Issuu on Google+

Η ΡΩΜΑϊΙΚΗ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ ΣΤΟ ΗΘΟΣ ΚΑΙ ΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΩΝ του Αρχιμ. Θεοφίλου Λεμοντζή

Β΄ μέρος

«Με γεμίζει αγαλλίαση και δέος η σκέψη ότι η ύστατη επιβίωση του ελληνικού τραγικού χορού, χαμένου από κάθε άλλη τέχνη, συναντάται στη Θεία Λειτουργία, όταν ο ψάλτης απαντά στον ιερέα». Oscar Wilde, ”De profundis»

Σ

ύμφωνα με την Ορθόδοξη πνευματική ζωή, οι πιστοί δεν εξαντλούν τη ζωή τους μέσα στα όρια του καλού και του κακού της αυτόνομης και τυποποιημένης ηθικής, των θρησκευτικών καθηκόντων αλλά όλη η ζωή τους διαδραματίζεται ανάμεσα στη μετάνοια και την αμετανοησία. Δεν θα πρέπει να μας σκανδαλίζει το γεγονός ότι τα έργα του Παπαδιαμάντη είναι γεμάτα απὸ αμαρτωλούς. Περιγράφονται άσωτοι, άθεοι, βλάσφημοι, κλέφτες, φιλόδοξοι, λαίμαργοι, μέθυσοι, άδικοι, υποκριτές φθονεροί, ιερόσυλοι, φονιάδες και αυτόχειρες ακόμη. Για τους πνευματικούς μας Πατέρες η πτώση στην αμαρτία είναι η τραγωδία του ανθρώπου, ο τραυματισμός του ανθρώπου, μια ασθένεια, πνευματική και σωματική, η θεληματική κατάφαση στο θάνατο. Για αυτό το λόγο ο Παπαδιαμάντης αναγνωρίζει την Εκκλησία ως θεραπευτήριο των ανθρώπων, δια της μετανοίας. Η θρησκεία στον Παπαδιαμάντη δεν λειτουργεί ποτέ εκφοβιστικά ή εκδικητικά. Η θρησκεία λειτουργεί λυτρωτικά, ως φορέας αποδοχής και συντροφικότητας. Ο Παπαδιαμάντης την Εκκλησία την διακηρύσσει ως φιλόστοργη μητέρα και πηγή πάσης παραμυθίας. Σε όλα τα έργα του φαίνεται διάχυτη αυτή η ευσπλαχνία του Θεού προς τον άνθρωπο. Την Χριστίνα, π.χ, την δασκάλα, που ζούσε χωρίς στεφάνι, την βλέ-

8 

Παύλειος Λόγος

πει με συμπάθεια, γι’ αυτό, στο τέλος του διηγήματός του, γράφει γι’ αυτήν: «Αλλ’ Εκείνος, όστις ανέστη “ένεκα της ταλαιπωρίας των πτωχών και του στεναγμού των πενήτων“, όστις εδέχθη της αμαρτωλής τα μύρα και τα δάκρυα καὶ τού ληστού το Μνήσθητί μου, θὰ δεχθή και αυτής της πτωχής την μετάνοιαν, και θα της δώσῃ χώρον και τόπον χλοερὸν, καὶ άνεσιν καὶ αναψυχὴν εις την βασιλείαν Του την αιωνίαν». Ακόμη και για τη Φόνισσα, την Φραγκογιαννού, που καταδιωκόμενη από δύο άνδρες για τα εγκλήματα που έκανε και στην προσπάθειά της να ανέβη τον βράχο του αγίου Σώστη, πνίγηκε, την αφήνει στην κρίση της Θείας Δικαιοσύνης γράφοντας: «Η γραία Χαδούλα εύρε τον θάνατον εις το πέραμα του Αγίου Σώστη, εις τον λαιμόν τον ενώνοντα τον βράχον του ερημητηρίου με την ξηράν, εις το ήμισυ του δρόμου, μεταξύ της θείας και της ανθρωπίνης δικαιοσύνης». Δικαιολογημένα γράφει για τον ανθρωπιστή Παπαδιαμάντη ὁ Γιάννης Τσαρούχης: «Ο Παπαδιαμάντης, κάτω απὸ τὸ ήσυχο πνεύμα του, κάτω απὸ τὴν γαλήνη τὴν στηριγμένη στὴν χριστιανικὴ, ορθόδοξη πίστη, είναι πολύ πιὸ τραγικός, είναι πολύ πιὸ Ευρωπαίος στὶς ανησυχίες απὸ πολλοὺς ευρωπαΐζοντες, οι οποίοι σήμερα δὲν θὰ έκαναν ούτε γιὰ τὰ επαρχιακὰ φύλλα μὲ τις επαναστατικὲς τους ιδέες καὶ μὲ τις πρωτοτυπίες τους». Σύμφωνα με την Ορθόδοξη Θεολογία το γεγονός της μετάνοιας δεν είναι δυνατό να αντικειμενοποιείται στις

διαστάσεις μιας απρόσωπης συνταγής ή τακτικής, αλλά παραμένει πάντοτε το ενδεχόμενο προσωπικής ανακαλύψεως. Η συνάντηση με το Χριστό δεν πραγματοποιείται ως αποτέλεσμα της θρησκευτικής πορείας του ανθρώπου, αλλά ως φωτισμός στο πέλαγος της αποτυχίας του. Συγκλονιστική είναι η περιγραφή από τον Παπαδιαμάντη, της ειλικρινούς εξομολογήσεως της αδελφής Αγάπης στον Γέροντα Αμμούν, που τόσο πολύ διέφερε ποιοτικὰ απὸ τὶς αμέτρητες τυπικὲς εξομολογήσεις ποὺ ο Γέρων Πνευματικός είχε δεχθεί καὶ ποὺ έκαμε καὶ τὸν ίδιο νὰ διερωτάται, αν καὶ αυτός εξωμολογήθη ποτὲ μετ’ αληθούς καὶ ανυποκρίτου ειλικρινείας, πρὸς τὸν πνευματικὸν αυτού πατέρα. Ταυτόχρονα, η απαλλαγή από την αμαρτία και η συγχώρεση δεν είναι ένα ατομικό ζήτημα μιας δικανικής τακτοποίησης μεταξύ Θεού και ανθρώπου εξαιτίας της προσβολής της αγιότητας του Θεού, όπως στην ρωμαιοκαθολική εκκλησία, ή μια σχέση ατομική μεταξύ Θεού και ανθρώπου, χωρίς μεσάζοντες ιερείς, όπως στις προτεσταντικές εκκλησίες, οι οποίες απορρίπτουν το μυστήριο της εξομολόγησης, αλλά αποτελεί ένα εκκλησιολογικό γεγονός και όχι ατομικό γεγονός. Όπως η αμαρτία που είναι αποξένωση από το Θεό και από την εκκλησιαστική κοινότητα, έχει άμεσες επιπτώσεις σε όλο το εκκλησιαστικό σώμα· κατά τον ίδιο τρόπο και η συγχώρεση αφορά όλο το εκκλησιαστικό σώμα, είναι επανένταξη στο Σώμα Χριστού. Αυτό το βλέπουμε στο διή-


Παύλειος Λόγος τεύχος 112