Page 1

21 september 2013 | 12e jaargang | nr. 7| de Ondernemer Arnhem is een uitgave van Uitgeversmaatschappij

* de Gelderlander

KvK inside

Nijmegen

Achterhoek

Arnhem

Kunstenares Marianne van Berkel maakte de reusachtige strik waarmee het aardvarken van Alex van Hooff op 12 september cadeau aan de stad Arnhem werd gedaan.

Thema van dit nummer: commercieel vastgoed

foto: Marc Pluim

Aardvarken als cadeau

Jos Wegdam wijst op zijn gewenste doorsteek naar de Musisgarage

Pagina 3

Louk Heimans op De Stoel over zijn focus op het beheer van vastgoed

Pagina 5

3

Themapagina: ‘Er zijn tegenwoordig steeds meer BOG-taxateurs nodig’

Pagina 8/9

www.deOndernemer.nl


UITGELICHT!

DE ZAKELIJKE WEBSITE/WEBSHOP VAN ... APD-Doetinchem Bedrukken T-shirts, porselein en glaswerk in elke kleur Familiebedrijf APD-Doetinchem drukt elke gewenst logo of gewenste tekst op porselein, glaswerk en T-shirts. Over het algemeen doet APD dit voor bedrijven, maar ook particulieren behoren tot hun klantenkring. Het drukwerk kan al vanaf een klein aantal verzorgd worden. T-shirts, maar ook Polo’s en sweaters zijn leverbaar in diverse kwaliteiten, van heel goedkoop tot een zeer goede kwaliteit. Textiel bedrukken kan door middel van zeefdruk of digitaal printen. Deze zijn vanaf vijf stuks te bestellen. Porselein en glaswerk drukken gebeurt via zeefdruk, waarna het product in een oven bij 800 graden Celsius gebakken wordt. Deze zijn vanaf vierentwintig stuks te bestellen.

Het bedrijf van de familie van de Pol bestaat uit drie takken: T-shirts bedrukken, porselein en glaswerk bedrukken en het verspreiden van huis-aan-huiskranten en reclamefolders. Nieuwsgierig geworden wat de familie van de Pol voor u kan betekenen bekijk dan de websites: www.apd-doetinchem.nl en www.tshirtsandmore.nl of neem contact met ze op voor een afspraak. APD-Doetinchem Plakhorstweg 13 Doetinchem Tel.: 0314 – 332773 www.apd-doetinchem.nl Ook effectief communiceren op deze pagina? Bel Rudy Diemont 06-517 88 478 of uw eigen accountmanager

WEB Sneller

re a b l a a bet el! e n o s per w u r voo

g n i l scho

eld: bijvoocrbue rsus excel

9 lessen â‚Ź 195,- p.p.

vanaf - excl. btw incl. materiaal

Op Maat, op locatie... er is veel mogelijk! www.vuzevenaar.nl/content/ondernemers

volksuniversiteit

voor zevenaar en omstreken

Makkelijker

B2B 24/7

Completer

Voordeliger



          

7YGPGTIKGYGIYKL\GT <QPPGGPGTIKG 5VTQQOQRUNCI 9CTOVGRQOR

   'NGMVTKUEJGOQDKNKVGKV 9KPFMTCEJV 5OCTV'PGTI[ $9'PGTI[)OD*%Q-) "SGRQJ?LB       'LBSQRPGCUCE "85GLRCPQUGHI 2CJ  +M@ 

        

       

      

vincent van goghstraat 4 te zevenaar 9RRURQGHUQHPHUVGLHJUDDJ]HOI DFKWHUKHWVWXXU]LWWHQ

Ambachtelijk in eigen atelier bereid Workshops vanaf 2 personen Bedrijfsopdrachten o.a. met logo of foto

    

                 

Speciale gelegenheden / feestdagen

 

Î&#x2013;QWHUHVVDQWHEHGULMYHQHQWKRXVLDVWH RQGHUQHPHUVHQVFKHUSHDDQELHGLQJHQ WUHIWXRSGH2QGHUQHPHUV]RQGDJLQ 5XXUOR1HWZHUNHQLQNRSHQHQWLMGYRRU HHQKDSMHHQHHQGUDQNMHNRUWRPHHQ ]HHUJHYDULHHUGDDQERG

 



 

    

   

,HGHUHH ]RQGDJYDQ GHPDDQG

Nieuwstad 73 â&#x20AC;˘ Doetinchem www.chocolateriepuurgeluk.nl

$DQ'H9HQWHUNDPSLQ5XXUOR


zaterdag 21 september 2013 De Gelderlander

nieuws | 3

‘Arnhem wordt stuk vitaler’ De bereikbaarheid van Arnhem verbetert met de dag. Eendrachtig werken gemeente en de binnenstadswinkeliers aan oplossingen, waarbij zelfs oude ideeën weer van stal worden gehaald. In vogelvlucht de ontwikkelingen.

Door Stef Rietbergen

Terzake

‘Gelderlander’

D

e doorsteek van de Apeldoor nseweg naar de Musisparkeergarage is een van de speerpunten van de toegenomen bereikbaarheid en aantrekkelijkheid. Jos Wegdam, voorzitter van City Centrum Arnhem (CCA): „De gemeente beseft ook dat het voormalige idee achter de rondweg om het centrum achterhaald aan het worden is. Wie nu van de Apeldoornseweg komt en recht tegenover zich, maar achter een perkje, de ingang van de Musisgarage ziet, moet eerst de hele stad rond om er te komen. Wij willen graag dat je daar direct kunt oversteken, of eventueel met een kleine lus via het Willemsplein.’’ Een ander punt van aandacht heeft de bereikbaarheid en het parkeren op de Looierstraat en het Gele Rijdersplein. Het was vele winkeliers een doorn in het oog dat dat indertijd verboden werd. Er gaan nu stemmen op om kort parkeren op het Gele Rijdersplein terug te brengen, én om het vertrekkende verkeer daarna via het Willemsplein (voor Diehl langs) weer de singels op te leiden. Wegdam: „Je maakt de binnenstad daardoor weer aantrekkelijker voor het winkelend publiek dat van buiten komt. En dat is net wat we moeten hebben.’’ De bewegwijzering in de binnenstad wordt ook aangepakt, vertelt hij verder. „Die is nu niet overal even duidelijk, en dat geeft wrevel bij potentiële klanten.’’ Voorts wijst Wegdam op een nieuwe stichting die hij samen met Robert Wittenberg van Dudok heeft opgericht: de stichting Ami. „Daarmee gaan we volgend het Witweekend organiseren, waardoor we ook weer meer mensen de stad in trekken. Het is met de ver-

COLOFON de Ondernemer is een uitgave van dagblad De Gelderlander die zich richt op ondernemers, beleidsmakers en beslissers.

Directeur-uitgever Stef Rietbergen Hoofdredacteur Ad van Heiningen (wnd) Eindredacteur Thed Maas 06-53645103 Redactie André Sonneville (Nijmegen) Frank Thooft (Arnhem) Jacob Schreuder (Achterhoek) Accountmanagers Cees van Doornik (Arnhem) 06-55854966 Annemiek Verschoor (Ede) 06-51061855 Foto’s Edwin Stoffer, Mariska Hofman, Jacques Kok, Theo Kock

‘I

Jos Wegdam wijst op de plek waar de doorsteek naar de Musisgarage zou moeten komen. foto Jacques Kok keersmaatregelen ook een onderdeel van een intensievere citymarketing.’’ Wat het parkeren betreft overweegt Wegdam om bijvoorbeeld dalurentarieven in te voeren. „Op maandagochtend bijvoorbeeld goedkoper parkeren om daarmee de koopstromen te spreiden, en de files en de drukte te verminderen. Wethouder Leisink heeft aangegeven met ons te willen meedenken, maar hij heeft daarbij wel gezegd dat hij budgetneutraal wil opereren. Dus lagere tarieven moeten door langere parkeertijden worden gecompenseerd, anders klopt zijn begroting niet meer. Nu al dragen wij als winkeliers bij aan de koopzondagen waarop je gratis kunt parkeren om dat doel te bereiken. Dat geld komt overigens uit het Ondernemersfonds waar alle ondernemers aan bijdragen. Freeriders zoals vroeger kennen we dus niet meer, en dat is een positieve ontwikkeling.’’

Dat die bijdrage een hefboomeffect betekent op de omzetten die de winkeliers realiseren, is daarbij een mooie meevaller. Wegdam: „Door gratis parkeren aan te bieden besteden de mensen meer dan de kosten van het parkeren.’’ Voorts heeft de gemeente het uit-

Arnhem wordt vitaler en bereikbaarder voor het winkelend publiek stalbeleid opengegooid, vertelt Wegdam verder. „Tot 31 december draait er een proef waarbij winkeliers, weliswaar binnen bepaalde grenzen, hun waren op de stoepen mogen uitstallen. Voorheen was dat verboden. Nu bereik je dat de binnenstad meer leeft, en dus dat

er meer publiek op afkomt, en de bestedingen navenant stijgen. Ook weer een positief effect van hoe de gemeente soepeler met de regelgeving omgaat.’’ De leegstand van de winkels wordt oook aangepakt. Wegdam zelf is aangesteld als een van de twee leegstandsmanagers, en hij is bezig met alternatieven om lege winkels (tijdelijk) in te vullen, bijvoorbeeld met pop-up stores. „Omdat je daarmee bereikt dat er meer levendigheid ontstaat, in plaats van lege en onaantrekkelijke plekken.’’ Wegdam denkt dat de winkels in de Arnhemse binnenstad in de (zeer) nabije toekomst net als in Utrecht elke zondag open zullen zijn. „Je moet mee met je tijd. Het publiek verwacht dat, en haakt anders af en haalt de spullen via internet binnen. En dat is een situatie die je in je naarste dromen nog niet wenst.’’

Aardvarken mooi gestrikt

O

p 12 september werd het aardvarken, het cadeau van het 100-jarige Koninklijke Burgers’ Zoo, officieel aan de stad Arnhem (zie voorpagina) geschonken. Dat ging gepaard met het lostrekken van een enorme strik van drie meter hoog, die daartoe speciaal ontworpen was door de Arnhemse creator Marianne van Berkel van het ontwerphuis Margale-B. Enkele tientallen Arnhemse kinderen trokken daarna de strik los, die daarna sierlijk dwarrelend in twee delen naast het aardvarken vielen. De metallic strik is overigens ook te huur voor andere gelegenheden, voegde Marianne van Berkel later toe. Namens de gemeente was wethouder Michiel van Wessem aanwezig, en vanuit Koninklijke Burgers’ Zoo was Alex van Hooff aanwezig. Het aardvarken ligt in het Bartokpark, tegenover het Kenniscluster op de Kortestraat.

Het KennisBoek zorgt dat u het weet. Dirkzwager heeft een nieuwe juridische KennisApp. Benieuwd naar de mogelijkheden? Download dan nu gratis het KennisBoek in de App store of kijk op www.kennisboek.nl

k ben Gelderlander’. Kun je je laatste column in de Ondernemer beginnen met een dergelijke openingszin? Is het niet veel beter om te zeggen: „Ik was Gelderlander”. Enige uitleg na deze intro is wel op zijn plaats vermoed ik. U weet immers waarschijnlijk niet wat ik wel weet. En dat is dat mijn taak als directeur/uitgever door een interne reorganisatie vervalt. Daarvoor in de plaats komt een Uitgever Oost die meerdere titels tegelijk aanstuurt. En dus stop ik binnenkort als directeur/uitgever van De Gelderlander. Uiteraard betreur ik dat, hoewel ik er ook alle begrip voor heb. Diep in mijn hart hoop ik natuurlijk dat u mijn maandelijkse columns zult missen. Het was elke maand weer een hele klus voor mij als niet-journalist om een kort verhaaltje te maken voor deze pagina van de Ondernemer. Maar ik vond het altijd leuk om te doen. Om een goede indruk te krijgen wat me de afgelopen zes jaar allemaal heeft bezig gehouden heb ik alle 57 columns nog eens goed doorgelezen. Dan blijken de woorden recessie en crisis vaak voor te komen. Niet zo verwonderlijk dunkt me. Toch heb ik vaak geprobeerd u ook een gevoel van positivisme mee te geven. Ik heb me regelmatig bloot gegeven want u weet inmiddels als regelmatige lezer veel van me. U weet dat ik van sporten en reclame houd, dat ik niet graag klus en wel graag inspirerende managementboeken lees. U weet het een en ander van mijn privéleven en u hebt hopelijk gewaardeerd hoe ik maandelijks probeerde een verband te leggen tussen alledaagse zaken en het vak van ondernemer. De contacten met de ondernemers in ons gebied zal ik zeker gaan missen. Altijd weer inspirerend om met u van gedachten te wisselen over problemen, maar vooral de uitdagingen in onze regio. Vandaar ook dat ik zonder schroom durfde te beginnen met bovenstaande openingszin. Want ook na mijn vertrek blijf ik zeggen: „Ik ben en blijf Gelderlander”. Daarvoor heb ik te veel mooie herinneringen aan deze krant en haar lezers overgehouden. Stef Rietbergen, directeur De G e l d e r l a n d e r . s.rietbergen@gelderlander.nl @riethills


ADVERTORIAL

Minder structuur geeft houvast Binnen organisaties staan terra bytes aan informatie op netwerkschijven, in e-mail postvakken en databases. Allemaal informatie die van belang is om het eigen werk goed te kunnen uitvoeren. Informatie die in een ongelofelijk tempo via email, sociale media en bedrijfssystemen tot ons komt. Hoe voorkom je dat medewerkers door deze brij de informatie niet meer zien? ‘In formatie’ In het woord ‘informatie’ zit opgesloten dat dit ‘in formatie’ moet zijn. De informatie moet dus georganiseerd zijn, een bepaalde mate van structuur bieden om te kunnen informeren. Als een bericht mij correct wil informeren dan moet ik de formatie, structuur, achtergrond of context van het bericht begrijpen. Het bericht “De ruiten zijn allemaal gesneuveld” is voor een glaszetter een ander bericht dan voor een kaartspeler.

Structuur De structuur rondom informatie ontbreekt veelal. We zijn steeds vaker op zoek naar manieren om de stroom aan informatie een plaats te geven en te ordenen. Veel van deze informatie is zachte informatie. Gevoelsmatige informatie die in formatie gebracht moet worden wil het bruikbaar zijn. Dat kan onder andere door deze informatie te voorzien van formatie en daarmee structuur: • In het kader van welk proces / project / ordernummer / probleem wordt deze informatie uitgewisseld; • Gevraagde vervolgactie aangeven, zoals goedkeuren, datum plannen, mening geven, vraag beantwoorden, ter info….; • Een kenmerk aan de informatie meegeven die de informatie vindbaar en beter doorzoekbaar maakt;

Echt Leren! : opleidingen waar je direct in de praktijk mee aan de slag kunt “Bedrijven en mensen hebben behoefte aan opleidingen. Misschien zelfs nu wel meer dan ooit. Natuurlijk wordt er in economisch mindere tijden kritischer gekeken naar investeringen. Rendement op korte én langere termijn wordt steeds belangrijker. Reden voor mij om opleidingen anders, doeltreffender en vooral afgestemd op de praktijk op te zetten”, aldus Theo van Kempen, initiatiefnemer van ‘Echt Leren!’. “Inmiddels zijn we met z’n drieën en heeft op 14 augustus de lancering van Echt Leren! plaatsgevonden”. Naast Theo, vormen Els Gastelaar (com-

municatie en verkoop) en Paul Zaal (marketing en marketingcommunicatie) de pijlers onder Echt Leren! De gedachte achter ‘Echt Leren!’ is dat er niet alléén een diploma behaald wordt, maar vooral dat de verworven kennis en vaardigheden direct in de praktijk kunnen worden toegepast! “Cursisten nemen een vraag, businesscase of probleem mee tijdens de opleiding. Daar gaan we samen mee aan de slag. Zo koppelen we theorie aan de dagelijkse werkpraktijk, leiden mensen op en werken we mee aan praktische oplossingen voor ondernemers en onderne-

mingen”. Echt Leren! Docenten/ trainers komen uit de praktijk en hebben zelf een onderneming. Trainingen vinden plaats in Elst, Duiven, Doetinchem en Nijmegen. En alle opleidingen worden afgesloten met een ‘netwerk event’. Op www.echtleren.nl is meer informatie te vinden over de opleidingen (management, marketing, communicatie en verkoop). Uiteraard is een moderne organisatie als ‘Echt leren!’ ook volop aanwezig op de sociale media, zoals Facebook en LinkedIn. ‘Echt Leren!’ is per email bereikbaar op support@echtleren.nl

Microsoft SharePoint is de opvolger van de bekende netwerkschijf en maakt het mogelijk om informatie ‘in formatie’ aan te maken en mee te werken. Zo legt u acties vast in formatie, zodat u snel weet wat er met het actiepunt moet gebeuren. Of slaat u e-mails op in de context van een project of order waardoor zij ook voor collega’s doorzoekbaar en vindbaar zijn. In de praktijk Een voorbeeld. Bij een leverancier van grote industriële machines wisselen medewerkers en afdelingen grote hoeveelheden informatie uit op papier, via e-mail, netwerkschijven en online opslagdiensten. Binnen dit bedrijf werken allemaal hoogopgeleide mensen die aan de ene kant om het hardst roepen om structuur en duidelijkheid en aan de andere kant alle vrijheid willen om hun werk uit te voeren. Het inrichten van een Microsoft SharePoint omgeving om ongestructureerde informatie structuur en formatie te geven is dan een uitstekende oplossing. Informatie slaan medewerkers op in de context van projecten, installaties en leads. Daarnaast kunnen klanten toegang krij-

gen tot delen van deze informatie die voor hen relevant is en binnen hun context past. Door zo op een natuurlijke manier context aan informatie-uitwisseling mee te geven bereiken we dat het verwerken van ongestructureerde informatie veel minder werk is. Prettig voor medewerkers en erg effectief voor de organisatie. Een mooi voorbeeld van Rendement op Maat door ICT Spirit Business Solutions: www.ictspiritbs.nl.

Jan-Henk Reef Procesarchitect


zaterdag 21 september 2013 De Gelderlander

de stoel | 5

Door Ronald Migo

Terzijde

Blessureleed

Louk Heimans met een van Café Hekking geleende terrasstoel in de Weverstraat, waar hij onder meer onroerend goed in eigendom heeft. foto Jacques Kok

Focus op onroerend goed Hij noemt zichzelf nu belegger in onroerend goed, maar hij begon dik veertig jaar geleden als fotograaf. Momenteel heeft hij al met honderd Arnhemse huurders contracten. Zijn aanpak blijft echter die van de fotograaf: hij bepaalt eerst zorgvuldig de focus, en drukt dan pas af. Met vaak visuele creativiteit pakt hij leegstand en verloedering aan.

Hoe ben je op deze stoel van belegger in onroerend goed terecht gekomen? Je bent toch begonnen als fotograaf? „Klopt. Ik huurde als beginnend fotograaf een fotostudio op de Sonsbeeksingel en vond het jammer om huur te betalen. Ik schreef toen aan de eigenaar een brief met het verzoek of ik het pand kon overnemen. En dat kon gewoon! Voor slechts tien maal de jaarhuur.’’ Hoe is het sindsdien verlopen? „Vervolgens kon ik het appartement erboven overnemen, ook voor een gunstige prijs. Daarna

In goede tijden pand er goed bij laten staan 䢇 Naam: Louk Heimans 䢇 Geboren: 24 april 1946 䢇 Bedrijf: Louk Heimans Beheer BV 䢇 Activiteit: beheer onroerend goed 䢇 Nevenactiviteit: fotografie 䢇 Activiteiten begonnen: 1970 䢇 Omzetverhouding in 2013: 99%

BOG en 1% fotografie

zag ik mogelijkheden in de overname van een kamerverhuurbedrijf. Dat betekende immers dat ik meer huuromzet kon genereren. Dus daar stapte ik toen in.’’ Bleef je intussen fotograferen? „Ja, ik specialiseerde me in reclame- en schoolfotografie. Op een gegeven moment had ik vijftien vaste mensen in dienst en tien freelance fotografen over het hele land voor de schoolfotografie. Dat liep als een trein. En de inkomsten uit vastgoed bleven ook stijgen.’’ Wat was het kantelpunt? „Ik kon het schoolfotograafbedrijf in 1990 verkopen en kon me steeds meer toeleggen op het onroerend goed. Gemiddeld elk jaar kon ik er een pand bijkopen. Banken waren toen gemakkelijker dan nu, dat scheelde. Maar de rendementen uit verhuur bleven ook onveranderd positief.’’

䢇 Voorbeeld: Rolf Engelsing: „In goe-

de tijden zorgen dat je pand er goed bij staat, zodat je in slechte tijden geen achterstand hebt’’ 䢇 Panden in beheer: 13 kantoren, 5 opslaghallen, 6 winkels en 19 woningen 䢇 interview: Frank Thooft

Bleef het bij woonhuizen voor kamerverhuur? „Nee, ik kocht eerst een complete flat met 38 appartementen, achter de toenmalige Postbank. Nadat ik die had laten opknappen kon ik de flat met zo’n 40 procent winst doorverkopen. Een snelle gulden is beter dan een langzame rijksdaalder, was toen het motto. Daarna begon ik met winkelpanden. Vooral in Arnhem, want hier ken ik de markt en hier heb ik mijn contacten.’’ Wanneer kwamen de kantoorpanden erbij? „Rond 1995. Ik werkte overigens altijd op gevoel, maar steeds liet ik mijn feeling toetsen door een makelaar bedrijfsonroerend goed. Maar ik zat er nooit ver naast, bleek. Ik keek met een soort fotografenoog naar de panden en de mogelijkheden die een pand kan

Beveiligingsbord kroon op werk

V

orige week donderdag is het eerste deelnemersbord Collectieve Surveillance uitgereikt aan Kroon Aannemersbedrijf op de Johannes Huddeweg 5 in Arnhem. Het bord is het eerste in een reeks die de Stichting Arnhemse Bedrijventerreinen (StAB) laat plaatsen bij bedrijven die zich aansluiten bij de collectieve beveiliging van de zes bedrijfsterreinen van StAB. Dit zijn: Het Broek, Westervoortsedijk, IJsseloord I, De Overmaat, Rij-

kerswoerd en Bakenhof. De beveiliging wordt verzorgd door Securitas Beveiliging BV. Dit bedrijf zorgt niet alleen voor surveillance in verband met de veiligheid, maar signaleert ook overlast in de vorm van gevaar, rondslingerend vuil, kapotte openbare verlichting en verkeersonveilige situaties. Hierbij wordt nauw samengewerkt met de politie en andere hulpdiensten. De bij StAB aangesloten bedrijven hebben aangeven de beveiliging belangrijk te vinden omdat

bij toenemende leegstand de verloedering van een bedrijventerrein kan toeslaan. Angelique van Wissen, eigenaar van Kroon Aannemersbedrijf: „Ieder bedrijf zou hier, vanuit een gezamenlijke verantwoordelijkheid, aan moeten meedoen. Bovendien draagt een schoon, heel en veilig terrein bij aan de uitstraling en het imago van je bedrijf.’’ StAB zal de komende maanden alle bedrijven op de aangesloten terreinen benaderen voor deelname.

hebben, en kocht dan aan. En dat werkt.’’ Wat vind je van de huidige kantorenmarkt? „Die is overspannen. Alleen gebouwen op de juiste plekken, dus vooral dicht bij het openbaar vervoer, met goede en moderne voorzieningen, goede parkeermogelijkheden en flexibel indeelbaar, zullen het halen. De rest moet herontwikkeld of zelfs gesloopt worden.’’ Wat vind je van de huidige leegstand? „Die is dramatisch. Je moet samenwerken met gemeenten en bestemmingsplannen aanpassen, naar flexibele(re) kantooroplossingen zoeken. Alleen nieuwbouw toestaan als het echt niet anders kan. Weer schaarste creëren.’’ Is het prijsniveau reëel? „Nee, soms moet je met de prijs zakken. Omzetgerelateerde huur begin ik niet aan, dat is mij administratief veel te omslachtig. Ik geef soms korting op huur aan ondernemers, als ik vertrouwen heb of als ze groeipotentie hebben. En wees creatief. Ik heb van een lang leeg blijvend kantoorpand uiteindelijk een mooi YouTube filmpje gemaakt en dat rondgemaild en getwitterd. Dat werkte doordat het zo ludiek bleek. Dat pand is nu ook verhuurd. Je moet dus meer moeite doen.”

Kom maar op met die onheilstijdingen, ik lust jullie rauw.’ Die gedachte kwam vorige week - voorafgaand aan Prinsjesdag bij me op. Zes miljard aan bezuinigingen zou onze nieuwe koning in zijn eerste troonrede op een rijtje gaan zetten, dat wisten we al. En dat bij uitblijvend economisch herstel. Sterker nog: Nederland daalde van de vijfde naar de achtste plaats op de jaarlijkse concurrentie-index van het World Economic Forum (WEF). Ach, ik kan hier een hele rij van sombere uitspraken en verwachtingen aan toevoegen, maar die kunt u intussen wel dromen. Dromen. Dat deed ook Rafael Nadal. De openingszin van deze column kwam bij me op nadat ik hem de US Open zag winnen na negen maanden van blessureleed. De tijd dat hij machteloos aan de kant stond met die pijnlijke knie, heeft op de schaal van een topsportcarrière misschien wel dezelfde dimensies als de duur van de crisis voor de gemiddelde ondernemer. Maar de Spanjaard hield niet op met dromen en knokte zich met een ongekende verbetenheid terug naar de top. Met vertrouwen in eigen kunnen als leidraad. Ik weet: de parallel met Nadal ligt wel erg voor de hand. Vervang de pijnlijke knie door de crisis, en voilà. Net als de tennisser zult u moeten knokken: voor uw marktaandeel, uw personeel, ideeën en inderdaad - uw dromen. KvK en Syntens willen daarbij graag aan úw zijde staan. In oktober organiseren we drie regionale bijeenkomsten ‘Bouwen aan Vertrouwen’ waar u zich kunt laten inspireren. Bijvoorbeeld door beroepsavonturier Wilco van Rooijen. Hij bedwong de Mount Everest en werd in 2008 drie dagen lang vermist na een ongeval op de K2. Als er iemand iets weet over het overwinnen van tegenslagen is hij het wel. Daarnaast zijn er workshops waarin u geprikkeld wordt om eens met een andere bril op naar de toekomst te kijken en om partnerships met collegaondernemers te zoeken. Ik nodig u graag uit om één van die gratis bijeenkomsten in Arnhem, Ulft of Lent te bezoeken. Op naar game, set and match! Ronald Migo, directeur KvK Centraal Gelderland www.kvk.nl/vertrouwengel derland.


KvK NIEUWS NIEUWS Standhouder worden op de Startersdag? In Nederland lopen veel mensen rond met plannen voor een eigen onderneming. Uiteindelijk begint een derde van hen ook echt. Ondernemers in spe oriënteren zich grondig en op uiteenlopende manieren. Zo brengt vrijwel iedereen een bezoek aan de Startersdag van de Kamer van Koophandel. Vorig jaar trok die ruim 20.000 bezoekers, waarvan 1900 in Arnhem. De volgende editie vindt plaats op zaterdag 2 november in GelreDome. Informatie, presentaties, workshops en netwerken zijn vaste elementen van de Startersdag. Kortom: dé gelegenheid om uw doelgroep te ontmoeten via een stand van uw bedrijf op de informatiemarkt. Er zijn drie mogelijkheden om met een stand deel te nemen aan de Startersdag. Voor ondernemers die net gestart zijn (tot maximaal drie jaar geleden) is er het Starterspakket. Voor 75 euro krijgen ze een plaats in een speciale Startersstraat. Daarnaast is er het Participantenpakket. Wie hiervoor kiest, krijgt een ruimere stand met bijvoorbeeld stroomvoorzieningen en een wifiverbinding. Deelname aan het Participantenpakket kost 750 euro. Tot slot is er het uitgebreide Sponsorpakket van 2500 euro. Dat voorziet in een extra grote stand met extra voorzieningen en logovermeldingen in advertenties in de regionale pers en op de website. Voor alle pakketten geldt dat verkoopacties niet zijn toegestaan en dat exclusiviteit helaas niet mogelijk is. Wel is het aantal plaatsen per branche beperkt. Reacties worden daarom op volgorde van binnenkomst behandeld. Vanwege de beperkte capaciteit behoudt de KvK zich het recht voor om een keuze te maken uit de binnengekomen aanmeldingen. Wilt u ook standhouder worden op de Startersdag? Dan is snel reageren dus verstandig. Voor uitgebreide informatie en aanmeldingen kunt u terecht op: www.kvk.nl/startersdagarnhem

Gedeputeerde Conny Bieze en Ronald Migo (KvK):

‘Geen bevoogding maar denken vanuit de ondernemer’ “We willen méédenken met de ondernemer. We kruipen in zijn huid, kijken door zijn bril en komen tegemoet aan zijn informatiebehoefte. Onze nieuwe site OndernemenGelderland.nl is daar een uitstekend voorbeeld van. Geen ellenlange teksten, maar heel concreet de weg wijzen naar de juiste man of vrouw. Punt.” Zo schetst de Gelderse gedeputeerde Conny Bieze de centrale gedachte achter een site die lekker ‘plat’ is, in de goede betekenis van het woord. De provincie Gelderland wil ondernemers met vragen zo supersnel bedienen. “Er zijn vier hoofdthema’s - starten, financiering, huisvesting of groei - met daaronder de mogelijkheid tot verfijning (naar regio of sector bijvoorbeeld) en het aanklikken van concrete onderwerpen. Dan krijg je meteen de instantie en de persoon in beeld bij wie je moet zijn. Met foto, telefoonnummer en emailadres. Of het nou gaat om een overzicht van private investeerders, een campus voor huisvesting, of een kredietregeling. Ondernemers zijn nauw betrokken geweest bij de opzet. Mede dankzij hen is de site zeer to the point geworden.” Kernrol Ook Ronald Migo, directeur van KvK Centraal Gelderland, is er enthousiast over. “Het illustreert dat de overheid zich terugtrekt in haar kernrol: het faciliteren van bedrijven en het scheppen van goede randvoorwaarden. De KvK had al eerder een soortgelijke site ingericht, toegespitst op financiële regelingen.” Waar de overheid zich in het verleden misschien te bevoogdend opstelde richting bedrijfsleven via een veelheid van regeltjes, vindt er nu een omslag plaats. Conny Bieze: “Dat is zeker het geval bij de provincie Gelderland. Ondernemers weten heel goed wat ze willen, en hoe ze het willen. Het is aan ons om daar aan tegemoet te komen.” Food Een mooi streven, maar hoe doe je dat? “Door ontschotting, een veel bredere kijk op dat bedrijfsleven. We kennen het topsectorenbeleid... neem de food. Dan denkt iedereen aan Wageningen maar vergeet niet dat er elders in Gelderland nog genoeg bedrijven ‘aan vast hangen’ die je niet onder de food zou scharen, maar die de branche wel die-

KvK-SHOP Is uw pensioenregeling nog up-to-date? In de pensioenen gaat veel veranderen. Zo gaat de pensioenopbouw in 2014 omlaag en de pensioenleeftijd omhoog. En in 2015 moet de financiering van beschikbare premieregelingen zijn gewijzigd. De lage rente en de hoge levensverwachting leiden tot premiestijgingen van 10 tot 40%. Bovendien wordt de pensioenopbouw mogelijk nog meer beperkt. Om bedrijven zo goed mogelijk voor te bereiden op deze veranderingen, houdt de KvK op 10 oktober een informatieavond in samenwerking met Pensioen Perspectief. De impact ervan wordt besproken en u krijgt te horen hoe u - met uw pensioenuitvoerder - kunt anticiperen op de ontwikkelingen. Ook de rol van de OR en de werknemers komt aan de orde. De bijeenkomst is vooral interessant voor bedrijven waarvan het bedrijfspensioen wordt uitgevoerd door een verzekeraar of premie pensioen instelling (PPI). Deelname kost € 35,-. Aanmelden kan via http://bit.ly/14UY0P7 Slimmer financieren Bent u ondernemer en wilt u uitbreiden of investeren in een nieuw product? Dan zijn

Tw itter: p o K v K e Volg d n traalGld @ K vK _ C e

er meer financieringsmogelijkheden dan een krediet van de bank alléén. Microfinanciering, crowdfunding of subsidies zijn wellicht alternatieven waarmee u verder kunt. Bovendien: als andere partijen meedoen, is de bank eerder geneigd om ook over de brug te komen. Op 8 oktober vindt speciaal voor mkb’ers de gratis toegankelijke oriëntatiebijeenkomst ‘Slimmer financieren’ plaats waarin alle mogelijkheden worden toegelicht. Dat gebeurt aan de hand van twee maal drie parallelsessies met onderwerpen als financiering door een bank, participatie vanuit de regio, crowdfunding, informal investors, (Europese) subsidies en microfinanciering en staatsgegarandeerde financiering. De bijeenkomst - van KvK en Syntens - wordt gehouden in De Reehorst in Ede van 17.00 tot 21.00 uur. Aanmelden kan via www.kvk.nl/slimfinancierengld

Topsectoren, zoals de (agro)food, vragen om een branchebrede benadering, zo vindt Conny Bieze. (Foto: APA-foto)

nen. Een producent van eiersorteermachines bijvoorbeeld, of een palletfabrikant voor de agrofood. Het belang van zulke bedrijven in de (maak)industrie moet je dus meewegen als je de food wilt faciliteren”, aldus Conny Bieze. Ondernemersplein Ronald Migo knikt er goedkeurend bij. “Zo’n omslag in het denken is één van de louterende gevolgen van de crisis. De komende reorganisatie van de Kamer van Koophandel zien we ook in dat licht. We gaan naar een sterke digitalisering van de informatievoorziening aan de ondernemer, samen met Syntens, Agentschap NL en Antwoord voor Bedrijven. Maar we gaan terug in het aantal fysieke kantoren. Daar komt het serviceconcept Ondernemersplein voor in de plaats. Dat wordt een kennisalliantie waar andere partijen als Belastingdienst en provincie Gelderland zich hopelijk bij aansluiten zodat we ondernemers nog veel directer en vraaggestuurd de hand kunnen reiken.” Rode loper Als het aan Conny Bieze ligt, komt de focus veel sterker op groei van bestaande bedrijven te liggen. “Nieuwe bedrijven? Natuurlijk, graag! Maar voor het aanjagen van de

economie is versterking van de bestaande bedrijvigheid veel belangrijker. Daarom hanteren we een ‘rode-loperbeleid’ als het gaat om bedrijventerreinen. Als een ondernemer wil uitbreiden maar de ruimte is er niet, dan gaan we nu actief in gesprek met zijn buurman. Misschien heeft die wel oren naar een verhuizing! Vroeger was het gewoon ‘jammer, dan’. Nu doen we er nu alles aan om onze bedrijven vast te houden.” Veelgestelde vragen Met grote instemming van de KvK ondersteunt de provincie het project IkStartSmart©. Dat voorziet in coaching en advisering van startende ondernemers. “En dat zullen we in ieder geval blijven doen tot 2016”, belooft Bieze. ““We breiden het succesvolle project uit met coaching van ondernemers die hun eerste stappen in groei zetten. Dit noemen we IkGroeiSmart. Mag ik dan hopen dat de KvK wel een fysieke ontmoetingsplek blijft voor ondernemend Gelderland?” “Natuurlijk”, lacht Migo. “Digitale dienstverlening hoort bij deze tijd, maar die digitale kolom ‘Veelgestelde Vragen’, hè? De vraag van jou zit er nou nooit bij. Daarom... de ontmoeting blijft onontbeerlijk.“ (www.ondernemengelderland.nl, www.kvk.nl/regelingengelderland)

Kamer van Koophandel in de regio Gelderse ondernemers zien de zon nog niet schijnen Het Gelderse bedrijfsleven is iets minder somber over het economisch klimaat, vooral in de zakelijke dienstverlening en in de industrie. Maar de bereidheid om te investeren is nog laag terwijl de werkgelegenheid daalt. Bovendien staat de winstgevendheid (ondanks een lichte verbetering ten opzichte van het tweede kwartaal) nog altijd sterk onder druk. Positief is dat de omzet- en exportresultaten van het Gelderse bedrijfsleven in het tweede kwartaal zijn verbeterd. Maar voor het derde kwartaal verwachten de ondernemers in Gelderland nog geen verder herstel. Dat blijkt uit de COEN (Conjunctuurenquête Nederland) over het derde kwartaal van 2013. Meer informatie: www.kvk.nl/coengelderland Bouwen aan Vertrouwen Kansen! Inspiratie! Grenzen verleggen! Het zijn thema’s die elke ondernemer zullen aanspreken, zeker na alle sombere berich-

ten over de economie (zie hierboven). De KvK gaat er in de maand oktober mee aan de slag tijdens drie regionale bijeenkomsten Bouwen aan Vertrouwen. Onder dat motto organiseerde de KvK in het voorjaar al drie bijeenkomsten met de nadruk op feiten, cijfers en trends. De bijeenkomsten in oktober zijn meer op de praktijk gericht. Na een inspiratielezing van beroepsavonturier, alpinist en visionair Wilco van Rooijen - onder de titel ‘Hoe bereik je het hoogste punt?’ - gaat u in workshops van Syntens zelf aan de slag. Daarin staan nieuwe verbindingen centraal. U wordt geprikkeld anders naar de toekomst te kijken en samenwerkingen aan te gaan met collega-ondernemers. In de Achterhoek vindt de bijeenkomst plaats op maandag 14 oktober in de DRU Cultuurfabriek in Ulft van 16.30 tot 20.00 uur. De bijeenkomst is gratis toegankelijk. Bent u verhinderd? Er zijn ook bijeenkomsten in Arnhem (9 oktober) en Lent (21 oktober). Voor informatie en aanmeldingen: www.kvk.nl/vertrouwengelderland


zaterdag 21 september 2013 De Gelderlander

nieuws | 7

‘Niet meer met twee linkerbenen voetballen’

H

et overkomt veel eenpitters en zzp’ers: ze zijn ondernemer en ze ‘doen hun trucje’, maar daar is dan ook alles mee gezegd. Ze dingen wel mee naar nieuwe opdrachten, maar vissen vaak achter het net. Gevolg: de concurrent gaat er met de opdracht vandoor. „In feite voetballen ze met twee linkerbenen’’, stelt Mariska Wessel, stemcoach en presentatietrainer. Zij is één van de vijf initiatiefnemers van de nieuwe Arnhemse netwerkorganisatie In het Oog die (kleine) ondernemers een spiegel voorhoudt en feedback geeft waar het gaat om presentatie, acquisitie en opdrachten binnenhalen. Juist door hun samenwerking kunnen ze elkaar versterken en de cliënt een betere feedback geven dan wanneer ze elk afzonderlijk een cliënt zouden begeleiden, is hun ervaring. Spil van het vijftal is Amy van Son, loopbaanprofessional, social mediatrainer en ‘verbindelaar’, zoals ze zichzelf noemt. Ze verbindt mensen en capaciteiten zodanig dat er nieuwe combinaties

„Bewust worden van het palet aan kwaliteiten’’. en kansen ontstaan. Zoals de organisatie In het Oog, maar ze heeft ook vele andere succesvolle eentweetjes voor anderen opgezet, zoals de drukbezochte social mediadag in Hotel Haarhuis eerder dit jaar. „Ook online presenteren veel ondernemers zich nog niet goed genoeg. Met alleen een Twitteraccount of een facebookpagina ben

foto Jacques Kok

je er nog niet.’’ Wat zij haar cliënten in een paar simpele stappen leert is meer exposure krijgen, meer aandacht en meer kansen op opdrachten. Ze wordt aangevuld door Gaby Langelaar, die als kleurcoach werkt. Gaby confronteert mensen met de gevolgen van niet zorgvuldig gekozen kleuren en kleding en een mogelijke mismatch

met het eigen profiel, waardoor een presentatie - er is maar één eerste keer om je te goed presenteren - effectief wordt. Vierde dame van het gezelschap is Martine Grol, media-expert, die met haar filmcamera alles genadeloos vastlegt. Een opname aan het begin van de workshop en een opname aan het eind en tel de verschillen. Want die zijn overduidelijk. Een presentatie ( gespreksleider en presentator Hans Etman komt dan in beeld) wordt dan van aarzelend opeens resoluut, en van schuchter overtuigend. „Het is niet een trucje om je etalage op te poetsen, maar een bewustwording van het palet aan talenten en capaciteiten die je in feite al in je hebt’’, verklaart Amy van Son. „Veel mensen zijn zich er niet van bewust dat ze veel meer in hun mars hebben en daarmee hun product of dienst veel beter over de bühne kunnen brengen.’’ Juist doordat de vijf elkaar moeiteloos aanvullen in de workshops en de vaak persoonlijke begeleiding die ze ondernemers bieden, worden de deelne-

mers van de workshops zich bewust van hun talenten. „Van je partner of een vriend krijg je vaak goedbedoelde feedback, maar nooit díe kritische feedback waar je een stap voorwaarts mee kunt maken’’, verklaart Gaby Langelaar. Martine Grol: „Doordat je ook voor de camera moet presenteren, leer je je onzekerheden de baas te zijn en kom je natuurlijk over.’’ Dat wordt bevestigd door Hans Etman, die in zijn carriere al talloze malen voor de camera mocht verschijnen en er ook veel geïnterviewden voor heeft ondervraagd. „Je valt keihard door de mand als je je elevator pitch niet paraat hebt en zonder te knipperen kunt verkondigen. Wat wij in feite doen is de capaciteiten en toegevoegde waarde die je al hebt, tevoorschijn laten komen in een kort training. Zodat je niet meer met twee benen blijft voetballen, en steeds naast die opdracht vist.’’ In het Oog begint eind oktober met korte en betaalbare workshops voor ondernemers. www.inhetoog.weebly.com

Webshop juist succes door samenwerking

K

ennis delen is kennis vermeerderen. Dat was de motivatie achter de opzet van de nieuwe webshop reclamematerialen.com die door Jonathan Opdam van het Arnhemse internetmarketingbedrijf Search Science en Pascal Defeche van het reclamebedrijf GelreSign is opgezet. Normaal gesproken geeft een bedrijf een opdracht aan een webbouwer om een webshop te bouwen, vult hij die zelf met zijn aanbod en blijft het daarbij. In dit geval wilde Defeche echter meer uit een webshop halen. Hij raakte in gesprek met Jonathan Opdam, die zich gespecialiseerd heeft in searc engine optimalisation (SEO) en die ook wel brood zag in een gezamenlijke onderneming. Want ook hij voorzag dat zijn kennis van internetmarketing, aangevuld met de inhoudelijke kennis van de reclame-

man Defeche, hem geen windeieren zou opleveren. Inmiddels draait de webshop vier maanden en is er al 20.000 euro omgezet, vertelt Jonathan. Elke ondernemer die nu op zoek is naar kliklijsten om posters mee te etaleren, stoepborden om publiek naar de zaak te lokken, brochurehouders om informatiemateriaal te tonen en krijtborden om bijvoorbeeld menu’s op te schrijven, komt nu bijna regelrecht op de site van de heren terecht. Jonathan: „Omdat we de technologie achter het zoeken via Google snappen en kunnen toepassen in de website.’’ Pascal zorgt voor de actuele kennis van het productenaanbod, maar dat niet alleen. Elke geïnteresseerde bezoeker van de site die nadere informatie wil, krijgt een medewerker van Defeche aan de telefoon. „We zijn niet anoniem, maar een persoon,

gen van gebruikers meet en op de site vermeldt. Jonathan voorziet meer mogelijkheden voor gezamenlijke websites, want het elkaar aanvullen met kennis, waardoor de kennis vermeerdert, is een principe dat goed werkt, vindt hij. „Je creëert een hefboomeffect door elkaars kennis te combineren.’’

Uw kleding is onze zorg! medisch, horeca, representatief en industrie

Jonathan Opdam (l) en Pascal Defeche bij een stoepbord. net als de beller zelf’’, verklaart Jonathan. Ook zorgde hij ervoor dat er via de beveiligde betaalmodule iDeal kan worden afgerekend en

foto Jacques Kok

als klap op de vuurpijl heeft hij de website ondergebracht bij een onafhankelijk toetsingsbureau (KiyOh), dat de reacties en ervarin-

Nieuwgraaf 52a, 6921 RK Duiven Tel. 026 - 767 65 75 Molenstraat 150, 6511 HN Nijmegen Tel. 024 - 329 67 44

www.janeandbarnie.nl

ZZZoof ondersteunt Het Nieuwe Winkelen

A

lex Veen van het Arnhemse bedrijf ZZZoof is ingeschakeld om Het Nieuwe Winkelen (HNW) dat de Arnhemse winkeliers gaan doorvoeren, te ondersteunen. Elke online bestelling die een Arnhemmer (of iemand in de directe regio) bij een Arnhemse winkel doet, wordt door Alex of zijn collega’s Rensley en Geurt soepeltjes bij hem thuisbezorgd. De tijden van bezorging zijn bewust niet overdag, maar ’s avonds tussen zes en negen uur als de meeste mensen thuis zijn. Bovendien heeft hij een samenwerking met Presikhaaf Bedrijven opgezet, waardoor er binnenkort een depot op de Driepoortenweg kan worden opgezet. Druk bezette consumenten kunnen daar straks na werktijd even langsrijden om hun online in een Arnhemse winkel gekochte artikel op te halen. Hierdoor hoeven ze niet meer thuis te

Alex, Rensley en Geurt voor het bestelwagentje. wachten tot het bezorgd wordt, of een beroep op de buurman te doen dat hij het pakket in ontvangst neemt. Veen: „Mensen hebben hierdoor meer keuze.’’ Door-

foto Jacques Kok

dat hij met Presikhaaf Bedrijven samenwerkt, kunnen er mensen van die organisatie worden ingezet voor diverse werkzaamheden, wat de opzet

een positieve maatschappelijke insteek geeft. Daarbij komt dat ZZZoof zo milieubewust mogelijk rijdt: met twee elektrische scooters, een elektrisch bestelwagentje (zie foto), en een bestelbus op aardgas. Dat is niet alleen goed voor het milieu, maar ook voor de portemonnee. En dat voordeel berekent Veen door aan de klant. Een bestelling in een Arnhemse winkel, die in Arnhem bezorgd moet worden, kost daardoor maar 3,50 euro, ongeveer de helft van wat ‘de markt’ doet. En die bestellingen kunnen online gedaan worden, maar óók als men al winkelend in de Arnhemse binnenstad is. Want de winkelbeleving is een belangrijk onderdeel van HNW: zowel het gemak van thuis op de bank iets bestellen, als naar de winkels toe kunnen en de artikelen zien, voelen en ter hand nemen. Veen: „Dit heeft als voordeel dat je

als klant op de fiets of met de bus naar de binnenstad kunt. Je hoeft niet te sjouwen met je gekochte spullen, want wij brengen die bij je thuis.’’ Een tweede voordeel van de opslagruimte die Presikhaaf Bedrijven hem biedt, is dat winkeliers er binnenkort ook een deel. Veen begon zijn activiteiten vanuit ZZZOOF met het beschikbaar stellen van electrische scooters aan bedrijven, bijvoorbeeld restaurants, om kun klanten makkelijk en snel te kunnen beleveren. Daar werd later de binnenstadsdistributie aan toegevoegd: de belevering van winkeliers én het ophalen van afval, oud papier en dergelijke, waardoor de wagentjes efficiënt konden rijden. „Nu is er dus ook een slimme logistiek van HNW aan toegevoegd, waardoor het mes aan meer dan twee kanten snijdt’’, aldus een tevreden Veen. www.zzzoof.nl


De Gelderlander zaterdag 21 september 2013

8 | thema Pensioen voor ondernemers

Er komt een reeks van pensioenwijzigingen op ondernemers af. In 2014 gaat de pensioenopbouw omlaag en de pensioenleeftijd omhoog. In 2015 moet de financiering van beschikbare premie regelingen zijn gewijzigd. De KvK heeft een seminar hierover georganiseerd. Aan de orde komen: Welke pensioenontwikkelingen er aan komen, wat de impact is op het bedrijfspensioen, hoe kunt u daarop zo goed mogelijk anticiperen et cetera. Deelname kost 35 euro. Datum: 10 oktober van 19.30 tot 22.00 uur in het KvK-gebouw in Arnhem. www.kvk.nl/pensioengld.

Nieuw fonds voor MKB Middelgrote en kleine ondernemers met groeiambities kunnen vanaf begin volgend jaar een beroep doen op het Stimuleringsfonds Ondernemend Oranje Kapitaal (OOK). Niet alleen voor kapitaal maar ook voor kennis en contacten. Dat maakten de initiatiefnemers, waaronder ING, Schiphol en FrieslandCampina, bekend. Innovatieve ondernemers met een sterk groeipotentieel komen in aanmerking voor kapitaal uit het nieuwe participatiefonds. „Dat moet helpen Nederland weer op een groeipad te krijgen”, aldus ING-topman Jan Hommen.

Mercachem best managed Mercachem (geneesmiddelenondderzoek) uit Nijmegen behoort ook dit jaar tot een van de beste geleide bedrijven van het middenen grootbedrijf van Nederland. De kwalificatie maakt onderdeel uit van het ‘Best Managed Companies’ programma dat Deloitte in samenwerking met ING, VNO-NCW en TiasNimbas Business School organiseert.

Méér BOG-taxateurs nodig Vroeger werd er eens in de drie jaar een taxatie op het bedrijfsonroerend goed (BOG) gevraagd door de banken. Nu is die frequentie in veel gevallen al verhoogd naar eenmaal per twee jaar, en het komt zelfs al voor dat de taxateurs nog vaker op pad moeten. door Frank Thooft

H

et RICS – het Royal Institution of Chartered Surveyors – heeft in Nederland en daarbuiten een leidende rol bij BOG-taxaties. Dit in 1868 opgerichte Engelse instituut heeft inmiddels de internationale norm bepaald voor dit soort bedrijfstaxaties. Wereldwijd zijn er meer dan 100.000 leden, waarvan 35.000 taxateurs. Sinds 1994 is het RICS actief in Nederland, en het aantal geregistreerde taxateurs neemt daarbij elk jaar toe. De laatste jaren zelfs sterker dan voorheen, omdat banken inderdaad steeds vaker een taxatie van het BOG vragen. Zij worden op hun beurt daartoe weer gedwongen door verscherpte internationale regelgeving.

80 miljard

De Nederlandsche Bank (DNB) heeft dat onder meer vorig jaar oktober al aangegeven, door in het rapport Overzicht Financiële Stabiliteit te stellen dat de waarde van vastgoed bij banken niet realistisch is. De helft van de taxaties is verouderd, aldus DNB, waardoor tegenvallers en verliezen op vastgoed nog verder kunnen oplopen. Banken hebben in de sector kantoren en bedrijfspanden zo’n 80 miljard euro uitstaan, en dat bedrag kan door de zwakke economie verder dalen. De vastgoedmarkt vertegenwoordigt in de meeste landen zo’n 20% van het Bruto Nationaal Product, aldus gegevens van het RICS. Reden te meer om de professionali-

teit van het taxeren op een hoger plan te tillen, en vooral ook: los te koppelen van de makelaardij, zodat er geen belangenverstrengeling kan plaatsvinden, zoals vroeger wellicht het geval was. Berucht zijn de zogenaamde A-B-C’tjes van vroeger waarbij vastgoed soms zelfs binnen een dag een paar keer van eigenaar wisselde, en waarbij de prijs steeds (aanzienlijk) hoger werd. Dat de provisie voor de betrokken makelaars hierbij evenredig (enorm) steeg laat zich raden, en het systeem is dan ook een halt toegeroepen. RICS-taxateurs zijn onafhankelijk en houden zich slechts met taxaties bezig; niet met bemiddeling. Bij MVGM Bedrijfshuisvesting merkt directeur projecten Rob Hengeveld van de Arnhemse vestiging deze ontwikkelingen ook. „We nemen in onze organisatie zowat elke maand wel een nieuwe RICS-taxateur aan om de groei te blijven bijbenen. Banken vragen inderdaad steeds vaker een taxatie aan, en daarbij willen ze steeds eerder het resultaat weten. Dat zorgt voor extra druk op de ketel.’’ Recent is daarom taxateur Michele Kalverla toegetreden tot de Arnhemse vestiging. Hij legt uit: „Je werkt steeds meer met ingewikkelde rekenmodellen, omdat je bijvoorbeeld ook de cashflow in kaart moet kunnen brengen. Je houdt je steeds meer bezig met risicobeoordeling. Wat kun je voor inkomsten uit de huur verwachten bij de exploitatie door de huidige, of een beoogde, huurder van een bedrijfspand? Dat wil een bank ook weten, niet meer alleen de waarde van de stenen.’’ Databank

Collega-taxateur RICS Hans Stroet beaamt dat. „Wij hebben als grote landelijke organisatie een enorme databank met gegevens beschikbaar. Dat maakt het werk nauwkeuriger en verhoogt de betrouwbaarheid van je cijfers en prognoses. Want die worden wel beoordeeld door mensen bij de banken, die eveneens vaak RICS zijn. En

Vastgoedeigenaren bewegen mee met dalende markt door Francien van Zetten

E

Michele Kalverla, Rob Hengeveld en Hans Stroet die vragen je tegenwoordig het hemd vann het lijf. Vroeger werden je rapporten min of meer klakkeloos overgenomen, maar nu moet je ook nog eens met een sterke verdediging van je cijfers kunnen komen, als ze daarom vragen.’’ De dalende markt heeft ook tot ge-

Risicobeoordeling ook onderdeel bij taxaties volg dat het aantal transacties daalt, waardoor er minder referentiegegevens beschikbaar komen. Kalverla: „Juist daarom is het van groot belang dat je over een grote databank beschikt.’’

foto Jacques Kok

Het RICS werkt momenteel aan een regeling voor tuchtrecht, zoals dat bij de Nederlandse zusterorganisatie NVM al ingesteld is. Borgen

Hengeveld: „Je moet immers professionaliteit niet alleen kunnen garanderen, maar ook borgen.’’ Een ander voordeel van RICS is, vertelt Stroet verder, is dat je maximaal twee jaar dezelfde portefeuille of objecten mag taxeren. „Daarna moet het door een ander overgenomen worden. Hiermee voorkom je de kans op tunnelvisie.’’ Bovendien werken RICS-taxateurs altijd volgens het vierogen-principe, vult Kalverla aan. „Je houdt elkaar daardoor scherp, want je fiatteert nooit een rapport van een collega waar je zelf niet helemaal achter zou kunnen staan, omdat dat ook op jou terug te brengen is.’’

Hengeveld noemt dan een ander aspect van het taxeren en de waarden die gehanteerd worden. „Het is immers heel gebruikelijk dat er een huurovereenkomst tot stand komt waarbij een beginhuur geschonken wordt, of dat er op een andere manier met incentives gewerkt wordt. Simpelweg om de transactie gemakkelijker tot stand te kunnen brengen. Als jij een auto koopt, doet de verkoper ook vaak iets ‘erbij’ om je over de streep te trekken. Maar dat zie je niet terug in de objectieve cijfers waarmee de taxateurs rekenen, en waarop hun rekenmodellen gebaseerd zijn. Daarom is het van belang dat zij wel regelmatig met ons, met de bedrijfsmakelaars dus, aan tafel zitten om dat mee te kunnen nemen in hun taxaties. Je blijft dan als taxateur objectief, maar weet wel waar Abraham de mosterd haalt.’’

igenaren van zakelijk vastgoed kunnen niet meer achterover leunen in de wetenschap dat de huurpenningen toch wel binnenkomen. In tegendeel: ze moeten meebewegen met een dalende markt en koesteren hun huurders, met up to date-panden en flexibele huurcontracten. ‘Door de crisis zijn de rollen omgedraaid: de huurder bepaalt.’ Huurders die hun omzetten al enkele jaren zien kelderen, hebben moeite het hoofd boven water te houden. Een flexibel huurcontract kan daarbij helpen. Bedrijfsmakelaars in de regio Arnhem Nijmegen en de Achterhoek zijn steeds vaker betrokken bij ‘heronderhandelingen’ over de huurprijs. „We doen niet anders”, zegt één van hen. Er is bijna geen huurder meer die een huurcontract voor vijf of tien jaar ondertekent, de huurperiodes waarvoor wettelijke regels gelden. Huurperiodes van drie, twee of één jaar zijn heel gebruikelijk geworden. Voor startende huurders geldt vaak een huurvrije periode variërend van enkele maanden tot een jaar, afhankelijk van de lengte van het huurcontract. Of er wordt begonnen met een lage huur, die op termijn verhoogd kan worden als de zaak goed draait. De vastgoedmarkt is een vraagmarkt geworden in plaats van de aanbodmarkt die het voor de financiële crisis was. „Door de economische malaise zijn de rollen omgedraaid: niet de verhuurder, maar de huurder bepaalt”, constateert Rob Hengeveld van MVGM Bedrijfshuisvesting in Arnhem. „Verhuurders bewegen mee met de huurprijzen, die onder druk staan en komen huurders die het moeilijk hebben tegemoet met flexibele huurcontracten.” Hij schat in dat de huren van zakelijk vastgoed gemiddeld 20 tot 30 procent zijn gedaald. Uiteraard afhankelijk van de locatie en de conditie van het gebouw. In het World Trade Center (WTC) Arnhem Nijmegen pal naast het station wordt circa 180 euro per vier-

Professor Van der Krabben: ‘Kantoren alleen nog kort bij station’ door Thed Maas

„B

ouw nieuwe kantoren alleen nog maar binnen een straal van 500 meter van openbaar vervoerknooppunten, zoals stations. Want in die knooppunten hebben we veel geïnvesteerd. Laten we verstandige keuzes maken en leren van de fouten uit het verleden.” Erwin van der Krabben is hoogleraar vastgoed- en locatieontwikkeling aan de Radbouduniversiteit in Nijmegen. Hij kan de sombere vooruitzichten van de commerciële vastgoedwereld niet mooier maken dan ze zijn: „We hebben teveel kantoren en ook nog eens teveel plannen voor nieuwe kantoren ontwikkeld. De helft van de plannen moet geschrapt worden en de eigenaren van de grond, projectontwikkelaars en gemeentes, zullen hun verlies moeten nemen.”

Van der Krabben is lid van het Actieteam ‘Ontslakken van gebiedsontwikkeling’, dat onderdeel uitmaakt van de Actieagenda Bouw. Van der Krabben cs hebben een aantal ‘wenken opgesteld voor sneller, goedkoper en flexibeler acteren in de bouw’. „De uitvoering van allerlei bouwprojecten wordt bemoeilijk en duurder doordat er teveel regels zijn. Regels uit Brussel en Den Haag en gemeenten hebben de laatste jaren de neiging gehad ook nog eens allerlei regels op te stellen. Kijk, elke regel is ooit met goede argumenten ingevoerd. Maar als je ze allemaal bij elkaar optelt, wordt het gewoon te veel. Aan die gemeentelijke regelgeving kunnen gemeenten zelf - ontslakken - wat doen. Dat besef begint ook steeds meer door te dringen.” Als voorbeeld noemt hij de parkeernorm die veel gemeenten hanteren. „De meeste gemeentes stel-

len bij de bouw van een nieuw kantoor of appartementencomplex de eis dat er een parkeergarage bij moet. Dat maakt de bouw wel 20 procent duurder. Daarom hebben wij de Nijmeegse wethouders Beerten en Kunst recent geadviseerd om van het Stationsgebied een experimenteerzone te maken. Laat die parkeernorm daar los. Op straat parkeren kan er niet. Zeg tegen de ontwikkelaar: los het zelf maar op.” „Die heeft dan verschillende opties. Of hij bouwt toch een parkeerkelder onder zijn gebouw; of een private partij bouwt ergens in de buurt een garage en vaak ligt er in de buurt wel een terrein braak. Gebruik dat dan om te parkeren, zeg voor een periode van vijf jaar. Dat kost niks. In het stationsgebied zijn er natuurlijk prima mogelijkheden voor commercieel medegebruik van de nieuwe gemeentelijke parkeergarage!”

„Door de crisis gaat het nu allemaal moeizamer, maar Nijmegen moet zich realiseren dat er straks na de Waalsprong - een zwaardere taak wacht. Dan moet binnenstedelijk gebied getransformeerd worden. Dat is duurder dan een weiland bij Lent volbouwen en leidt bijna altijd tot een negatieve exploitatie. Daar moet je dus slim mee omgaan.” Van der Krabben pleit ervoor om de vraag naar vastgoed ‘weer richting binnenstad’ te sturen. „Wat moet je met de Bloemerstraat in Nijmegen? Dat is als winkelstraat niks meer. Daar zou je weer ruimte moeten geven aan wonen, kleine ambachtelijke bedrijven of onderwijs. De universiteit heeft hier op de campus een guesthouse gebouwd voor buitenlanders die hier tijdelijk werken. Maar misschien was Metterswane - kort bij het centrum - voor die mensen wel een veel leukere locatie ge-

Erwin van der Krabben: ‘Ik kan het niet mooier maken dan het is’. weest.” Hetzelfde geldt, aldus Van der Krabben, voor Arnhem. „De stationszone daar heeft flink te leiden gehad doordat bedrijven naar Ijsseloord gingen. Vanuit het belang van de stad is dat een slechte

foto Eigen foto

ontwikkeling. Kijk eerst naar de mogelijkheden in bestaand stedelijk gebied. Dan voorkom je leegstand.” De hoogleraar stelt dat overheden niet bang hoeven te zijn voor claims als ze een streep gaan zetten door een nieuwe kan-

toorlocatie. „In de praktijk valt dat wel mee. Je ziet dat rechters het begrip voorzienbaarheid hanteren. Als er op een kantorenlocatie vijf jaar lang niet gebouwd wordt, dan heb je geen recht meer op een schadeclaim. Dat is gewoon het risico van het vak. Dat geldt trouwens ook voor gemeentes, die grondposities hebben. Wat je dan met de grond moet? Terug naar de boer lijkt me.” „Hoe het zover kon komen? Ik laat mijn studenten regelmatig een documentaire van Zembla uit 2005 zien. Die gaat over het verschijnsel dat er toen, door rijk en provincies, overal aanjaagteams werden geformeerd, want er moest veel gebouwd worden. Er werd geen rekening gehouden met de mogelijkheid dat de markt in zou kunnen storten. En op regionaal niveau ontbrak de regie. Elke gemeente ging zijn gang. Daarom is er nu een overaanbod.”

Bankieren

Komt (vast)goed

E Huurperiodes van drie, twee of zelfs één jaar zijn heel gewoon geworden. de watten.” Hubert Hendriks van het Huis van de Binnenstad in Nijmegen, een overkoepelende organisatie waarbij winkeliers, horeca-uitbaters, vastgoedeigenaren en culturele instellingen samenwerken, ziet dat eigenaren van winkel- en horecapanden tot wel 50 procent zakken met de huurprijs. Vooral in de aanloopstraten naar de binnenstad. Dat is geen kwestie van stunten, maar van onderhandelen. „Stunten werkt alleen op de korte termijn, een vastgoedeigenaar zoekt een goede ondernemer voor de lange termijn. Overal, ook op A1-locaties wordt onderhandeld over lagere huren”, stelt Hendriks vast. Vastgoedeigenaren moeten ook in hun panden investeren, benadrukt Ben Groot Roessink van Ten Hag Bedrijfsmakelaars in Doetinchem. Bijvoorbeeld in kantoren met een grote werkvloer geschikt voor flexibel gebruik, kwalitatief goede installaties waardoor op energie kan worden bezuinigd en het aanbrengen van extra faciliteiten. „Pandeigenaren moeten inventief zijn. „In Gaanderen en ’s-Heerenberg zijn bedrijfspanden opgedeeld in ruimten voor verschillende huurders en is een interne laadkuil met enkele dockshelters gerealiseerd waar meerdere huurders gebruik van maken.”

kante meter kantoorruimte per jaar betaald, dat was voor 2008 225 euro. Voor Gelderse Poort, het kantorenpark ten zuiden van de stad aan de A325 van Arnhem naar Nijmegen ligt die prijs met circa 100 euro veel lager. Als een pand al wordt verhuurd, want er is veel leegstand. Als een huurder van een winkel of een kantoor al enkele jaren zijn omzet ziet teruglopen, kijkt hij naar zijn bedrijfskosten. Na de personeelslasten vormen de huisvestingskosten een belangrijk deel van zijn vaste lasten. Verhuurders hebben daar steeds meer oog voor gekregen. Ze moeten wel. „p het moment dat een huurder omvalt, heeft een verhuurder ook niets”, zegt Tony Bouten van Keizer Karel Makelaars in Nijmegen. Kwalitatief goede winkelpanden en kantoren in de binnenstad van Arnhem zijn nog steeds gewild, constateren Jacco Vogelaar en Chris Lanting van Strijbosch Thunnissen Bedrijfsmakelaars. „Verhuurders die betrokkenheid tonen, pro-actief inspelen op de wensen van hun huurders en bereid zijn flexibele contracten af te sluiten, die doen de transacties”, zegt Lanting. Vogelaar: „De verhuurder van nu werkt als een goede hotelier en legt zijn klanten in

TE KOOP 2 bijzonderdere obj EDE-EDERVEEN Rijksweg 36a Grote woning 2006, 600 m³, 7 slaapkmrs, perceelsopp. 10.000 m². Stallen en stalling 1.300 m², vele mogelijkheden! Vraagprijs € 749.000 k.k.

Ê

Ê

Ê

Ê

Ê

Ê

Ê

Ê

Ê

Ter overname wegens lee SCHOTSE HOOGLAND VAKANTOEBUNGALOW Ca. 5 Ha., 21 lodges voo beheerderswoning en res wasserette etc. Meer info en cijfers te bev Prijsindicatie € 1.990 0$.(/$$5',- (0,*5$7,(

+ ',-. 9$1

MAKELAARDIJ O.G.

De klo Tel. 03

WWW.HVANDIJK.N

en welbekende uitspraak wanneer je zelf aan de slag bent met de (ver)bouw van je woning. Er gaan zaken mis, maar er is altijd een oplossing in het vooruitzicht. Een geruststellende gedachte. Is dit ook van toepassing op de vastgoedmarkt? Zijn er ideeën en oplossingen. Komen we uit de zwaar negatieve discussie van de laatste twee tot drie jaar? Bepalend is of de vastgoedmarkt succesvol kan ondernemen in een krimpende markt. Natuurlijk is het noodzakelijk oog te houden voor leegstand en de gevolgen daarvan voor de waarde van vastgoed. Maar het zorgwekkende is dat de huidige discussie vooral wordt gevoerd vanuit angst. Doordat in sommige deelmarkten te veel gebouwen leegstaan is er amper nog bereidheid te onderkennen dat er ook markten en locaties zijn die hier nauwelijks last van hebben of zelfs profiteren van de slechte situatie elders in de markt. Die angst is te herleiden tot de verwachting dat de ontwikkeling van de leegstand oncontroleerbaar en onoplosbaar is. Terwijl de feitelijke tellingen juist laten zien dat de leegstand van kantoren, winkels en bedrijfsruimten de afgelopen twee jaar –ondanks de crisis en ondanks de technologische veranderingen- nauwelijks is toegenomen (bron: FGH Vastgoedbericht 2013). Als gevolg van deze soms irreële negatieve verwachtingen ontstaat een vicieuze cirkel: de verwachting dat de leegstand toeneemt, leidt tot lagere huurprijzen met dalende waardes van onderpanden als resultaat. Dat betekent dat eigenaren gedwongen zijn om het vastgoed over de gehele linie verder af te waarderen, de banken voorzieningen moeten treffen op leningen, en dat de kredietverlening in de vastgoedmarkt verder onder druk komt te staan. Beleggers zullen zich nog meer dan in het verleden een eigen oordeel moeten vormen over de vraag welke gebouwen en locaties in de toekomst voldoende perspectief bieden op blijvend gebruik. Tegelijkertijd met het besef dat voor minder kansrijke locaties een heroriëntatie moet plaatsvinden.

Jacqueline Spoeltman Manager Grootzakelijk Rabobank Rijk van Nijmegen


De Gelderlander zaterdag 21 september 2013

8 | thema Pensioen voor ondernemers

Er komt een reeks van pensioenwijzigingen op ondernemers af. In 2014 gaat de pensioenopbouw omlaag en de pensioenleeftijd omhoog. In 2015 moet de financiering van beschikbare premie regelingen zijn gewijzigd. De KvK heeft een seminar hierover georganiseerd. Aan de orde komen: Welke pensioenontwikkelingen er aan komen, wat de impact is op het bedrijfspensioen, hoe kunt u daarop zo goed mogelijk anticiperen et cetera. Deelname kost 35 euro. Datum: 10 oktober van 19.30 tot 22.00 uur in het KvK-gebouw in Arnhem. www.kvk.nl/pensioengld.

Nieuw fonds voor MKB Middelgrote en kleine ondernemers met groeiambities kunnen vanaf begin volgend jaar een beroep doen op het Stimuleringsfonds Ondernemend Oranje Kapitaal (OOK). Niet alleen voor kapitaal maar ook voor kennis en contacten. Dat maakten de initiatiefnemers, waaronder ING, Schiphol en FrieslandCampina, bekend. Innovatieve ondernemers met een sterk groeipotentieel komen in aanmerking voor kapitaal uit het nieuwe participatiefonds. „Dat moet helpen Nederland weer op een groeipad te krijgen”, aldus ING-topman Jan Hommen.

Mercachem best managed Mercachem (geneesmiddelenondderzoek) uit Nijmegen behoort ook dit jaar tot een van de beste geleide bedrijven van het middenen grootbedrijf van Nederland. De kwalificatie maakt onderdeel uit van het ‘Best Managed Companies’ programma dat Deloitte in samenwerking met ING, VNO-NCW en TiasNimbas Business School organiseert.

Méér BOG-taxateurs nodig Vroeger werd er eens in de drie jaar een taxatie op het bedrijfsonroerend goed (BOG) gevraagd door de banken. Nu is die frequentie in veel gevallen al verhoogd naar eenmaal per twee jaar, en het komt zelfs al voor dat de taxateurs nog vaker op pad moeten. door Frank Thooft

H

et RICS – het Royal Institution of Chartered Surveyors – heeft in Nederland en daarbuiten een leidende rol bij BOG-taxaties. Dit in 1868 opgerichte Engelse instituut heeft inmiddels de internationale norm bepaald voor dit soort bedrijfstaxaties. Wereldwijd zijn er meer dan 100.000 leden, waarvan 35.000 taxateurs. Sinds 1994 is het RICS actief in Nederland, en het aantal geregistreerde taxateurs neemt daarbij elk jaar toe. De laatste jaren zelfs sterker dan voorheen, omdat banken inderdaad steeds vaker een taxatie van het BOG vragen. Zij worden op hun beurt daartoe weer gedwongen door verscherpte internationale regelgeving.

80 miljard

De Nederlandsche Bank (DNB) heeft dat onder meer vorig jaar oktober al aangegeven, door in het rapport Overzicht Financiële Stabiliteit te stellen dat de waarde van vastgoed bij banken niet realistisch is. De helft van de taxaties is verouderd, aldus DNB, waardoor tegenvallers en verliezen op vastgoed nog verder kunnen oplopen. Banken hebben in de sector kantoren en bedrijfspanden zo’n 80 miljard euro uitstaan, en dat bedrag kan door de zwakke economie verder dalen. De vastgoedmarkt vertegenwoordigt in de meeste landen zo’n 20% van het Bruto Nationaal Product, aldus gegevens van het RICS. Reden te meer om de professionali-

teit van het taxeren op een hoger plan te tillen, en vooral ook: los te koppelen van de makelaardij, zodat er geen belangenverstrengeling kan plaatsvinden, zoals vroeger wellicht het geval was. Berucht zijn de zogenaamde A-B-C’tjes van vroeger waarbij vastgoed soms zelfs binnen een dag een paar keer van eigenaar wisselde, en waarbij de prijs steeds (aanzienlijk) hoger werd. Dat de provisie voor de betrokken makelaars hierbij evenredig (enorm) steeg laat zich raden, en het systeem is dan ook een halt toegeroepen. RICS-taxateurs zijn onafhankelijk en houden zich slechts met taxaties bezig; niet met bemiddeling. Bij MVGM Bedrijfshuisvesting merkt directeur projecten Rob Hengeveld van de Arnhemse vestiging deze ontwikkelingen ook. „We nemen in onze organisatie zowat elke maand wel een nieuwe RICS-taxateur aan om de groei te blijven bijbenen. Banken vragen inderdaad steeds vaker een taxatie aan, en daarbij willen ze steeds eerder het resultaat weten. Dat zorgt voor extra druk op de ketel.’’ Recent is daarom taxateur Michele Kalverla toegetreden tot de Arnhemse vestiging. Hij legt uit: „Je werkt steeds meer met ingewikkelde rekenmodellen, omdat je bijvoorbeeld ook de cashflow in kaart moet kunnen brengen. Je houdt je steeds meer bezig met risicobeoordeling. Wat kun je voor inkomsten uit de huur verwachten bij de exploitatie door de huidige, of een beoogde, huurder van een bedrijfspand? Dat wil een bank ook weten, niet meer alleen de waarde van de stenen.’’ Databank

Collega-taxateur RICS Hans Stroet beaamt dat. „Wij hebben als grote landelijke organisatie een enorme databank met gegevens beschikbaar. Dat maakt het werk nauwkeuriger en verhoogt de betrouwbaarheid van je cijfers en prognoses. Want die worden wel beoordeeld door mensen bij de banken, die eveneens vaak RICS zijn. En

Vastgoedeigenaren bewegen mee met dalende markt door Francien van Zetten

E

Michele Kalverla, Rob Hengeveld en Hans Stroet die vragen je tegenwoordig het hemd vann het lijf. Vroeger werden je rapporten min of meer klakkeloos overgenomen, maar nu moet je ook nog eens met een sterke verdediging van je cijfers kunnen komen, als ze daarom vragen.’’ De dalende markt heeft ook tot ge-

Risicobeoordeling ook onderdeel bij taxaties volg dat het aantal transacties daalt, waardoor er minder referentiegegevens beschikbaar komen. Kalverla: „Juist daarom is het van groot belang dat je over een grote databank beschikt.’’

foto Jacques Kok

Het RICS werkt momenteel aan een regeling voor tuchtrecht, zoals dat bij de Nederlandse zusterorganisatie NVM al ingesteld is. Borgen

Hengeveld: „Je moet immers professionaliteit niet alleen kunnen garanderen, maar ook borgen.’’ Een ander voordeel van RICS is, vertelt Stroet verder, is dat je maximaal twee jaar dezelfde portefeuille of objecten mag taxeren. „Daarna moet het door een ander overgenomen worden. Hiermee voorkom je de kans op tunnelvisie.’’ Bovendien werken RICS-taxateurs altijd volgens het vierogen-principe, vult Kalverla aan. „Je houdt elkaar daardoor scherp, want je fiatteert nooit een rapport van een collega waar je zelf niet helemaal achter zou kunnen staan, omdat dat ook op jou terug te brengen is.’’

Hengeveld noemt dan een ander aspect van het taxeren en de waarden die gehanteerd worden. „Het is immers heel gebruikelijk dat er een huurovereenkomst tot stand komt waarbij een beginhuur geschonken wordt, of dat er op een andere manier met incentives gewerkt wordt. Simpelweg om de transactie gemakkelijker tot stand te kunnen brengen. Als jij een auto koopt, doet de verkoper ook vaak iets ‘erbij’ om je over de streep te trekken. Maar dat zie je niet terug in de objectieve cijfers waarmee de taxateurs rekenen, en waarop hun rekenmodellen gebaseerd zijn. Daarom is het van belang dat zij wel regelmatig met ons, met de bedrijfsmakelaars dus, aan tafel zitten om dat mee te kunnen nemen in hun taxaties. Je blijft dan als taxateur objectief, maar weet wel waar Abraham de mosterd haalt.’’

igenaren van zakelijk vastgoed kunnen niet meer achterover leunen in de wetenschap dat de huurpenningen toch wel binnenkomen. In tegendeel: ze moeten meebewegen met een dalende markt en koesteren hun huurders, met up to date-panden en flexibele huurcontracten. ‘Door de crisis zijn de rollen omgedraaid: de huurder bepaalt.’ Huurders die hun omzetten al enkele jaren zien kelderen, hebben moeite het hoofd boven water te houden. Een flexibel huurcontract kan daarbij helpen. Bedrijfsmakelaars in de regio Arnhem Nijmegen en de Achterhoek zijn steeds vaker betrokken bij ‘heronderhandelingen’ over de huurprijs. „We doen niet anders”, zegt één van hen. Er is bijna geen huurder meer die een huurcontract voor vijf of tien jaar ondertekent, de huurperiodes waarvoor wettelijke regels gelden. Huurperiodes van drie, twee of één jaar zijn heel gebruikelijk geworden. Voor startende huurders geldt vaak een huurvrije periode variërend van enkele maanden tot een jaar, afhankelijk van de lengte van het huurcontract. Of er wordt begonnen met een lage huur, die op termijn verhoogd kan worden als de zaak goed draait. De vastgoedmarkt is een vraagmarkt geworden in plaats van de aanbodmarkt die het voor de financiële crisis was. „Door de economische malaise zijn de rollen omgedraaid: niet de verhuurder, maar de huurder bepaalt”, constateert Rob Hengeveld van MVGM Bedrijfshuisvesting in Arnhem. „Verhuurders bewegen mee met de huurprijzen, die onder druk staan en komen huurders die het moeilijk hebben tegemoet met flexibele huurcontracten.” Hij schat in dat de huren van zakelijk vastgoed gemiddeld 20 tot 30 procent zijn gedaald. Uiteraard afhankelijk van de locatie en de conditie van het gebouw. In het World Trade Center (WTC) Arnhem Nijmegen pal naast het station wordt circa 180 euro per vier-

Professor Van der Krabben: ‘Kantoren alleen nog kort bij station’ door Thed Maas

„B

ouw nieuwe kantoren alleen nog maar binnen een straal van 500 meter van openbaar vervoerknooppunten, zoals stations. Want in die knooppunten hebben we veel geïnvesteerd. Laten we verstandige keuzes maken en leren van de fouten uit het verleden.” Erwin van der Krabben is hoogleraar vastgoed- en locatieontwikkeling aan de Radbouduniversiteit in Nijmegen. Hij kan de sombere vooruitzichten van de commerciële vastgoedwereld niet mooier maken dan ze zijn: „We hebben teveel kantoren en ook nog eens teveel plannen voor nieuwe kantoren ontwikkeld. De helft van de plannen moet geschrapt worden en de eigenaren van de grond, projectontwikkelaars en gemeentes, zullen hun verlies moeten nemen.”

Van der Krabben is lid van het Actieteam ‘Ontslakken van gebiedsontwikkeling’, dat onderdeel uitmaakt van de Actieagenda Bouw. Van der Krabben cs hebben een aantal ‘wenken opgesteld voor sneller, goedkoper en flexibeler acteren in de bouw’. „De uitvoering van allerlei bouwprojecten wordt bemoeilijk en duurder doordat er teveel regels zijn. Regels uit Brussel en Den Haag en gemeenten hebben de laatste jaren de neiging gehad ook nog eens allerlei regels op te stellen. Kijk, elke regel is ooit met goede argumenten ingevoerd. Maar als je ze allemaal bij elkaar optelt, wordt het gewoon te veel. Aan die gemeentelijke regelgeving kunnen gemeenten zelf - ontslakken - wat doen. Dat besef begint ook steeds meer door te dringen.” Als voorbeeld noemt hij de parkeernorm die veel gemeenten hanteren. „De meeste gemeentes stel-

len bij de bouw van een nieuw kantoor of appartementencomplex de eis dat er een parkeergarage bij moet. Dat maakt de bouw wel 20 procent duurder. Daarom hebben wij de Nijmeegse wethouders Beerten en Kunst recent geadviseerd om van het Stationsgebied een experimenteerzone te maken. Laat die parkeernorm daar los. Op straat parkeren kan er niet. Zeg tegen de ontwikkelaar: los het zelf maar op.” „Die heeft dan verschillende opties. Of hij bouwt toch een parkeerkelder onder zijn gebouw; of een private partij bouwt ergens in de buurt een garage en vaak ligt er in de buurt wel een terrein braak. Gebruik dat dan om te parkeren, zeg voor een periode van vijf jaar. Dat kost niks. In het stationsgebied zijn er natuurlijk prima mogelijkheden voor commercieel medegebruik van de nieuwe gemeentelijke parkeergarage!”

„Door de crisis gaat het nu allemaal moeizamer, maar Nijmegen moet zich realiseren dat er straks na de Waalsprong - een zwaardere taak wacht. Dan moet binnenstedelijk gebied getransformeerd worden. Dat is duurder dan een weiland bij Lent volbouwen en leidt bijna altijd tot een negatieve exploitatie. Daar moet je dus slim mee omgaan.” Van der Krabben pleit ervoor om de vraag naar vastgoed ‘weer richting binnenstad’ te sturen. „Wat moet je met de Bloemerstraat in Nijmegen? Dat is als winkelstraat niks meer. Daar zou je weer ruimte moeten geven aan wonen, kleine ambachtelijke bedrijven of onderwijs. De universiteit heeft hier op de campus een guesthouse gebouwd voor buitenlanders die hier tijdelijk werken. Maar misschien was Metterswane - kort bij het centrum - voor die mensen wel een veel leukere locatie ge-

Erwin van der Krabben: ‘Ik kan het niet mooier maken dan het is’. weest.” Hetzelfde geldt, aldus Van der Krabben, voor Arnhem. „De stationszone daar heeft flink te leiden gehad doordat bedrijven naar Ijsseloord gingen. Vanuit het belang van de stad is dat een slechte

foto Eigen foto

ontwikkeling. Kijk eerst naar de mogelijkheden in bestaand stedelijk gebied. Dan voorkom je leegstand.” De hoogleraar stelt dat overheden niet bang hoeven te zijn voor claims als ze een streep gaan zetten door een nieuwe kan-

toorlocatie. „In de praktijk valt dat wel mee. Je ziet dat rechters het begrip voorzienbaarheid hanteren. Als er op een kantorenlocatie vijf jaar lang niet gebouwd wordt, dan heb je geen recht meer op een schadeclaim. Dat is gewoon het risico van het vak. Dat geldt trouwens ook voor gemeentes, die grondposities hebben. Wat je dan met de grond moet? Terug naar de boer lijkt me.” „Hoe het zover kon komen? Ik laat mijn studenten regelmatig een documentaire van Zembla uit 2005 zien. Die gaat over het verschijnsel dat er toen, door rijk en provincies, overal aanjaagteams werden geformeerd, want er moest veel gebouwd worden. Er werd geen rekening gehouden met de mogelijkheid dat de markt in zou kunnen storten. En op regionaal niveau ontbrak de regie. Elke gemeente ging zijn gang. Daarom is er nu een overaanbod.”

Bankieren

Komt (vast)goed

E Huurperiodes van drie, twee of zelfs één jaar zijn heel gewoon geworden. de watten.” Hubert Hendriks van het Huis van de Binnenstad in Nijmegen, een overkoepelende organisatie waarbij winkeliers, horeca-uitbaters, vastgoedeigenaren en culturele instellingen samenwerken, ziet dat eigenaren van winkel- en horecapanden tot wel 50 procent zakken met de huurprijs. Vooral in de aanloopstraten naar de binnenstad. Dat is geen kwestie van stunten, maar van onderhandelen. „Stunten werkt alleen op de korte termijn, een vastgoedeigenaar zoekt een goede ondernemer voor de lange termijn. Overal, ook op A1-locaties wordt onderhandeld over lagere huren”, stelt Hendriks vast. Vastgoedeigenaren moeten ook in hun panden investeren, benadrukt Ben Groot Roessink van Ten Hag Bedrijfsmakelaars in Doetinchem. Bijvoorbeeld in kantoren met een grote werkvloer geschikt voor flexibel gebruik, kwalitatief goede installaties waardoor op energie kan worden bezuinigd en het aanbrengen van extra faciliteiten. „Pandeigenaren moeten inventief zijn. „In Gaanderen en ’s-Heerenberg zijn bedrijfspanden opgedeeld in ruimten voor verschillende huurders en is een interne laadkuil met enkele dockshelters gerealiseerd waar meerdere huurders gebruik van maken.”

kante meter kantoorruimte per jaar betaald, dat was voor 2008 225 euro. Voor Gelderse Poort, het kantorenpark ten zuiden van de stad aan de A325 van Arnhem naar Nijmegen ligt die prijs met circa 100 euro veel lager. Als een pand al wordt verhuurd, want er is veel leegstand. Als een huurder van een winkel of een kantoor al enkele jaren zijn omzet ziet teruglopen, kijkt hij naar zijn bedrijfskosten. Na de personeelslasten vormen de huisvestingskosten een belangrijk deel van zijn vaste lasten. Verhuurders hebben daar steeds meer oog voor gekregen. Ze moeten wel. „p het moment dat een huurder omvalt, heeft een verhuurder ook niets”, zegt Tony Bouten van Keizer Karel Makelaars in Nijmegen. Kwalitatief goede winkelpanden en kantoren in de binnenstad van Arnhem zijn nog steeds gewild, constateren Jacco Vogelaar en Chris Lanting van Strijbosch Thunnissen Bedrijfsmakelaars. „Verhuurders die betrokkenheid tonen, pro-actief inspelen op de wensen van hun huurders en bereid zijn flexibele contracten af te sluiten, die doen de transacties”, zegt Lanting. Vogelaar: „De verhuurder van nu werkt als een goede hotelier en legt zijn klanten in

TE KOOP 2 bijzonderdere obj EDE-EDERVEEN Rijksweg 36a Grote woning 2006, 600 m³, 7 slaapkmrs, perceelsopp. 10.000 m². Stallen en stalling 1.300 m², vele mogelijkheden! Vraagprijs € 749.000 k.k.

Ê

Ê

Ê

Ê

Ê

Ê

Ê

Ê

Ê

Ter overname wegens lee SCHOTSE HOOGLAND VAKANTOEBUNGALOW Ca. 5 Ha., 21 lodges voo beheerderswoning en res wasserette etc. Meer info en cijfers te bev Prijsindicatie € 1.990 0$.(/$$5',- (0,*5$7,(

+ ',-. 9$1

MAKELAARDIJ O.G.

De klo Tel. 03

WWW.HVANDIJK.N

en welbekende uitspraak wanneer je zelf aan de slag bent met de (ver)bouw van je woning. Er gaan zaken mis, maar er is altijd een oplossing in het vooruitzicht. Een geruststellende gedachte. Is dit ook van toepassing op de vastgoedmarkt? Zijn er ideeën en oplossingen. Komen we uit de zwaar negatieve discussie van de laatste twee tot drie jaar? Bepalend is of de vastgoedmarkt succesvol kan ondernemen in een krimpende markt. Natuurlijk is het noodzakelijk oog te houden voor leegstand en de gevolgen daarvan voor de waarde van vastgoed. Maar het zorgwekkende is dat de huidige discussie vooral wordt gevoerd vanuit angst. Doordat in sommige deelmarkten te veel gebouwen leegstaan is er amper nog bereidheid te onderkennen dat er ook markten en locaties zijn die hier nauwelijks last van hebben of zelfs profiteren van de slechte situatie elders in de markt. Die angst is te herleiden tot de verwachting dat de ontwikkeling van de leegstand oncontroleerbaar en onoplosbaar is. Terwijl de feitelijke tellingen juist laten zien dat de leegstand van kantoren, winkels en bedrijfsruimten de afgelopen twee jaar –ondanks de crisis en ondanks de technologische veranderingen- nauwelijks is toegenomen (bron: FGH Vastgoedbericht 2013). Als gevolg van deze soms irreële negatieve verwachtingen ontstaat een vicieuze cirkel: de verwachting dat de leegstand toeneemt, leidt tot lagere huurprijzen met dalende waardes van onderpanden als resultaat. Dat betekent dat eigenaren gedwongen zijn om het vastgoed over de gehele linie verder af te waarderen, de banken voorzieningen moeten treffen op leningen, en dat de kredietverlening in de vastgoedmarkt verder onder druk komt te staan. Beleggers zullen zich nog meer dan in het verleden een eigen oordeel moeten vormen over de vraag welke gebouwen en locaties in de toekomst voldoende perspectief bieden op blijvend gebruik. Tegelijkertijd met het besef dat voor minder kansrijke locaties een heroriëntatie moet plaatsvinden.

Jacqueline Spoeltman Manager Grootzakelijk Rabobank Rijk van Nijmegen


De Gelderlander zaterdag 21 september 2013

10 | nieuws

‘Stilzitten is geen optie’ Stilzitten is geen optie, stelt vastgoedadvocaat Bart van Meer over de vastgoedmarkt. „Denk in kansen in plaats van in bedreigingen.’’ Ook Michiel Smits, adjunct directeur bij DTZ Zadelhoff v.o.f., ziet goede mogelijkheden voor het Arnhemse vastgoed ontstaan.

Door mr. R. J. (René) Borghans curator

door Frank Thooft

Bedrijfsvastgoed en faillissement

S

mits wijst op het nieuwe hotel dat aan de Jansbuitensingel gerealiseerd zal gaan worden, en op de studentenhuisvesting die op de Bergstraat wordt gemaakt. „En AkzoNobel is voornemens 250 extra mensen op de Arnhemse vestiging te plaatsen’’, vult Van Meer aan.’’ Smits: „Dekra bouwt op IJsseloord2 op de binnenring een nieuw testlab. En op het binnenterrein daar gaat Boetiek32 op termijn uitbreiden. En Tennet betrekt na de zomer zijn nieuwe onderkomen van circa 20.000 m2 op Arnhems Buiten. Goede ondernemingen die zich voor de lange termijn weer aan Arnhem verbinden.’’ Maar beide heren zien ook de schaduwzijden van de huidige situatie in het vastgoed. Van Meer: „Neem de Korenmarkt. Ooit het derde plein van Nederland, en nu bengelt het ergens onderaan in de ranglijsten. Door de monocultuur is het onaantrekkelijk. De doorsteek vanuit het station zie ik dan ook niet zitten. De ondernemers daar moeten eerst stappen gaan zetten om het aantrekkelijker te gaan maken.’’ Hij vindt voorts dat binnenstadsondernemers geneigd zijn defensief te denken. „De komst van Decathlon in de Rijnhal zien ze als bedreiging, niet als aanmoediging om met het eigen bedrijf onderscheid te maken. Het zelfde geldt voor de geplande horeca onder de

Niemand kan het ontgaan dat er forse leegstand is in het bedrijfsvastgoed.Waar die zichtbaarheid tot enkele jaren geleden beperkt bleef tot kantoorgebouwen langs snelwegen en uitvalwegen van steden, komt het nu voor de gewone consument ook dichterbij, aangezien de laatste tijd ook in winkelstraten steeds meer ‘gaten’ beginnen te vallen.

Michiel Smits

foto’s Jacques Kok

oude bibliotheek. Dat is geen bedreiging voor zaken als Dudok en Arnhems Meisje, maar juist een aanvulling. Dudok ziet dat wel in.’’ Over het vertrek van de Bijenkorf: „De komst van Primark zal zorgen voor veel röring in het Arnhemse, en voor veel jong publiek waar de overige winkels ook van kunnen profiteren.’’ Smits: „Lagere grondprijzen betekenen dat je meer keus hebt om te kopen. De rente is ook nog laag.’’ Initiatieven ziet Van Meer ook ontstaan bij projectontwikkelaars. „Die gaan met elkaar om de tafel en lossen zaken als leegstand gezamenlijk op. Of neem een initiatief als dat van Walter Jansen van boekhandel Jansen de Feiter in Velp. De boekenmarkt zakt in, maar hij breidt de zaak uit met een lunchroom én een klassiekemuziek gedeelte. Plus: hij heeft dit met crowdfunding gefinancierd.’’ Over het kunstencluster verschillen de heren van mening. Van Meer vindt dat het hoe dan ook door moet gaan, omdat je anders „tien stappen achter raakt’’. Hij doelt op het imago van de stad, en op de noodzaak om vast-

Bart van Meer goedbeleid op de (heel) lange termijn te richten, niet op een dichtbije electorale overwinning. Smits is voorzichtiger en vindt dat het kunstencluster wellicht uitgesteld kan worden, „tot de stad weer wat meer vet op de botten heeft, en dat er tevens onderzocht moet worden of een bestaand object niet ook geschikt zou kunnen zijn.’’ Van Meer onderschrijft voorts de initiatieven die de binnenstad neemt om de toegankelijkheid en bereikbaarheid van de stad te verbeteren. En Smits noemt de flexibiliteit die steeds meer verhuurders en vastgoedeigenaren hanteren in de duur van contracten. De kantorenmarkt is echter wel enigszins zorgelijk, aldus Van Meer. „Er zijn er structureel te veel. En dat kun je alleen via een geleidelijke weg saneren.’’ Smits relativeert de leegstand die er momenteel is: „Je kunt in plaats van 15% leegstand ook spreken van 85% vol. Het is wel hetzelfde, maar je branding is dan positiever. Hetzelfde zie ik bij vastgoedbeleggers ontstaan. Ik zie zeker mogelijkheden.’’

Net zoals in de kantoorbranche wordt een en ander niet alleen veroorzaakt door ‘de crisis’, waarover zo meer, maar ook door het feit dat niettegenstaande de krimp nog steeds zowel in als buiten stedelijke centra projectontwikkeling plaatsvindt. Gevolg is dat winkels uit de bestaande locaties naar de nieuwe vertrekken en de oude niet worden opgevuld. In hoeverre de crisis nu de hoofdoorzaak is van het teruglopende winkelbestand is gezien de verder toenemende internetverkoop overigens de vraag, maar feit blijft dat wij in de praktijk zien dat op dit moment een ware faillissementsgolf over de detailhandel spoelt met desastreuze gevolgen voor de vastgoedbranche. Of in het geval van een faillissement van een winkelbedrijf nu wel of geen doorstart plaatsvindt, zal de huur door de curator in vrijwel alle gevallen worden beëindigd, hetgeen in de regel met een opzegtermijn van drie maanden gebeurt. Indien niet op dezelfde locatie wordt doorgestart is het gevolg dat de verhuurder vanaf dan geen huurinkomsten meer heeft en tevens met ontruimingskosten en bijkomende schade kan blijven zitten, aangezien de Hoge Raad enige tijd geleden een uitspraak heeft gedaan die op die punten in veel gevallen negatiever dan voorheen voor de verhuurder uitpakt. Indien wèl een doorstart plaatsvindt, zal de doorstarter, indien hij op de betreffende locatie wil blijven zitten, met de verhuurder in overleg gaan: waar de verhuurder voor enige tijd terug zich nogal star kon opstellen en aanspraak bleef maken op dezelfde huur en voorwaarden, zien we dat daar op dit moment door verhuurders veelal soepeler mee wordt omgegaan. Hoe dan ook valt te hopen dat het aantal faillissementsuitspraken weer tot normale proporties terug zal gaan en we niet met stedelijke centra blijven zitten die - wat het winkelbestand betreft - op gatenkazen lijken!

‘Huizenmarkt gaat weer verder aantrekken’

N

otaris Paul Fechner uit Arnhem verwacht dat de huizenmarkt volgend jaar weer verder gaat aantrekken. Niet alleen is de afgelopen maand voor 50% meer verkocht dan in de maand augustus van 2012, maar ook verwacht Fechner een aantal extra positieve stimulansen. „De banken zullen steeds meer willen meedenken om de financiering van een verlies op de eigen woning te financieren. Ze moeten overigens wel, want door de dalende huizenprijzen worden sommige huizen onder de hypotheekwaarde verkocht.’’ Ook verwacht Fechner positieve effecten van de lage overdrachtsbelasting (nu 2%), en een verlengde periode van 6 maanden naar 3 jaar waarbinnen geen dubbele overdrachtsbelasting geheven wordt, als er binnen die tijd weer doorverkocht wordt. De rente, die volgens hem nu nog aantrekkelijk laag is, moet ook voor een boost zorgen, denkt hij. En: „De huizen zijn nu erg goedkoop. Dat is extra aantrekkelijk voor kopers.’’ De andere kant van de medaille ziet de notaris echter ook helder: „Mensen moeten, of

ze willen of niet, de mentaliteit omgooien. En genoegen nemen met een lagere prijs. De bomen groeien echt niet meer tot in de hemel. En daarbij is de overheid onrealistisch positief. De generatie zestigers, zeventigers, die na de oorlog hebben gekocht, hebben helaas geen geld over voor hun kinderen of kleinkinderen bij de verkoop van hun huis, dat ze ooit voor weinig hebben gekocht. Ouderen moeten immers geld opzij gaan leggen voor hun eigen zorgbehoefte. Want daarvoor kunnen ze straks geen beroep meer doen op de overheid. En hetzelfde geldt voor de generatie vijftigers: die zien de overwaarde, of de verwachte winst op hun huizen, verdampen door de crisis. En onderaan de lijst staan de starters op de woningmarkt. Als ze niet gespaard hebben hebben - zoals vroeger gebruikelijk was - zullen ze in de nabije toekomst kunnen fluiten naar een hypotheek. Maar ook dit heeft weer een keerzijde, relativeert Fechner. „Jonge mensen willen nog steeds graag zelfstandig wonen na het beëindigen van school of studie.

Het team van 026notariaat. En ze leren, hoe dan ook, om te gaan sparen voor hun eerste huis.’’ Dat je bij de aankoop van een huis in de nabije toekomst niet meer de ‘kosten koper’ zult kunnen meefinancieren, is volgens Fechner een kwestie van tijd. Vroeger was

foto Jacques Kok

dat nog bon ton, maar ook daar heeft de de overheid toegeslagen, meent de notaris. „We moeten allemaal een stapje terugdoen. Dat kennen we van oudsher al in de agrarische wereld: als daar een jaar minder oogst was, nam je genoe-

gen met minder loon. Maar nu moet iedereen de broekriem aantrekken.’’ Hijzelf heeft dat ook gedaan, vertelt hij. Fechner is zojuist een nieuw notariskantoor gestart in Arnhem, nadat hij een vervanging van een Oosterbeeks kantoor had voltooid. Daarvoor werkte hij jarenlang bij grotere notariskantoren. Samen met compagnon kandidaat-notaris Marcel Masmeijer heeft hij 026 Notariaat Fechner & Masmeijer opgericht en heeft hij zich met een juridische staf gesettled in een relatief goedkoop („ook een voordeel van deze periode’’) maar representatief pand aan de De La Reijstraat 14. Door uiterst scherpe tarieven te hanteren is zijn marge weliswaar dun, maar de omzetten hoog: Mensen komen van heinde en verre naar zijn kantoor voor notariaatsdiensten. En doordat Fechner geeft geïnvesteerd in automatisering is zijn tijdsbesteding efficiënt. „Ik zie mezelf als huisarts, niet als specialist, onder de notarissen. En dat wil de markt blijkbaar, getuige de belangstelling die we krijgen.’’ www.026notariaat.nl


zaterdag 21 september 2013 De Gelderlander

de kwestie | 11 Seminars

Frans van Kessel Jozé Janssen

Hans-Robert van der Doe

Marcel Hulshof

‘Creëer schaarste tegen leegstand’

G

een van de aanwezigen kon zich vinden in de stelling dat een drastische huurverlaging de huidige leegstand zou kunnen verminderen. „Er is gewoonweg te weinig vraag naar bedrijfsruimte”, stelde Hans-Robert van der Doe van DK Makelaars in Arnhem. „Dat komt onder meer door de toegenomen flexibilisering van arbeid. Wel zie je dat men flexibeler omgaat met de invulling, met name bij winkelcentra. Een projectontwikkelaar kan daar ook het optimale mee bereiken, door te streven naar een ideale mix van winkels. Ik zie al wat voorbeelden op dat gebied ontstaan.” Er gloort overigens wel licht aan het eind van de tunnel. „De woningmarkt trekt al aan, en er is ook geld bij de vastgoedjongens’’, vulde Marcel Hulshof van Keizer Karel Bedrijfsmakelaars uit Nijmegen aan. „Tussen een half miljoen en een miljoen zie ik relatief veel transacties in het Nijmeegse tot stand komen, en dat vind ik een positief gegeven.” Frans van Kessel, directeur van Van Kessel Janssen bv uit Nijmegen, ziet vooral een oplossing voor de leegstand in een nog verder gaande flexibilisering van bedrijfsruimtes, bijvoorbeeld in de vorm van verzamelgebouwen, maar ook door de mogelijkheden voor ondernemers verder te versoepelen. „Vergaderkamers per uur te huur, dat soort zaken. Heel modulair, ter keuze aan de ondernemer.” Daarvoor moet de verhuurder wel de

De

Kwestie ‘Alleen drastische huurverlaging kan voorkomen dat de leegstand verder toeneemt’ Deze stelling kwam ter sprake tijdens het maandelijkse thema-ontbijt. door Frank Thooft

contracten ook verder versoepelen, stelde Van Kessel voorts. „Met kortere huurcontracten bereik je eerder een overeenkomst.” „Maar vergeet de communicatie niet”, vulde Jozé Janssen van Jozé Janssen The Support Company uit Haalderen aan. „Intensief in contact zijn en blijven met je (potentiële) huurders zorgt ervoor dat je weet wat er speelt, en wat er gaat spelen, zodat je als verhuurder daar goed op kunt inspelen. Als je regelmatig contact onderhoudt

fotografie Edwin Stoffer

kan je dat veel opleveren.” Het feit dat de woningmarkt een opleving te zien heeft gegeven, geeft de bedrijfsmakelaardij het vertrouwen dat ook zij zullen gaan volgen. Van der Doe: „We moeten elkaar zeker niet negatief beïnvloeden. De opleving komt er zeker, alleen laat die wat langer op zich wachten dan in de woningmakelaardij.” Daar speelt meer de emotie, vulde Van Kessel aan. „In de bedrijfsmakelaardij is het meer de ratio.” Het versoepelen

van de bestemmingsregelingen is niet zozeer het antwoord, vond men. „De regels zijn al redelijk soepel”, wist Van der Doe. Daar was Hulshof het echter niet mee eens. „In Nijmegen gelden strenge regels voor bijvoorbeeld de verhouding horeca/winkels. Dan kun je niet zomaar in een vrijgekomen horecapand een winkel beginnen.” Op een terrein als het Arnhemse IIsseloord I is er al een brede variatie aan zaken, waardoor dat terrein goed vol zit, zei Van der Doe. Een (meer) sturende rol van de overheid zou echter welkom zijn, vond men. Van Kessel: „Bestaande bedrijfsruimte revitaliseren is zeker een optie boven het nieuwbouwen. Dat moet je van bovenaf sturen, in plaats van de markt zijn werking te laten doen.” De bankensector kreeg tijdens het gesprek aan de ontbijttafel ook nog een veeg uit de pan van Van der Doe, die stelde dat die juist niet onder de marktwerking viel, maar door de overheid juist overeind is gehouden. „Als die ook gevallen was, hadden we nu andere banken gehad die wellicht soepeler met kredietverlening waren omgegaan.’’ Hij toonde zich ook een pleitbezorger van de gedachte dat de gemeente gronduitgifte zou moeten stopzetten. „Daardoor creëer je de schaarste die je nodig hebt om de markt weer te stabiliseren. En dán kun je werken aan het voorkomen van verdere leegstand.’’

SolabCool Duiven koelt met warmte

G

edeputeerde Annemieke Traag opende op 4 september, samen met Diego Pavia, CEO van KIC-InnoEnergy, de nieuwe pre-productie van het bedrijf SolabCool in Duiven. „Met SolabCool kan restwarmte omgezet worden in koeling, waardoor er veel CO2-uitstoot gereduceerd kan worden’’, legde directeur en oprichter Henk de Beijer bij de opening uit. Hij is al sinds 1999 bezig met zijn nieuwe procédé, waarbij via vaste stof sorptietechnologie warmte van 65 tot 90 graden in koud water kan worden omgezet. Dit koele water kan vervolgens worden aangesloten op bestaande dan wel nieuwe verwarmingssystemen, waardoor er bijzonder energiezuinig gekoeld kan worden. De Beijer verwacht dat zijn systeem binnen twee jaar in duizen-

den woningen toegepast gaat worden, onder meer vanwege het concurrerende kostenniveau en de lagere CO2-uitstoot. De provincie stak de loftrompet tijdens de drukbezochte bijeenkomst in Duiven. Annemieke Traag: „SolabCool is een zeer innovatief bedrijf en fungeert daardoor tevens als gidsbedrijf voor andere bedrijven die wij graag vanuit de Provincie willen ondersteunen.’’ Het initiatief wordt ondersteund door een investering vanuit PPM Oost via het Innovatie-en Investeringsfonds Gelderland. Nageslacht

„Je kunt het niet verkopen aan ons nageslacht dat wij restwarmte steeds maar gewoonweg hebben weggegooid’’, aldus De Bijer in zijn toespraak voorafgaand aan de

Henk de Beijer trots op zijn bedrijfsopening. officiële opening. „In feite had je alle gebouwen van Nederland met die restwarmte kunnen verwarmen!’’ Maar juist de groeiende behoefte aan koeling, en de daarmee gepaard gaande groeiende uitstoot van CO2, bracht De Beijer tot zijn revolutionaire procédé. SolabCool is geschikt voor warmtenetten,

foto Jacques Kok

zonne-energie en warmtekrachtkoppelingen, waardoor er vele toepassingen denkbaar zijn. Een van de eerste grote klanten van SolabCool is afvalverwerker AVR dat haar hoofdkantoor in Duiven gaat koelen met behulp van de technologie van SolabCool. www.solabcool.nl

De Kamer van Koophandel Centraal Gelderland verzorgt, in samenwerking met diverse organisaties, tal van seminars. Hieronder vindt u het programma voor de komende tijd. Tenzij anders vermeld, vinden de bijeenkomsten plaats in het gebouw van de Kamer van Koophandel aan de Kronenburgsingel 525 in Arnhem. De vermelde prijzen zijn per persoon. Aanmelden vooraf is noodzakelijk en kan via www.kvk.nl/ seminarsgelderland Starten Het is van belang dat u zich als startende ondernemer goed voorbereidt zodat uw bedrijf ook een succesvolle onderneming wordt. Dit seminar gaat over vestigingseisen, wetten en regels, marktmogelijkheden en - informatie, begroten van omzet, kosten en winst. Data: 3 oktober in Doetinchem, 31 oktober in Nijmegen en 4 november in Wageningen. www.kvk.nl/seminarstart (19.00 tot 22.00 uur, kosten € 35,-) Freelancer of zzp’er Eigen baas of toch niet? Vaak is het voor een freelancer of zelfstandig ondernemer zonder personeel onduidelijk of hij/zij nu wel of niet als zelfstandig ondernemer wordt gezien. De Belastingdienst hanteert namelijk een ander criterium voor deze beoordeling dan bijvoorbeeld uitvoeringsinstellingen voor sociale zekerheid en de Kamer van Koophandel. U krijgt onder andere antwoord op vragen als bent u freelancer/zzp-er eigen baas of niet, hoe zit het met de relatie tussen u en de opdrachtgevers, met welke regelgeving krijgt u te maken, hoe worden tarieven vastgesteld en hoe kunt u zich tegen risico’s verzekeren? Kosten € 35,-. 17 oktober in Arnhem. www.kvk.nl/seminarzzp (19.00 – 22.00 uur) Financiën Speciaal voor startende ondernemers organiseert de KvK deze avond omdat het financiële plan een belangrijk onderdeel van uw onderneming vormt. Aan bod komen: wat zijn begrotingen, richtlijnen voor een goede administratie, balans-, verlies- en winstrekening, jaarrekening, winst en privé-uitgaven en financieringsmogelijkheden. Na afloop heeft u inzicht in het belang van een goed financieel plan, financieel inzicht in begrotingen in relatie tot het ondernemingsplan en bekendheid met termen, zoals de balans. www.kvk.nl/seminarfinancien (Datum: 29 oktober Arnhem, 19.30 – 22.00 uur. Kosten € 35,-) Balans in balans Iedere ondernemer moet zijn administratie bijhouden en een jaarrekening opmaken. Ondernemers zien de jaarrekening vaak als een verplicht archiefstuk, een noodzakelijk kwaad dat alleen bestemd is voor de bank en de Belastingdienst. Dat is jammer, want uw jaarrekening is een bron van informatie en daarmee een belangrijk sturingsinstrument voor uw bedrijf. Deze bijeenkomst geeft antwoord op de vragen als welke conclusies kan ik trekken uit de cijfers, waar liggen de knelpunten en is mijn bedrijf gezond en welke beslissing moet ik nemen over de financiering? Na deze avond kunt u uw eigen financiële cijfers beter verklaren en krijgt u een betere beheersing van uw bedrijfsvoering. www.kvk.nl/balansgelderland (Datum: 7 oktober Arnhem, 19.30 tot 22.00 uur. Kosten €35,-)


‹‹ infotorial Van Kessel Groep creëert flexwerKpleKKen in inspirerende omGeVinG

Sfeerconcept voor ontmoeten én flexwerken Volledig afgestemd op het nieuwe werken. En volledig aansluitend op de allernieuwste duurzaamheidseisen. Van Kessel Groep gaat zijn pand ombouwen tot het kantoorgebouw van de toekomst. De ‘Schoenaker Flexplaza’ krijgt 100 flexwerkplekken, geschikt voor ondernemers uit de regio. “Direct bij binnenkomst ervaart de bezoeker een unieke open structuur. Het wordt tevens dé ontmoetingsplek voor zakelijke afspraken. Compleet met vergaderfaciliteiten en horecavoorzieningen”, aldus initiatiefnemer en eigenaar Frans van Kessel. Van Kessel Groep deelt het bedrijfspand met enkele vaste huurders. Deze zijn onder andere Van Kessel & Janssen Bouwconsultancy Nederzand, VSVE accountants, VOV Wonen, Gerbers advocatuur, Buro Waalbrug en Accommodation Management. Dankzij de transformatie stijgt het aantal werkplekken van 60 naar 100 volgens het flexibele werkplekconcept. Hoe is het idee ontstaan? “Op maandagochtend zit het kantoor meestal vol, maar de rest van de week is een groot deel onbezet. Ook heeft elk bedrijf een eigen koffieautomaat, kopieermachine, vergaderruimte, et cetera. Geen efficiënte benutting dus. Wij adviseren in onze dagelijkse praktijk vele klanten met het concept “Het Nieuwe

Laagdrempelig voor afspraken Wie op een willekeurige dag bij Van der Valk binnenstapt, constateert talrijke zakelijke afspraken buiten de deur. Ook daarin voorziet het concept van ‘Schoenaker Flexplaza’. Frans van Kessel: “Wij gaan voor een buitengewoon sfeerrijke ontmoetingsplek. En we presenteren een duurzaam gebouw met uitstraling. Daarin speelt laagdrempeligheid een belangrijke rol. Er komt een prachtige grote open ruimte waarin we bezoekers persoonlijk ontvangen. Ze kunnen er een zakelijke afspraak plannen en met hun laptop inloggen. Dat is allemaal gratis. We bieden uiteraard de mogelijkheid om onder andere koffie of thee te bestellen. Zo ook om een zakelijk ontbijt of lunch te reserveren. Kortom, ons doel is het de bezoeker zo aangenaam mogelijk te maken.” Flexwerkplek huren ‘Schoenaker Flexplaza’ wordt volledig

op de toekomst ingericht. Een inspirerende werkomgeving waarin het makkelijk netwerken is. Geen afgesloten kamertjes, maar te huren flexwerkplekken zijn straks voorzien van glazen wanden. Voor wie is het extra aantrekkelijk om er een werkplek te huren? “Voor zowel zzp’ers als bedrijven tot twintig werknemers is dit concept gunstig. Ik denk vooral aan adviserende bedrijven. Naast onze eigen bedrijven zitten er onder andere een makelaar, accountant en advocaat. Dit open concept biedt tevens commerciële kansen dichtbij. Bedrijven zullen elkaar sneller opdrachten gunnen”, vertelt Frans van Kessel enthousiast. Aan alle wensen van huurders is gedacht. Denk onder andere aan gratis wifi, glasvezel netwerk, gemeubileerde kamers, ontbijten lunchfaciliteiten en kopieerapparatuur. Naast de fraaie gezamenlijke ontmoetingsruimte en moderne spreekkamers met presentatiefaciliteiten. Keuzevrijheid staat binnen dit concept voorop. Variërend van een halve dag tot vijf dagen per week huren is mogelijk. De kosten zijn gunstig, mede dankzij de beoogde duurzaamheid van het gebouw. Een ruimte met twee werkplekken voor een volle week kost slechts 1 500 per maand. Dit is inclusief talrijke gezamenlijke topvoorzieningen.

Duurzaam gebouw Als huisvestingadviseur heeft de Van Kessel Groep alle expertise over duurzamer huisvesten in huis. Door o.a. energiezuinige installaties en materialen in ‘Schoenaker Flexplaza’ toe te passen, levert dat een energiebesparing op van 30% tot 40%. Daarnaast wordt het werkklimaat aangenamer wat de arbeidsprestaties weer positief zal beïnvloeden. Het gevolg is dat we een sterk concurrerende huurprijs kunnen aanbieden”, concludeert Frans van Kessel. Daarnaast kiest Van Kessel Groep bewust voor groene energie. Ook dat is een vorm van duurzaamheid, net als ‘t optimaal gebruik van kantoorruimte en creatie van aantrekkelijke flexwerkplekken. Dichtbij huis zonder dat werknemers lange afstanden naar hun bedrijf hoeven afleggen. Heeft u ook belangstelling voor een flexwerkplek in een fraaie open kantooromgeving? Neem dan snel contact op. Vanaf voorjaar 2014 realiseren wij ‘Schoenaker Flexplaza’ in Beuningen, gunstig ontsloten nabij de A73. Dé plek om te ontmoeten, presenteren, inspireren en te netwerken. Meer weten over Duurzamer Huisvesten? Kijk op www.vankesselgroep.nl of bel 024 - 675 10 48.

Schoenaker Flexplaza

Dé plek om te ontmoeten, presenteren, inspireren en te netwerken Referentieproject Rabobank Zutphen ‘QUUB’.

〉

Werken”, onder andere de Rabobanken. Wat we voor onze klanten adviseren willen we ook zelf uitstralen. Zo willen we het flexwerkconcept, waarbij we vergaderruimte, werkplekken en faciliteiten delen, naast de huidige huurders ook beschikbaar stellen voor nieuwe partijen waarbij het niveau van voorzieningen aanzienlijk toeneemt”, motiveert Frans van Kessel.

〉 Flexwerkplekken in een fraaie open kantooromgeving 〉 Te huur vanaf voorjaar 2014 〉 Open ontmoetingsruimte voor zakelijke afspraken 〉 Compleet met vergaderfaciliteiten en horecavoorzieningen Schoenaker Flexplaza Van Kessel Groep Schoenaker 10 6641 SZ Beuningen

〉

Binnen de Van Kessel Groep werken de volgende bedrijven: Van Kessel & Janssen, Bongers Jansen, Accommodation Management, Energy Alert, Buro Waalbrug, Maas en Waal Bouw en Merk & Media Boost


NU OOK VERKRIJGBAAR MET 20% BIJTELLING.

De

Silvoldseweg 65-67, Terborg Dit zelfstandige multifunctionele object biedt vele mogelijkheden en ligt aan de doorgaande weg naar Silvolde. Het betreft een bedrijfspand met woonbestemming, showroom, opslag- en magazijnruimte.

ZAFIRA TOURER

ZO ZIET EEN GOEDE DEAL ERUIT.

De zakelijke rijder hoeft nu niet meer in te leveren op design of rijkwaliteit. Sterker nog, rijden wordt loungen met de Opel Zafira Tourer. Dit komt doormeer het gunstige brandstofverbruik en de lage CO Vanafwordt nu is de Zafira Tourer De zakelijke rijder hoeft nu niet in te leveren op design of rijkwaliteit. Sterker nog, rijden loungen met de 2-uitstoot. ook met 20% bijtelling. Kombrandstofverbruik nu naar onze showroom voorCO een proefrit Vanaf en eennu goede zakelijke deal. Opelverkrijgbaar Zafira Tourer. Ditslechts komt door het gunstige en de lage is de Zafira Tourer 2-uitstoot. ook verkrijgbaar met slechts 20% bijtelling. Kom nu naar onze showroom voor een proefrit en een goede zakelijke deal.

• 2 percelen met een totale oppervlakte van 1.745 M2, waarvan 1.100 m2 bebouwd. • Ruime parkeergelegenheid voor en achter het pand • Er zijn geen beperkingen bekend in de gemeentelijke beperkingenregistratie en de kadastrale registratie

Arnhem Veldhoven 7 T 026-3692211 Barneveld Albert Plesmanstraat 16 T 0342-405090 Ede Frankeneng 118 T 0318-648800 Elst Aamsestraat 86 T 0481-372938 Wageningen Nude 44 T 0317-414551

• Prijs € 265.000,- aanvaarding kan per direct Voor informatie en inlichtingen: 06 29 – 553 770 06 42 – 308 072

www.broekhuis-opel.nl Gemiddeld brandstofverbruik en CO2-uitstoot: liter/100 km: 4.1 – 7.2; kms/liter: 24.39 – 13.88; CO2 gr/km 109 – 169.

"r is al een Zafira Tourer vanaf € 25.595-. Prijzen incl. BTW/BPM, excl. kosten rijklaar maken. Zie verkoopvoorwaarden op www.opel.nl. Wijzigingen voorbehouden.

Zaakjes voor elkaar Prikbordadvertenties van .... en voor Ondernemers

Ook 500.000 lezers bereiken? Geef eenvoudig uw prikbord advertentie (€ 100,- excl. btw) op via onderstaande mailadressen.

wilt u een webshop laten bouwen?

sectore pro doloXimet hitatibus rectota tion tus dereceatur bea Qui r? ntu veru rem possita iciatur and fugi m alitatem estiis reperu fugitatur, eum d spe qua od imi, cien am har et vende pe ntem dole vita simusam quiberro odi audit, conest, volupta tiassitet landit qui res eumenimagni autemporitas sapedit dolo vent eatibus et as blanda de quaecus int em adicabo ripor itae apid ctem dole si endis 65 woorden. zijn Dit ea. ex to assit eatus ditis

automatiseringsproblemen ?

50 mtr. stelling te koop Ximet hitatibus rectota tion sectore pro dolorem possita veruntur? Quibeatus dereceatur alitatem estiis reperu m fugiand iciatur am harcienimi, od quasped eum fugitatur, simusam quiberrovita dole ntempe et vende volupta tiassitet landit qui odi audit, conest, autemporitas sapedit dolo res eumenimagni blanda de quaecus int as et vent eatibus endis si dolectem apiditae porem adicabo riassit eatus ditisto ex ea. Dit zijn 65 woorden.

aanmelding cursisten

600 m2 Ximet hitatibus rectota tion sectore pro dolovoor salestraining rem possita veruntur? Quibea ur ruimte te hupro tus dereceatur ag sl Ximet hitatibus rectota tionsectore pro doloOp doloalitatem estiis reperum fugi : er re m cto ne nse tio er a r nd and iciatur dereceatu rem possita veruntur? Quibeatus in de O Ximet hitatibus rectot id he ijk el eatur am harcienimi, od quasped rec og de m s atu tie rten ? Quibe eum fugitatur, adveestiis reperum fugiand iciatur rem possita veruntur n nieuwealitatem ee r simusam quiberrovita dole19 okto tur be icia d ian fug m ntem eru fugitatur, ag eum rep pe et vende terd am harcienimi, od quasped f za natias alitatem estiis Vapta , volu sitet landit qui odi audit, con asped eum fugitatur simusam quiberrovita dolentempe et vende est, am harcienimi, od qu autemporitas sapedit dolo pe et vende tem len do res eumenimagni conest, vita audit, odi rro qui landit ibe tiassitet volupta simusam qu blanda de quaecus int as et i odi audit, conest, vent eatibus autemporitas sapedit dolores eumenimagni ta tiassitet landit qu up vol endis si dolectem apiditae w bt eumenimagni . cl porem adicabo rivent int as ec blanda de quaecusor 100 EURO ex autemporitas sapedit doloresven htseatibus sl etporem assit eatus ditisto ex ea. Dit vo t eatibus n) et de as el int riadicabo zijn 65 woorden. tie (zie voorbe cus endis si dolectem apiditae blanda de quae en rt ve adicabo riad rem rd po bo ae ik idit ditisto en.ex ea. Dit zijn 65 woorden. eatus assit og Met een pr 0 endis si dolectem ap 00 0. en. 00 1. a 65 jn ea. Dit zijn woord der bi assit eatus ditisto ex t uw boodschap on

KAAR! ZAAKJES VOOR EL kom

2e handse kantoorartikelen Ximet hitatibus rectota tionsectore pro dolorem possita veruntur? Quibeatus dereceatur alitatem estiis reperum fugiand iciatur am harcienimi, od quasped eum fugitatur, simusam quiberrovita dolentempe et vende volupta tiassitet landit qui odi audit, conest, autemporitas sapedit dolores eumenimagni blanda de quaecus int as et vent eatibus endis si dolectem apiditae porem adicabo riassit eatus ditisto ex ea. Dit zijn 65 woorden.

ers tot schappen van zzpod bo e ël ci er m m res). krachtige co eldingen of vacatu be af , Ideaal voor korte, ’s go lo en en tekst, dus ge multinationals (Alle tober as. aan: r mail uiterlijk 10 ok pe ) op ns ko ke te te 0 g 40 lin ax op el wilt u een websh 50 mtr. st automatiseringsproblemen vertentie-tekst (m Lever uw prikbordad ? dolol laten bouwen? a tionsectore pro nermedia.n wege mers@ Ximet hitatibus rectot f.larectota l: e pro dolotur ai Ximet hitatibus rectota tion tionsector ea m rec hitatibus Ximet s de s er atu m ibe La Qu k sectore pro doloFran veruntur? / Vallei: wegernermedia.nl rem possita veruntur? Qui rem possitare dereceatu Quibeatus dm fugiand iciatur veruntur? an doornik@ rem possita nl c.v l: vie ai Ri m beatus dereceatur k eru ni rep Regio or iis l Do .n n ia va ed alitatem est es rm iciatur Ce , alita ne fugiand tur reperum tem estiis reperum fugiand icia alitatem estiis nni@wege giova tur : quasped eum fugetitavende imi, od l: m.deum enem Arrcinh am ha anni -i,m fugitatur, am harcienimi, od quasped Regio quasped odai Giov harcienim Di am na ia lentempe l ar do .n M eum fugitatur, vita ia rro ed ibe rm qu m ne ge simusa jmegen: we , vende et e t@ est sim dolentemp ta on usa con quiberrovi , m m simusam quib errovita dolentempe et ven Ni dit qui odi audit Regio ont - mail: r.die de volupta tiassitet lan volupta tiassitet landit qui s:nimagni Rudy Diem volupta tiassitet landit qui odi audit, conest, erme meu lores odi audit, conest, it /doLie ek ed ho sap s er rita ht po Ac tem au gni Regio eumenima aute dolores us mpo sapedit itas tib rita autempor ea t s sap edit dolores eumenimagni int as et ven blanda de quaecus riblanda de quaecus int as et blanda de quaecus int as et vent eatibus iditae porem adicabo vent eatibus endis si dolectem ap . endis si dolectem apiditae endis si dolectem apiditae porem adicabo ri. Dit zijn 65 woorden ea por ex em adicabo riisto dit tus ea assit assit eatus ditisto ex ea. Dit assit eatus ditisto ex ea. Dit zijn 65 woorden. zijn 65 woorden.


De Gelderlander zaterdag 21 september 2013

14 | de barometer

‘We moeten uit rechter rijtje’

Annemarie Henk van den Berg Berg

Jan Jonker

Guido Dierick

Hein van de Pasch

Iris Hendrickx

Bart van Meer

Jacob Fontijne

Roy Tillman

Eline Koers

Jan Blokland: goede bezetting De goede bezetting tijdens het eerste half jaar zet zich tot op heden door weliswaar met een dip in de maand juli. Niet alleen de vrieshuizen in de regio maar die in geheel Nederland melden eenzelfde beeld. Tijdens perioden van economische recessie is er voor ons soort opslagbedrijven steeds sprake van een tegengestelde marktwerking waardoor omzetten stijgen. Dat de omzetten dit jaar zijn gestegen heeft dus alles te maken met export en niets met de binnenlandse marktwerking waarschijnlijk omdat kapitaal schaars is en de durf om met voorraden te speculeren ontbreekt.

Annemarie van den Berg: toename We verwachten een toename van de productie in de maakindustrie, dankzij een verbetering van het

Barometer

Hanno Littink

Jan Blokland

hoogd van 0,1 naar 0,2 procent. Dat is toch een verdubbeling. Tegelijkertijd maakte de centrale bank bekend dat het ondernemingsvertrouwen in Frankrijk is toegenomen. Ook De Nederlandse Bank kwam met een positieve mededeling. Er wordt in het derde kwartaal geen verdere daling van de vraag naar hypotheken verwacht. Het aantal verkochte woningen steeg in vergelijking met dezelfde maand vorig jaar met 29,6 procent. Geen berichten of (gematigd) positieve berichten in combinatie met het zomerreces van politiek Den Haag zorgt voor rust bij een ieder. Maar politiek Den Haag is weer uit de veren, is de rust nu weer verdwenen?

NXP barst van vertrouwen, want we hebben steeds meer chips nodig. Het bedrijf ziet de toekomst dan ook vol vertrouwen tegemoet. Nog een positief signaal: er worden weer meer huizen verkocht. De overheid blijft echter achter met passende maatregelen, vindt het Barometerpanel.

Roy Tilmann: meer verwacht Nadat de analisten van de Rabobank en de ABN-AMRO onlangs publiceerden dat zij de eerste signalen opvingen van een opleving in de huizenmarkt en een stagnering van de neergaande huizenprijzen voorziet nu ook het CPB een licht herstel van de huizenmarkt. De problematiek van de moeilijke hypotheekverstrekking blijft echter een rem op de ontwikkelingen houden. De bouwindustrie had meer verwacht van de bouwbevorderende maatregelen die het kabinet op Prinsjesdag presenteerde.

Ed Velthuis

De kersverse hofleverancier Jan Blokland: ‘Export gestegen’. foto Eigen foto sentiment in Duitsland, het VK, de VS en Frankrijk – de belangrijkste handelspartners van Nederland. De positieve bijdrage van de netto export zal de Nederlandse economie geleidelijk uit de recessie moeten trekken. De inflatie is dalende, maar nog steeds hoog. Dit wordt vooral veroorzaakt door de BTW-verhoging van oktober vorig jaar en de verhoging van een aantal indirecte belastingen in januari van dit jaar. De inflatie zal waarschijnlijk nog verder dalen in de komende maanden. We verwachten dat de werkloosheid nog verder zal oplopen in 2013 en 2014. De huizenprijzen stegen met 1,2%

6,3-6,4

Naam Bedrijf Roy Tillman Chemische bouwstoffen Henk Berg OSG Ronald Migo KvK Annemarie vd Berg Rabobank Theo Lemmen Ondernemerscafe Jan Blokland Cold Stores Jacob Fontijne KEMA Hein van der Pasch Mercator Incubator Jan Jonker Health Valley Ed Velthuis VNO-NCW Hanno Littink Bax Advocaten Esther-Mirjam Sent Radboud Universiteit Henk Dekker Lindus Eline Koers Weeghel Doppenberg Kamps Bart van Meer Dirkzwager Guido Dierick NXP

7,0-6,8 6,3-6,3 6,8-6,9 5,0-5,5 6,6-6,6 6,5-6,5 6,3-6,3 7,0-7,0 7,0-6,0 6,5-6,5 6,4-6,4 5,5-5,5 5,6-5,6 6,5-6,5 6,0-6,0 7,0-8,0

in juli (m-o-m, maand op maand), volgens de prijsindex bestaande koopwoningen (PBK) van het CBS. Het aantal transacties steeg met 13,2% m-o-m (seizoensgecorrigeerd). Deze positieve cijfers zouden het einde van een neerwaartse trend kunnen inluiden. Hein van der Pasch: Duitsland Misschien kan onze regering, ondanks bezuinigingen, ruimte maken voor investeringen in research, innovatie en industrie. Dat kan samen met Duitsland ook in EU-verband. Dat werkt beter dan krokodillentranen bij het kwijtraken van de top-5-positie aan innovatievere landen, of het misverstand dat we kunnen concurreren op basis van loonkosten. Duitsland bewijst dat een technologie-exporterend land primair groeit via kwaliteit en vernieuwing. Ronald Migo: rechter rijtje Nederland is als economische natie in het rechter rijtje van de Eredivisie terecht gekomen. Toch is er op de beurzen een stevige stijging te constateren en klimt ook de woningmarkt voorzichtig overeind. Nu nog beter naar elkaar luisteren: zo zou de regering de adviezen van de analisten van Rabo en ING ter harte moeten nemen als ze heel duidelijk zeggen dat de aangekondigde maatregelen van het kabinet zeer negatief zullen uitwerken op de zo gewenste groei van de economie. Hulde voor de provincie Gelderland die heeft besloten om 100 miljoen extra te investeren. Eline Koers: herstel De Franse centrale bank heeft zijn prognose voor de economische groei in het derde kwartaal ver-

Guido Dierick: positief Ik wil de eerste barometer na deze mooie zomer beginnen met louter positief nieuws. Zo maakte NXP vorige maand prima kwartaalcijfers bekend en stond onze technologie weer volop in de belangstelling. Een mooi voorbeeld hiervan is de proef in Leiden waar onze NFC-technologie wordt getest door 1000 consumenten en winkeliers. Maar er zijn meer mijlpalen. Wie op de kalender heeft gekeken weet dat NXP begin september alweer haar zevende verjaardag vierde en heeft gezien dat op 12 september het precies 55 jaar geleden was dat de eerste geïntegreerde schakeling (de chip) door Jack Kilby werd gepresenteerd. De chip veroverde vervolgens de wereld en de chipindustrie groeide uit tot een belangrijke motor van economie. Chips vormen het hart van onze pc’s, tv’s, digitale camera’s en geluidsinstallaties, van vliegtuigen, auto’s, koelkasten en mobiele telefoons etc. Kortom: een leven zonder chips is ondenkbaar geworden. Ik zie de toekomst daarom met vertrouwen tegemoet. Bart van Meer: lichtpuntje Op het moment van het schrijven van deze tekst, sijpelden de gegevens van de Miljoenennota door. Kort en krachtig: een afname van de koopkracht en een toename van de werkeloosheid. Niet bepaald een gunstig vooruitzicht. Er zijn echter wel signalen dat de economie zich langzaam maar zeker herpakt. Zo zijn er in juni en in juli 2013 beduidend meer woningen verkocht dan het vorig jaar in dezelfde maanden. Als kopers het idee hebben dat de prijzen niet veel meer zullen zakken en de huren daarentegen zullen stijgen, zal dat tot een toename van transacties leiden en dat heeft goede gevolgen voor onze economie. Kortom: een lichtpuntje aan het einde van de lange donkere tunnel. Henk Dekker: overheid aarzelt Voor veel ondernemers is het vastgoed een deel van hun oudedagsvoorziening. Verkoop of verhuur is echter moeilijk in deze tijd. Veel ondernemers die met pensioen zouden gaan, kunnen zich gewoonweg niet permitteren nu al

EstherRonald Mirjam Sent Migo

Theo Lemmen

te stoppen met werken. Daarvoor zal de economie eerst aan moeten trekken. De signalen hiervoor zijn er: burgers zijn weer gaan leven naar hun portemonnee en de bedrijven hebben hun maatregelen getroffen. Alleen de overheid blijft achter en zorgt voor veel onduidelijkheid. Dat maakt burgers en het bedrijfsleven onzeker. Dat is ongunstig voor het vertrouwen dat nodig is om de economie een impuls te geven. Esther-Mirjam Sent: minnen Het kabinet is voornemens 6 miljard euro extra te bezuinigen en schaadt daarmee de groei en de koopkracht. Daarnaast loopt de werkloosheid verder op. En nog steeds wordt de Europese eis van 3 procent begrotingstekort niet gehaald. Dit alles blijkt uit de voorspellingen van het Centraal Planbureau (CPB) voor 2014. Daarbij moet bedacht worden dat het CPB het negatieve effect van overheidsbezuinigingen op de groei stelselmatig te laag inschat. Kortom, de crisis lijkt zich verder voort te slepen.

Jan Jonker: nieuw fonds Health Valley heeft in samenwerking met het UMC St Radboud, Oost NV en Hogeschool Saxion een fonds opgezet, waarmee starters in de gezondheidssector een lening kunnen krijgen voor opzet van hun bedrijf en bekostiging van ontwikkelwerk. Vanuit dit fonds kunnen leningen tot max. 250.000 euro worden aangegaan. Het fonds wordt gevoed door middelen van de provincie Gelderland (binnenkort aangevuld door Overijssel en Noord-Brabant). Ed Velthuis: heilzaam De zomervakantie heeft een heilzaam effect gehad. Veel ondernemers zijn er achter gekomen dat saneren niet de weg is om verder te ondernemen. Er komt weer elan in de gelederen en ondernemingen zien de noodzaak om zaken structureel te veranderen of anders te benaderen. Dat is een goed begin. Nu is het afwachten of ook werknemers en het maatschappelijk veld daarin zullen bewegen. Verandering brengt onzekerheid. En de vraag is of het verwend, bureaucratisch en verontwaardigd Nederland van vòòr de zomer de slag kan maken naar een ondernemend land waarin niet alles zeker en geregeld is. Henk Berg: verborgen kosten Verborgen kosten in commercieel vastgoed, als ondernemer loop je er bijna elke dag tegenaan. Vanwege samenvoegingen van vestigingen, heb ik nog drie panden van meer dan 2.000M2 in het land leeg staan. Maar wel met een huurcontract van nog enkele jaren. Dit heeft een impact op het resultaat van de onderneming van enkele tonnen. Met het aflopen van huurcontracten zal deze geldstroom in komende jaren aflopen ten gunste van ondernemingen.


zaterdag 21 september 2013 De Gelderlander

geknipt | 15 Door Frank Thooft

geknipt en geschoren Tips of informatie? deondernemer@gelderlander.nl

Het beste idee…nu in een nieuw café De Arnhemse netwerkorganisatie CaféConsult is verhuisd naar een nieuwe locatie: Grand Café Arnhems Meisje op de Broerenstraat 41. Al tien jaar lang heeft CaféConsult vele startende en doorstartende entrepreneurs een boost kunnen geven. Met de keuze voor de nieuwe locatie is er ook een nieuwe wind voelbaar. Niet alleen is het bestuur grotendeels vernieuwd, maar ook wordt het elkaar coachen, klankborden en begeleiden nu in een hogere versnelling gezet. PR-bestuurslid Pieter Dekker: „Voor de zomer hadden we al een aantal bijeenkomsten waar we in plaats van een eenrichtingsverkeer van een spreker naar de zaal, intervisie hebben weten te realiseren. Mensen kwamen met kwesties, cases, vraagstukken, en die werden met elkaar besproken. Mensen zie je ook steeds regelmatiger terugkomen. We hebben weliswaar geen leden en ook geen contributie, maar doordat we elkaar goed hebben leren kennen wel een basis van vertrouwen en dat werkt heel goed. Je kunt echt kennis en ervaringen met elkaar delen om er zelf van te leren. Ik zie dan ook een lichte groei van het aantal deelnemers dat we steeds in het café krijgen en dat is een goede zaak. Maar nog steeds kennen veel Arnhemse ondernemers ons nog niet, of niet goed genoeg. Kom gewoon eens kijken, dan merk je wat we bedoelen. Je ontmoet dan collega-ondernemers die vaak met dezelfde dingen zitten als jij. En niet alleen dingen om

Joost Bleijenberg gaat per direct als nieuwbouwmakelaar het team van Strijbosch Thunnissen makelaars in Arnhem versterken. Hij gaat o.a. werken aan de verschillende projecten in de Schuytgraaf in Arnhem die dit jaar in verkoop zullen gaan. Joost heeft ruime ervaring in de nieuwbouw als verkoopmanager bij verschillende ontwikkelaars, corporaties, makelaars en aannemers. Mark Tesselhoff gaat per 1 oktober als senior bedrijfsmakelaar het team van Strijbosch Thunnissen Bedrijfsmakelaars in Arnhem versterken, als eindverantwoordelijke voor de groeiende portefeuille aan bedrijfs- en logistieke ruimten in de A12-zone in en rondom Arnhem. Mark is afgestudeerd bestuurskundige en heeft ruime ervaring in de vastgoedbranche. Ruim 6 jaar is hij werkzaam geweest bij DTZ Zadelhoff in Arnhem en daarna bij McDonald’s Nederland B.V.

Sacha Quaedvlieg, Arjen van Kempen, Christien Beernink, Pieter Dekker en Evelien Nederhoed van CaféConsult foto Jacques Kok op te lossen, ook leuke dingen. Want de humor is zeker net zo belangrijk als het zakelijke!” De eerstvolgende bijeenkomst is op maandag 23 september, om 20.00 uur in Grand Café Arnhems Meisje. Pieter: „Dat is een uitzondering, want normaal hebben we altijd de laatste maandag van de maand. Alleen kon Arnhems Meisje die maandag niet. Maar voor de rest van het jaar is het steeds de laatste maandag van de maand.”

www.cafeconsult.nl

De winnaars van de Management Games vorig jaar.

Management games Op donderdag 7 november worden de Management Games Arnhem van de Arnhemse Uitdaging weer gehouden. „Bedrijven die zich op een ludieke wijze sportief willen meten met andere bedrijven, een leuk teambuildingsuitje willen en zich tegelijkertijd willen inzetten voor het goede doel worden weer uitgedaagd mee te doen’’, vertelt Mariska Perrier van de Arnhemse uitdaging. Verschillende bedrijven hebben zich alweer ingeschreven. Vorig jaar streden de volgende teams tegen elkaar: AkzoNobel, Yacht, Dirkzwager, Burgers Zoo, BAM, BDO, Siza, PwC, RijnIJssel, Presikhaaf Bedrijven, Kuiper Bouw, Rijnstad, Rabobank, De Kempenaer Advocaten en het Leger des Heils. Het team van BAM was vorig jaar de welverdiende winnaar van de Gouden stropdas. Dinant te Brinke van BAM: „Wij dagen alle ondernemers van Arnhem uit om deel te nemen aan deze dertiende editie van de Management Games. Het is erg leuk om samen met andere Arnhemse ondernemers een avondje te sporten wetende dat je hiermee tegelijkertijd de Arnhemse Uitdaging helpt haar goede doelen te ondersteunen. BAM hecht veel waarde aan lokale maatschappe-

lijke betrokkenheid. Daarom zijn we graag actief voor de Arnhemse Uitdaging. Onlangs hebben we met het hele bedrijf het dierenasiel in Arnhem opgeknapt”. Mariska Perrier, coördinator van de Arnhemse Uitdaging: „Met de Management Games van vorig jaar zijn twee goede doelen ondersteund. De Leuk om te Leren Weekendschool en speelgoedbank Speelstoet. De weekendschool motiveert kinderen te blijven leren voor een kansrijke toekomst voor wie dat geen vanzelfsprekendheid is en bij de speelgoedbank kunnen kinderen uit kwetsbare gezinnen drie keer per jaar speelgoed uitzoeken. Twee prachtige maatschappelijke initiatieven.” De Management Games Arnhem worden in 2013 georganiseerd door de Arnhem Falcons, BAM en de Arnhemse Uitdaging. Voor meer informatie: Mariska Perrier (06 22667524). Inschrijven: www.mgarnhem.nl

In Persoon Marnie van Duijnhoven is per 1 september communicatiemanager geworden bij SIDN. Zij werkte hiervoor onder meer als communicatiemanager bij de Kamer van Koophandel voor Centraal Gelderland.

Inland Cruise Management bv te Bemmel, curator mr. B.S. Witteveen, Nijmegen. Noy Aluminium Techniek bv te Boxmeer, hodn Kozijnwereld, curator mr. W.L.H. Janssens, Veghel. Banenflex Uitzendgroep bv te Nijmegen, curator mr. C.J. Diks, Nijmegen. VOF Horeca Hanzestad te Doesburg, curator mr. M.S. Engbers, Doetinchem. Lowlands Investment Group bv te Arnhem, curator mr. C.W. Houtman, Nijmegen. W.J.M. Witjes te Elst hodn B 99 Jeans & Casuals, curator mr. V.C.A. Eschauzier - Van Wijk. Holland Job International bv te Nijmegen, v/h hodn Afwasser.nl bv, curator mr. T. van der Meeren, Nijmegen. Verkuilen Schoenen Cuijk bv te Cuijk, curator mr. M.W.M. Nijland-van Oorsouw, Uden. E.J.T.M. Derksen te Malden, hodn De Pann te Beuningen, curator

mr. J.A. Mulder, Nijmegen. Michels Parkettechniek bv te Wijchen, hodn Trap en Tree; Woon-Hout.nl, curator mr. A.T. de Putter, Nijmegen. Coolnet cv te Elst, curator mr. V.C.A. Eschauzier - Van Wijk, Nijmegen. De Terp Maatkeukens & Interieurs bv te Wamel, curator mr. G.W.M. Janssen, Zaltbommel. A. Karaman te Gendringen, hodn Karaman Horeca Gendringen, curator mr. M.L.J. Meijer, Lichtenvoorde. E. Stoks e/v Jansen te Rheden, hodn Café Biljart Vredenburg te Arnhem, curator mr. M.G.E. ter Hart, Arnhem. Media Service 4U bv te Grave, curator mr. J.M.A.J. Thielen, Tiel. AJPHM Holding bv te Oosterbeek, curator mr M.G.E. ter Hart, Arnhem. Mombarg Beton bv, Mombarg Exploitatie bv en MB Betonwerken bv te Doetinchem, curator mr. Th.R.M. Welling, Doetinchem.

Mark Tesselhoff

AGENDA

Faillissementen Faillissement uitgesproken

Joost Bleijenberg

Betuwe Onderneemt Scootive Building bv te Waardenburg, curator mr. M.F.G. Mulders, Zaltbommel. Uitgeverij De Koppelenburg bv te Tolkamer, curator mr. R. Stam, Doetinchem. Krekt Beheer bv te Malden, curator mr. F.W. Aartsen, Harderwijk. N.H.C.J. Lentjes e/v Postma te Ressen, hodn More-Woman te Bemmel, Trendy & Basic; Bij Nic; curator mr. B.S. Witteveen, Nijmegen. Bouwbedrijf P.W. Willems bv te Nijmegen, curator mr. B.M. König, Nijmegen. Wai Sheung CHOI te Arnhem, v/h hodn Japans Restaurant Sakura, curator mr. A.E. Mulder, Arnhem. Halil Gezici te Arnhem , v/h hodn Route42, curator mr. M.G.E. ter Hart, Arnhem. Futselaar Beheer bv te Driel, curator mr. A.O.C.A. van Schravendijk, Arnhem. Triple Velp bv te Velp, hodn Olde Dubbelink Restaurant en Partycatering; Brasserie De Jonghe Enkelingh; Visrestaurant De Schelp;

Restaurant Olde Dubbelink. Curator: mr. C.L.P.J. Crombag, Velp. Wazuzu bv te Arnhem, curator mr. A.E. Mulder, Arnhem. Hakazan Art bv te Arnhemm, curator mr. A.E. Mulder, Arnhem. Lagerweij Transport & Personeel Limited te Westervoort, curator mr. A.E. Mulder, Arnhem. Gevelfabriek bv te Zevenaar, curator mr. M.G.E. ter Hart, Arnhem. Aspo Import bv te Rheden, hodn Meubelselect, curator mr. P.M. Gunning, Velp. M. Rijken te Bennekom, hodn Schilderswerken Rijken, curator mr. A.J. Stokkers, Ede. Plato International Technology bv te Arnhem, curator mr. H.A. Wiggers, Velp. Vereenvoudigde afwikkeling Stichting Empowerment Centre EVC te Arnhem, curator mr. J.H. Steverink, Arnhem. R.M. Onsteijn te Doesburg hodn Onstein Koeriers Service, curator mr. R.J. Borghans, Arnhem.

Dinsdag 24 september, in de boerderij van Intratuin Elst, vanaf 15.30 uur. Symposium met thema ‘Superpromoters en de kracht van enthousiasme’, sprekers Joep Ebben & Rijn Vogelaar. www.betuweonderneemtbeter.nl

Jong MKB

Dinsdag 1 oktober, Bijsterhuizen 3130, Wijchen, aanvang 19.30 uur. Bedrijfsbezoek aan het nieuw gebouwde hoofdkantoor en distributiecentrum van Banken Champignons Group te Wijchen, ‘Excellence in Mushrooms!’ Aanmelden: www.jongmkbkan.nl

Veron

Woensdag 2 oktober, OBC Essenpas in Bemmel, vanaf 16.30 uur. Thema ‘Het nieuwe ondernemen’. Aanmelden via www.veron.nu/inloggen.

KAN

Maandag 14 oktober, restaurant De Hucht te Elst, vanaf 17.00 uur. Toegang ook voor niet-leden. www.ondernemerssocieteitkan.nl


Uw vestigingsplaats is een van de belangrijkste zaken die het succes voor u als ondernemer bepaalt. Een logische keus is

Doetinchem, Hoofdstad van de Achterhoek!

TE HUUR Havenstraat 110B - Doetinchem.

• Bedrijfsruimte van ongeveer 360 m2, met ruime bestemming, kantoor tot 50% en ondergeschikte detailhandel is mogelijk. • Uitstekend gelegen aan de Doetinchemse snelweg A18, bij de Watertoren, Praxis, Gamma, Mercedes Benz, Staples, Profile Tyre Center Heuver . • Aan twee zijden bereikbaar • Ruime eigen parkeerplaatsen • Vrije hoogte circa 6 meter. • Hoge vloerbelasting.• Inclusief verlichte reclame aan de Havenstraat. • Huurprijs € 1.750.- per maand

Niet alleen qua inwonersaantal (bijna 60.000 inwoners) is Doetinchem een hoofdstad. Ook het cultuuraanbod, de sport,

TE HUUR

de opleidingsmogelijkheden, de voorzieningen, de infrastructuur (gelegen aan de A18 met 3 afslagen en de aansluiting met de A12, enerzijds richting Duitsland, anderzijds richting Arnhem en midden-Nederland) en nog veel

Havenstraat 112 - Doetinchem.

• Bedrijfsruimte van ongeveer 1600 vierkante meter, met ruime bestemming, kantoor tot 50% en ondergeschikte detailhandel is mogelijk. • Begane grond 1000 vierkante meter. • Verdieping 600 vierkante meter. • Uitstekend gelegen aan de Doetinchemse snelweg A18, bij de Watertoren, Praxis, Gamma, Mercedes Benz, Staples, Profile Tyre Center Heuver. • Aan twee zijden bereikbaar • Vrije hoogte circa 6 meter.• Twee grote elektrische overheaddeuren • Groot afgesloten en verlicht eigen erf van ongeveer 1200 m2, grenzend aan natuurgebied. • Huurprijs € 3.850.- per maand.

meer zaken geven Doetinchem de dynamiek van een echte hoofdstad. Doetinchem, een plaats met een rivier door het centrum, een jachthaven, een molen, omsloten door bossen. Kortom…een inspirerende omgeving om te wonen, werken en te ondernemen. Ook de Achterhoekse nuchterheid gecombineerd met dienstbaarheid en een uitstekende werkmentaliteit maken

TE HUUR Gebouw De Beuk, Kapoeniestraat 41- Doetinchem

• Rustig werken in het levendige, aantrekkelijke stadscentrum van de Hoofdstad van de Achterhoek met alle voorzieningen om de hoek! • Nog enkele kantoren vanaf € 380.- per maand beschikbaar.

van Doetinchem een prettige stad om te wonen en te werken.

Informatie: Thoma Makelaars 0314 366262 of Rob Voorhuis 06 5313 8055

Waterstraat 34 - Doetinchem.

TE HUUR

• Nieuw te bouwen winkelpand met twee appartementen.• Vloeroppervlakte 320m2 • Voor en achteringang.• Hoog afwerkingniveau. • Een van de mooiste winkelstraten van Doetinchem met vele speciaalzaken en onder andere Perry Sport als overbuurman. • Huurprijs € 7500.- per maand

de Ondernemer Arnhem  
Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you