Page 1

TVMBO... uitdaging op maat Carolien van Rens Dana Uerz

ISBN 978 90 5554 347 2 NUR 840

omslag brochure.indd 1

27-6-2008 9:27:36


Inhoud Voorwoord 1 Inleiding

3 4

2

Schoolkeuze

5

3

Gebruik en niveau Engels

6

4 Tweetalig onderwijs versus regulier 4.1 Voorkeur van basisschoolleerlingen 4.2 Voorkeur van vmbo-ers

6 6 7

5

Meerwerk bij tweetalig vmbo 5.1 Mening over extra werk van basisschoolleerlingen 5.2 Mening over extra werk van vmbo-ers

9 9 8

6

Voordelen van tweetalig vmbo 6.1 Voordelen tweetalig vmbo volgens de leerlingen 6.2 Voordelen tweetalig vmbo volgens het bedrijfsleven

10 10 10

7

Onderdelen van tweetalig vmbo 7.1 Online project met buitenlandse leerlingen 7.2 Uitwisselingsprogramma 7.3 Engelstalig project 7.4 Aandacht voor internationalisering

11 11 12 12 13

8

Hoeveelheid Engels

14

9

Proefperiode

15

10 Voorkeur voor tweetalig onderwijs 10.1 Voorkeur voor regulier vs. tweetalig onderwijs 10.2 Redenen voor verandering voorkeur regulier vs. tweetalig onderwijs

16 16 16

11 Conclusie

17

12 Implementatie tweetalig vmbo

18

TVMBO... uitdaging op maat

brochure tweetalig vmbo.indd 1

1

27-6-2008 9:25:16


© 2008 ITS, Radboud Universiteit Nijmegen Behoudens de in of krachtens de Auteurswet van 1912 gestelde uitzonderingen mag niets uit deze uitgave worden verveelvuldigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, micro¬film of op welke andere wijze dan ook, en evenmin in een retrieval systeem worden opgeslagen, zonder de voorafgaande schriftelijke toestemming van het ITS van de Radboud Universiteit Nijmegen. No part of this book/publication may be reproduced in any form, by print, photoprint, microfilm or any other means without written permission from the publisher. ISBN 978 90 5554 347 2 840 2NURTVMBO... uitdaging op maat

brochure tweetalig vmbo.indd 2

27-6-2008 9:25:21


Voorwoord Tweetalig onderwijs in Nederland bloeit; met ruim 100 enthousiaste scholen, een instroom van meer dan 5.000 leerlingen per jaar heeft het tto zich een vaste plek verworven in het onderwijs in Nederland. Vooral op het vwo. In een aantal landen om ons heen is tweetalig onderwijs niet alleen beschikbaar in het algemeen vormende voortgezet onderwijs, maar ook in het basisonderwijs, en nadrukkelijk ook in het beroepsonderwijs. Eigenlijk is dat ook heel logisch. De kracht van tweetalig onderwijs is gelegen in het creëren van een talige, contextrijke omgeving waarin het vanzelfsprekend is dat leerlingen de taal zelf actief gebruiken. Leren door te doen dus, waarbij de taal direct relevant is voor het functioneren van de leerlingen, nu en in de toekomst. Denk hierbij bijvoorbeeld aan het leren werken met een Duitstalige handleiding in een opleiding voor autotechniek of het functioneren in een hotelomgeving waarin de voertaal Engels is. En wat is er dan mooier dan het geleerde in de praktijk te brengen in een ander land? Juist leerlingen op het vmbo hebben baat bij deze aanpak waarin zij zelfvertrouwen ontwikkelen om de taal te durven spreken en dat in de klas, en daarbuiten via een leerlingenuitwisseling of een buitenlandstage ook doen.

Toch is er tot op heden beperkt belangstelling om tweetalig vmbo op te zetten. Daarom ondersteunt het Europees Platform van harte het initiatief van het Anna van Rijn College in Nieuwegein om te onderzoeken of er belangstelling is voor tweetalig vmbo en hoe zo’n stroom er dan uit zou zien. Het Anna van Rijn College behoort tot de voorhoedescholen die tweetalig onderwijs in de jaren ’90 binnen het reguliere curriculum hebben geïntroduceerd. De school heeft in haar eigen ontwikkeling ook altijd actief meegewerkt en meegedacht in landelijke ontwikkelingen. Het rapport dat voor u ligt is hier een treffend voorbeeld van. Ik spreek bij deze de hoop uit dat dit onderzoek het begin zal zijn voor de ontwikkeling van tweetalig vmbo in Nederland, waarbij de grootste groep leerlingen in het voortgezet onderwijs kennis en ervaring kan opdoen in een traject dat ook hen goed voorbereid op leven, studeren, wonen en werken in een internationale omgeving.

Anne Maljers Europees Platform – internationaliseren in onderwijs Hoofd afdeling Diensverlening en Innovatie

TVMBO... uitdaging op maat

brochure tweetalig vmbo.indd 3

3

27-6-2008 9:25:37


1 Inleiding In Nederland zijn veel tweetalige scholen. De lessen op deze scholen worden deels in het Engels verzorgd. Tot nu toe zijn dat vooral havo- en vwo-scholen, maar ook enkele vmboscholen. Het Anna van Rijn College te Nieuwegein biedt op de locatie Albatros tweetalig onderwijs op de niveaus havo, atheneum en gymnasium. Het Anna van Rijn College heeft in samenwerking met het Europees Platform een onderzoek uitgezet naar de wenselijkheid en haalbaarheid van een tweetalige vmbo-afdeling. Het ITS is gevraagd dit onderzoek uit te voeren. De volgende onderzoeksvragen staan centraal: • Is er bij de huidige basisschoolleerlingen uit groep 7/8 behoefte aan tweetalig vmbo? • Is tweetalig onderwijs haalbaar op vmbo-niveau? • Hoe zou tweetalig vmbo het beste ingericht kunnen worden?

Om de onderzoeksvragen te beantwoorden is het onderzoek uitgevoerd in twee fases. In de eerste fase zijn er vragenlijsten verspreid onder basisschoolleerlingen uit groep 7 en 8 en vmbo-ers. Om de behoefte aan tweetalig vmbo te peilen hebben leerlingen uit groep 7 en 8 van basisscholen in het voedingsgebied van het Anna van Rijn College in Nieuwegein en van basisscholen in Utrecht een vragenlijst voorgelegd gekregen. Omdat groep 7 en 8 nog niet veel kan zeggen over de inhoudelijke wensen van tweetalig vmbo hebben de leerlingen uit de onderbouw vmbo van het Anna van Rijn College vergelijkbare vragen gekregen als de leerlingen uit groep 7/8 plus aanvullende vragen over de manier waarop tweetalig onderwijs op het vmbo gegeven zou moeten worden.

4 4 TVMBO... Onderzoek uitdaging tweetalig op maat vmbo

brochure tweetalig vmbo.indd 4

27-6-2008 9:25:37


Er hebben 29 basisscholen uit Houten, IJsselstein, Nieuwegein en Utrecht meegedaan met het onderzoek. Deze basisscholen hebben bijna 1.000 ingevulde vragenlijsten geretourneerd. Bij het Anna van Rijn College hebben leerlingen van de locaties Albatros en Harmonielaan gezamenlijk 281 vragenlijsten ingevuld. Het tabellenboek met alle resultaten van deze fase is te vinden op www.tweetaligonderwijs.nl De tweede fase bestond uit vier groepsgesprekken. Er zijn drie gesprekken geweest over de vraag 贸f en in welke vorm tweetalig vmbo wenselijk is. En aan welke voorwaarden tweetalig vmbo zou moeten worden voldaan.

1. gespreksronde met ouders van leerlingen uit groep 7 en leerkrachten; 2. gespreksronde met vertegenwoordigers van het bedrijfsleven en van mbo-instellingen; 3. gespreksronde met leerkrachten en leerlingen uit de onderbouw van het vmbo. In het vierde groepsgesprek met experts en deskundigen op het gebied van tweetalig onderwijs werden de resultaten van het onderzoek besproken. Met dit gesprek wilden we op basis van de resultaten van het onderzoek en ervaringen in het veld komen tot een handreiking voor scholen die tweetalig vmbo in willen voeren.

2 Schoolkeuze Van de basisschoolleerlingen uit groep 7 en 8 geeft 14 procent aan dat ze naar het vmbo (de basisberoepsgerichte, kaderberoepsgerichte, gemengde en theoretische leerweg) gaan, 10 procent gaat naar een vmbo TL-H (geven aan dat ze naar het vmbo/havo gaan) en 33 procent heeft nog geen richting gekozen. We gaan ervan uit dat de meeste leerlingen die nog geen richting hebben gekozen, uiteindelijk bij vmbo of vmbo TL-H terecht komen. De leerlingen die naar havo/vwo gaan worden niet meegenomen in dit onderzoek.

Onderzoek TVMBO... uitdaging tweetalig op vmbo maat 5 5

brochure tweetalig vmbo.indd 5

27-6-2008 9:25:40


3 Gebruik en niveau Engels Als leerlingen instromen in het voortgezet onderwijs verschillen ze in de mate waarin ze Engelse les hebben gekregen. Het aanbod van Engels in het basisonderwijs varieert tussen basisscholen; ongeveer driekwart van de leerlingen krijgt elke week les, ongeveer een kwart krijgt wel eens Engels maar niet elke week. Deze variëteit wordt bevestigd door de leraren uit het primair onderwijs en het vmbo. Er zijn geen voorschriften waar een basisschool aan moet voldoen wat betreft het aanbod van Engels dus alle basisscholen bepalen zelf hoe

ze Engelse les vormgeven. De variëteit komt terug in het niveau van Engels. Eén op de tien basisschoolleerlingen die naar het vmbo (TLH) gaan, denkt dat hij/zij heel goed in Engels is terwijl één op de vijf leerlingen die naar het vmbo (TL-H) gaat, aangeeft niet zo heel goed te zijn in Engels en het een moeilijke taal vindt. Een kwart van de vmbo-ers is heel goed in Engels en haalt altijd dikke voldoendes tegenover twintig procent die niet zo goed is en wel eens een voldoende heeft gehaald.

4 Tweetalig onderwijs versus regulier 4.1 Voorkeur van basisschoolleerlingen Aangezien tweetalig vmbo nog niet wordt aangeboden in de omgeving van Nieuwegein is de basisschoolleerlingen gevraagd of ze tweetalig vmbo zouden kiezen als deze mogelijkheid aanwezig zou zijn. Een op de drie basisschoolleerlingen heeft interesse in tweetalig vmbo (32%). De basisschoolleerlingen die naar vmbo TL-H gaan, hebben meer interesse in tweetalig onderwijs dan leerlingen die naar het vmbo gaan. De voorkeur voor tweetalig onderwijs onder de leerlingen die naar vmbo of vmbo TL-H gaan is niet afhankelijk van de plaats van de basisschool (31% in periferie versus 34% in Utrecht). Onder de basisschoolleerlingen die nog geen richting hebben gekozen is veel interesse in tweetalig onderwijs (40%). De leraren van de basisscholen denken dat het realistisch is om ervan uit te gaan dat een derde van de

6

toekomstige vmbo-ers interesse heeft in tweetalig onderwijs. Niet alle leerlingen die zelf aangeven dat ze naar tweetalig vmbo willen, zijn volgens leraren uit het basisonderwijs en het vmbo geschikt voor tweetalig onderwijs. De leraren uit het basisonderwijs raden aan om de leerlingen met interesse in tweetalig vmbo een assessment traject te laten volgen met daarin een intakegesprek waarin de motivatie van de leerling wordt achterhaald en een basistoets voor het linguïstische niveau wordt afgenomen. Ook de vmbo-leraren pleiten voor een toetsing vooraf, waarbij vooral de schoolprestaties in groep 8 en de motivatie van de leerlingen mee zouden moeten wegen. De vmbo-leerlingen geven in hun gesprek aan dat zij juist de prestaties voor Engels van belang vinden. Eén van de ervaringsdeskundigen pleit juist voor geen selectie van leerlingen. Leerlingen uit het basisonderwijs moeten goed voorgelicht wor-

TVMBO... uitdaging op maat

brochure tweetalig vmbo.indd 6

27-6-2008 9:25:44


Tabel 4.1 - Voorkeur tweetalig onderwijs versus regulier onder basisschoolleerlingen leerlingen groep 7/8

vmbo

vmbo TL-H

weet nog niet

totaal

voorkeur tweetalige onderwijs

17%

26%

40%

32%

voorkeur regulier onderwijs

83%

74%

60%

68%

totaal

131

92

299

522

den. Zolang het voor de leerlingen duidelijk is dat tweetalig onderwijs veel oplevert maar ook wat extra’s van je vraagt, zou een uitvoerige selectieprocedure overbodig zijn.

onderwijs. Onder leerlingen in de theoretische leerweg is er meer interesse (44%) in tweetalig onderwijs dan onder leerlingen in de basisberoepsgerichte leerweg (29%).

Uit Figuur 4.1 blijkt dat leerlingen waarschijnlijk goed in kunnen schatten of zij geschikt zijn voor tweetalig onderwijs. De leerlingen die heel goed zijn in Engels hebben in verhouding vaker een voorkeur voor tweetalig onderwijs (53%) dan de leerlingen die niet zo heel goed zijn in Engels (16%).

Dit verschil in voorkeur voor tweetalig onderwijs tussen leerlingen van verschillende leerwegen sluit aan bij het idee van leraren uit het basisonderwijs die verwachten dat tweetalig onderwijs vooral geschikt is voor vmbo-ers in de theoretische leerweg. Het bedrijfsleven en de vmbo-leraren zien vooral voordelen voor vmbo-ers met een tweetalige opleiding als ze doorstromen naar een mbo-opleiding niveau 3 en 4. Leerlingen die doorstromen naar mbo-niveau 1 of 2 zullen volgens bedrijfsleven en vmbo-leraren tijdens hun toekomstige werkzaamheden niet veel voordelen hebben van hun tweetalige opleiding.

4.2 Voorkeur van vmbo-ers Van de vmbo-ers zou 37 procent voor tweetalig onderwijs gekozen hebben als ze nu nog konden kiezen tussen regulier en tweetalig

Figuur 4.1 - Voorkeur tweetalig onderwijs versus regulier van vmbo-ers naar niveau Engels De voorkeur van vmbo-ers voor tweetalig onderwijs versus regulier, naar niveau Engels.

TVMBO... uitdaging op maat

brochure tweetalig vmbo.indd 7

7

27-6-2008 9:25:44


Tabel 4.2 - voorkeur tweetalig onderwijs versus regulier onder vmbo-ers vmbo-leerlingen

basisberoeps gericht

kaderberoeps gericht

gemengd

theoretisch

totaal

voorkeur tweetalig onderwijs

29%

40%

27%

44%

37%

voorkeur regulier onderwijs

45%

40%

55%

30%

38%

weet ik niet

26%

20%

18%

26%

25%

96

20

22

125

263

totaal

Net als bij de basisschoolleerlingen is de voorkeur voor tweetalig onderwijs (mede) afhankelijk van het niveau Engels van de vmbo-ers. Tweederde van de vmbo-ers die heel goed is in Engels heeft een voorkeur voor tweetalig onderwijs tegenover 19 procent van de vmbo-ers die niet zo heel goed in Engels is (zie Figuur 4.2). Het Anna van Rijn College biedt op de locatie Albatros tweetalig onderwijs op havo/atheneum/gymnasium. Omdat vmbo-ers op de locatie Albatros zijdelings in contact komen

met tweetalig onderwijs was het de vraag of deze leerlingen meer afďŹ niteit hebben met tweetalig onderwijs dan leerlingen op de locatie Harmonielaan. Er is inderdaad een verschil gevonden in het percentage leerlingen met een voorkeur voor tweetalig vmbo tussen de twee locaties (48% Albatros vs. 29% Harmonielaan). Dit verschil is echter grotendeels te verklaren doordat van de deelnemende leerlingen van Albatros iedereen de theoretische leerweg volgt tegenover slechts acht procent bij de Harmonielaan.

Figuur 4.2 - Voorkeur tweetalig onderwijs versus regulier van vmbo-ers naar niveau Engels

8

TVMBO... uitdaging op maat

brochure tweetalig vmbo.indd 8

27-6-2008 9:25:44


5 Meerwerk bij tweetalig vmbo 5.1 Mening over extra werk van basisschoolleerlingen Tweetalig onderwijs betekent meer werk voor leerlingen. De basisschoolleerlingen met een voorkeur voor tweetalig onderwijs verschillen van mening over het extra werk. De basisschoolleerlingen die naar het vmbo gaan zien meer op tegen het extra werk dan de leerlingen die naar vmbo TL-H gaan (23% bij vmbo vindt extra werk niet leuk omdat ze het te druk krijgen vs. 8% bij vmbo TL-H). Deze leerlingen denken dat ze het door het extra werk veel te druk krijgen. Volgens de leraren uit het basisonderwijs is het voor basisschoolleerlingen moeilijk om voor te stellen hoe zwaar tweetalig onderwijs is. Deze leerlingen zouden op de basisschool al voorbereid kunnen worden op tweetalig onderwijs. Leraren uit het basisonderwijs stellen voor dat leerlingen uit groep 7/8 die aangeven dat ze naar tweetalig vmbo zouden willen, op de basisschool al een andere behandeling krijgen dan de leerlingen die naar regulier vmbo gaan. De leerlingen krijgen meer en / of moeilijkere opdrachten mee naar huis zodat ze op voorhand goed in kunnen schatten wat het betekent om meer werk te krijgen. Deze leraren zijn enthousiast over de mogelijkheden die ze zouden krijgen om ook een deel van de leerlingen die naar het vmbo gaan speciale opdrachten te kunnen geven. Volgens hen zijn de leuke extra opdrachten nu nog alleen weggelegd voor de leerlingen die naar het havo/vwo gaan.

‘Eindelijk wordt het vmbo ook eens anders neergezet. Het is goed dat er positief naar het vmbo wordt gekeken.’ (bron: leraren basisonderwijs).

5.2 Mening over extra werk van vmbo-ers Ruim de helft van de vmbo-leerlingen met een voorkeur voor tweetalig onderwijs ziet extra werk als een uitdaging. Slechts zes procent van de vmbo-ers met een voorkeur voor tweetalig onderwijs denkt het te druk te krijgen als ze extra werk krijgen. Volgens ruim de helft van de vmbo-ers met een voorkeur voor regulier onderwijs is extra werk juist niet welkom omdat ze het dan te druk krijgen. Het is opvallend

dat 28 procent van alle vmbo-ers aangeeft dat extra werk welkom is omdat ze van uitdagingen houden. De leraren uit het vmbo zetten hier echter hun vraagtekens bij. Volgens hen zou een klein aandeel van de vmbo-ers extra werk toejuichen maar voor het merendeel zou extra werk te veel belasting beteken.

TVMBO... uitdaging op maat

brochure tweetalig vmbo.indd 9

9

27-6-2008 9:25:45


6 Voordelen van tweetalig vmbo 6.1 Voordelen tweetalig vmbo volgens de leerlingen Leerlingen kunnen in de (nabije) toekomst veel voordeel hebben van het volgen van tweetalig vmbo. De leerlingen hebben aangegeven welke van vijf potentiĂŤle voordelen zij denken te hebben bij tweetalig vmbo. De leerlingen (zowel basis als voortgezet onderwijs) met een voorkeur voor tweetalig vmbo denken bijna allemaal voordeel te hebben als ze op vakantie zijn, omdat ze met iedereen kunnen praten. Bijna tweederde van de leerlingen is van mening dat tweetalig vmbo nuttig is voor hun vervolgopleiding (zie Tabel 6.1). Basisschoolleerlingen die naar vmbo TL-H gaan denken andere voordelen te hebben aan tweetalig onderwijs dan leerlingen die naar vmbo gaan. Leerlingen die naar vmbo TL-H gaan, noemen vaker als voordeel dat ze later naar een vervolgopleiding gaan waar ze veel in het Engels moeten doen dan leerlingen die naar het vmbo gaan (74 % vs. 55%).

Hoewel veel leerlingen dus voordelen zien van tweetalig vmbo is tweederde van de leerlingen uit groep 7/8 en bijna een derde van de huidige vmbo-ers met een voorkeur voor tweetalig onderwijs van mening dat ze met regulier onderwijs ook genoeg Engels krijgen.

6.2 Voordelen tweetalig vmbo volgens het bedrijfsleven Het bedrijfsleven ziet voordelen in tweetalig vmbo, maar maakt een onderscheid in de voordelen tussen vmbo-ers uit de theoretische leerweg en de overige vmbo-ers. Voor alle vmbo-ers wordt als voordeel gezien dat tweetalig onderwijs de leerlingen mondiger zal maken. Hoe meer vmbo-ers oefenen in het spreken van Engels des te makkelijker het voor ze zal zijn als ze voor hun werk Engels moeten spreken. Tweetalig onderwijs is volgens mensen uit het bedrijfsleven goed voor de persoonlijke ontwikkeling van alle leerlingen uit het vmbo. Deze leerlingen zouden door tweetalig vmbo meer zelfvertrouwen kunnen krijgen.

Tabel 6.1 – Rangschikking voordelen van tweetalig vmbo rangschikking basisonderwijs

rangschikking vmbo

dan kan ik op vakantie met iedereen praten

1 (91%)

1 (93%)

als ik later naar een vervolgopleiding ga moet ik heel veel in het Engels doen

2 (63%)

2 (63%)

ik moet later goed zijn in Engels voor mijn werk

3 (61%)

4/5 (58%)

Engels is een hele leuke taal en ik kan er geen genoeg van krijgen

4 (56%)

4/5 (58%)

Engels is heel handig voor het chatten en msn-en

5 (47%)

3 (61%)

10

TVMBO... uitdaging op maat

brochure tweetalig vmbo.indd 10

27-6-2008 9:25:46


Het bedrijfsleven ziet gericht op toekomstige werkzaamheden echter vooral voordelen voor leerlingen uit de theoretische leerweg. Technische (bouw en software) bedrijven zien voordelen van een tweetalige opleiding omdat hun markt steeds vaker alleen handleidingen in het Engels geleverd krijgt. Hun werknemers krijgen steeds vaker te maken met Europese aanbestedingen die in het Engels moeten worden afgehandeld. Andere sectoren waar vmbo-ers, volgens bedrijven, in hun toekomst baat kunnen hebben van een tweetalige opleiding zijn mode, toerisme, zorg & welzijn en facilitaire dienstverlening. Daarnaast zullen de vmbo-ers met een tweetalige achtergrond gewild zijn op de arbeidsmarkt omdat de extra inzet getuigd van een sterke motivatie om te leren.

‘Er liggen kansen voor vmbo-ers met een tweetalige opleiding omdat het de vmbo-ers zijn die door willen.’ (bron: het bedrijfsleven)

Er wordt dus onderscheid gemaakt tussen de wenselijkheid van tweetalig onderwijs voor vmbo-ers in de theoretische leerweg en die voor leerlingen in de kader- en met name de basisberoepsgerichte leerweg. Dit onderscheid wordt in het buitenland niet gemaakt. Volgens de experts wordt in Finland de helft van de beroepsgerichte vakken in het Engels gegeven. Het gebruik van de taal in de praktijk staat centraal, meer dan grammatica of spelling. Vooral de leraren van het vmbo voorzien nadelen voor allochtone leerlingen. De angst bestaat dat het niveau van Nederlands bij deze leerlingen negatief beïnvloed wordt door het aanbieden van vakken / projecten in het Engels. Volgens een ervaringsdeskundige is er echter geen indicatie dat het niveau van Engels ten koste gaat van het niveau Nederlands.

7 Onderdelen van tweetalig vmbo Tweetalig vmbo kenmerkt zich door verschillende lessen die in het Engels worden gegeven, uit online projecten met buitenlandse leerlingen, een internationale uitwisseling, Engelstalige projecten en aandacht voor internationalisering.

7.1 Online project met buitenlandse leerlingen De leerlingen is gevraagd wat ze zouden vinden van een online project waarbij ze met buitenlandse leerlingen e-mailen / chatten met vragen over een bepaald vak. Tweederde van alle leerlingen uit groep 7/8 die naar het vmbo

gaan, ziet zo’n online project wel zitten. Bijna alle basisschoolleerlingen met een voorkeur voor tweetalig onderwijs, die naar het vmbo TL-H gaan, vinden een online project (heel) leuk (92%). Online projecten met buitenlandse leerlingen hoeft trouwens niet alleen voor tweetalig onderwijs een succes te zijn. Bijna tweederde van de vmbo-ers met een voorkeur voor regulier onderwijs vindt een online project met buitenlandse leerlingen ook leuk. Het bedrijfsleven ziet ook heil in internationale online projecten omdat veel vmbo-ers later tijdens hun werk in het Engels moeten kunnen e-mailen.

TVMBO... uitdaging op maat

brochure tweetalig vmbo.indd 11

11

27-6-2008 9:25:46


‘Vmbo-ers hebben recht op het beste onderwijs en dat betekent meer aandacht voor Engels en internationalisering.’ (bron: het bedrijfsleven)

7.2 Uitwisselingsprogramma De internationale uitwisseling houdt in dat leerlingen in het buitenland logeren en buitenlandse leerlingen bij hun thuis komen logeren. Leerlingen uit groep 7/8 en de vmboers zijn enthousiast over deze buitenlandse uitwisseling. Bijna tweederde van de leerlingen uit groep 7/8 en de vmbo-leerlingen met een voorkeur voor tweetalig vmbo vinden de uitwisseling (heel) leuk. In verhouding zijn er in het vmbo meer leerlingen die opzien tegen de uitwisseling dan in groep 7/8. Een kwart van de vmbo-ers met een voorkeur voor tweetalig onderwijs zien op tegen een internationale uitwisseling. Een op de acht basisschoolleerlingen (13%) met een voorkeur voor tweetalig vmbo, die naar het vmbo of vmbo TL-H gaan vinden een buitenlandse uitwisseling (helemaal) niet leuk. Hoewel veel vmbo-ers positief oordelen over de uitwisseling, zijn sommige vmbo-ers volgens leerkrachten uit het basisonderwijs en betrokkenen uit het mbo en bedrijfsleven wellicht nog te jong voor een meerdaagse internationale uitwisseling. Bij het mbo geldt geen verplichting voor internationale uitwisseling bij deelnemers die jonger zijn dan 18 jaar omdat ze hebben gemerkt dat sommige deelnemers onder de 18 nog niet toe zijn aan zelfstandig verblijf in het buitenland. Het is de vraag in hoeverre vmbo-ers al klaar zijn voor zo’n meerdaagse uitwisseling. Waarschijnlijk is een eendaagse uitwisseling zoals sommige basisscholen organiseren

12

beter geschikt en heeft bij meer vmbo-ers een positief effect. De leraren van de basisschool adviseren om deze dag praktisch in te vullen. Het zou mooi zijn als deze internationale dagen in het teken staan van het toekomstige werkveld van de vmbo-ers.

7.3 Engelstalig project Naast het online project en de internationale uitwisseling kan tweetalig vmbo via Engelstalige projecten vorm worden gegeven. In een schooljaar werken leerlingen dan bijvoorbeeld aan twee Engelstalige projecten van vijf weken, waarbij verschillende vakken aan bod komen. De leerlingen en docenten spreken tijdens deze projecten alleen Engels. Vooral de vmbo-ers met een voorkeur voor tweetalig vmbo zien deze opzet wel zitten (79%). Een deel van de vmbo-leerlingen van het Anna van Rijn College heeft al ervaring met Engelstalige projecten door het ‘Holland-Amerika’-project. Hoewel het niveau van Engels en de inzet van de leerlingen volgens een deel van de leraren soms te wensen overlaat bij dit project, zijn de ervaringen van de vmbo-leerlingen vooral positief. De vmbo-leraren en -leerlingen erkennen wel dat de spreek- en schrijfvaardigheid in Engels sterker vooruit zou gaan als dergelijke projecten (waarin leerlingen bijvoorbeeld ook een spreekbeurt in het Engels moeten geven) met een hogere frequentie worden uitgevoerd. ‘Soms is het wel lastig als je van het ene op het andere moment alles in het Engels moet doen, maar het is wel leuk. Het zou makkelijker zijn als we het vaker moeten doen.’ (bron: vmbo-er)

De leraren uit het basisonderwijs zijn van mening dat juist deze opzet geschikt is voor leerlingen uit de beroepsgerichte leerwegen. Zij kunnen baat hebben bij Engelstalige pro-

TVMBO... uitdaging op maat

brochure tweetalig vmbo.indd 12

27-6-2008 9:25:47


jecten, mits deze functioneel en praktisch zijn ingericht. Voor leerlingen uit de theoretische leerweg zouden de projecten naast andere onderdelen van tweetalig vmbo gegeven kunnen worden.

7.4 Aandacht voor internationalisering Tweetalig vmbo richt zich niet alleen op Engelstalige lessen maar ook op meer aandacht voor internationalisering. Leerlingen houden zich tijdens de lessen niet alleen bezig met Nederland maar ook veel met andere landen. Zo kan bijvoorbeeld de geschiedenis van Engeland geleerd worden door een echt Engels geschiedenisboek te gebruiken, of de voorbeeldbedrijven zijn internationaal in plaats van Nederlands. Bijna driekwart van de vmbo-ers met een voorkeur voor tweetalig onderwijs zou graag aandacht besteden aan internationalisering (zie Tabel 7.1). Aandacht voor internationalisering is typisch iets voor tweetalig onderwijs aangezien de helft van de vmbo-ers met een voorkeur voor regulier onderwijs weinig zin heeft in internationalisering. Het bedrijfsleven ziet praktische voordelen in aandacht voor internationalisering omdat hun werknemers dan beter op de hoogte zijn

van internationale regelgeving maar het is de vraag of leerlingen zo specifiek opgeleid kunnen worden. Aandacht voor internationalisering heeft wel algemene voordelen omdat het leerlingen bewust maakt van de positie van Nederland in zijn internationale omgeving. Daarnaast maakt het de leerlingen meer bewust van culturele verschillen in de samenleving en op de werkvloer. ‘Nederland is een handelsbedrijf en geen productiebedrijf daardoor is Engels en aandacht voor internationalisering een must.’ (bron: het bedrijfsleven)

Tabel 7.1 - Houding t.o.v. aandacht voor internationalisering naar voorkeur onderwijs voortgezet onderwijs

tweetalig onderwijs

regulier onderwijs

totaal

heel leuk

31%

3%

14%

best wel leuk

42%

17%

32%

weet ik niet

15%

29%

25%

niet zo leuk

9%

30%

19%

3%

21%

11%

100

102

273

helemaal niet leuk totaal

TVMBO... uitdaging op maat

brochure tweetalig vmbo.indd 13

13

27-6-2008 9:25:47


8 Hoeveelheid Engels Tweetalig vmbo houdt in dat een deel van de lessen in het Engels wordt gegeven. Er zijn geen harde criteria vastgelegd waaraan tweetalig vmbo zou moeten voldoen. Bijna driekwart van de vmbo-ers met een voorkeur voor tweetalig vmbo wil het liefst een paar vakken in het Engels. Bij deze vakken spreken ze Engels, maar de rest is in het Nederlands. Een op de vijf leerlingen met een voorkeur voor tweetalig vmbo wil alle vakken in het Engels en met andere leerlingen alleen maar Engels spreken. De algemene vakken die vmbo-ers met een voorkeur voor tweetalig onderwijs het liefst in het Engels zouden willen krijgen zijn; geschiedenis (66%), aardrijkskunde (53%),

worden. Het is niet zozeer van belang dat het niveau van Engels van de leerkracht verbetert, maar dat hij/zij leert om leerlingen in het Engels aan te sturen. Volgens ervaringsdeskundigen kunnen de leraren het beste door een extern bureau worden opgeleid. Leraren uit het basisonderwijs adviseren om de Engelstalige vakken zo praktisch mogelijk in te richten. De lessen zouden er vooral op gericht moeten zijn dat leerlingen veel Engels spreken en horen en niet zozeer gericht op het schrijven en lezen. Voor basis- en kaderberoepsgerichte leerwegen adviseren ze de instructie in het Nederlands te geven en de opdracht te laten uitvoeren in het Engels. De beroepsgerichte vakken zouden volgens de leraren uit het basisonderwijs beter geschikt zijn dan de algemene vakken. Door de beroepsgerichte vakken in het Engels te verzorgen zou de vmbo-er in de toekomst maximaal kunnen profiteren van hun tweetalige opleiding. ‘De taal is de cultuur. Je moet de taal spreken om de cultuur te begrijpen.’ (bron: het bedrijfsleven)

muziek (50%), drama (48%) en verzorging (46%). Een kwart van de leerlingen met een voorkeur voor regulier vmbo wil muziek in het Engels. Het ligt voor de hand om bij drama en creatieve vakken vooral te richten op spreeken luistervaardigheid. Bij de zaakvakken komt de lees- en schrijfvaardigheid vooral aan bod. De leraren die deze vakken geven moeten hiervoor goed begeleid en bijgeschoold

Sommige leraren uit het vmbo zien het gebruik van Engels bij algemene vakken als ongewenst extra struikelblok voor de leerlingen. Ze vrezen dat de kennisoverdracht binnen dat vak achteruit zal gaan als het vak in het Engels wordt gegeven. Als er vakken in het Engels moet worden gegeven pleiten ze voor eenzelfde model als bij het Lorentz Lyceum waar binnen versterkt Engels1 op vmbo-TL vak-

Binnen een opleiding met versterkt Engels wordt er veel aandacht besteed aan Engels maar het gaat in de uitvoering minder ver dan tweetalig onderwijs.

14

TVMBO... uitdaging op maat

brochure tweetalig vmbo.indd 14

27-6-2008 9:25:48


ken als drama, muziek, tekenen, CKV en gym in het Engels worden gegeven. ‘Bij Engels zou het vooral moeten gaan om kunnen in plaats van kennen.’ (bron: ervaringsdeskundigen & experts)

De methode die nu bij het vak Engels wordt gebruikt zal volgens de ervaringsdeskundigen en de leraren uit het vmbo ook aangepast moeten worden. De methode richt zich nu vooral op het vertalen van Nederlands in

Engels en vice versa terwijl het zich eigenlijk vooral zou moeten richten op horen en spreken. Omdat leerlingen gespreid over vier jaar regelmatig Engels moeten spreken zal het niveau van de spreekvaardigheid snel stijgen. Dat is ook nodig aangezien het niveau tijdens de mondelinge examens te vaak erg laag is. ‘Maak pas nadat er ervaring is opgedaan een vertaalslag naar normeringen en standaarden. Geef het tvmbo tijd om te groeien.’ (bron: ervaringsdeskundigen & experts)

9 Proefperiode Om de stap naar tweetalig vmbo voor leerlingen uit het basisonderwijs zo klein mogelijk te maken kan een proefperiode worden ingebouwd zodat leerlingen kunnen kijken hoe het is om naast het vak Engels ook andere lessen

in het Engels te krijgen. In de gesprekken wordt er wel op gewezen dat veel leerlingen in het tweetalig onderwijs (havo/vwo) in de eerste periode van het schooljaar (na ongeveer drie maanden) een dip hebben. Zij raden aan de proefperiode na deze periode, dus na de kerstvakantie te beëindigen. Na de proefperiode wordt bekeken of tweetalig vmbo aansluit bij de verwachtingen van de leerlingen, of ze het aankunnen en of ze het nog leuk vinden. Deze proefperiode wordt door minstens driekwart van de leerlingen uit het basis- en voortgezet onderwijs gewaardeerd vanuit de gedachte dat tweetalig vmbo misschien wel veel te moeilijk is. Leraren uit het basisonderwijs adviseren om duidelijk te maken aan leerlingen uit groep 7/8 dat de proefperiode niet bedoeld is als prestatietoets omdat dat leerlingen vaak afschrikt. Vooral leerlingen die naar het vmbo gaan zouden bang zijn om te falen en zien de proefperiode in dat geval als extra drempel om tweetalig vmbo te kiezen.

TVMBO... uitdaging op maat

brochure tweetalig vmbo.indd 15

15

27-6-2008 9:25:52


10 Voorkeur voor tweetalig onderwijs 10.1 Voorkeur voor regulier vs. tweetalig onderwijs De leerlingen hebben door de vragenlijst informatie gekregen over de voor- en nadelen van tweetalig vmbo. Aangezien deze informatie tot een verandering van hun mening kan leiden hebben we aan het eind van de vragenlijst nog een keer gevraagd of ze een voorkeur voor regulier of tweetalig vmbo hebben. Het aantal leerlingen uit groep 7/8 dat naar het vmbo gaat met een voorkeur voor tweetalig onderwijs is iets gezakt. Het aantal leerlingen dat naar vmbo TL-H gaat met een voorkeur voor tweetalig vmbo is iets gestegen. In totaal is nog steeds zo’n een derde van de leerlingen uit groep 7/8 die naar een van de vormen voor vmbo gaat enthousiast over tweetalig vmbo (zie Tabel 10.1). Van de vmbo-ers die aan het begin van de vragenlijst twijfelden tussen tweetalig en regulier onderwijs, kiest bijna de helft voor tweetalig

onderwijs. De extra informatie over de inhoud van tweetalig vmbo heeft bij een op de tien vmbo-ers gezorgd dat de voorkeur voor regulier vmbo veranderd is in een voorkeur voor tweetalig vmbo. Uiteindelijk is de helft van de vmbo-ers een voorstander voor tweetalig vmbo (zie Tabel 10.2).

10.2 Redenen voor verandering voorkeur regulier vs. tweetalig onderwijs Voor degene die van mening is veranderd en nu een voorkeur voor tweetalig vmbo heeft, speelt vooral de uitwisseling en de proefperiode een positieve rol. De proefperiode heeft voor andere leerlingen een negatief effect: de helft van de leerlingen die hun voorkeur veranderen in regulier vmbo geeft aan dit te doen vanwege de proefperiode. Dit zou, zoals gezegd, samen kunnen hangen met het idee van leerlingen dat het een soort prestatietoets is en de angst om daarbij slecht te presteren.

Tabel 10.1 - Voorkeur tweetalig vs. regulier vmbo naar onderwijsrichting basisonderwijs

vmbo

vmbo TL-H

weet niet

totaal

voorkeur tweetalig onderwijs

13%

33%

44%

34%

voorkeur regulier onderwijs

87%

67%

56%

66%

totaal (n)

127

92

294

513

Tabel 10.2 - Voorkeur tweetalig vs. regulier vmbo naar leerweg basisberoepsgericht leerweg

kaderberoepsgericht en gemengde leerweg

theoretische leerweg

totaal vmbo

voorkeur tweetalig onderwijs

46%

39%

55%

49%

voorkeur regulier onderwijs

54%

61%

45%

51%

93

41

123

257

totaal (n)

16

TVMBO... uitdaging op maat

brochure tweetalig vmbo.indd 16

27-6-2008 9:25:58


11 Conclusie Uitgaande van de onderzoeksvragen komen we tot de volgende conclusies. • Is er bij de huidige leerlingen uit groep 7/8 behoefte aan tweetalig vmbo? Er lijkt een verschil te zijn tussen de mate van behoefte en de mate van interesse naar tweetalig vmbo onder basisschoolleerlingen. Tweederde van de basisschoolleerlingen geeft aan dat ze bij regulier onderwijs voldoende Engels krijgen om te profiteren van de voordelen die Engels spreken met zich mee brengt. Daarentegen is er onder leerlingen uit groep 7/8 wel een enorme interesse in tweetalig vmbo. Eenderde van de toekomstige vmboers geeft aan een voorkeur te hebben voor tweetalig onderwijs boven regulier onderwijs. Dertig procent van deze leerlingen beschouwt het extra werk dat tweetalig onderwijs kost als een uitdaging. De grootste voordelen van tweetalig vmbo zijn volgens leerlingen: met iedereen kunnen praten op vakantie, een goede voorbereiding op de vervolgopleiding waar ze veel in het Engels moeten doen en als voorbereiding op hun werk omdat ze dan goed moeten zijn in Engels. • Is tweetalig onderwijs haalbaar op vmbo-niveau? Volgens de ervaringsdeskundigen is tweetalig onderwijs zeker haalbaar op vmbo-niveau. Het is echter haalbaar als er van de leerlingen ook in het Engels een vmbo-niveau wordt verwacht. Omdat tweetalig onderwijs nu op havo/ vwo niveau wordt gegeven, wordt er soms onterecht het beeld geschept dat de vmbo-ers ook een havo/vwo-niveau zullen bereiken. Het tweetalig onderwijs kan het beste worden aangepast naar vmbo-niveau door zich in

eerste instantie vooral te richten op spreek- en luistervaardigheid bij een beperkt aantal vakken of in een aantal projecten’. Daarnaast is het volgens ervaringsdeskundigen van belang dat de leerkrachten goed worden opgeleid. De leerkrachten moeten niet alleen een minimaal niveau van Engels halen maar ook opgeleid worden in het geven van les in het Engels. • Hoe zou tweetalig vmbo het beste ingericht kunnen worden? Uit de vragenlijsten en de gesprekken met vmbo-leraren van verschillende locaties, leraren uit het basisonderwijs, vmbo-ers en ervaringsdeskundigen blijkt er geen formule te zijn die het succes van tweetalig vmbo garandeert. Er zijn wel een paar aandachtspunten die elke school die wil starten met het tvmbo, ter harte zouden moeten nemen. - Als het tweetalig vmbo voor alle leerwegen wordt aangeboden is het aanbevolen om zich bij de beroepsgerichte leerweg vooral te richten op spreek- en luistervaardigheid en bij de andere leerwegen zich daarnaast ook meer te richten op lees- en schrijfvaardigheid. - Zorg er door een selectieprocedure of een goede voorlichting voor dat de leerling zich bewust is van het extra werk dat tweetalig onderwijs kost ten opzichte van regulier onderwijs. - De keuze tussen bepaalde vakken in het Engels of Engelstalige projecten kan gemaakt worden op basis van het team. Als het team betrokken wordt bij deze keuze ontstaat er over het algemeen groter draagvlak. - Neem als school de tijd om de juiste vorm te vinden. Neem de tijd om te experimenteren met de inrichting van het tweetalig onderwijs. TVMBO... uitdaging op maat

brochure tweetalig vmbo.indd 17

17

27-6-2008 9:25:58


12 Implementatie tweetalig vmbo Als een school tweetalig vmbo aanbiedt staat ze dus voor verschillende keuzes zoals welke vakken er in een vreemde taal worden gegeven, alleen projectmatig of vakken en projecten in een vreemde taal, in welke leerjaren en leerwegen er les wordt gegeven in een vreemde taal. Naast deze praktische opties moet een school ook de keuze maken of ze het tweetalig vmbo verplicht voor alle leerlingen aanbieden of vrijwillig voor een deel van de leerlingen die interesse hebben. Sommige scholen die deze keuze al hebben gemaakt, hebben zich gebaseerd op het aantal leerlingen. Als de betreffende vmbo-leerwegen te klein zijn om te splitsen tussen regulier en tweetalig vmbo wordt tweetalig verplicht

18

gesteld. Zij hebben bewust gekozen om niet de algemene vakken maar de kunst- en dramavakken in het Engels te geven. Op deze manier is tweetalig vmbo voor veel leerlingen namelijk haalbaar. De ervaringen zijn tot nu toe overwegend positief. De docenten zijn positief over de verandering. Bij de start van tweetalig vmbo blijkt draagkracht wel een belangrijke succesfactor. Het idee hoeft niet vanaf de start door iedereen te worden gedragen; een gemotiveerd en enthousiast projectteam is vaak in staat de meerderheid van de leraren de voordelen van tweetalig vmbo in te laten zien. ‘Implementatie = docenten!!!’ (bron: ervaringsdeskundigen)

TVMBO... uitdaging op maat

brochure tweetalig vmbo.indd 18

27-6-2008 9:25:58


Deelnemers gesprekken Deelnemers gespreksronde tussen ouders van leerlingen uit groep 7 en leerkrachten uit het basisonderwijs: • Mevr Bol - leerkracht • Mevr Driesser - leerkracht • Mevr Linschoten - leerkracht • Mevr Mentink - ouder van leerling uit groep 7 • Dhr Roorda - ouder van leerling uit groep 7 Deelnemers gespreksronde tussen vertegenwoordigers van het bedrijfsleven en van mbo-instellingen: • Dhr Boswijk - voorzitter van de vereniging voor Industrie en Handel te Nieuwegein • Dhr Heij, de - K.A.M. Coördinator, Andriessen • Dhr Kapaan - Channel Sales Support Managers, Captaris • Mevr Nieuwendijk - projectmedewerker Binnenloper Service centrum onderwijs - arbeid voor ROC ASA Utrecht • Dhr Pompe - directeur, 4some technisch beheer • Mevr Uden, van - course leader Internation Business Studies, ROC Midden-Nederland • Dhr Wilshaus - teamleider productieontwikkeling, beroepskolom ROC Midden-Nederland Deelnemers gespreksronde tussen leerkrachten en leerlingen uit de onderbouw van het vmbo: • Leroy Brouwer - leerling • Mevr Duuren, van - leerkracht • Zinetu Buijtendorp - leerling • Dhr Eggen - leerkracht • Lotte Kamphuis - leerling • Dhr Eikelenstam - leerkracht • Nina Nieuwpoort, van - leerling • Mevr Jong, de - leerkracht • Roosmarijn Terreehorst - leerling • Mevr Maar, van der - leerkracht • Alex van Oort - leerling • Sarah Saleh - leerling

TVMBO... uitdaging op maat

brochure tweetalig vmbo.indd 19

19

27-6-2008 9:26:01


Groepsgesprek tussen experts en ervaringsdeskundigen op het gebied van tweetalig onderwijs . • Dhr Booms - bovenschoolse directeur De Torenuil • Mevr Bos, van den - teamleider Lorentz Lyceum • Mevr Dale, van - tutor Team International Degree in Englisch and Education - EHvA ( Amsterdam Institute of Education) • Dhr Koopman - Director of studies Bilingual and International Teacher - Edu-cation Programme • Mevr Maas - vakgroep Engels Archimedes • Mevr Maljers - Europees platform • Mevr Meijer - algemeen directeur SPO Utrecht • Dhr Philipsen - projectleider Early Bird • Dhr Popma - locatiedirecteur Anna van Rijn College • Dhr Putten, van - senior advisor Anna van Rijn College • Dhr Visser - onderwijscoördinator Anna van Rijn College • Mevr Zwart, de - bovenschoolse directeur Robijn.

20

TVMBO... uitdaging op maat

brochure tweetalig vmbo.indd 20

27-6-2008 9:26:01


TVMBO... uitdaging op maat Carolien van Rens Dana Uerz

ISBN 978 90 5554 347 2 NUR 840

omslag brochure.indd 1

27-6-2008 9:27:36

Profile for Gera van Bambost-Clements

Onderzoek Tweetalig VMBO (TVMBO)  

TVMBO; uitdaging op maat

Onderzoek Tweetalig VMBO (TVMBO)  

TVMBO; uitdaging op maat

Profile for gera
Advertisement

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded