Issuu on Google+

* de Gelderlander

WOENSDAG 20 FEBRUARI 2013

3 Duurzaamheid betekent niet alles in geld afmeten. Je kunt je ook in kilowatturen, appels of zorgtijd laten betalen.

Duurzaamheid Een ecowijk bestaat niet alleen uit duurzame gebouwen. Ook de sociale cohesie is een meerwaarde. EXTRA 6

Samen duurzaam


EXTRA 3

DE GELDERLANDER WOENSDAG 20 FEBRUARI 2013

Een nieuw idee van vrijheid Zelfstandig worden, baan vinden, auto voor de deur. Decennia lang was dat de normale gang van zaken. Een auto kopen hoort bij het volwassen worden. Het betekent vrijheid want met een eigen auto kun je gaan waar je wil en wanneer je wil. Dat al die auto’s, wegen en brandstof die nodig zijn voor dat stukje individuele vrijheid een aanslag doen op het ecologisch systeem, hebben we lang voor lief genomen. Maar onder de jongste generatie volwassenen is de auto niet meer zo populair. De huidige groep tussen 18 en 29 jaar is aanmerkelijk minder automobiel dan vijftien jaar geleden, zo’n 30 procent. Ook in de Verenigde Staten en Duitsland kopen twintigers minder snel een eigen auto. Heeft het met de economische situatie te maken? Vast wel maar niet uitsluitend. Wie per se wil, kan best een auto kopen. Al is het dan een oud brik.

Wat ook zal meespelen is dat jonge volwassenen vaker in de stad wonen. Maar het heeft vooral te maken met een andere opvatting van vrijheid. Met een internetverbinding is voor deze generatie alles en iedereen bereikbaar. Als ze een keer een auto nodig hebben, maken ze gebruik van huurauto’s of autodeelsystemen. Niet alleen twintigers, ook veel ouderen vinden automobiliteit niet meer zo belangrijk. Als je afziet van een eigen auto, bespaar je nogal wat geld. Zo veel dat je een dag of een halve dag per week minder hoeft te werken. Allemaal tijd die je naar eigen goeddunken kunt besteden. Duurzaamheid is gewoon een ander idee van vrijheid. Reageren? specials@gelderlander.nl

Deelwagens zoals Greenwheels vervangen de eigen auto. foto ANP

‘Vooral anders gaan denken’ „Duurzaamheid vraagt een denkomslag”, zegt hoogleraar Jan Jonker. „Bijvoorbeeld het concept geld loslaten.” door Anne Nijtmans

E

igenlijk heeft Jan Jonker een hekel aan het woord ‘duurzaamheid’. „Het heeft zo’n halfzacht geitenwollensokkenimago. Terwijl de pioniers op het gebied van duurzaam ondernemen juist heel innovatief en vooruitstrevend zijn.” De hoogleraar aan de Radboud Universiteit houdt zich al zestien jaar bezig met maatschappelijk verantwoord en duurzaam ondernemen. Zijn recente onderzoeken gaan over Nieuwe Business Modellen. „Simpel gezegd: ik inventariseer en bestudeer duurzame initiatieven en verspreid de kennis daarover. Zodat als een bewonersgroep in Appingedam succesvol een eigen energie-coöperatie heeft opgezet, een groep uit Boxtel met vergelijkbare plannen het model kan overnemen.” Het woord duurzaamheid is een containerbegrip geworden. Alles wat te maken heeft met maatschappelijk verantwoord handelen, milieu, ecologie en toekomstgericht denken wordt onder duurzaamheid geschaard. „Vaag of niet, duurzaamheid is noodzaak”, aldus Jonker. „We hebben roofbouw gepleegd en schulden gemaakt. We moeten orde op zaken stellen.” Natuurlijk gaat duurzaamheid over het ontwikkelen van een economie waarbij de grondstoffen worden hergebruikt en het

Het repaircafé in Arnhem. Mensen ruilen goederen en diensten. foto Hans Broekhuizen/De Gelderlander

ecologisch systeem ontzien. En natuurlijk gaat het ook om het afremmen van een op hol geslagen kapitalistisch systeem dat van de ene naar de volgende financiële crisis struikelt. „Het belangrijkste is een denkomslag”, aldus Jonker. „Neem het transactiemodel met geld. We klampen ons vast aan geld terwijl dat helemaal geen zekerheid is. Kapitalen gaan zomaar in rook op. Het gaat om wat van waarde is. Transacties kunnen ook tot stand komen door nieuwe vormen van ruilhandel. Mensen laten zich dan uitbetalen in tomaten, kilowatturen of zorgtijd.” Een duurzame wereld creëren vergt volgens Jonker vooral een

COLOFON Redactionele leiding:Anne Nijtmans Vormgeving:Rudi Gerrits Aan dit nummer werkten mee: Babette Pul, Mariska Hofman, Bart Friso Foto voorpagina: William Hoogteyling

andere manier van denken en handelen. „Technisch hebben we allang de mogelijkheden om duurzaam energie op te wekken, te bouwen en te produceren. Maar zolang we het zo organiseren dat een wortel half Europa door gesleept is en dat er zo’n vijftien keer een bedrijf tussen heeft gezeten voordat de groente bij iemand op het bord ligt, verspillen we energie en kapitaal.” Het is niet alleen de politiek en het bedrijfsleven die duurzamer moeten denken en handelen. Ook individuele burgers kunnen andere keuzes maken en initiatieven nemen. „En dat gebeurt dan ook volop”, aldus Jonker. „Neem het opkomende crowd-

dg.nl/bijlagen Op deze site kunt u deze special vinden als pdf. Alle vorige specials treft u ook aan op onze site.

funding. Niet een bank maar een netwerk van belanghebbenden financiert een bedrijf. De ondernemer krijgt daardoor een groep trouwe klanten of mensen die zijn bedrijf wat gunnen. De investeerder ziet dat er met zijn geld iets zinnigs gebeurt.” Andere kenmerken van Nieuwe Business Modellen zijn burgerorganisaties die collectief of coöperatief handelen. Denk aan wijken met gemeenschappelijke tuinen, stadslandbouw of de snelle groei van energiecoöperaties. Zo zijn er in Duitsland dorpen met een eigen windmolenparkje. Een Nieuw Business Model voor de stad als geheel. Of initiatieven waarbij goederen en diensten ge-

Deze Extra is een redactionele bijlage van:

ruild worden via tijdbanken of repaircafé’s. Jan Jonker: „Dit soort modellen bieden mogelijkheden. Neem het maatschappelijke probleem dat de zorg in de toekomst niet meer te betalen is. Als je anders gaat denken en uitgaat van behoeften in plaats van geld, kan er veel. Bijvoorbeeld met zorgcoöperaties waarbij je zorguren kunt ‘kopen’ of ruilen.” „Duurzaamheid 1.0 ging over milieu, duurzaamheid 2.0 over bedrijfsleven. Het nieuwe duurzaamheid 3.0 gaat over onszelf.”

Op 28 juni is er een seminar over Nieuwe Business Modellen. Aanmelden kan via nieuwebusinessmodellen.info

*+

Wilt u adverteren in een van onze specials neem dan contact op: in de regio Nijmegen: advertenties.nijmegen@gelderlander.nl, 024-3650646, in de regio Arnhem/Doetinchem: advertenties.doetinchem@gelderlander.nl , 0314-372123


DE GELDERLANDER WOENSDAG 20 FEBRUARI 2013

4 EXTRA Groene stroom

Huishouden kan met helft minder stroom af Hoeveel energie verbruiken we? Hoe zit het met onze elektrische apparaten? We hebben met zijn allen geen idee, blijkt uit onderzoek van TNS NIPO. Zo wordt het verbruik van apparaten in de stand-by modus en de kosten van verlichting flink onderschat. Door alleen al energiezuinige apparaten te kopen en de stand-by functie uit te schakelen kan het stroomverbruik jaarlijks tot 50 procent omlaag. Energie besparen loont dus rechtstreeks in de

Tips

Voor het geld hoeven we het niet te laten. Groene stroom is nauwelijks duurder dan grijze stroom. De groene duurzame variant is afkomstig van waterkracht, windenergie, zonne-energie of biomassa. Er zijn twee soorten: de ene is vooral gebaseerd op waterkrachtcentrales uit Scandinavië, de andere op windenergie en biosmassa in Nederland. Welke groene stroom een energieleverancier verkoopt is online te vinden op het stroometiket. Elke aanbieder is verplicht elk jaar zo’n etiket op stellen om inzichtelijk te maken hoe de verkochte stroom is geproduceerd.

portemonnee. Voor veel anderen is het milieu de belangrijkste beweegreden. Door energie te gebruiken komt kooldioxide vrij (CO2) wat het broeikaseffect verergert. Andere schadelijke stoffen veroorzaken luchtvervuiling. Bovendien raken fossiele brandstoffen zoals gas, steenkool en olie langzaam op. Reden genoeg om ons verbruik eens kritisch onder de loep te nemen of over te stappen op duurzame energie. 䡵

energiebespaarwijzer.nl

5

Energieverbruik

Grote energieverbruikers ikers Elektrische boiler Een boiler van meer dan 20 liter verbruikt in een gemiddeld huishouden ruim 1.800 kWh per jaar, datt kost 410 euro, alternatief is een zonneboiler of zonneboilercombi.

Keurmerkenwijzer

Klimaatstraatfeest

Online aan de slag met de energierekening kan met de Energiemanager Online. Via een gratis account wordt het verbruik vergeleken met dat van andere deelnemers in een vergelijkbaar huis. Koppeling met een slimme meter kost 1 euro per maand en is de beste manier om het energieverbuik inzichtelijk te maken.

Er zijn tal van keurmerken op het gebied van dierenwelzijn, milieuvriendelijkheid of eerlijke handel. Maar welke zijn betrouwbaar? De app KeurmerkenWijzer van Milieu Centraal biedt actuele informatie over meer dan honderd Nederlandse keurmerken en logo’s en is te downloaden voor iPhone en Android.

Nog 150 straten doen mee met de energiebesparingswedstrijd HIER Klimaatstraatfeest. Begin april worden de tien winnende straten met de meeste klimaatpunten bekendgemaakt. Deelnemers verdienen de punten met allerlei energiebesparende acties. De wedstrijd wordt dit jaar voor de vijfde keer gehouden door HIER Klimaatcampagne, dertig organisaties voor een beter klimaat.

Vanaf de eerste steen kan rekening gehouden worden met de mogelijkheden om zoveel mogelijk energie te besparen.

€ 10,- tot € 50,-

Computer met randapparatuur:

energieweter.nl bespaartest.nl verbeteruwhuis.nl bespaarbazaar.nl energievergelijker.nl milieucentraal.nl energieverbruiker.nl consuwijzer.nl

Tips!

Het dak is een energiefabriek.

€ 10,-

Stereoset/losse audioapparatuur:

€ 6,- tot € 10,-

(Combi)magnetron of oven met display/klok:

€ 6,- tot € 10,-

Daglicht Isoleert het dak en buffert regenwater.

Zonnecollector

Andere grote energieverbuikers:

Gratis warm water bij zonneschijn.

Apparaat

gem verbruik per jaar

kosten*

Verlichting

540 kWh

€ 120,-

Kookplaat

55-530 kWh

Wasmachine

215 kWh

€ 50,-

Vaatwasser

305 kWh

€ 65,-

Cv-pomp (moderne ketel)

270 kWh

€ 60,-

Computer

140 kWh

€ 30,-

Maak optimaal gebruik van daglicht in huis.

Groen dak

* Er is uitgegaan van een stroomprijs van 0,22 euro per kWh.

110 kWh

keurmerkinstituut.nl

Zonnepanelen

Ready/warmhoudstand koffiemachine: € 6,- tot € 16,-

Video

Waterbed Afhankelijk van soort, hoeveelheid water en soort verwarmingselement varieert de hoeveelheid benodigde elektriciteit tussen 320 en 1.200 kWh per jaar (zo’n 70 tot 260 euro). Vaak grootste energieverbruiker in huis.

Energiemanager

Besparing bij nieuwbouw

uitzetten bespaart per jaar:*

1 randapparatuur bij televisie 2 3 4 5

energiemanageronline.nl

Top 5 veelgebruikte sluipverbruikers

(recorder en decoder digitale tv):

Een gemiddeld huishouden verbruikt jaarlijks circa 3500 kWh aan energie. Dat betekent zo’n 770 euro aan verbruikskosten, en is goed voor net zo veel CO2uitstoot als 9.000 kilometer autorijden. Zowel voor de portemonnee als het klimaat is er dus genoeg reden om het stroomverbruik terug te dringen.

Bekijk of een huishoudelijk apparaat ook echt uit kan in plaats van stand-by Laad oplaadbare apparaten niet langer op dan noodzakelijk is. Let bij aankoop van elektrische apparaten op het energielabel: A+++ is het zuinigst met stroom Let bij de keuze voor een apparaat op het vermogen. Dit staat aangegeven in W of watt. Houd het energieverbruik in de gaten, dat maakt het resultaat van de energiebesparing zichtbaar. Of gebruik een energieverbruiksmanager.

energieprijsvergelijkers.nl/ stroometiket

Een apparaat in stand-by modus zorgt voor sluipverbruik. foto ANP

Apparaat

Handige links

Licht uit Doe lampen uit bij het verlaten van een ruimte (ook als dat kort is). Laat ook energiezuinige lampen niet onnodig aan.

Hoog isolerende laag Schil tussen dak en groen houdt warmte binnen en geluid buiten.

€ 12,- tot € 115,-

€ 25,-

* Kostenindicatie op jaarbasis, bij gemiddeld gebruik en

elektriciteitsprijs van 22 eurocent/kWh (prijspeil 2013/2013).

Koelkast st en diepvries • Houd de deur zo kort mogelijk open. • Houd tenminste 10 centimeter tussen de achterkant van de koelkast en de muur. Hierdoor kan de warmte makkelijk weg. • Ontdooi een ingevroren product in de koelkast, dan hoeft de koelkast minder hard te werken. • Ontdooi een diepvries regelmatig. Een diepvries met veel ijs verbruikt vaak bijna twee keer zo veel stroom. • Zet een vers product altijd achter oudere producten en controleer regelmatig de houdbaarheid. • Vervang versleten deurrubbers.

Wasmachine Was asm

Serre

• Dr Draai geen g halve wassen. • Was op 40 graden en maximaal 60 graden grad als de was erg vuil is. • Droog de was indien mogelijk buiten aan de lijn.

Onverwarmde serre met planten dient als extra buffer.

Isolerende luiken Houten luiken schuiven voor de ramen. Groot televisiescherm Vooral het formaat zorgt voor stroomverbruik dat verder afhangt van het type scherm, contrast en helderheid. Een groot plasmascherm verbruikt zo 90 euro aan stroom, terwijl een zuinige LCD-televisie met 35 euro aan elektriciteit toe kan. Een led-tv is het zuinigst.

Lampen

Tweede koelkast / vriezer Oude koelkasten of vriezers gebruiken aanzienlijk meer energie dan de nieuwe modellen. Een 10 jaar oude koelvriescombinatie (200 liter koelen, 100 liter vriezen) met energielabel C verbruikt ruim 550 kWh per jaar (zo’n 120 euro). Het meerverbuik van de oude koelkast loopt nog verder op wanneer de deur niet goed meer sluit. Ook bij vriezers scheelt het tientjes.

Wasdroger Kost een huishouden gemiddeld 235 kWh per jaar aan elektriciteit, dat komt neer op 50 euro (prijspeil 2013/2013, bij twee droogbeurten per week). De was laten drogen aan een waslijn buiten of binnen in een onverwarmde ruimte kost niks.

Thuistap (of beertender) Gebruikt niet veel stroom als deze af en toe wordt aangezet, voor een feestje bijvoorbeeld. Als de tap voortdurend een vaatje bier koud houdt, kan het stroomverbruik oplopen tot meer dan 500 kWh per jaar (110 euro). Dit is te vergelijken met het elektriciteitsverbruik van twee moderne koelkasten.

Airconditioner Het elektrische vermogen van airco’s varieert van 850 tot 1.350 watt, het verbruik tussen 160 en 430 kWh per jaar. Dat kost 35 tot 95 euro aan stroom. Een energiezuiniger en daardoor milieuvriendelijker alternatief voor verkoeling is de ventilator. Deze koelt de lucht niet, maar zorgt voor luchtstroom waardoor de gevoelstemperatuur 2 tot 3 graden daalt.

Vervang gloeilampen door energiezuinige lampen. Begin met lampen die vaak aan zijn en veel watt hebben. Gebruik spaarlampen (75% minder energieverbruik) of LED-lampen (85% minder energieverbruik).

Bodembuis ventilatie Gebruikt de constante grondtemperatuur om de lucht voor te verwarmen of koelen.

Biomassa ketel Houdt het huis warm met hout.

Centrale verwarming C • Zet de themostaat vaker lager: vanaf een uur voor vertrek en voor het slapengaan en zet de verwarming uit in kamers waar niemand is. • Gebruik een klokthermostaat en thermostaatkranen op radiatoren. • Ontlucht regelmatig de radioatoren en cv-installatie. • Vervang een elektrische boiler, onzuige cv- of combiketel door een hoog rendement combiketel op gas. • Leg zonnepanelen op het dak. De prijzen zijn enorm gedaald en er is subsidie. • In woningen van na 1994 kan de verwarming ‘s nachts 2 tot 4 graden omlaag. Bij vorst is 1 of 2 graden beter, anders duurt opwarmen te lang. • In woningen van vóór 1994 kan de verwarming ’s nachts 5 tot 7 graden lager. infographic: MH, BF | bron: Consumentenbond, Milieu Centraal


DE GELDERLANDER WOENSDAG 20 FEBRUARI 2013

4 EXTRA Groene stroom

Huishouden kan met helft minder stroom af Hoeveel energie verbruiken we? Hoe zit het met onze elektrische apparaten? We hebben met zijn allen geen idee, blijkt uit onderzoek van TNS NIPO. Zo wordt het verbruik van apparaten in de stand-by modus en de kosten van verlichting flink onderschat. Door alleen al energiezuinige apparaten te kopen en de stand-by functie uit te schakelen kan het stroomverbruik jaarlijks tot 50 procent omlaag. Energie besparen loont dus rechtstreeks in de

Tips

Voor het geld hoeven we het niet te laten. Groene stroom is nauwelijks duurder dan grijze stroom. De groene duurzame variant is afkomstig van waterkracht, windenergie, zonne-energie of biomassa. Er zijn twee soorten: de ene is vooral gebaseerd op waterkrachtcentrales uit Scandinavië, de andere op windenergie en biosmassa in Nederland. Welke groene stroom een energieleverancier verkoopt is online te vinden op het stroometiket. Elke aanbieder is verplicht elk jaar zo’n etiket op stellen om inzichtelijk te maken hoe de verkochte stroom is geproduceerd.

portemonnee. Voor veel anderen is het milieu de belangrijkste beweegreden. Door energie te gebruiken komt kooldioxide vrij (CO2) wat het broeikaseffect verergert. Andere schadelijke stoffen veroorzaken luchtvervuiling. Bovendien raken fossiele brandstoffen zoals gas, steenkool en olie langzaam op. Reden genoeg om ons verbruik eens kritisch onder de loep te nemen of over te stappen op duurzame energie. 䡵

energiebespaarwijzer.nl

5

Energieverbruik

Grote energieverbruikers ikers Elektrische boiler Een boiler van meer dan 20 liter verbruikt in een gemiddeld huishouden ruim 1.800 kWh per jaar, datt kost 410 euro, alternatief is een zonneboiler of zonneboilercombi.

Keurmerkenwijzer

Klimaatstraatfeest

Online aan de slag met de energierekening kan met de Energiemanager Online. Via een gratis account wordt het verbruik vergeleken met dat van andere deelnemers in een vergelijkbaar huis. Koppeling met een slimme meter kost 1 euro per maand en is de beste manier om het energieverbuik inzichtelijk te maken.

Er zijn tal van keurmerken op het gebied van dierenwelzijn, milieuvriendelijkheid of eerlijke handel. Maar welke zijn betrouwbaar? De app KeurmerkenWijzer van Milieu Centraal biedt actuele informatie over meer dan honderd Nederlandse keurmerken en logo’s en is te downloaden voor iPhone en Android.

Nog 150 straten doen mee met de energiebesparingswedstrijd HIER Klimaatstraatfeest. Begin april worden de tien winnende straten met de meeste klimaatpunten bekendgemaakt. Deelnemers verdienen de punten met allerlei energiebesparende acties. De wedstrijd wordt dit jaar voor de vijfde keer gehouden door HIER Klimaatcampagne, dertig organisaties voor een beter klimaat.

Vanaf de eerste steen kan rekening gehouden worden met de mogelijkheden om zoveel mogelijk energie te besparen.

€ 10,- tot € 50,-

Computer met randapparatuur:

energieweter.nl bespaartest.nl verbeteruwhuis.nl bespaarbazaar.nl energievergelijker.nl milieucentraal.nl energieverbruiker.nl consuwijzer.nl

Tips!

Het dak is een energiefabriek.

€ 10,-

Stereoset/losse audioapparatuur:

€ 6,- tot € 10,-

(Combi)magnetron of oven met display/klok:

€ 6,- tot € 10,-

Daglicht Isoleert het dak en buffert regenwater.

Zonnecollector

Andere grote energieverbuikers:

Gratis warm water bij zonneschijn.

Apparaat

gem verbruik per jaar

kosten*

Verlichting

540 kWh

€ 120,-

Kookplaat

55-530 kWh

Wasmachine

215 kWh

€ 50,-

Vaatwasser

305 kWh

€ 65,-

Cv-pomp (moderne ketel)

270 kWh

€ 60,-

Computer

140 kWh

€ 30,-

Maak optimaal gebruik van daglicht in huis.

Groen dak

* Er is uitgegaan van een stroomprijs van 0,22 euro per kWh.

110 kWh

keurmerkinstituut.nl

Zonnepanelen

Ready/warmhoudstand koffiemachine: € 6,- tot € 16,-

Video

Waterbed Afhankelijk van soort, hoeveelheid water en soort verwarmingselement varieert de hoeveelheid benodigde elektriciteit tussen 320 en 1.200 kWh per jaar (zo’n 70 tot 260 euro). Vaak grootste energieverbruiker in huis.

Energiemanager

Besparing bij nieuwbouw

uitzetten bespaart per jaar:*

1 randapparatuur bij televisie 2 3 4 5

energiemanageronline.nl

Top 5 veelgebruikte sluipverbruikers

(recorder en decoder digitale tv):

Een gemiddeld huishouden verbruikt jaarlijks circa 3500 kWh aan energie. Dat betekent zo’n 770 euro aan verbruikskosten, en is goed voor net zo veel CO2uitstoot als 9.000 kilometer autorijden. Zowel voor de portemonnee als het klimaat is er dus genoeg reden om het stroomverbruik terug te dringen.

Bekijk of een huishoudelijk apparaat ook echt uit kan in plaats van stand-by Laad oplaadbare apparaten niet langer op dan noodzakelijk is. Let bij aankoop van elektrische apparaten op het energielabel: A+++ is het zuinigst met stroom Let bij de keuze voor een apparaat op het vermogen. Dit staat aangegeven in W of watt. Houd het energieverbruik in de gaten, dat maakt het resultaat van de energiebesparing zichtbaar. Of gebruik een energieverbruiksmanager.

energieprijsvergelijkers.nl/ stroometiket

Een apparaat in stand-by modus zorgt voor sluipverbruik. foto ANP

Apparaat

Handige links

Licht uit Doe lampen uit bij het verlaten van een ruimte (ook als dat kort is). Laat ook energiezuinige lampen niet onnodig aan.

Hoog isolerende laag Schil tussen dak en groen houdt warmte binnen en geluid buiten.

€ 12,- tot € 115,-

€ 25,-

* Kostenindicatie op jaarbasis, bij gemiddeld gebruik en

elektriciteitsprijs van 22 eurocent/kWh (prijspeil 2013/2013).

Koelkast st en diepvries • Houd de deur zo kort mogelijk open. • Houd tenminste 10 centimeter tussen de achterkant van de koelkast en de muur. Hierdoor kan de warmte makkelijk weg. • Ontdooi een ingevroren product in de koelkast, dan hoeft de koelkast minder hard te werken. • Ontdooi een diepvries regelmatig. Een diepvries met veel ijs verbruikt vaak bijna twee keer zo veel stroom. • Zet een vers product altijd achter oudere producten en controleer regelmatig de houdbaarheid. • Vervang versleten deurrubbers.

Wasmachine Was asm

Serre

• Dr Draai geen g halve wassen. • Was op 40 graden en maximaal 60 graden grad als de was erg vuil is. • Droog de was indien mogelijk buiten aan de lijn.

Onverwarmde serre met planten dient als extra buffer.

Isolerende luiken Houten luiken schuiven voor de ramen. Groot televisiescherm Vooral het formaat zorgt voor stroomverbruik dat verder afhangt van het type scherm, contrast en helderheid. Een groot plasmascherm verbruikt zo 90 euro aan stroom, terwijl een zuinige LCD-televisie met 35 euro aan elektriciteit toe kan. Een led-tv is het zuinigst.

Lampen

Tweede koelkast / vriezer Oude koelkasten of vriezers gebruiken aanzienlijk meer energie dan de nieuwe modellen. Een 10 jaar oude koelvriescombinatie (200 liter koelen, 100 liter vriezen) met energielabel C verbruikt ruim 550 kWh per jaar (zo’n 120 euro). Het meerverbuik van de oude koelkast loopt nog verder op wanneer de deur niet goed meer sluit. Ook bij vriezers scheelt het tientjes.

Wasdroger Kost een huishouden gemiddeld 235 kWh per jaar aan elektriciteit, dat komt neer op 50 euro (prijspeil 2013/2013, bij twee droogbeurten per week). De was laten drogen aan een waslijn buiten of binnen in een onverwarmde ruimte kost niks.

Thuistap (of beertender) Gebruikt niet veel stroom als deze af en toe wordt aangezet, voor een feestje bijvoorbeeld. Als de tap voortdurend een vaatje bier koud houdt, kan het stroomverbruik oplopen tot meer dan 500 kWh per jaar (110 euro). Dit is te vergelijken met het elektriciteitsverbruik van twee moderne koelkasten.

Airconditioner Het elektrische vermogen van airco’s varieert van 850 tot 1.350 watt, het verbruik tussen 160 en 430 kWh per jaar. Dat kost 35 tot 95 euro aan stroom. Een energiezuiniger en daardoor milieuvriendelijker alternatief voor verkoeling is de ventilator. Deze koelt de lucht niet, maar zorgt voor luchtstroom waardoor de gevoelstemperatuur 2 tot 3 graden daalt.

Vervang gloeilampen door energiezuinige lampen. Begin met lampen die vaak aan zijn en veel watt hebben. Gebruik spaarlampen (75% minder energieverbruik) of LED-lampen (85% minder energieverbruik).

Bodembuis ventilatie Gebruikt de constante grondtemperatuur om de lucht voor te verwarmen of koelen.

Biomassa ketel Houdt het huis warm met hout.

Centrale verwarming C • Zet de themostaat vaker lager: vanaf een uur voor vertrek en voor het slapengaan en zet de verwarming uit in kamers waar niemand is. • Gebruik een klokthermostaat en thermostaatkranen op radiatoren. • Ontlucht regelmatig de radioatoren en cv-installatie. • Vervang een elektrische boiler, onzuige cv- of combiketel door een hoog rendement combiketel op gas. • Leg zonnepanelen op het dak. De prijzen zijn enorm gedaald en er is subsidie. • In woningen van na 1994 kan de verwarming ‘s nachts 2 tot 4 graden omlaag. Bij vorst is 1 of 2 graden beter, anders duurt opwarmen te lang. • In woningen van vóór 1994 kan de verwarming ’s nachts 5 tot 7 graden lager. infographic: MH, BF | bron: Consumentenbond, Milieu Centraal


6 EXTRA den als telefoonoplader. Voor de allerarmsten betekent het een lamp om bij te werken of studeren. Wie in Amerika of Europa een WakaWaka koopt, draagt bij aan de WakaWaka Foundation. Die zorgt ervoor dat deze lampen beschikbaar en betaalbaar worden voor de allerarmsten. De Foundation zorgt ook voor educatie over zonne-energie, schoon drinkwater, persoonlijke hygiëne, verantwoord gebruik van natuurlijke grondstoffen en recycling.

ook duurzaam De WakaWaka: licht voor iedereen Voor echt arme mensen betekent het hebben van goed kunstlicht een enorme verbetering. Kinderen kunnen ’s avond lezen en studeren. Hun ouders kunnen na zonsondergang nog een tijdje doorwerken wat weer meer inkomen betekent. Licht is voor hen een belangrijk hulpmiddel om zich aan de armoede te ontworstelen. Wie geen toegang heeft tot het elektriciteitsnet is nu nog aangewezen op kerosinelampen. Die zijn onveilig, ze stoten giftige dampen uit, kosten brandstof en zijn slecht voor het milieu.

wakawakalight.com 䡵

drijf te starten in plaats van bij een bank. Op die manier hebben bedrijven een groep trouwe klanten of een netwerk dat hen wat gunt. CrowdAboutNow zorgt ervoor dat ondernemers een goede financieringscampagne voeren door ze te informeren en te coachen. Daarnaast wordt het voor iedereen eenvoudig en mogelijk gemaakt om te investeren via het online investeringsplatform. Tot slot zorgt CrowdAboutNow ervoor dat alle investeringen legaal en veilig verlopen, en door de jaren heen de belangen van de investeerders worden bijgehouden.

WakaWaka, een oplader of lamp op zonne-energie.foto PR

Het Nederlandse bedrijf Off-Grid Solutions ontwikkelde de WakaWaka. Het is een efficiënte solar-led lamp die er voor zorgt dat één dag laden in de zon vervolgens minimaal zes-

tien uur licht mogelijk maakt. Voor consumenten in de westerse wereld is een WakaWaka handig met kamperen of als noodvoorziening. Ook kan zo’n apparaat gebruikt wor-

Hulp bij het vinden van geld CrowdAboutNow (CAN) ondersteunt bedrijven bij crowdfunding. Dat betekent dat ondernemers bij een grote groep mensen geld lenen om hun be-

crowdaboutnow.com

Een inkomen voor vrouwen in India In India maken vrouwen prachtige

Bewoners werken in de gemeenschappelijke tuin van hun complex. foto’s William Hoogteyling

Meerwaarde van een ecowijk

Je kunt wachten tot een projectontwikkelaar een wijk bouwt en daar iets uitzoeken. Maar je kunt ook zelf met gelijkgestemden een buurt of een complex laten bouwen. Bijvoorbeeld een ecologische wijk met gedeelde voorzieningen die je samen onderhoudt.


7

DE GELDERLANDER WOENSDAG 20 FEBRUARI 2013

Werk voor vrouwen in India.

producten maar een markt is er niet of niet altijd. Een inkomen verwerven is moeilijk want banen op het Indiase platteland zijn schaars en de armoede is groot.

De organisatie Women on Wings is in 2007 opgericht met als doelstelling banen voor vrouwen creëren in India. In 2012 hebben door de activiteiten van de stichting al meer dan 50.000 vrouwen in India een eigen inkomen verworven. De organisatie werkt heel pragmatisch. Ervaren consultants verbinden zich tijdelijk aan een lokaal bedrijf. Zij gaan samen met lokale partijen op zoek naar passende en realistische bedrijfsmodellen. Daarna assisteren zij bij het opzetten of verbeteren van de benodigde bedrijfsinfrastructuur en het begeleiden of opleiden van teamleden. De experts bezoeken het Indiase bedrijf regelmatig en hebben tussendoor contact per mail, telefoon of via skype. womenonwings.nl

Voedsel dicht bij huis halen Appels uit Nieuw-Zeeland, boontjes uit Afrika. In de schappen van de grote supermarktketens ligt veel voedsel dat een flinke reis heeft afgelegd. Uit oogpunt van duurzaamheid is het beter om landbouwproducten dicht bij huis te halen en als het kan recht van de boer. Om te beginnen is er minder mee gesleept. Maar er zitten meer voordelen aan. Als klant weet je waar je spullen vanadaan komen en of het vers is. Als je groente, fruit, zuivel en vlees rechtstreeks bij de boer koopt, krijgt die een eerlijke prijs voor zijn product. Die boer kan dan investeren in duurzame productiemethoden. Dat is beter voor natuur en landschap. Overal in Nederland zijn boerderijwin-

De Landwinkel in Ressen.

kels waar streekproducten verkocht worden. In de omgeving van Nijmegen en Arnhem kun je ze vinden op de website oregional.nl. In de Achterhoek onder meer op achterhoekstreekproducten.nl.

Spullen kapot? Naar ’t Repair Café Wat doe je met een gat in je trui? Of een kapotte bureaulamp? Natuurlijk kun je ze weggooien. Maar maken kan ook. Als je zelf niet al te handig bent, kun je naar een Repair Café. Dat zijn gratis toegankelijke bijeenkomsten die draaien om (samen) repareren. Gereedschap en materiaal is aanwezig om alle mogelijke reparaties uit te voeren. Op kleding, meubels, elektrische apparaten, fietsen of speelgoed. Reparaties worden zo veel mogelijk uitgevoerd door de bezoekers zelf, zo nodig met hulp van deskundigen en vaklieden. Repair Café’s zijn onder meer in Arnhem, Culemborg, Nijmegen en Tiel. repaircafe.nl

De Achterhoek zorgt straks zelf voor de energie

In de Culemborgse wijk EVA-Lanxmeer ligt een oude boomgaard. De appels worden door de buurtbewoners geoogst.

door Anne Nijtmans

E

xperimentele huizen zoals kaswoningen en ondergrondse huizen. Daken begroeid met sedum. De ecologische wijk EVA-Lanxmeer in Culemborg, gebouwd rond de watertoren van de stad, bestaat uit tweehonderd woningen en een paar bedrijfspanden. Eind jaren negentig werden de eerste woningen opgeleverd. Het initiatief kwam van de gemeente en de stichting EVA (Ecologisch Centrum voor Educatie, Voorlichting en Advies). De Culemborgse wijk is bekend omdat het een van de grotere ecologische wijken in Nederland is. De huizen worden verwarmd op restwarmte van het waterleidingbedrijf. De buurt is autoluw. Parkeren gebeurt vooral aan de randen van de wijk. De kinderen kunnen er op straat spelen. Midden in de wijk ligt de boerderij Caetshage, een stadsboerderij en zorgboerderij. Bewoners bewerken samen gemeenschappelijke stroken grond. Zo komen buren elkaar nog eens tegen en wordt de sociale cohesie van de wijk sterk. Inmiddels zijn er in Nederland tientallen ecologisch opgezette buurten. Gemeenschappelijk kenmerken zijn dat er met duurzame materialen gebouwd wordt en dat de energievoorziening klimaatneutraal is. Gedeelde voorzieningen en bewonersparticipatie zijn eveneens belangrijk voor het slagen van zo’n wijk. Er zijn er nogal wat ecologische wijken in ontwikkeling. Zoals in Nijmegen. Twee groepen hebben met hun plannen aangeklopt bij woningcorporatie Talis. Initiatiefgroep Ecologisch Wonen wil een buurt die uit woon- en werkpanden bestaat die gemaakt worden van houtskeletbouw met strobalen en leem. In dit nieuwe wijkje is plaats voor zo’n

vijftig personen die in grote en kleine eenheden wonen. Er komen veel gemeenschappelijke voorzieningen als een keuken, wasserij, een winkel, een huiskamercafé en een moestuin. Het Meergeneratie Woonproject Nijmegen is een groep die zich vooral richt op gemeenschapsvorming. Ook deze club wil gedeelde faciliteiten als een tuin, wasserij, theehuis en stilteruimte. De Nijmeegse corporatie Talis gaat investeren in deze plannen maar is voor de extra kosten nog op zoek naar subsidies en sponsoring. In de Betuwe tussen Hemmen en Zetten wil de Vereniging Duurzaam Wonen Overbetuwe eveneens een wijk met twintig woningen van stro met houtskeletbouw neerzetten. Verder zie je steeds meer groepen op kleine schaal iets bouwen of verbouwen. Dat gaat vaak via collectief particulier opdrachtgeverschap. Een manier om met gelijkgestemden zelf iets neer te zetten. Zo ontwikkelde een aantal senioren in Boxmeer het project Voormekaar met appartementen, een ontmoetingsruimte, ateliers en een grote tuin. Het duurzame aan dit project is vooral de sociale cohesie die het complex oplevert. De al wat langer bestaande Centraal Wonen-projecten zijn eveneens opgezet vanwege de gedeelde voorzieningen. Ondanks toegenomen individualiteit blijven er mensen die kiezen voor collectiviteit. Uit praktische maar ook uit sociale overwegingen. Als het goed is opgezet heeft het een meerwaarde.

De groene energie die in de regio wordt opgewekt afnemen en leveren aan bedrijven, huishoudens en organisaties in de regio. Daarvoor is de Achterhoekse Groene Energiemaatschappij Agem opgericht. Zo is de Achterhoek straks zelfvoorzienend. Als het goed is wordt in de loop van dit jaar de eerste Achterhoekse groene energie geleverd. Dat is vier jaar na het Akkoord van Groenlo, een overeenkomst tussen Achterhoekse bestuurders en innovatieve ondernemers. Een van de afspraken uit het Akkoord is de Achterhoek te laten draaien op zelf opgewekte energie. Een ander doel is de CO2-uitstoot in de streek terug te dringen en in 2030 tot nul te reduceren. Dat wil zeggen dat de energie niet meer door verbranding van fossiele brandstoffen wordt opgewekt. Daarvoor is de Agem opgericht, de Achterhoekse Groene Energie Maatschappij. Het is een coöperatie die vraag en aanbod op elkaar afstemt. Die groene energie afneemt van producenten en levert aan huishoudens en bedrijven. Het gaat om groene stroom en groen gas. Tal van grotere en kleine bedrijven zijn bezig met het opwekken van energie uit zon, wind of biovergisting. Neem het Solarpark in Azewijn. Een bedrijf heeft op een voormalige vuilnisbelt 35.000 zonnepanelen geplaatst die energie

opleveren. Ook op andere stukken grond die niet voor andere doeleinden bruikbaar zijn, kunnen zonnepanelen komen. En natuurlijk op daken van woningen en boerenschuren. Een andere manier om energie op te wekken is het vergisten van biomassa: mest en groenafval. De Agem gaat de groene energie distribueren via bestaande of nieuwe netwerken voor biogas met aansluitingen op energieknooppunten. Daarvoor maakt de Agem afspraken met de provincie Gelderland en energiedistributeur Alliander. De Agem is opgezet met behulp van een investering van de acht Achterhoekse gemeenten. Die hebben een euro per inwoner bijgedragen. Wil de maatschappij rendabel zijn, moeten er minimaal 5.000 huishoudens energie afnemen. Die zullen, volgens de berekeningen, goedkoper uit zijn dan bij een grote energiemaatschappij. Dat komt omdat het een coöperatie is, waardoor de winst niet naar aandeelhouders maar naar het bedrijf zelf gaat. De Agem investeert in nieuwe energieopwekkende bedrijven in de Achterhoek en projecten voor energiebesparing. Volgens de intiatiefnemers biedt de Agem alleen maar voordelen: een energieneutrale Achterhoek, groene stroom en gas tegen een voordeling tarief en een nieuwe bedrijfstak met werkgelegenheid.

䊳 Het gaat bij ecologische wijken niet alleen om duurzame materialen en energievoorziening. Gemeenschappelijkheid zorgt voor meerwaarde. 䡵

Het solarpark in Azewijn. foto Jan van den Brink



Minispecial_Duurzaamheid