά τόν σεβάσμιο πρόσωπό της, οἱ ὁποίοι διανθίζουν τίς ὑμνολογικές ἀνθοδέσμες κάθε ἀκολουθίας καί ἑορτῆς. Σέ ὅλα τά εἴδη τροπαρίων δηλ. κοντάκια, κανόνες, προσόμοια, καθίσματα, πέρα ἀπό αὐτά τῶν θεομητορικῶν ἑορτῶν, ὑπάρχουν πολυπληθεῖς ὕμνοι ἀφιερωμένοι στήν Θεοτόκο, ἀνεξαρτήτως τῆς ἑορτῆς γιά τήν ὁποία ἔχουν αὐτά γραφεῖ. Καθημερινῶς, στίς ἀκολουθίες τοῦ ἑσπερινοῦ, τοῦ ὄρθρου, τῶν ὡρῶν καί τοῦ ἀποδείπνου ψάλλονται ἤ ἀναγινώσκονται πλήθος θεοτοκίων. Ἡ πληθώρα τῶν ἀφιερωμενων στή Θεοτόκο ὕμνων ἔρχεται ἀκριβῶς νά πιστοποιήσει τήν σπουδαιότητα τοῦ ἔργου καί τῆς θέσης της στό σχέδιο τῆς σωτηρίας τοῦ ἀνθρώπου ἀλλά καί τήν ἰδιαίτερη σχέση πού ἔχουν ἀναπτύξει οἱ ἀνά τούς αἰῶνες πιστοί μαζί της. Ἡ Παναγία ὑμνεῖται ὡς Μητέρα τοῦ Θεοῦ ἀλλά καί ὡς Μητέρα, Σκέπη, Προστασία, Βοήθεια, Ἐλπίς, Ὑπέρμαχος Στρατηγός, Πρεσβεία θερμή καί Τεῖχος ἀπροσμάχητον τοῦ κάθε πιστοῦ. Περιδιαβαίνοντας τά ἐν χρήσει λειτουργικά κείμενα ὅλου τοῦ χρόνου θά διαπιστώσουμε ὅτι ἡ ἐκκλησία «δέν χορταίνει» νά ψάλλει καί νά ὑμνεῖ τήν δόξα τῆς Θεοτόκου.

18 

Παύλειος Λόγος

Ἐπικοινωνεῖ μαζί της ἀκόρεστα, παρακαλῶντας τήν διαρκῶς νά ἀπλώνει τήν Ἱερά Σκέπη της πάνω ἀπό τήν Ἐκκλησία. Πέρα ὅμως ἀπό τήν διαρκῆ παρουσία τῆς Θεοτόκου στήν ἐνιαύσια ὑμνολογία καί τίς πλήρεις ἀκολουθίες τῶν θεομητορικῶν ἑορτῶν ἀξίζει νά μελετήσουμε τήν βαρύνουσα θέση της στήν ὑμνολογία τῶν Χριστουγέννων. Ἐκ πρώτης ὅψεως στήν ἀκολουθία τοῦ Μηναίου τῆς ἑορτῆς τῆς Γεννήσεως τοῦ Κυρίου δέν ὑπάρχουν θεοτοκία (τά συνήθη ἀφιερωμένα στή Θεοτόκο τροπάρια πού συναντοῦμε στίς ἀκολουθίες ὅλου τοῦ ἔτους). Θά προκαλοῦσε βέβαια ἐντύπωση ἡ ἐλλειψη θεοτοκίων στήν πανήγυρη μίας ἑορτῆς ὅπου τό πρόσωπο τῆς Θεοτόκου κατέχει δεσπόζοντα ρόλο, ἀλλά τό παραπάνω φαινόμενο συμβαδίζει μέ τήν πρακτική τῆς ἐκκλησίας νά ἀντικαθιστᾶ κατά τίς μεγάλες Δεσποτικές ἑορτές τά θεοτοκία μέ τροπάρια τῆς ἑορτῆς. Παρόλη ὅμως τήν ἔλλειψη τῶν θεοτοκίων ἡ πλειονότητα, ἄν ὄχι τό σύνολο τῶν ὕμνων τῶν Χριστουγέννων ἔχουν ἐκτενεῖς ἀναφορές στό ἱερό πρόσωπο τῆς Θεοτόκου, σέ σημεῖο πού θά μποροῦσαν νά χαρακτηριστοῦν ὅλα τά τροπάρια τῆς ἑορτῆς ὡς θεοτοκία. Στίς προεόρτιες μάλλιστα ἀκολουθίες τά παρατιθέμενα θεοτοκία ἀναφέρονται στήν ἑορτή, ἐνῶ τήν κυριώνυμο ἡμέρα τά τροπάρια τῆς ἑορτῆς ἀναφέρονται στή Θεοτόκο. Ἀπό τήν ἀμφίδρομη αὐτή ταύτιση τῶν τροπαρίων τῆς ἑορτῆς μέ τά ἐλείποντα θεοτοκία τῆς ἀκολουθίας τῆς 25ης Δεκεμβρίου μποροῦμε νά συμπεράνουμε ὅτι ἡ φαινομενική ἀπουσία ἀφιερωμένων εἰδικά στήν Θεοτόκο ὕμνων ὑπερκαλύπτεται ἀπό τίς διαρκεῖς ἀναφορές τοῦ προσώπου τῆς Θεοτόκου στό σύνολο τῆς ἀκολουθίας τῶν Χριστουγέννων. Θά μπορούσαμε κάλλιστα νά ποῦμε ὅτι οἱ τόσο συχνές ἀναφορές στή Θεοτόκο κατά τήν ἑορτή τῶν Χριστουγέννων προσιδιάζουν περισσότερο σέ Θεομητορική πανήγυρη παρά σέ Δεσποτική. Γιά τό λόγο αὐτό, ἄλλωστε, τήν δεύτερη ἡμέρα τῶν Χριστουγέννων πού ἡ Ἐκκλησία τιμᾶ τήν Ὑπεραγία Θεοτόκο, ἑορτάζοντας τήν θεομητορική ἑορτή τῆς Συνάξεως, ψάλλονται καί πάλι οἱ ἴδιοι ὕμνοι τῆς κυριωνύμου ἡμέρας. Βέβαια, θα μπορούσε κάποιος νά ἰσχυριστεῖ ὅτι εἶναι πολύ φυσική ἡ διαρκής ὑπόμνηση τοῦ προσώπου

τῆς μητέρας κατά τήν ἑορτή μίας γέννησης. Γιά τήν ὑμνολογία ὅμως καί κατ’ ἐπέκταση γιά τή θεολογία τά πράγματα δέν εἶναι τόσο ἀπλά. Ἡ Θεοτόκος δέν εἶναι ἕνα ἀπρόσωπο ὄργανο στό σχέδιο τοῦ Θεοῦ. Οὔτε πάλι μπορεῖ νά θεωρηθεῖ ὡς ἕνα ἀκόμη ἀπό τό πολλά πρόσωπα πού προβάλονται ἀπό τήν Ἁγία Γραφή. Ἡ Θεοτόκος δέν εἶναι μία γυναῖκα πού ἔτυχε νά γενήσει τόν Υἱό τοῦ Θεοῦ, ἀπεναντίας εἶναι «ἡ ἐκλελεγμένη ἐκ πασῶν τῶν γενεῶν γενέσθαι Μήτηρ Θεοῦ». Ἡ Θεοτόκος εἶναι αὐτή πού προτυπώθηκε πολλάκις στήν Παλαιά Διαθήκη, πού προφητεύθηκε ἀπό τούς προφήτες. Εἶναι ἠ ἐκλεκτή ὕπαρξη πού μέ τήν ὑπερβολική της ἀρετή καί καθαρότητα ἤλκυσε τήν Χάριν τοῦ Θεοῦ καί ἀξιώθηκε νά γίνει κατοικητήριό Του. Ταυτόχρονα, ἡ συμμετοχή της στό σχέδιο τῆς Θείας Οἰκονομίας δέν ἀποτελεῖ ἐξαναγκαστική καί ἀκούσια πράξη ὑποταγῆς στή θεϊκή δύναμη, ἀλλά ἐλεύθερη καί ἐκούσια ἐπιλογή της, ὅπως φανερώνεται ἀπό τήν καινοδιαθηκική διήγηση τοῦ Εὐαγγελισμοῦ. Μέσα ἀπό αὐτό τό πρίσμα βλέπει καί ἡ ὑμνολογία τήν Μητέρα τοῦ Χριστοῦ. Στήν πλειοψηφία τῶν ὕμνων, τόσο τῆς κυριωνύμου ἡμέρας τῶν Χριστουγέννων, ὅσο καί τῶν προεορτίων καί μεθεόρτων ἀκολουθιῶν ἡ Θεοτόκος ἀποκαλεῖται μέ τά οὐσιαστικοποιημένα ἐπίθετα «Παρθένος» καί «Κόρη» (Ἡ Παρθένος σήμερον..., ...Παρθένον θηλάζουσαν..., ...ἐκών δέ τεχθεῖς ἐκ Κόρης...). Ἡ χρήση τῶν παραπάνων ἐπιθέτων δηλώνουν ἀκριβῶς αὐτή τή βαρύνουσα θεολογική παρουσία τῆς Θεοτόκου στό σχέδιο τῆς Θείας Οἰκονομίας, ἐνῶ παράλληλα ὑπενθυμίζουν διαρκῶς τό θαῦμα τοῦ Μυστηρίου. Στό δίστιχο τοῦ Συναξαρίου τῆς ἑορτῆς διαβάζουμε: «Θεός τό τεχθέν, ἡ δέ Μήτηρ Παρθένος, τί μεῖζον ἄλλο καινόν εἶδεν ἡ κτίσις;». Τό μέγα Μυστήριο τῆς ἐνανθρωπίσεως τοῦ Θεοῦ Λόγου ἔρχεται νά ἐπιβεβαιώσει ἡ ὑπέρ λόγον ἐκ Παρθένου Γέννησή Του. Τό βάθος ὅμως τοῦ Μυστηρίου δέν περιορίζεται μόνο στή σάρκωση τοῦ Λόγου καί τήν Παρθενική Γέννησή Του ἀλλά κυρίως στή σωτηρία τοῦ άνθρώπου. Ἔτσι τό ἱερό πρόσωπο τῆς Θεοτόκου ὑμνεῖται ὡς «σωτηρίας ἀπαρχή... τῷ κόσμῳ παντί», περιβεβλημένο μέ τήν θεολογική βαρύτητα τῆς ἱερῆς ἀποστολῆς του στήν σωτηριολογική προοπτική τοῦ σχεδίου τῆς Θείας Οἰκονομίας.


Ὁ ἱερός ὑμνογράφος στέκεται ἐκστατικός μπροστά στήν Παναγία Παρθένο. Πλημμυρισμένος ἀπό τή θεϊκή μεγαλιότητα καί συγκατάβαση τοῦ Θεοῦ πού γίνεται ἄνθρωπος, ἀφήνει νά ξεχειλίσει ἡ εὐχαριστία του πρός Αὐτόν μέσα ἀπό τούς ὕμνους. Παραδόξως ὅμως δοξάζοντας τόν εὐεργέτη Θεό στρέφει τό βλέμμα του στόν ἄνθρωπο, προτρέποντας τούς πιστούς «Δεῦτε ἀνύμνήσωμεν τήν Μητέρα τοῦ Σωτῆρος...» (ἰδιόμελο αἴνων). Παρακινεῖ τό λαό τοῦ Θεοῦ νά ὑμνήσει τήν Ὑπεραγία Θεοτόκο, τόν ἄνθρωπο, τόν καθ’ ὅλα ὅμοιο μέ μᾶς πού στάθηκε καθαρός μπροστά στό Θεό καί ἔγινε ἡ ἀπαρχή τῆς Σωτηρίας. Ὁ ἱερός ὑμνογράφος στέκεται ἐκστατικός μπροστά στήν Ὑπεραγία Θεοτόκο καί λίγο πρίν τό τέλος τοῦ Ὄρθρου, στά στιχηρά τῶν αἴνων ἀπευθύνεται πρός Αὐτήν «...Θεοτόκε πρέσβευε τῷ ἐκ σοῦ τεχθέντι σωθῆναι ἡμᾶς». Ἡ σωτηρία τῆς ἀνθρωπότητας πέρασε μέσα ἀπό τήν Θεοτόκο. Ἡ σωτηρία μας περνάει μέσα ἀπό τήν Θεοτόκο γι’ αὐτό κι ἔχουμε ἀνάγκη τίς πολύτιμες πρός τόν Υἱό της πρεσβείες της. Παράλληλα ὅμως στήν ὑμνολογία τῶν Χριστουγέννων γίνονται πολλαπλές ἀναφορές στή συνάρτηση τῆς ὑπακοῆς τῆς Θεοτόκου καί τῆς σωτηρίας πού αὐτή προξένησε, μέ τήν παρακοή τῆς Εὔας καί τήν ἐξορία ἀπό τόν Παράδεισο. «... Ὦ βάθος πλούτου καί σοφίας καί γνώσεως Θεοῦ! ἡ προξενήσασα τόν θάνατον πάσῃ σαρκί, τῆς ἁμαρτίας τό ὄργανον, σωτηρίας ἀπαρχή ἐγένετο τῷ κόσμῳ παντί διά τῆς Θεοτόκου..» (δοξαστικό ἀποστίχων ἑσπερινοῦ) «Θεοτόκε Παρθένε, ἡ τεκοῦσα τόν Σωτῆρα, ἀνέτρεψας τήν πρώτην κατάραν τῆς Εὔας...» (ἰδιόμελον αἴνων).

Ἡ διάσπαση τῶν σχέσεων μεταξύ Θεοῦ καί ἀνθρώπου τό δειλινό τῆς παρακοῆς στόν κῆπο τῆς Ἐδέμ εἶχε ὡς ἀποτέλεσμα τήν φθορά καί τό θάνατο στό γένος τῶν ἀνθρώπων. Αἰῶνες καί χιλιετίες ὁ ἄνθρωπος δέν μπόρεσε νά ἐπιστρέψει στήν χαμένη πατρίδα του γιατί δέν κατάφερε νά ἀποκαστήσει τήν ἀγαπητική σχέση του μέ τόν Θεό. Δέν βρέθηκε κανείς νά ἐπανορθώσει. Δέ βρέθηκε κανείς

νά ἐλκύσει τή Χάρη Του, νά κοινωνήσει μαζί Του, νά ἀποκτήσει ξανά τήν χαμένη πατρίδα, τήν ἕνωση μέ τόν Θεό. Σήμερα λοιπόν, τήν ἡμέρα τῶν Χριστουγέννων, στό πρόσωπο τῆς Θεοτόκου ἐπανορθώνεται ἡ παρακοή τῶν πρωτοπλάστων. Ἡ ἐν ταπεινώσει ὑπακοή τῆς Θεοτόκου καί ἡ ὁλοπρόθυμη καί ἀνιδιοτελής ὑπηρεσία της στό σχέδιο τοῦ Θεοῦ ἀποκαθιστᾶ τίς διαρηχθείσες σχέσεις. Ὁ ἄνθρωπος πλέον κοινωνεῖ μέ τόν Θεό, ἀπολαμβάνει καί πάλι τήν

χαμένη πατρίδα, ἑνώνεται μέ τό Θεό ἀδιάσπαστα. «... Παρθένος καθέζεται, τά Χερουβείμ μιμουμένη, κατέχουσα έν κόλποις Θεόν Λόγον σαρκωθέντα..» (ἰδιόμελο αἴνων). Ὁ Θεός χαρίζει στόν ἄνθρωπο τή σωτηρία καί ὁ ἀνθρωπος στό Θεό τή σάρκα. Βρίσκει ὁ Θεός ἅγιο κατοικητήριο τήν Παναγία Παρθένο καί ἀναπαύεται σ’ αὐτήν καί ὁ ἄνθρωπος ἑνώνεται καί πάλι μέ τόν Θεό ἀδιάρηκτα. Ἡ εἰκόνα τῆς Θεοτόκου πού βαστᾶ στά χέρια της τόν Υἱό καί Θεό της εἶναι ἡ ἀπόδειξη τῆς ἐπανένωσης Θεοῦ καί ἀνθρώπου. Στήν όρθόδοξη παράδοση ἔτσι, πάντα μαζί, εἰκονίζονται ὁ Υἱός μέ τήν Μητέρα, ὁ Θεός μέ τόν ἄνθρωπο, ἑνωμένοι καί πάλι, συμφιλιωμένοι, σέ μιά σωτήρια κοινωνία ἀγάπης. Δοξάζουμε καί ὑμνοῦμε στήν ὀρθόδοξη ἐκκλησία τήν Ὑπεραγία Θεοτόκο, στήν ἑορτή τῶν χριστουγέννων, καί πάλιν καί πολλάκις, καί καθ’ ὅλη τήν διάρκεια τοῦ ἔτους γιατί ἀναγνωρίζουμε τήν μοναδική προσφορά της στό ἔργο τῆς σωτηρίας μας, τήν ἀνεπανάληπτη ἀρετή καί καθαρότητά της ἀλλά καί τήν μητρική παρρησία πρός τόν Υἱό της. Δοξάζουμε καί ὑμνοῦμε τήν Παναγία, τόν ἄνθρωπο πού εἶπε τό μεγάλο ΝΑΙ γιά τή σωτηρία μας καί δέν θά πάψουμε ἐμεῖς οἱ ὀρθόδοξοι, μέχρι τῆς τελευταῖας μας ἀναπνοῆς, νά τήν εὐχαριστοῦμε καί νά ὁμολογοῦμε τό ὑπέρ λόγον μεγαλεῖο της. «Στέργειν μέ ἡμᾶς ὡς ἀκίνδυνον φόβῳ, ρᾶον σιωπήν τῷ πόθῳ δέ Παρθένε, ὕμνους ὑφαίνειν συντόνως τεθηγμένους, έργῶδες ἐστί ἀλλά καί Μήτηρ σθένος, ὅσῃ πέφυκεν ἡ προαίρεσις δίδου». Παύλειος Λόγος 

19 


Ἅγ. Ἀθανάσιος Πατελάρος ὁ καθιστός ἅγιος στό Χάρκοβο

τοῦ Μον.Γερασίμου Μπεκέ

Α

πό 30 Νοεμβρίου μέχρι και 3 Δεκεμβρίου οι σεβασμιώτατοι Μητροπολίτες Βεροίας κ. Παντελεήμων και Ελασσώνος κ. Βασίλειος μετέβησαν στην Ουκρανία και πραγματοποίησαν προσκύνημα στο ιερό λείψανο του αγίου Αθανασίου Πατελάρου που βρίσκεται στον ιερό καθεδρικό ναό Ευαγγελισμού της Θεοτόκου της Μητροπόλεως Χαρκόβ. Τους δύο Μητροπολίτες συνόδευσαν καθ όλη τη διάρκεια της παραμονής τους στην Ουκρανία εντεταλμένοι κληρικοί του Γραφείου εξωτερικών υποθέσεων της εκκλησίας της Ουκρανίας. Αμέσως μετά την άφιξή τους στο Κίεβο έγιναν δεκτοί από τους θεοφιλεστάτους Επισκόπους κ. Νικόδημο και κ. Παντελεήμονα στην ιερά μονή Θεοφανείων στα περίχωρα του Κιέβου και στη συνέχεια πραγματοποιήθηκε επίσκεψη της ιεράς αρχιεπισκοπής Μπελάϊα Τσερκόβ όπου βρισκόταν τα ιερά λείψανα του αγίου Δημητρίου. Πραγματοποιήθηκε δέηση στον καθεδρικό ναό και στη συνέχεια ο Αρχιεπίσκοπος Μπελάϊα Τσερκόβ κ. Μητροφάνης δέχθηκε τους δύο ιεράρχες στο επισκοπικό μέγαρο. Την επομένη ημέρα μετέβησαν στην ιερά Μητρόπολη Χαρκόβ η οποία χηρεύει και έγιναν δεκτοί από τον τοποτηρητή Αρχιεπίσκοπο κ. Ονούφριο στην έδρα της Μητροπόλεως. Το επόμενο πρωί τελέστηκε αρχιερατικό συλλείτουργο στον καθεδρικό ιερό ναό Ευαγγελισμού της Θεοτόκου κατά το οποίο προεξήρχε ο σεβ. Μητροπολίτης Βεροίας κ. Παντελεήμων και στο τέλος της θείας λειτουργίας έγινε παράκληση ενώπιον του ιερού λειψάνου του αγίου Αθανασίου Πατελάρου το οποίο είναι ακέραιο και καθιστό. Μετά τη θεία λειτουργία πραγματοποιήθηκε επίσκεψη στον ιερό ναό αγί-

20 

Παύλειος Λόγος

ου Αλεξάνδρου Μητροπολίτου Χαρκόβ που είναι ιερομάρτυρας καθώς και σε άλλες ιερές μονές της περιοχής. Την Παρασκε��ή 2 Δεκεμβρίου πραγματοποιήθηκε προσκύνημα στην ιερά Λαύρα του Κιέβου καθώς επίσης και στον ιερό ναό αγίας Σοφίας που λειτουργεί ως Μουσείο. Το απόγευμα οι δύο ιεράρχες συναντήθηκαν με τον επίσκοπο κ. Αλέξανδρο, διευθυντή του γραφείου εξωτερικών υποθέσεων της Εκκλησίας της Ουκρανίας με τον οποίο συζήτησαν διάφορα θέματα. Ο επίσκοπος κ. Αλέξανδρος ευχαρίστησε εκ μέρους της Εκκλησίας της Ουκρανίας τον Μητροπολίτη Βεροίας κ. Παντελεήμονα για την αποστολή του ιερού λειψάνου του αγίου Δημητρίου για προσκύνηση και αγιασμό του πιστού λαού της Ουκρανίας κατά το μήνα Νοέμβριο.

βιογραφικά του αγίου Αθανασίου H Αποστολική Εκκλησία της Κρήτης από των πρώτων χρόνων του χριστιανικού μηνύματος ανάδειξε πολλούς αγίους οι οποίοι με την ζωή και τα έργα τους αγίασαν την γη τους και πρόσφεραν τους εαυτούς τους στην υπηρεσία του ευσεβούς λαού της Νήσου. Άγιοι μάρτυρες και ασκητές, μοναχοί και ιερωμένοι, αρχιερείς και πρεσβύτεροι πότισαν με το τίμιο αίμα και τον ίδρωτα τους τη γη για τη δόξα και την αίγλη της Εκκλησίας. Ένας τέτοιος Κρητικός στην καταγωγή και πολύ λίγο γνωστός ήταν και ο άγιος Αθανάσιος ο Πατελλάρος (ο καθήμενος, όπως τον ονομάζουν οι


Ρώσοι) που τίμησε τον τόπο της καταγωγής του και αναδείχτηκε άγιος σε μια ξένη χώρα, όπου μέχρι σήμερα με τα θαύματα του επιμαρτυρεί την αγιότητα του. Η εποχή που έζησε ο Αθανάσιος χαρακτηρίζεται για τις εσωτερικές της ανωμαλίες σ’ ολόκληρη την Ανατολή, ιδιαίτερα στην Κωνσταντινούπολη, λόγω των επεμβάσεων των ξένων πρεσβευτών αλλά και των παπικών και προτεσταντών που τους επηρέαζαν και τους καθοδηγούσαν. Ήταν μια εποχή συγκρούσεων και αντιθέσεων, συκοφαντιών και κατηγοριών, υποκρισίας και προδοσίας, δωροδοκιών και φθηνών διακανονισμών. Ο Θρόνος της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας ήταν το επίκεντρο όλων αυτών των καταστάσεων. Μέσα λοιπόν σ΄ αυτό το κλίμα γεννήθηκε γύρω στα 1580 στην Κρήτη ο Αλέξιος Πατελλάρος (ή Πατελάρος), ο μετέπειτα άγιος Αθανάσιος. Η Κρήτη τότε ήταν κάτω από τους Ενετούς κι έτσι ο μικρός Αλέξιος μορφώθηκε στα σχολεία τους και έλαβε κατώτερη και ανώτερη μόρφωση σύμφωνα με τα δικά τους μέτρα. Μορφώθηκε αρκετά καλά ώστε έγινε σύντομα ένας συγκροτημένος φιλόσοφος, φιλόλογος και εξαίρετος ομιλητής. Από μικρός έδειξε ιδιαίτερη συμπάθεια και κλίση προς το μοναχισμό. Γι’ αυτό πορεύθηκε προς το Όρος Σινά και το Άγιον Όρος, όπου γνώρισε και έζησε από κοντά το μοναστικό ιδεώδες. Μελέτη και προσευχή ήταν τα όπλα του, που τον βοήθησαν στην συνέχεια σε μια περιπετειώδη ζωή. Στο Άγιον Όρος εγκαταβίωσε στην μονή Εσφιγμένου, αφού προηγουμένως έζησε για λίγο σε μονή στην Θεσσαλονίκη, όπου εν τω μεταξύ χειροτονήθηκε διάκονος και πήρε το όνομα Ανανίας. Απ’ εκεί ταξίδεψε στους Αγίους Τόπους και στην επιστροφή του έζησε μόνος πια σ’ ένα κελλί κοντά στις Καρυές. Η ζωή του τώρα ήταν ασκητική, αφιερωμένη ολοκληρωτικά στη νηστεία, τη μελέτη και την προσευχή. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου χειροτονήθηκε πρεσβύτερος και άλλαξε το όνομά του σε Αθανάσιος, το οποίο διατήρησε σ’ όλη την υπόλοιπη ζωή του. Την εποχή εκείνη πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως ήταν ο εθνομάρτυρας Κύριλλος Λούκαρις, που καταγόταν επίσης από την Κρήτη. Ο Κύριλλος Λούκαρις πληροφορήθηκε για την ανώτερη κατάρτιση, αλλά και τα προσόντα του Αθανάσιου. Στη Θεσσαλονίκη, που υπηρέτησε για μικρό χρονικό διάστημα, απέκτησε τη φήμη μεγάλου ιεροκήρυκα και θαυμάσιου χειριστή του

προφορικού και γραπτού λόγου. Τον κάλεσε έτσι ο Κύριλλος Λούκαρις στην Κωνσταντινούπολη, όπου τον διόρισε προσωπικό του γραμματέα και σύμβουλο. Εκτίμησε τις γνώσεις και τις αρετές του, γι’ αυτό σύντομα ο Αθανάσιος χειροτονήθηκε μητροπολίτης Θεσσαλονίκης (1630-1634). Τα γεγονότα όμως στο Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως δεν είχαν θετική εξέλιξη. Ο προστάτης και ευεργέτης του Κύριλλος Λούκαρις με τις ξένες επεμβάσεις, ιδιαίτερα των Ιησουϊτών, εξορίζεται στην νήσο Τένεδο και τη θέση του καταλαμβάνει ο ίδιος ο Αθανάσιος. Δεν έμεινε όμως για αρκετό χρονικό διάστημα στον Πατριαρχικό Θρόνο. Κατόρθωσε να παραμείνει μόνο σαράντα μέρες. Κατηγορίες και συκοφαντίες τον βρίσκουν στερημένο κάθε δικαιώματος αλλά και καθηρημένο. Στην κατάσταση αυτή ο Αθανάσιος βρήκε πάλι καταφύγιο στο Άγιον Όρος, στο παλαιό του κελλί στις Καρυές, αλλά

όχι για πολύ. Τον Σεπτέμβριο του 1635 ο Αθανάσιος έφθασε στην Αγκώνα της Ιταλίας. Δεν έμεινε όμως για πολύ εκεί. Στις 25 Οκτωβρίου τον βρίσκουμε στην Βενετία. Με τη μεσολάβηση γνωστών του προσπάθησε να επανέλθει στο Θρόνο της Κωνσταντινουπόλεως ή της Θεσσαλονίκης. Απαίτηση των Ενετικών αρχών και άλλων στενών συνεργατών της κούριας του Βατικανού ήταν να γράψει ομολογία πίστεως προς τον Πάπα της Ρώμης. Αυτό δεν το έκανε ο Αθανάσιος. Αφού ταξίδεψε στη συνέχεια στη Χίο, Πάτμο, Πάρο, Μήλο, Κύθηρα, Ζάκυνθο και Κέρκυρα, κατόρθωσε με την επέμβαση της Ενετικής εξουσίας να επανέλθει στη μητρόπολη Θεσσαλονίκης. Εδώ παρέμεινε από τον Αύγουστο του 1637 μέχρι τον Ιούνιο του 1638. Οι διαμάχες όμως στο Πατριαρχείο συνεχίστηκαν λόγω των ξένων επεμβάσεων. Έτσι στο θρόνο ανέβηκε τώρα ο Κύριλλος Κονταρής, αφού οι Ιησουίτες Παύλειος Λόγος 

21 


στραγγάλισαν τον Κύριλλο Λούκαρι. Η κατάσταση αυτή δεν ήταν καθόλου ευχάριστη. Έτσι ο Αθανάσιος, φοβούμενος για την ζωή του, εγκαταλείπει τη Θεσσαλονίκη και φθάνει μέσω Κωνσταντινουπόλεως στη Χίο. Αλλά και πάλι οι διάφορες συγκυρίες τον βοήθησαν να επανέλθει στη Θεσσαλονίκη, αυτή τη φορά προεδρικώς. Από τον Αύγουστο του 1639 μέχρι το 1643 παρέμεινε εκεί, έχοντας υπό την κυριαρχία του και την πατριαρχική μονή των Βλατάδων. Στην συνέχεια ο Αθανάσιος ταξίδεψε «εις τα μέρη της άνω Μυσίας». Σε μια μονή του Ιασίου ο Αθανάσιος εφησύχαζε γράφοντας διάφορα έργα και μεταφράζοντας βιβλία της Αγίας Γραφής στη Νεοελληνική γλώσσα Με τους εκεί ηγεμόνες ανέπτυξε φιλικές σχέσεις, αφού στόχος του ήταν να επιστρέψει σαν πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως. Τελικά επιστρέφει τον Ιούνιο του 1652 και παραμένει μόνο σαράντα μέρες. Οι σχέσεις του αγίου Αθανασίου με τη Ρωσία χρονολογούνται από την εποχή που ήταν μητροπολίτης Θεσσαλονίκης. Τα πολλά χρέη της μητροπόλεως του τον ανάγκασαν να απευθυνθεί στον τσάρο της Ρωσίας Αλέξιο για βοήθεια. Έτσι βλέπουμε ήδη το πρώτο του γράμμα μόλις ανέλαβε την διοίκηση της μητροπόλεως Θεσσαλονίκης το 1631. Με πολύ πόνο παρακαλεί τον Τσάρο να συμπαρασταθεί στη δύσκολη αυτή περίοδο που καταδυναστεύεται από τους Τούρκους. Στις 24 Αυγούστου του 1643 επαναλαμβάνει τις παρακλήσεις του προς τον τσάρο της Ρωσίας. Στο γράμμα αυτό φαίνεται ο πόνος του Πατελλάρου για την άδικη συμπεριφορά των Τούρκων. Ονομάζει τον τσάρο της Ρωσίας μόνο προστάτη των Ορθοδόξων και τον καλεί να έλθει αρωγός και βοηθός. Είναι η μόνη ελπίδα όλων των Ορθοδόξων για να σώσει τη μητρόπολη Θεσσαλονίκης από τα χρέη. Την πρώτη φορά, δηλ. το 1631, έστειλε το γράμμα του στον Τσάρο με κάποιο Επίσκοπο Κοσμά από τη μονή Ιβήρων του Αγίου Όρους. Είναι σημαντικό το γεγονός ότι αυτός ο Κοσμάς εκ μέρους του Αθανασίου έστειλε στον Τσάρο λείψανα του αγίου Γρηγορίου του Παλαμά και άγιο μύρο από τον άγιο Δημήτριο. Μαζί με τις εκκλήσεις του Αθανασίου έφθασε και εκείνη του πατριάρχη Κυρίλλου Λούκαρι, που υπεστήριζε τις προσπάθειες του Αθανασίου. Τόσο ο Τσάρος όσο και ο μητροπολίτης Μό-

22 

Παύλειος Λόγος

σχας έστειλαν μικρό χρηματικό ποσό στον Αθανάσιο, λόγω δικών τους οικονομικών δυσκολιών. Στη συνέχεια με την ευκαιρία της επίσκεψης κάποιου αρχιμανδρίτη Γρηγορίου από την μονή Αγίου Παντελεήμονα του Αγίου Όρους, ο Αθανάσιος γράφει ξανά στον Τσάρο και του απο-

στέλλει μύρο από τον άγιο Δημήτριο. Πληροφορεί μάλιστα τον Τσάρο ότι τα λείψανα του αγίου Γρηγορίου του Παλαμά θαυματουργούν στη Θεσσαλονίκη και εισηγείται τη μεταφορά του χεριού του Αγίου στη Ρωσία για ευλογία και θεραπεία των πιστών του βασιλείου του. Στα γράμματα αυτά του Αθανασίου φαίνεται ο βαθύς του πόνος από τις ταλαιπωρίες που του προκαλούσαν οι Τούρκοι λόγω των μεγάλων χρεών της μητροπόλεως του και με έντονο τρόπο εκλιπαρεί τον τσάρο της Ρωσίας να δείξει γενναιοδωρία. Αλλά και από

τη Μολδαβία διάφοροι άλλοι ιερωμένοι έγραψαν στον τσάρο της Ρωσίας προσπαθώντας να βοηθήσουν τον Αθανάσιο στις προσπάθειές του να σώσει τήν μητρόπολη Θεσσαλονίκης από τα χρέη. Τον Σεπτέμβριο του 1645 μια άλλη έκκληση έφθασε στον νέο τσάρο της Ρωσίας Αλέξιο. Όλες οι άλλες είχαν απευθυνθεί στον τσάρο Μιχαήλ. Απ’ έδώ αρχίζει ένα νέο κεφάλαιο στη ζωή του Αθανασίου, σύντομο μεν αλλά πολύ σημαντικό για τις σχέσεις Ρωσίας και Οικουμενικού Πατριαρχείου. Ο Αθανάσιος έφθασε στη Μόσχα στις 15 Απριλίου 1653 συνοδευόμενος από πολλούς ιερωμένους και λαϊκούς, όπως τον αρχιμανδρίτη Νεόφυτο και τον κελλάρη Γρηγόριο του μοναστηρίου της Αναλήψεως της Κρήτης, τον αρχιμανδρίτη Χριστόφορο από τη Θεσσαλονίκη, τον αρχιμανδρίτη Δοσίθεο από τα Ιωάννινα, και άλλους διακόνους και λαϊκούς. Ο αυτοκράτορας της Ρωσίας στις 22 Απριλίου δέχθηκε επίσημα τον πρώην Κωνσταντινουπόλεως Αθανάσιο και τη συνοδεία του. Η υποδοχή ήταν λαμπρή με όλες τις πρέπουσες τιμές. Ο αυτοκράτορας έστειλε το προσωπικό του άλογο, για να μεταφέρει τον Αθανάσιο στα ανάκτορα της Μόσχας μαζί με τον Έλληνα διερμηνέα. Η άφιξη του Αθανασίου ήταν επιβλητική. Η υποδοχή από τον Τσάρο και τους δικούς ��ου έγινε στην τραπεζαρία του παλατιού. Ένας διάκονος της αυλής του Τσάρου παρουσίασε τον Αθανάσιο και τη συνοδεία του στον Τσάρο με τα εξής λόγια: «Μεγάλε αυτοκράτορα και τσάρε, πρίγκιπα Αλέξιε Μιχαήλοβιτς, αυτοκράτορα όλης της Ρωσίας και κάτοχε πολλών κρατών – Αθανάσιος ο πρώην πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως και οι άλλοι γέροντες σε σένα, μεγάλε αυτοκράτορα, υποβάλλουν την υπακοή τους». Στη συνέχεια πρόσφερε ο Πατριάρχης τα εξής δώρα στον αυτοκράτορα: μια εικόνα του Σωτήρος Χρίστου, ένα ξύλινο ανάγλυφο σταυρό, λείψανα του Ευαγγελιστή Ματθαίου, το άγιο μύρο που ευλόγησαν οι τέσσερις πατριάρχες της Ανατολής, από τον αρχιμανδρίτη των Ιωαννίνων ένα ξύλινο σταυρό, από την Κρήτη λείψανα του αγίου Αλεξίου, ανθρώπου του Θεού. Στη συνέχεια ο Πατριάρχης Αθανάσιος εξεφώνησε λόγο και ο αυτοκράτορας ρωτούσε να μάθει σχετικά με τη σωτηρία εν συντομία. Μετά ο αυτοκράτορας ζήτησε από τον Πατριάρχη να καθίσει για ν’ ακούσει τα δώρα του Τσάρου: ένα ασημένιο κύπελλο, δαμασκηνό ύφασμα και άλλα


ενδύματα και εκατό ρούβλια… Η υπόλοιπη συνοδεία του Πατριάρχη έλαβε επίσης άλλα μικρότερα δώρα και χρηματικό ποσό. Ένα μικρό απόσπασμα από τον λόγο του Αθανάσιου είναι σημαντικό να αναφερθεί:… «Είμαστε με το θέλημα του Θεού πτωχοί και χάσαμε τους Έλληνες βασιλείς μας για τις αμαρτίες μας και τώρα ζούμε κάτω από τον ζυγό των απίστων. Μόνο συ ο Τσάρος είσαι προστάτης και στύλος της πίστεως και βοηθός στις καταστροφές μας…». Ο πρώην Κωνσταντινουπόλεως Αθανάσιος και η συνοδεία του επισκέφτηκαν την Λαύρα του Αγίου Σεργίου και άλλες μεγάλες μονές της Ρωσίας. Εν τω μεταξύ ο Τσάρος υστέρα από παράκληση του Αθανασίου του χάρισε μια πλήρη αρχιερατική στολή με μίτρα και εγκόλπιο, όπως και πολλές εικόνες για την μονή του Αγίου Νικολάου της Μολδαβίας. Στις 12 Δεκεμβρίου εκλήθησαν εν νέου ο Πατριάρχης και η συνοδεία του από τον Τσάρο για την αποχαιρετιστήρια τελετή της επιστροφής. Τους δέχθηκε τώρα στην χρυσή αίθουσα του Θρόνου. Ακολούθησε η ίδια τελετή και προσεφέρθησαν στο τέλος φαγητά και ποτά στους υψηλούς επισκέπτες. Ο Αθανάσιος άφησε στον Τσάρο ένα εκτενές ευχαριστήριο γράμμα και αναχώρησε με την συνοδεία του μέσα στο βαρύ χειμώνα με χιόνια και φοβερό κρύο. Γι’ αυτό κουρασμένος από την πορεία του αυτή αναγκάστηκε να σταματήσει για λίγο στην μονή της Μεταμορφώσεως στην πόλη Λουβνί της Ουκρανίας. Έφθασε περίπου εκεί στις αρχές Φεβρουαρίου του 1654. Αισθανόμενος ότι πλησιάζει το τέλος του συνέταξε την πνευματική του διαθήκη διαθέτοντας όλα τα ποσά που του έδωσε ο Τσάρος σε διάφορα μοναστήρια, όπως σ’ όλες τις μονές του Αγίου Όρους, στην μονή της Αγίας Αναστασίας στη Θεσσαλονίκη, στο μοναστήρι του Σινά, σε διάφορες μονές των Ιεροσολύμων και στις μονές Αγίου Νικολάου και Αρχαγγέλου Μιχαήλ της Ρουμανίας. Άφησε επίσης μερικά ποσά στους συνοδούς του και μερικά για τα έξοδα της κηδείας του και τα μνημόσυνα υπέρ αναπαύσεως της ψυχής του. Στις 5 Απριλίου 1654 ο πρώην Κωνσταντινουπόλεως Αθανάσιος άφησε την τελευταία του πνοή εκεί στη μονή της Μεταμορφώσεως. Σύμφωνα με τη διήγηση βρέθηκε ο Αθανάσιος με το Ευαγγέλιο στα χέρια του ευλογών τον κόσμο. Οι τελευταίες του λέξεις ήταν: «Ω Κύριε δέξου το πνεύμα μου».

Είναι άξιο λόγου να αναφερθεί εδώ η ιδιαίτερη τιμή που έτρεφε προς τη μονή του Σινά, αφού άφησε στον τότε αρχιεπίσκοπο Ιωσήφ μια πλήρη αρχιερατική στολή, μίτρα, εγκόλπιο και ιερά σκεύη. Το 1662 ο μητροπολίτης Γάζας Παΐσιος Λιγαρίδης (του Πατριαρχείου Ιεροσολύμων) σε όραμα είδε τον Αθανάσιο να τον προστάζει να ανοίξει τον τάφο του. Ο Παΐσιος Λιγαρίδης επισκεπτόταν τυχαία την μονή της Μεταμορφώσεως. Πληροφόρησε αμέσως τον τότε ηγούμενο Βίκτωρα για το παράξενο όραμά του και την εμφάνιση του Αθανασίου.

Τότε όλη η αδελφότητα της Μονής ύστερα από πολύωρες παρακλήσεις και αγρυπνία, με την ευλογία του τότε μητροπολίτη Κιέβου Ιωσήφ, ανοίξανε τον τάφο του Αθανάσιου, για να βρεθούν μπροστά σε μια μεγάλη έκπληξη. Ο άγιος Αθανάσιος βρέθηκε καθιστός πάνω στο θρόνο του, όπως τάφηκε, με το σώμα του άφθορο και σε στάση δεήσεως και προσευχής. Τότε επήραν το σκήνωμα του και το τοποθέτησαν στον μεγαλοπρεπή ναό της Μεταμορφώσεως της Μονής την 1η Φεβρουαρίου 1662. Βέβαια το άφθορο λείψανο του Αγίου πολλές φορές μεταφέρθηκε από τόπο σε τόπο, όταν υπήρχε ανάγκη ανακαινίσεως του ναού. Όταν το 1684 άρχισε την ανοικοδόμηση του μεγάλου καθεδρικού ναού της Μεταμορφώσεως, το άγιο λείψανο μεταφέρθηκε στον ιερό ναό του αγίου Γεωργίου. Εκεί έμεινε μέχρι το 1692, οπότε εγκαινιάστηκε ο

καθεδρικός ναός. Ο τότε μητροπολίτης Κιέβου Βαρλαάμ με πολλή μεγαλοπρέπεια εγκαινίασε το ναό και το άγιο λείψανο τοποθετήθηκε εκεί. Όταν το 1728 ο θόλος του ναού γκρεμίστηκε, το ολόσωμο σκήνωμα του Αγίου μεταφέρθηκε στον ξύλινο ναό του Αρχαγγέλου Μιχαήλ. Από εκεί υστέρα από ένα ατύχημα, για σίγουρη φύλαξη, το 1736 μεταφέρθηκε στον πέτρινο ναό του Ευαγγελισμού. Εκεί έμεινε μέχρι το 1743, όταν πια ο μεγάλος αυτός καθεδρικός ναός της Μεταμορφώσεως έλαβε την τελική του μορφή. Η τελετή έγινε από τον τότε μητροπολίτη Κιέβου Τιμόθεο, ο όποιος στη συνέχεια, στις 26 Αυγούστου 1743, έγινε μητροπολίτης Μόσχας. Εκεί στον ίδιο ναό ήταν και η θαυματουργός εικόνα της Παναγίας Λουβέσκαγια. Το 1773 ξέσπασε μεγάλη πυρκαγιά με αποτέλεσμα την πλήρη καταστροφή της Μονής. Οι αδελφοί της Μονής τότε πήραν το άγιο λείψανο και για δυό μέρες με προσευχές και δεήσεις το είχαν έξω στον κήπο της Μονής. Την τρίτη μέρα, μετά από το σβήσιμο της πυρκαγιάς το άγιο λείψανο μεταφέρθηκε στον καθεδρικό ναό. Στις δύο πυρκαγιές που έπληξαν την Μονή το 1736 και το 1785 ο άγιος Αθανάσιος με διάφορους τρόπους θαυματούργησε, σύμφωνα με διηγήσεις του τότε ηγουμένου Παϊσίου. Στις 2 Μαΐου του 1819 με κάθε μεγαλοπρέπεια ο τότε μητροπολίτης Πολτάβας Μεθόδιος και ο ηγούμενος Κύριλλος τοποθέτησαν το άγιο λείψανο μέσα σε μεγάλη ασημένια θήκη. Είναι επίσης ενδιαφέρον να αναφερθεί το γεγονός ότι μετά τον θάνατο του οι συνοδοί του κληρικοί του φόρεσαν άπασαν την αρχιερατική στολή με τη μίτρα και την πατερίτσα, τον κάθισαν πάνω στο θρόνο και έτσι τον έθαψαν μέσα σε τάφο από πέτρα μέσα στον ναό της Μεταμορφώσεως. Σύμφωνα με την διήγηση, άνοιξαν μέρος του δαπέδου στην είσοδο ακριβώς της κεντρικής αγίας θύρας. Εκεί που έγινε η ταφή περνούσε ο ποταμός Σούλα και το πλησιέστερο χωριό ονομαζόταν Μγκάκι, που απέχει λίγα χιλιόμετρα από την πόλη Λουβνί. Η αγιοποίηση του έγινε ύστερα από έκθεση του ηγουμένου του Μοναστηρίου προς τον τσάρο της Ρωσίας Αλέξιο Μιχαήλοβιτς με ημερομηνία 6 Ιανουαρίου 1672. Σύμφωνα με τις πληροφορίες αυτές, η ανακήρυξη του Αθανασίου σε άγιο έγινε μεταξύ του 1672 και 1676. (πηγή: άρθρο του σεβ. Μητροπολίτου Κενύας κ. Μακαρίου )

Παύλειος Λόγος 

23 


μικρές Χειροτονίες και χειροθεσίες κληρικών

Ο

σεβασμιώτατος Μητροπολίτης μας κ. Παντελεήμων: Στις 13 Νοεμβρίου, με την ευκαιρία της εορτής του αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου, λειτούργησε στον μητροπολιτικό ιερό ναό αγίων αποστόλων Πέτρου και Παύλου και τέλεσε την εις διάκονον χειροτονία του κ. Θωμά Μπεκιάρη. Το βράδυ 19 προς 20 Δεκεμβρίου τέλεσε αρχιερατική αγρυπνία στον μητροπολιτικό ιερό ναό αγίων αποστόλων Πέτρου και Παύλου, με την ευκαιρία της εορτής του αγίου

ΕΙΔΗΣΕΙΣ Ιγνατίου του Θεοφόρου. Κατά τη διάρκεια της θείας λειτουργίας τέλεσε την εις διάκονον χειροτονία του μοναχού π. Θεοδοσίου Ερμίδη, αδελφού της ιεράς μονής Παναγίας Καλλίπτερας. Στις 16 Νοεμβρίου λειτούργησε στον ιερό ναό αγίων Αποστόλων Παλαιού Προδρόμου και προχείρησε εις αρχιδιάκονο της Ιεράς Μητροπόλεως Βεροίας, Ναούσης και Καμπανίας, τον διάκονο π. Πρόδρομο Γκιρτζαλιώτη, αδελφό της ιεράς μονής Παναγίας Δοβρά. Στις 25 Νοεμβρίου λειτούργησε στον ιερό ναό αγίου Δημητρίου Βραχιάς και προχείρησε εις πρωτοπρεσβύτερο τον π. Αθανάσιο Γκιζιτζίογλου.

Από τη χειροτονία του π. Θωμά Μπεκιάρη

Από τη χειροτονία του π. Θεοδοσίου Ερμίδη


Ολοκληρώθηκαν οι εκδηλώσεις για τα 50 έτη από την κοίμηση του αγ. Λουκά

Κ

ατά το διήμερο 13 και 14 Νοεμβρίου πραγματοποιήθηκαν στη Βέροια εκδηλώσεις με τις οποίες ολοκληρώθηκε ο κύκλος του εορτασμού των 50 χρόνων από την κοίμηση του αγίου Λουκά αρχιεπισκόπου Συμφερουπόλεως του ιατρού. Στις εκδηλώσεις συμμετείχε ο σεβ. Μητροπολίτης Συμφερουπόλεως κ. Λάζαρος συνοδευόμενος από ομάδα 30 κληρικών και επιστημόνων από την Ουκρανία οι οποίοι τις προηγούμενες ημέρες έλαβαν μέρος σε διεθνές συνέδριο για τον άγιο Λουκά που διοργανώθηκε στην Αθήνα. Το απόγευμα της 13ης Νοεμβρίου ο Σεβ. Μητροπολίτης κ. Λάζαρος χοροστάτησε στον εσπερινό της εορτής του αγίου Γρηγορίου του Παλαμά στην ιερά μονή Παναγίας Καλλίπετρας, στη διάρκεια του οποίου έγινε και κουρά μοναχού ο οποίος έλαβε το όνομα Θεοδόσιος (εκ της αγίας οικογενείας των Παλαμάδων). Το πρωί της εορτής του αγίου Γρηγορίου του Παλαμά τελέστηκε πολυαρχιερατικό συλλείτουργο στον ιερό ναό αγίου Λουκά της μονής Δοβρά, κατά το οποίο προεξήρχε ο σεβ. Μητροπολίτης Συμφερουπόλεως κ. Λάζαρος ενώ έλαβαν ακόμη μέρος οι σεβασμιώτατοι Μητροπολίτες Ελασσώνος κ. Βασίλειος, Κοζάνης κ. Παύλος, Δράμας κ. Παύλος, Κιλκισίου κ. Εμμανουήλ, Βεροίας κ. Παντελεήμων, καθώς και ο θεοφιλέστατος Επίσκοπος Θερμών κ. Δημήτριος. Στο τέλος της θείας λειτουργίας ο Μητροπολίτης Βεροίας κήρυξε το θείο λόγο και προσέφερε μία αρχιερατική ράβδο στον Μητροπολίτη Συμφερουπόλεως. Ο τελευταίος εξέφρασε το θαυμασμό του για τον περικαλλή ναό και την τιμή προς τον άγιο Λουκά και προσέφερε στον σεβασμιώτατο ένα τεμάχιο ιερού λειψάνου του αγίου Γουρία ο οποίος υπήρξε ιεραπόστολος στην Κίνα. Μετά το τέλος της θείας λειτουργίας ακολούθησε πνευματική εκδήλωση στο Παύλειο Πολιτιστικό Ίδρυμα της ιεράς Μητροπόλεως κατά την οποία, μετά τον χαιρετισμό του σεβ. Μητροπολίτου Βεροίας κ. Παντελεήμονος, μίλησαν ο Καθηγητής Ιατρικής ΑΠΘ κ. Σταύρος Μπαλογιάννης, η Καθηγητρια Ιατρικής κ. Βασιλική Κώστα, ο Πρύτανης Ιατρικής του Πανεπιστημίου Συμφερουπόλεως κ. Ανατόλι Μπαμπάνιν, καθώς επίσης και ο σεβ. Μητροπολίτης Συμφερουπόλεως κ. Λάζαρος. Τέλος ο πανοσιολογιώτατος αρχιμανδρίτης Νεκτάριος Αντωνόπουλος, Καθηγούμενος της ιεράς Μονής Σαγματά παρουσίασε στο κοινό 3 νέες αξιόλογες εκδόσεις για τον άγιο Λουκά.

Μετά το τέλος του Συνεδρίου στο Παύλειο Πολιτιστικό Κέντρο

Ο σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Συμφερουπόλεως κ. Λάζαρος χοροστατεί στον όρθρο στον ιερό ναό αγίου Λουκά της μονής Παναγίας Δοβρά

Από το αρχιερατικό συλλείτουργο στον ιερό ναό αγίου Λουκά στην ιερά μονή Παναγίας Δοβρά Παύλειος Λόγος 

25 


Επίσκεψη του νέου Διοικητού Β.Σ.Σ. στη Μητρόπολη

Ε

θιμοτυπική επίσκεψη πραγματοποίησε την Πέμπτη 17 Νοεμβρίου ο αντιστράτηγος Κωνσταντίνος Τόπης και νέος διοικητής του Β Σ.Σ. στον σεβασμιώτατο μετά ανάληψη των νέων καθηκόντων του. Κατά την επίσκεψη ο Σεβασμιώτατος εξέφρασε την χαρά του αλλά και την προσδοκία του για μία καλή συνεργασία Εκκλησίας και Στρατού.

Ο Σεβαστείας κ. Δημήτριος λειτούργησε στην Ι.Μ. Δοβρά

Από την επίσκεψη του νέου διοικητού Β´Σ.Σ. στην Ιερά Μητρόπολη

Π

ανηγυρικό συλλείτουργο πραγματοποιήθηκε την Κυριακή 20 Νοεμβρίου στην Ιερά Μονή Παναγίας Δοβρά, επί τη εορτή Συνάξεως της αγίας οικογενείας του Αγ. Γρηγορίου του Παλαμά. Στον όρθρο χοροστάτησε ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Σεβαστείας κ. Δημήτριος ο οποίος προεξήρχε και της Θείας Λειτουργίας. Μαζί του συλλειτούργησε και ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Βεροίας Ναούσης και Καμπανίας κ.Παντελεήμων. Υπενθυμίζουμε ότι πριν δύο χρόνια με τις δικές του προσπάθειες έγινε η επίσημη αγιοκατάξη της οικογενείας των Παλαμάδων.

Ημερίδα για τον άγιο Κλήμη Αχρίδος

Από το αρχιερατικό συλλείτουργο στο καθολικό της ιεράς μονής Παναγίας Δοβρά, κατά το οποίο προέστη ο σεβ. Μητροπολίτης Σεβαστείας κ. Δημήτριος

Τ

ο Σάββατο 27 Νοεμβρίου 2011 στο χώρο του Παυλείου Πολιτιστικού Κέντρου έλαβε χώρα η ημερίδα που αφορούσε τον μεγάλο φωτιστή των Σλάβων Άγιο Κλήμη με την ευκαιρία του εορτασμού της μνήμης του. Χορός μοναστών της Σκήτεως Βεροίας απέδωσε ύμνους από την ακολουθία του τιμωμένου αγίου. Η κάρα του Αγίου φυλάττεται στην Ιερά Μονή του Προδρόμου στην κοιλάδα του Αλιάκμονα. Τη διοργάνωση ανέλαβε ο ηγούμενος της Μονής Αρχιμ. Πορφύριος Μπατσαράς.

Χορός μοναστών της Σκήτεως Βεροίας απέδωσε ύμνους από την ακολουθία του τιμωμένου αγίου


Επίσκεψη του Επισκόπου Εδέσσης κ. Ρωμανού

Τ

ην Ιερά Μητρόπολή μας επισκέφθηκε το Σάββατο 26 Νοεμβρίου ο Θεοφιλέστατος Επίσκοπος Εδέσσης (αρχαία πόλη στο Ιράκ) κ. Ρωμανός, ο οποίος πρόσφατα εκλέχθηκε από τη Σύνοδο του Πατριαρχείου Αντιοχείας και χειροτονήθηκε επίσκοπος για τη διαποίμανση των αραβορθοδόξων που ζουν στη Βραζιλία της Λατινικής Αμερικής. Ο ελληνομαθής Επίσκοπος έγινε δεκτός με εγκαρδιότητα από τον Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη μας κ. Παντελεήμονα και τη μοναστική αδελφότητα στην Ιερά Μονή Παναγίας Δοβρά.

Από την επίσκεψη του θεοφιλεστάτου Επισκόπου Εδέσσης κ. Ρωμανού

Η πανήγυρις των αγ. Πεντεκαίδεκα μαρτύρων Κιλκίς

Π

ανηγύρισε κατά το διήμερο 27 και 28 Νοεμβρίου η Ιερά Μητρόπολις Κιλκισίου την ιερά μνήμη των πολιούχων αγίων Πεντεκαίδεκα μαρτύρων. Στον εσπερινό χοροστάτησε ο σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Ξάνθης κ. Παντελεήμων συγχοροστατούντων των σεβασμιωτάτων Βεροίας κ. Παντελεήμονος, Ελασσώνος κ. Βασιλείου, Νεαπόλεως κ. Βαρνάβα και Κιλικισίου κ. Εμμανουήλ, ενώ το θείο λόγο κήρυξε ο σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Νεαπόλεως κ. Βαρνάβας. Στο αρχιερατικό συλλείτουργο της εορτής προεξήρχε ο σεβ. Μητροπολίτης μας κ. Παντελεήμων ο οποίος κήρυξε και το θείο λόγο.

Από το αρχιερατικό συλλείτουργο της πανηγύρεως των Πεντεκαίδεκα μαρτύρων στο Κιλκίς

Στην Καισαριανή για την πανήγυρη του αγίου Νικολάου

Κ

ατόπιν προσκλήσεως του σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Καισσαριανής κ. Δανιήλ ο σεβασμιώτατος Μητροπολίτης μας κ. Παντελεήμων, συνοδευόμενος και από τον πρωτοσύγκελλο του, αρχιμ. Γεώργιο Χρυσοστόμου, έλαβε μέρος στην πανήγυρη του μητροπολιτικού ιερού ναού αγίου Νικολάου στην Καισσαριανή. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο κ. Παντελεήμων προσέφερε στον μητροπολιτικό ιερό ναό Καισσαριανής τεμάχιο ιερών λειψάνων του αγίου Νικολάου προς αγιασμό των ενοριτών και των προσκυνητών του ναού.

Από το αρχιερατικό συλλείτουργο στον ιερό ναό αγίου Νικολάου Καισαριανής

Παύλειος Λόγος 

27 


Επίσκεψη στο γηροκομείο Βέροιας

Κ

οντά στους γέροντες και τις γερόντισες βρέθηκε το πρωί των Χριστουγέννων ο σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Βεροίας κ. Παντελεήμων μαζί με κληρικούς του. Αμέσως μετά το τέλος της χριστουγεννιάτικης θείας Λειτουργίας ο σεβασμιώτατος μετέβη στο Γηροκομείο της Βέροιας και ευχήθηκε έναν προς έναν σε όλους τους τρόφιμους του Ιδρύματος και είχε σύντομη συζήτηση μαζί τους, ενώ τους μοίρασε εικόνες της Παναγίας ως ευλογία

Υποτροφίες φοιτητών στην Αλεξάνδρεια

Ο σεβασμιώτατος κατά την ποιμαντική του επίσκεψη στο γηροκομείο Βέροιας

Τ

ην Τρίτη 27 Δεκεμβρίου το απόγευμα τελέστηκε στην ενορία Κοιμήσεως Θεοτόκου Αλεξανδρείας ευχαριστήριος πανηγυρικός εσπερινός χοροστατούντος του σεβασμιωτάτου για φοιτητές από την Αλεξάνδρεια που εισήχθησαν φέτος στα ανώτατα και ανώτερα εκπαιδευτικά ιδρύματα της χώρας μας. Μετά το τέλος του εσπερινού ακολούθησε ομιλία του σεβασμιωτάτου με θέμα: «αντιμετώπισις της κρίσεως». Η εκδήλωση ολοκληρώθηκε με απονομή υποτροφιών και επαίνων.

Η χριστουγεννιάτικη γιορτή για το άπορο παιδί

Μία από τις πολλές ομάδες φοιτητών στις οποίες απονεμήθηκαν υποτροφίες στην ενορία Κοιμήσεως Θεοτόκου Αλεξανδρείας

Τ

ην Τετάρτη 28 Δεκεμβρίου πραγματοποιήθηκε στο Πνευματικό Κέντρο της Ιεράς Μητροπόλεως χριστουγεννιάτικη γιορτή του Όμιλου προστασίας απόρου παιδιού Βέροιας, του οποίου επίτιμος Πρόεδρος είναι ο σεβασμιώτατος. Στη γιορτή, που έλαβαν μέρος περισσότερα από κάθε άλλη χρονιά παιδιά, ακούστηκαν χριστουγεννιάτικα τραγούδια, έγινε κοπή βασιλόπιτας και όλα τα παιδιά κεράστηκαν και έλαβαν από τα χέρια του σεβασμιώτατου τα δώρα τους που με πολύ χαρά και αγάπη ετοίμασαν τα μέλη του Ομίλου.

28 

Παύλειος Λόγος

Από τη χριστουγεννιάτικη γιορτή του Ομίλλου Προστασίας Απόρου Παιδιού


Χριστουγεννιάτικη εορτή του Γραφείου Νεότητας

Τ

ην Τετάρτη 28 Δεκεμβρίου το βράδυ πραγματοποιήθηκε στο Δημοτικό Θέατρο Νάουσας η ετήσια μεγάλη χριστουγεννιάτικη γιορτή των Κατηχητικών Σχολείων της Ιεράς Μητροπόλεως, που ετοίμασε το Γραφείο Νεότητας και παρουσίασε με επιτυχία η κατηχήτρια δις Μαρία Ιωαννίδου . Στο πρόγραμμα έλαβε μέρος η παιδική Χορωδία της Σχολής βυζαντινής μουσικής της Ιεράς Μητροπόλεως υπό τη διεύθυνση της Μαρίας Πέτκου, η οποία συνόδευσε και στο πιάνο. Ακούστηκαν ακόμη σπάνια χριστουγεννιάτικα ποιήματα απ᾽όλη την Ελλάδα και παρουσιάστηκε δραματοποιημένη η νύχτα των Χριστουγέννων. Στο τέλος της γιορτής ο σεβασμιώτατος ευχήθηκε στα παιδιά και τους γονείς τους και μοίρασε στα παιδιά αναμνηστικά της γιορτής.

Από τη χριστουγεννιάτικη γιορτή του Γραφείου Νεότητας στη Νάουσα

Η θεία λειτουργία των αποστολικών Διαταγών

Τ

ην Πέμπτη 29 Δεκεμβρίου το βράδυ, με την ευκαιρία της εορτής της αγίας Ανυσίας, ο σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Βεροίας, Ναούσης και Καμπανίας κ. Παντελεήμων τέλεσε στον ιερό ναό αγίων Αναργύρων Βεροίας την αρχαιοπρεπή θεία λειτουργία των Αποστολικών Διαταγών. Συμμετείχαν κυρίως νέοι και νέες που είχαν την ευκαιρία να βιώσουν το μυστήριο της θείας ευχαριστίας, όπως οι πρώτοι χριστιανοί. Να σημειωθεί ότι το κείμενο της θείας Λειτουργία αυτής είναι το αρχαιότερο σωζόμενο όπως και ο τρόπος τέλεσής της.

Από την θεία Λειτουργία των Αποστολικών Διαταγών

Η χορωδία της Ι. Μητροπόλεως κοντά στους ασθενείς

Τ

ο απόγευμα της 30ης Δεκεμβρίου τα μέλη της τρίφωνης μικτής Χορωδίας της ιεράς Μητροπόλεως μετέβησαν στο Νοσοκομείο Βέροιας και έψαλαν χριστουγεννιάτικα και πρωτοχρονιάτικα τραγούδια για τους ασθενείς. Την χορωδία συνόδευσε ο σεβασμιώτατος που μοίρασε σε όλους από ένα ημερολόγιο τσέπης για τη νέα χρονιά και ευχήθηκε ταχεία ανάρρωση και καλή χρονιά. Στη συνέχεια η χορωδία και ο σεβασμιώτατος επισκέφθηκαν το Σωσίδειο Γηροκομείο Βέροιας όπου προσέφεραν χαρά και αγάπη στα γηρατειά.

Τα μέλη της Χορωδίας της Ι. Μητροπόλεως στο γηροκομείο Βέροιας

Παύλειος Λόγος 

29 


τύπος & ουσία τοῦ Πρωτ/ρου Νεκταρίου Σαββίδη

Τ

ον Νοέμβριο η εκκλησία μας τιμά τον μεγάλο νεοφανή άγιο της εκκλησίας μας, τον Άγιο Νεκτάριο τον θαυματουργό και ευλαβώς παραθέτουμε στούς αναγνώστες ένα περιστατικό που δείχνει και την μεγάλη ταπείνωση του Αγίου. Ο Άγιος αγαπούσε πολύ το Άγιον Όρος και συνδεόταν με την αδελφότητα των Δανιηλαίων. Όταν πρωτοπήγε, οι Δανιηλαίοι δεν είχαν ειδοποιηθεί για την επίσκεψή του, δεν ήξεραν ποιος είναι. Παρουσιάστηκε με καλογερικὸ σκούφο, με τα παλιά ράσα που χρησιμοποιούσε στην καλλιέργεια των λουλουδιών του κήπου της Ριζαρείου, με χοντρὲς καλογερίστικες αρβύλες. Είπε πως ήταν ένας μοναχός απὸ την Αθήνα. Τον υποδέχθηκαν όμως όπως πάντα με εγκαρδιότητα, με Αβραμιαία, καλοσύνη και αφού τον κέρασαν νωπὰ σύκα, φουντούκια με αγριόμελο, ευχαριστήθηκαν που θα έμενε μερικὲς μέρες κοντά τους να παρακολουθήσει τις ιερὲς ακολουθίες. Αλλά τα λίγα λόγια του, περίεργο, είχαν ουσία, τόξευαν ακτίνες «Θείου Φωτός!». Όπου καθώς σε μια στιγμή ύστερα από τις πρώτες περιποιήσεις σιγοπερπατούσαν με έναν απὸ τούς αδελφοὺς Δανιηλαίους, τον πέμπτο της συντροφιάς, κατευθυνόμενοι προς το φοβερό βράχο του Καρουλίου, συναντούν έναν άγνωστο ερημίτη, μελαμψό, με καταμπαλωμένο ράσο, λιπόσαρκο, με δύο μεγάλα μάτια που σε καθήλωναν...-Ευλογείτε...

ψιθύρισε ὁ Νεκτάριος. Και έμεινε εκστατικός.-Ο Κύριος, αποκρίθηκε αυτός. Και μονομιάς έκανε παρατήρηση στον αδελφό Δανιήλ.-Πώς προπορεύεστε, αδελφέ, από τον Πενταπόλεως, τον προ πολλού ενταχθέντα μεταξὺ των αγίων ιεραρχών; Σα να τους κόπηκε η αναπνοή. Ο Δανιήλ απόμεινε να κοιτάζει χαύνος. Εκείνος κοίταζε τα μάτια του ερημίτη και σώπαινε… ********** Ο Άγιος Σεραφείμ του Σάρωφ βρίσκεται στην καρδιά της Ρωσικής συνείδησης και παράδοσης, βγαλμένος μέσα από τα σπλάχνα της Ρωσικής ζωής. Είναι παγκόσμιος άγιος με πολλή χάρη. Η δράση του ως «στάρετς» υπήρξε καταπληκτική. Εκατοντάδες χιλιάδες κόσμος έτρεχε κοντά του. Αναρίθμητες ψυχές πήγαιναν να βρουν σ’ αυτόν τη γαλήνη, τη χάρη, τη σωτηρία. Και όσοι δεν μπορούσαν να φθάσουν μέχρι το κελί του, τον κατέκλυζαν με επιστολές. «Οποιοσδήποτε ερχόταν στον στάρετς Σεραφείμ, ένοιωθε να τον εγγίζει η θεϊκή φλόγα που υπήρχε σ’ αυτόν και να αγκαλιάζει την ψυχή του». Είχε βλέμμα προφήτου. Προέβλεπε τα μέλλοντα. Απαντούσε σε επιστολές, χωρίς να τις ανοίξει, γιατί γνώριζε το περιεχόμενο τους. Ήταν ακόμη και θαυματουργός. Εσκόρπιζε θεραπείες σε αρρώστους. Πολλές φορές το πρόσωπό του άστραφτε σαν ήλιος. Και μέσα στο δάσος, όταν ασκήτευε, είχε φιλίες με τα άγρια πουλιά και ζώα, και μάλιστα με μια πελώρια αρκούδα, που κάθε

ήμερα ερχόταν να φιλοξενηθεί κοντά του! Ζωή προπτωτική, παραδεισένια! Τι σου είναι αυτοί οι Άγιοι!! Όσο αποφεύγουν την δόξα τόσο ο Θεός τους δοξάζει! Ας παραθέσουμε και δύο σταχυολογήματα προς ωφέλεια όλων μας: *Πρέπει να συνηθίσεις τον νου σου να κολυμπά στον νόμο του Κυρίου, κάτω από την καθοδήγηση του Οποίου να προσαρμόζεις και τη ζωή σου. * Κατά το τριακοστό πέμπτο έτος της ηλικίας, δηλαδή στο ήμισυ της επιγείου ζωής, συμβαίνει να κάνει ο άνθρωπος μεγάλο αγώνα για την διατήρηση του εαυτού του. Πολλοί σ’ αυτή την ηλικία δεν παραμένουν στην αρετή, ξεφεύγουν, και ακολουθούν τον δρόμο των επιθυμιών τους. * Ο νέος άνθρωπος είναι αδύνατο να μην ταράσσεται από σαρκικούς λογισμούς. Πρέπει γι’ αυτό να προσεύχεται επίμονα στον Θεό, για να σβήσει εγκαίρως την σπίθα των αισχρών επιθυμιών μόλις εμφανισθεί. Τότε δεν θα δυναμώσει ποτέ η φλόγα. * Κατάκρινε πάντοτε τον εαυτόν σου και θα παύσεις να κατακρίνεις τους άλλους. * Η απελπισία είναι η μεγαλύτερη χαρά του διαβόλου. Είναι αμαρτία θανάσιμη. ********** Αντιγράφουμε από την «Καθημερινή»: Σε ερώτηση δημοσιογράφου στην Eλένη Βιτάλη για το πότε νιώθει καλλίτερα, απάντησε η τραγουδίστρια : «Όταν κοινωνώ!!! Στον Χριστό στα Σπάτα που έχει πάντα Σάββατο βράδυ αγρυπνία. Να το θυμάσαι, όποτε νιώθεις βάρος», λέει στο τέλος της κουβέντας στον δημοσιο-

γράφο… Έχει την σημασία της μια τέτοια ομολογία από έναν άνθρωπο που έχει «μπουχτίσει» την κοσμική ζωή και δείχνει το αδιέξοδο στο οποίο οδηγεί η κοσμική διασκέδαση. Είναι άλλωστε δυνατόν να χορτάσει η ψυχή μας με ξυλοκέρατα και να ξεδιψάσει σε λασπόνερα; Απλώς να προσθέσουμε στα παραπάνω την απαραίτητη προετοιμασία και ευλογία του πνευματικού μας πριν την προσέλευση στην θ. κοινωνία. ********** Μικρά και ωφέλιμα: *Κάποτε, ο γνωστός συγγραφέας Ντοστογιέφσκυ βγήκε στον απογευματινό του περίπατο. Ενώ η ημέρα έφθανε στο σούρουπο ένας ζητιάνος άπλωσε το χέρι και ζητούσε βοήθεια. Ο Ντοστογιέφσκυ ψάχνει τις τσέπες του να βρει κανένα κέρμα, αλλά δεν βρίσκει τίποτα. Ψάχνει το ρολόι του να το προσφέρει, αλλά και εκείνο το είχε ξεχασμένο στο σπίτι του. Ο μεγάλος αυτός συγγραφέας κοκκίνισε λίγο στο πρόσωπο και πάνω στην αμηχανία του έσκυψε, φίλησε το χέρι του τυφλού και ψιθύρισε: ” Συγχώρα με, καλέ μου άνθρωπε, γιατί αυτή τη στιγμή δεν έχω τίποτα να σου προσφέρω” . Και ο γέρο ζητιάνος απαντά: ” Ευχαριστώ πολύ. Το πήρα. Αυτό που μου έδωσες δεν μπορούσα να το βρω αλλού. Το νόμισμα της καλοσύνης σπάνια το βρίσκω”.


ΕΦΗΜ ΕΦΗΜ

Ι∆ΕΣ ΕΙΡ∆ΕΣ ΕΡ

ΠΕΡΙΟ ΠΕΡΙΟ

ΠΛΗΡΩΜΕΝΟ ΠΛΗΡΩΜΕΝΟ ΤΕΛΟΣ ΤΕΛΟΣ

Ταχ. Γραφείο Ταχ. Γραφείο ΒΕΡΟΙΑΣ ΒΕΡΟΙΑΣ

αριθµ. κωδ. αριθµ. κωδ. 2638 2638

ΚΑ ∆ΙΑ ∆ΙΚ


Παύλειος Λόγος τεύχος 94