Page 1

* de Gelderlander 9 Wageningen verwacht zondag 5 mei weer ruim honderdduizend bezoekers bij het Gelders Bevrijdingsfestival.

Bevrijdingsfestival

De vrede begon in Wageningen 5 mei 1945 capituleerden de Duitsers in Wageningen. Sindsdien is het vrede: alle reden voor een jaarlijks feest.

ZATERDAG 4 MEI 2013

1


15 mei presale fase 3 & 4

Vrij wonen op een eiland midden in een ecologische zone Het duurt niet lang meer en dan krijgt Arnhem er een bijzondere woonplek bij: het plan Horstenhoogte in Schuytgraaf Veld 4. Een enclave van water en groen, ruimte en rust. 15 mei wordt er gestart met de bouw en starten we tevens met de presale van fase 3 & 4. Koopsom vanaf â‚Ź 205.000,- v.o.n.

Kom gezellig langs op de bouwlocatie aan de Minervasingel in Arnhem van 19.00 - 21.00 uur en ervaar het schitterende uitzicht.

www.horstenhoogte.nl

roel willemsen

willemsen makelaars

Ella Fitzgeraldstraat 37, Arnhem, 026 - 327 44 55

Jansplaats 29, Arnhem, 026 - 445 27 51

Een bank met ideeĂŤn


5 MEI 3

DE GELDERLANDER ZATERDAG 4 MEI 2013

Bernhard lééft nog in Wageningen

H

et is zo’n feitje uit geschiedenisboeken van weleer: op 5 mei 1945 capituleerden de Duitse troepen in Nederland in Hotel de Wereld in het totaal verlaten en verwoeste Wageningen. Prins Bernhard was erbij (rechtsonder op de voorpagina van deze bijlage). Maar in menig modern geschiedenisboek zijn deze feiten hoogstens weggestopt in een voetnoot. En toch: nog altijd komen er twee keer zo veel mensen als in Wageningen wonen (ruim 37.000) op de vijfde mei en barst het stadje uit zijn voegen wanneer het Gelders Bevrijdingsfestival wordt gevierd. Het is ook de nagedachtenis aan prins Bernhard die het feit dat Wageningen de Stad der Bevrijding is, levend houdt. Want iedere veteraan koestert de herinnering aan zijn prins en nog altijd hebben ook jongere Nederlanders het beeld van de prins op hun netvlies die

voor het oog van talloze camera’s zijn oude strijdmakkers groet. Prins Bernhard is ereburger in het linkse bolwerk Wageningen: een wonderlijke, wederzijdse liefde die nooit tot spanningen heeft geleid. Zelfs niet in de jaren dat de prins onder vuur lag; in Wageningen was hij altijd welkom. Hij wordt er jaarlijks herdacht op zijn sterfdag 1 december tijdens een ceremonie bij Hotel de Wereld. De plaquette op de muur is een pleisterplaats voor toeristen die op zoek gaan naar de nationale oorlogshistorie. In 2005 nam kleinzoon Willem-Alexander eenmalig het defilé over van prins Bernhard. Tijdens zijn kennismakingsronde door Nederland doet koning Willem-Alexander op 30 mei De Wereld aan. In de voetsporen van zijn grootvader. Reageren? Mail redactie.ede@gelderlander.nl

䡵5

Mei 2004: Laatste defilé met prins Bernhard.foto Henk van Holland

‘Behoud defilé Wageningen’ Tienduizenden, jong en oud, staan bij het Bevrijdingsdefilé in Wageningen langs de weg om de oud-strijders toe te juichen. door Bob Molier

P

aradecommandant Leen Noordzij kent geen andere stad waar het besef dat vrijheid en vrede niet uit de lucht zijn komen vallen zo intens beleefd wordt als in de Stad der Bevrijding op 5 mei. „Het defilé in Wageningen moet daarom behouden blijven.” Generaal Noordzij, voorzitter van het Veteranen Platform, werd zelf in 1994 en 1999 uitgezonden naar Bosnië. „Ik vind het een grote eer om het defilé te mogen aanvoeren. Voor veteranen, die een beroep met een hoog risico uitoefenen, is dit een van de weinige momenten waarop zij op grote schaal waardering krijgen vanuit de samenleving. De tocht door het applaudisserende en toejuichende publiek uit Wageningen en verre omstreken, voelt als een warm bad.” In 2015 evalueert het ministerie van Defensie zijn financiële bijdrage aan het Bevrijdingsdefilé. Het is dan ook nog niet zeker of het ministerie de activiteiten blijft bekostigen. Noordzij vindt dat het ministerie daar hoe dan ook mee door moet gaan. „In Wageningen is het defilé ingebed in de samenleving. Dat is minder het geval bij de Veteranendag in Den Haag, op 29 juni. Die dag wordt vrijwel geheel door Defensie betaald. Het is nog te veel een feestje waarbij de strijdkrachten

hun eigen slingers ophangen. Ik hoop van ganser harte dat het defilé in Wageningen blijft, ingebed in alle andere activiteiten. Met behoud van het internationale karakter, door de erfopvolgers van onze bevrijders te blijven uitnodigen.” Volgens Noordzij zijn 4 en 5 mei dé dagen om terug te kijken en te vieren. „De Duitse capitulatie in 1945 is een markant moment in onze geschiedenis: de afsluiting van een oorlogsperiode in Nederland. Nederlanders hebben met Canadezen, Engelsen, Amerikanen, Polen en anderen samen gestreden. Soms hoor ik mensen vragen of het niet tijd is om te stoppen met herdenken. Wageningen geeft een goed antwoord op die vraag, met een breed programma van viering en bewustwording. Naar het symposium op 5 mei komen inspirerende sprekers. Oud-minister Van Mierlo bijvoorbeeld sprak over ieders plicht om aan vrede en vrijheid mee te werken, maar dat je je dan wel bewust moet zijn van het belang. Om dat vuur brandend te houden wordt vanuit Wageningen in de nacht van 4 op 5 mei het bevrijdingsvuur via een estafette naar vele steden in het land verspreid. En bij de organisatie van het bevrijdingsfeest helpen vele jongeren mee. In Wageningen worden de herdenking en de viering breed gedragen.”

In Wageningen is het defilé ingebed in de samenleving. Dat is minder bij de Veteranendag.” Generaal Leen Noordzij

COLOFON Redactionele leiding: Suzanne de Winter Vormgeving: Rudi Gerrits Aan dit nummer werkten mee: Yvonne de Hilster, Bob Molier, Quirijn Visscher, Eric Wijnacker en Arnold Winkel. Foto voorpagina: Schoolplaat Antiquariaat De Beschte, Wageningen

䡵 Generaal Leen Noordzij, paradecommandant bij het defilé in Wageningen.foto Comité 4 en 5 Mei Wageningen

dg.nl/bijlagen Op deze site kunt u deze special vinden als pdf. Alle vorige specials treft u ook aan op onze site.

Deze Extra is een redactionele bijlage van:

*+

Wilt u adverteren in een van onze specials neem dan contact op: in de regio Nijmegen: advertenties.nijmegen@gelderlander.nl, 024-3650646, in de regio Arnhem/Doetinchem: advertenties.doetinchem@gelderlander.nl , 0314-372123


4 5 MEI DE EVACUÉ Jo ten Böhmer-Jansen

‘Ik herinner mij dat de boten heel vol waren’ Wageningen is de enige stad in Nederland die tijdens de oorlog zowel in 1940 als in 1944/45 geëvacueerd werd. Zes evacués van toen, allen zijn ze nu 80-plus, vertellen hun verhaal.

J

o ten Böhmer-Jansen, geboren in 1932 in Wageningen: „Van de evacuatie van 1940 herinner ik me nog dat we in een lange sliert naar de haven liepen en een trapje af moesten, het ruim van

een kolenschuit in. En dat de boten heel vol waren.” „Toen we in 1944 moesten evacueren zijn we als gezin met veertien kinderen met een volgepakte handkar met vooral kleren richting de Grebbeberg gelopen. We waren vooral bang voor vliegtuigen. Bij de berg moesten we allemaal helpen duwen, en voelden: als we dit halen, redden we het. Na een paar weken bivakkeren in een bakhuis in Achterberg zijn we doorgetrokken, lo-

䡵 12 mei 1940: Piet de Jong tekent op een schip. foto Casteelse Poort

pend en meerijdend op vrachtwagens. In een school kregen we andijviestamppot.” „Met een zus heb ik nog een paar

weken in Maartensdijk gezeten. Het langst zaten we in het Utrechtse dorpje Cothen. Ik met twee zussen op een boerderij,

met mijn ouders en andere kinderen op loopafstand bij anderen. Wat hadden we het daar goed. Het ergste was dat er mensen aan de deur kwamen om een boterham, soms ook Wageningers. Het ging de hele dag door met mensen die spullen wilden ruilen voor eten. Vaak kregen ze wel wat, maar ik vond het zo triest. ” „Het waren daar in Cothen fijne mensen, waar we na de oorlog nog lang contact mee hebben gehad. We gingen er ook naar school, en hielpen wat op de boerderij. Ik heb zelfs nog geloofsbelijdenis gedaan in de kerk, met mooie schoenen en een jurk. Een zus van mij is later nog getrouwd met iemand uit dat dorp.” Yvonne de Hilster

5 Mei 1945? Dat was toch met Bernhard? 䡵 Het zwaar beschadigde Hotel De Wereld anno 1945.foto ANP

Al achttien jaar is Hotel De Wereld uit Wageningen, met défilé, een trekpleister in miniatuurstad Madurodam. Maar wie kent het verhaal nog, van de capitulatie van de Duitsers op 5 Mei 1945? Het valt nog best mee, leert een onderzoekje ter plekke. door Eric Wijnacker

D 䡵 Hotel De Wereld, in oude luister hersteld in 2013.foto Tamara Reijers

VAN STALHOUDERIJ VIA OORLOGSROEM TOT MICHELIN-STER 䢇 䢇

䢇 䢇

Stalhouderij en logement De Waerelt wordt al in de zeventiende eeuw vermeld. Min of meer in de huidige vorm is Hotel de Wereld in 1852 gebouwd. De Canadese generaal Charles Foulkes koos op 5 mei 1945 Hotel De Wereld voor de onderhandelingen met kolonel-generaal Johannes Blaskowitz over de overgave van de Duitsers in Nederland. Prins Bernhard was daarbij aanwezig. Foulkes koos voor deze locatie vanwege de afwezigheid van burgers in de stad, de ligging bij het front en de symboliek van de naam ‘De Wereld’. Tot 1962 was er een capitulatiemuseum in het wegkwijnende hotel gevestigd. Sloop dreigde, maar de Landbouwhogeschool kocht het pand en gebruikte het voor onder meer studentenvoorzieningen en op de zolder van De Wereld was theater ’t Hemeltje te vinden. Stichting Nationaal Erfgoed Hotel De Wereld (opgericht 1994) is een educatief centrum voor vrede, vrijheid en mensenrechten en is ook nu nog actief in de Capitulatiezaal. In 2004 werd Hotel De Wereld gerestaureerd en weer een hooggewaardeerd hotel. In het pand zit ook restaurant O Mundo, sinds 2009 is dat restaurant gesierd met een Michelin-ster.

e 11-jarige Stijn Meels uit het Limburgse Elsloo kijkt belangstellend naar de miniatuurversie van Hotel de Wereld in Madurodam. Weet hij wat en waar dat is? Vloeiend lepelt hij zijn kennis op: „Op 5 mei 1945 capituleerden de Duitsers mondeling in Hotel De Wereld in Wageningen. Prins Bernhard was daar bij. Een dag later hebben ze het document ook in Wageningen ondertekend.” In Wageningen is Stijn nooit geweest, maar hoe weet hij dit dan? „Niet van school, daar hoor je dit niet. Maar ik vind het gewoon interessant. Ik surf op internet maar lees ook nog boeken.” Bij zijn leeftijdsgenoten is Stijn de grote uitzondering, zo leert een uurtje posten bij De Wereld in miniformaat. Maar bij ouders en grootouders doet 5 Mei Wageningen nog altijd wel een belletje rinkelen. Heel vaak blijkt dat vooral de aanwezigheid van prins Bernhard bij het defilé is blijven hangen. „Dat heb ik op tv wel eens gezien”, zegt dertiger Raymond Zaziemblowksi uit Wijchen. „Dat Vredesfeest in Ede toch? Of nee, Wageningen.” De Haagse miniatuurstad Madurodam, vorig jaar goed voor een recordaantal van 750.000 bezoekers (60 procent uit Nederland, 40 procent van over de hele aardbol), verbouwt regelmatig. Maar Hotel De Wereld houdt al achttien jaar kranig stand. En dat is knap in deze figuratieve Canon van Nederland, die de bezoekers graag wisselende attracties biedt. Waarom De Wereld blijft, wordt al snel duidelijk. Niet alleen Nederlanders kijken

nieuwsgierig naar het defilé dat voorbijtrekt, maar ook veel buitenlanders houden er even halt. Het echtpaar Schmidt uit het Duitse Keulen ziet meteen waar het om draait. „Dit moet ter gelegenheid zijn van het einde van de oorlog. We zijn van na de oorlog, maar wij zijn de schaamte niet voorbij.” En Maria Ploczin uit Bialystok in Polen zag tot haar plezier een miniatuur Poolse vlag wapperen bij het defilé: „Dat ontroert mij wel, dat wij ook hier gevochten hebben. Ik wist dat niet.” De Britse vlag valt in het oog bij Miss Anderson uit het Engelse Shrewsbury: „Dus jullie herdenken dat ieder jaar? Mooi vind ik dat.” Valesca Hulsman uit Nijmegen ligt op haar knieën om het defilé te fotograferen: „Natuurlijk ken ik Wageningen en het verhaal van 5 mei.” Mevrouw P. Jurrissen uit Naarden is bijna verontwaardigd: „Zijn er echt mensen die niet weten dat op 5 mei de vrede in Wageningen begon? Leve het moderne onderwijs zal ik maar zeggen.” Marc Swinkels uit Nijmegen is met zijn zoon Koen naar Madurodam getogen: „Natuurlijk weet ik wat op 5 Mei 1945 in Wageningen gebeurde. En ik vind het belangrijk dat Koen het ook weet.” De 81-jarige Gerrie Hoevers uit Linne staat stil bij Hotel De Wereld: „Prins Bernhard was daar bij? Toch? Ik heb hem vaak op tv gezien bij het defilé. Het hoorde voor mij altijd bij 5 mei.” Patricia van Goor woont inmiddels in Normandië, maar komt uit Brummen: „Natuurlijk weet ik van 5 mei Wageningen. Maar mijn kinderen niet, vrees ik.” Ineke van der Linde uit Raalte weet dat haar vader wel eens meeliep in het defilé: „Dan blijf je het toch volgen. Voor mij hangt Wageningen nog altijd samen met prins Bernhard.”


5 MEI 5

DE GELDERLANDER ZATERDAG 4 MEI 2013

DE EVACUÉ Cor Zeldenrust

‘Op de vlucht zag ik een leuk meisje. Dat werd mijn vrouw’

C

or Zeldenrust (geboren in 1926), woont nu in Bennekom. Maar in 1940 woonde hij nog in Wageningen, toen de evacuatie op 10 mei plotseling een feit werd. „In mei ’40 was ik na een week weer thuis. De evacuatie was goed voorbereid, alleen de bestemming Rotterdam was ongelukkig gekozen. Ik vond het vooral een weekje avontuur. In ’44 was het anders. Je moest zelf uit-

䡵 Valesca Hulsman

zoeken hoe je wegkwam en waarheen. Ik woonde toen in bij een melkboer en zijn gezin. Met zijn melkwagen met paard ervoor zijn we op de bonnefooi het Binnenveld ingetrokken, ik op de fiets ernaast. Tussen Ede en Veenendaal raakte hij in gesprek met een andere boer en zo kregen we daar onderdak op de deel, naast ruim twintig gevluchte Edenaren. Daar zat ook een leuk meisje van 12 tussen. Zij trok met haar ouders op een ge-

䡵 10 mei 1940: Wageningers voor

inscheping. foto Casteelse Poort

geven moment lopend naar familie in Groningen. Toen meer mensen doortrokken, konden we gewoon in huis terecht.”

„Een paar keer ben ik teruggeweest naar het verlaten Wageningen om kleding voor de familie en mijn boeken te halen. Ver-

stopt in melkbussen waren ze aan plundering ontkomen. Ook heb ik nog eens op de fiets door de sneeuw een zak meel richting Utrecht gebracht, naar een zus van de melkboer. Ik was 18 en arbeidsplichtig, maar redde me bij een controle door me voor te doen als 15. Verder las ik veel, schilde aardappels en hielp wat met de kinderen. We zijn er gebleven tot op 17 april de boerderij in de vuurlinie kwam tussen bevrijd Ede en nog bezet Veenendaal. In Ede vond ik onderdak. Kort na de oorlog vond ik bij toeval dat leuke meisje in Ede terug. Als soldaat in Nederlands-Indië heb ik met haar gecorrespondeerd. Zo is het aangeraakt, en later zijn we getrouwd.” Yvonne de Hilster

uit Nijmegen knielt bij Hotel de Wereld in Madurodam om een mooie foto te maken.foto Erwin van der Lem

Hotel De Wereld? ‘Slopen, hooggeleerde heren, slopen’ door Quirijn Visscher

E

en uitgewoond en opgelapt etablissement met ontevreden landbouwwetenschappers op zolder. Hotel De Wereld in Wageningen moest maar tegen de vlakte. In de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw verruilde Wageningen de nare oorlogsherinneringen liever voor een toekomst als internationale kennisstad. Bovendien trok de capitulatie-expositie, in 1946 in De Wereld ingericht, steeds minder bezoekers. In 1962 sloot de permanente tentoonstelling. Alleen de gezaghebbende burgemeester en PvdA-senator Maarten de Niet spande zich in voor een historisch museum in De Wereld. Het mocht niet baten. Op 2 maart

1972 gaf staatssecretaris Henk Vonhoff (VVD, cultuur) toestemming voor sloop en nieuwbouw voor de Landbouwhogeschool (LH). De Wereld was in 1950 in staatshanden gekomen. Het pand was provisorisch opgeknapt. Deels was het nog altijd een hotel-restaurant. Boven en in noodbarakken zaten sinds 1951 de medewerkers van het nieuwe Internationaal Agrarisch Centrum (IAC). Onder invloed van landbouwminister Sicco Mansholt mocht Wageningen zich ontplooien als internationale landbouwstad en het IAC was daarvan het symbool. Het IAC was De Wereld snel beu en kwam met nieuwbouwplannen. De Wereld is een ‘oud, mede door oorlogsschade vervallen gebouw’ stelde het bestuur in 1965.

Het IAC verhuisde in 1972 naar een kosmopolitisch flatgebouw en De Wereld kwam bijna leeg te staan. In 1970 was het pand in handen gekomen van de Landbouwhogeschool die er van het Rijk een nieuw hoofdkwartier op mocht zetten.

Hotel De Wereld is een ‘oud, mede door oorlogsschade vervallen gebouw’ Bestuur LH Wageningen

„Slopen, hooggeleerde heren, slopen”, zou Vonhoff het LH-bestuur hebben aangeraden. In renovatie wilde hij geen geld meer steken. Maar zijn sloopbesluit in 1972 leidde in tot politieke lobbyacties op nationaal niveau voor het behoud van De Wereld. Allereerst was daar De Niet, inmiddels senaatsvoorzitter. Ook het oud-verzet wilde het pand, dat in de tussentijd een monumentenstatus had gekregen, graag behouden. CPN-Kamerlid en oud-verzetsman Joop Wolff werd ingeschakeld door de directeur van Studium Generale van de LH om sloop te voorkomen. Wolff stelde Kamervragen die Vonhoff in 1972 naar Wageningen brachten om De Wereld zelf te zien. De lobby lukte. Vonhoff en de LH

bedachten zich. De Wereld mocht worden verbouwd tot onderkomen voor Studentenzaken en theater ’t Hemeltje. In 1975 opende Prins Bernhard de herstelde capitulatiekamer. In 2003 en 2004 volgde een echte restauratie. Sloop in het echt is dus voorkomen. Maar ook de miniatuur-Wereld, in Madurodam, is nog altijd zichtbaar in het straatbeeld van de Nederlandse miniatuurstad. Van sloop van mini-Hotel de Wereld is dan ook geen sprake, zegt een woordvoerster: „We merken dat mensen er nog altijd plezier aan beleven. Het is geschiedenis waar mensen graag bij stil blijven staan. En, ook belangrijk voor onze kleine stad, er is ook echt wat te zien met dat defilé en al die vlaggen.”


Keuzevrijheid in hoortoestellen bij Rietberg Hoorzorg De keuzevrijheid in hoortoestellen is sinds de nieuwe regeling voor vergoedingen in 2013 beperkt. Audicien Steven Rietberg geeft opheldering en legt uit waarom u bij Rietberg Hoorzorg nog wel alle vrijheid heeft. Door Ester Wormgoor Ede Op 5 mei vieren we dat we in Nederland in vrijheid leven. “Vrijheid is er helaas niet als het gaat om keuze in hoortoestellen”, zeg Steven Rietberg die de markt in zijn loopbaan van ruim achttien jaar enorm heeft zien veranderen. Er is veel onduidelijkheid ontstaan over het nieuwe hoorprotocol waar alle audiciens vanaf 1 januari verplicht zijn aan mee te werken. Door een bezuinigingsmaatregel van 27 miljoen in de hoortoestellenbranche en de invoering van het functioneel voorschrijven wordt volgens audicien Steven Rietberg de vrijheid om zelf een hoortoestel te kiezen beperkt. Steven Rietberg: “Door het nieuwe hoorprotocol en de bijbehorende vragenlijst is er een uniforme werkwijze ontstaan. Iedere audicien, van zelfstandige tot keten, moet zich aan dit protocol houden. Een vragenlijst bepaalt in welke categorie iemand wordt ingedeeld voor een minimaal adequate hooroplossing. De zorgverzekeraar heeft de verkoopprijs bepaald en fabrikanten, die een hoortoestel niet voor de prijzen die binnen die vijf catego rieën vallen konden

leveren, werden niet in het protocol opgenomen. Met als gevolg, een beperking in keuzevrijheid.” Waar het tot vorig jaar nog mogelijk was om een hoortoestel zonder eigen bijdrage aan te schaffen, kan dat nu niet meer. “Als een hoortoestel niet beviel kon je door zelf bij te betalen kiezen voor een geavanceerder hoor toestel. Er was een vaste vergoeding. Nu geldt dat voor een hoortoestel dat door de zorgverzekeraar wordt aangewezen slechts 75 procent wordt vergoed”, zegt Steven Rietberg. Maakt het dan niet meer uit bij welke audicien een

ders, niet voor een aanbod wat hen goed uitkomt maar willen de slechthorende binnen én buiten het protocol de beste hoorzorg bieden.” Ook hoortoestellen die niet door de zorgverzekeraar worden aangewezen zijn bij Rietberg Hoorzorg gewoon te koop. “Wij bieden de minder goed horende medemens een zo goed mogelijke hooroplossing met de modernste middelen die er maar te bedenken zijn.”

hoortoestel wordt aanschaft? “Alle hoortoestellen in een bepaalde categorie komen uit dezelfde database. Juist daarom wordt de service en aandacht van de zelfstandig ondernemer belangrijk. Wij onderscheiden ons omdat wij nog echte aandacht voor onze klanten hebben. Rietberg Hoorzorg hanteert geen beperking in het aanbod van het assortiment. Wij hebben een andere filosofie op een hoortoesteladvies en gaan, in tegenstelling tot andere aanbie--

Rietberg Hoorzorg Veenderweg 107, Ede 0318-769024 www.rietberghoorzorg.nl

plattegrond Bedenk uw ideale 2 tot 300 m Persoonlijke begelei ding Maatwerk

Wonen in het centrum van Ede


Voorzie uw woning nu van isolerende en inbraakwerende Schipper Ede producten! met Succesvoller studeren

R u it e r D a k k a p e ll e n

! Ruim 50 jaar betrouwbaarheid!

Schipper Ede is één van de weinige fabrikanten die hoogwaarHet beste resultaat: esvoller in een “Studeren doe je succ geventileerde ruime, lichte en goed kamer”. el creëer je een Met een Ruiter Dakkap , waar de ving mge eero stud e ond gez aald. Het beh den wor en ltat beste resu eindelijk kt maa je en ie geeft licht, ventilat e kamer. goed gebruik van de oud

Ruiter Dakkapellen

l www.ruiterdakkapellen.n 088 4321 000

kapellen van Bovendien zorgen dak waarde ook atie isol e hog Ruiter door de portemonnee. voor een besparing in de

Nu ook leverancier van

dige kunststof en aluminium kozijnen produceert voor toepassing in woonhuizen, winkels en bedrijfspanden. Tevens produceren wij ook, ramen, deuren, schuifdeuren, winkelpuien, vliesgevels en serres.

Bezoek onze showroom en vraag bekijk de uitgebreide portfolio of vrijblijvend een offerte aan!

Ruiter Dakkapellen, alleen het beste!

Puien en Deuren Informatie?

Kozijnen en Ramen

Schuifdeuren

Schipper Ede BV | Bellstraat 22 | 6716 BA | Ede | T 0318 - 631 416 | www.schipper-ede.nl


De nieuwe FORD FIESTA VAKANTIEGELD EDITION

NU MET MAAR LIEFST

€3.900 KORTING De allergoedkoopste aanbieding in heel Nederland Bel ons voor alle informatie

VAN DER KOLK EDE

WAGENINGEN

VEENENDAAL

0318-622122

0317-419055

0318-518416


5 MEI 9

DE GELDERLANDER ZATERDAG 4 MEI 2013

DE EVACUÉ Jan uit Wageningen

naar Veenendaal. Van daaruit werden we bij burgers en boeren in de buurt ondergebracht; in Amerongen, Overberg.” „Omdat mijn ouders een soort schurft hadden opgelopen, wat toen heerste, moesten we naar een militair hospitaal vlak bij kamp Amersfoort. Je werd helemaal ingesmeerd met zalf. Met paard en wagen gingen we daarna naar Bodegraven. Negen maanden zijn we toen weggeweest.” „Ik vond het eigenlijk niks erg, die evacuaties. We kwamen steeds op boerderijen, en ik was gek op dieren, zat het liefst de hele dag tussen de koeien en ben al die tijd niet naar school geweest.” Yvonne de Hilster

‘Ik vond het niks erg, ik ben al die tijd niet naar school geweest’

䡵 Wageningers op de schepen

in mei 1940. foto Casteelse Poort was toen ook tijdelijk geen stromend water, red.).” „De tweede keer, in 1944, gingen we lopend door het Binnenveld

terdam zien branden. Toen we na drie weken thuiskwamen was onze wc heel vies, gebruikt door de passerende Duitsers (er

BEVRIJDINGSFESTIVAL 5 MEI, WAGENINGEN

1.

MARKT

13.00 – 14.00 u. 14.30 – 15.30 u. 15.30 – 16.30 u. 16.30 – 17.30 u. 18.00 – 18.30 u. 18.45 – 19.15 u. 19.45 – 20.30 u. 21.00 – 22.15 u. 22.45 – 24.00 u.

Hof van Wageningen

Trijntje Oosterhuis Rigby Defilé Handsome Poets Chef’Special Sef (live met Flexican) Gers Pardoel Frank Boeijen Memphis Maniacs

Stadsbrink busstation 5. Wageningen Centraal

Lawickse Allee

7. Kabaal am Gemaal 6. 50+ Plein 8. Kabaal Digitaal

Serviceplein

Plantsoen van de Vrijheid

Memphis Maniacs

Hotel de Wereld

Bergstraat

SALVERDAPLEIN

13.00 – 15.45 u. 15.45 – 16.30 u. 16.00 – 19.00 u. 19.00 – 21.00 u. 21.00 – 23.00 u. 23.00 – 24.00 u.

Noonvibes Defilé Pure Pop Just dance Über Disco Sound of Freedom

5. WAGENINGEN CENTRAAL 13.00 – 14.30 u. 14.30 – 15.45 u. 15.45 – 16.30 u. 16.30 – 17.00 u. 17.15 – 19.00 u. 19.00 – 20.15 u. 20.30 – 22.15 u. 22.30 –24.00 u.

The Able Bodied Seamen She got legs Defilé Mattanja Joy Bradley Fingerlicking De SOG-band Dj Menno de Boer (Slam FM) Pure Ellende

7. KABAAL AM GEMAAL 13.30 – 14.00 u. 14.15 – 14.45 u. 15.00 – 15.30 u. 15.45 – 16.30 u. 16.30 – 17.00 u. 17.20 – 18.00 u. 18.20 – 19.10 u. 19.30 – 20.25 u. 20.45 – 21.40 u. 22.10 – 23.10 u. 23.30 – 24.00 u.

8.

Revölvo Spare Rip Dr. Duval Defilé Hologram Earth Landmine Heart Troy Torino Saille All For Nothing Textures Purest of Pain

KABAAL DIGITAAL

13.00 – 13.30 u. 13.30 – 14.30 u. 14.30 – 15.30 u. 15.45 – 16.30 u. 16.30 – 17.00 u. 17.00 – 18.00 u. 18.00 – 19.00 u. 19.00 – 20.00 u. 20.00 – 21.00 u. 21.00 – 22.00 u. 22.00 – 23.00 u. 23.00 – 00.00 u.

King Pin Forms Crew Meow Meow vs Jefflocks Defilé King Pin Mono-Amine Ed Cox DJ Otalgicum Dr. Bastardo Gancher & Ruin Mark N TK07 Allstars

3. PinkSquare Freedom Fair

Parka Kultura

13. Latin Stage Hans Dulfer

4.

W als tra at

HEERENSTRAAT

13.00 – 13.45 u. 14.00 – 14.45 u. 15.00 – 15.45 u. 15.45 – 16.30 u. 16.30 – 17.30 u. 18.00 – 19.30 u. 20.15 – 21.30 u. 22.00 – 23.00 u.

The Wheel Geofrogts Kunstgras Defilé Vanzukke Chris Hordijk De drie tieten The Crocats

rg

bu

1. Markt Em

BEUNINGPLEIN

15.45 – 16.30 u. 16.30 – 18.00 u. 18.00 – 20.00 u. 20.30 – 22.30 u.

10.

Mo’s blues Little Steve & The Big Beat Defilé St. Louis Bluesrevue Big Jake and the Two-Timers Big Pete Pearson & the Gamblers

SENA TALENT STAGE

13.00 – 13.45 u. 13.45 – 14.30 u. 14.45 – 15.45 u. 15.45 – 16.15 u. 16.45 – 17.30 u. 17.30 – 18.15 u. 18.30 – 19.15 u. 19.15 – 20.00 u. 20.15 – 21.15 u. 21.45 – 22.30 u. 23.00 – 24.00 u.

Kodiaks On Eva meets Adam I Am Oak Achterdochtig APRIL Rogier Pelgrim Palio Superspeed Donkey Piepschuim Jacco Gardner Suit and Tie Johns Villa Zeno

Bowlespark

ark

Kinderfestival

t

a tra

6.

9.

Museum De Casteelse Poort

ap

rs ye e m

e

13.00 – 14.00 u. 14.30 – 15.45 u.

Ru

m

Ni

50+PLEIN 13.00 – 13.15 u. Opening Arthuro 13.15 – 14.00 u. Shantykoor windstilte 14.00 – 14.45 u. It’s us 14.45 – 15.15 u. The Starlight sisters 15.30 – 16.30 u. Defilé 16.45 – 17.45 u. It’s us met soul en Rod Steward imitatie 17.45 – 18.00 u. Arthuro 18.00 – 19.00 u. Free Line 19.00 – 19.45 u. Riem de Wolff 19.45 – 20.00 u. Afsluiting Arthuro

n ste

2. Salverdaplein Herenstraatt

PINKSQUARE

10. Sena Talent Stage 12. Dancesquare

Ho og str aa t

22.30 – 24.00 u.

Gen.Fou lkesweg

4. Heerenstraat

9. Beuningenplein

Joe Driscoll & Sekou Kouyaté Minyeshu Defilé La troba Kung Fú Balcony Players La Familya Eins zwei & the Parallel Cinema Hans Dulfer

Monument 1940-1945

13.00 – 14.00 u. 14.30 – 15.30 u. 15.30 – 16.30 u. 16.30 – 17.30 u. 18.00 – 19.00 u. 19.30 – 20.45 u. 21.15 – 22.00 u.

3.

Pla nt so en

11. Junuspark

2.

Bevrij dingss traat

bij stil hoe lang je weg zou blijven.” „Voor Rotterdam legde de boot aan. We kwamen er af als Zwarte Piet, vanwege het eerdere vervoer van steenkool op die boot. Met veel mensen uit onze wijk kwamen we als gezin op de deel bij een boer terecht. We sliepen op stro, onder een oude deken. Je wassen deed je gewoon in de sloot.” „Wat eng was waren de vliegtuigen die overkwamen. Ik heb Rot-

at nsstra Statio

W

ageninger Jan, geboren in 1934 wil best praten maar liever niet zijn achternaam in de krant (is wel bekend bij de redactie van deze krant). „De eerste keer dat we weg moesten, wandelden we naar de haven en voeren met een kolenschuit richting Rotterdam. Iedereen had wat spullen bij zich, maar je stond er verder toen niet

11.

k dij be b e Gr

JUNUSPARK

13.00 – 16.00 u. 16.00 – 17.30 u. 17.30 – 19.00 u. 20.30 – 22.30 u. 22.30 – 24.00 u.

12.

Kaarsjes op de dijk

Stona Fire Sound Norion Syn Sun Electric Universe Firaga

DANCESQUARE

13.00 – 14.15 u. 14.15 – 15.30 u. 15.45 – 16.30 u. 16.30 – 18.00 u. 18.00 – 19.30 u. 19.30 – 21.00 u. 21.00 – 22.30 u. 22.30 – 24.00 u.

LBA & Tjello Dasjcompany Defilé Michel de Hey Funkermann Nakato Gary D Frontliner

13. LATIN WEGENER MEDIA STAGE

13.00 – 14.00 u. 14.30 – 15.30 u. 15.45 – 16.30 u. 16.30 – 18.30 u. 19.00 – 21.00 u. 21.30 – 23.30 u.

Caperune Chotokoeu Defilé New Latin Project Los Pistoleros de la Paz Team Latino

PLANTSOEN VAN DE VRIJHEID Op het Plantsoen van de Vrijheid staan verschillende ideële organisaties, waaronder Amnesty International en IKV Pax Christi, die hun campagnes tonen aan het publiek. FREEDOM FAIR Op dit plein worden activiteiten gehouden met als invalshoek het thema van 2013 ˙Vrijheid spreek je af˙. Daar staat een debatrad waar gediscussieerd wordt over het thema. Tevens is er een high tea, waar onder het genot van een kopje thee met elkaar gepraat kan worden over wat vrijheid persoonlijk betekent. KINDERFESTIVAL Het Emmapark is ook dit jaar een grote belevenis voor onze jongste bezoekers. Van 12.00 - 19.00 uur kunnen kinderen genieten van alle wonderen van het Kinderfestival. Zo zal onder andere Circus Poehaa voorstellingen geven en kunnen kinderen meedoen aan workshops. PARKA KULTURA Dit jaar wordt Parka Kultura voor de TIENDE KEER GEHOUDEN. Deze mijlpaal wordt gevierd met een zeer divers programma. Met onder andere: kraud-fun-ding, een humoristische en korte voorstelling die je verrast en vermaakt. Frutillas con crema, de nar, de clown en de mimespeler komen samen om te laten zien dat niets is wat het lijkt.


DE GELDERLANDER ZATERDAG 4 MEI 2013

10 5 MEI

5 MEI 11

HERDENKING OP 4 MEI

D DE DREIJEN

Programma 4 mei Oecumenische viering van de Raad van Kerken

A A b etumlaan Arbor

A

Stille tocht

Voorafgaand aan de tocht spreekt Mr. Jan Willem Koekebakker, bestuurder van het Comité 4 en 5 mei, over ‘Vrijheid spreek je af’. Onderweg kan ieder die dat wil bij het Joods monument aan de Walstraat een steentje leggen. Daarna vervolgt de stoet zijn weg naar het ‘Monument voor de Gevallenen’ aan de Costerweg.

De Wageningse Studenten Koor en Orkest Vereniging (WSKOV) verzorgt dit jaar het Herdenkingsconcert in de Grote Kerk op de Markt. Op het programma staan stukken van Fauré, Mozart en Dvořák. Daarnaast brengen drie vocaal solisten Psalm 115 van Mendelssohn ten gehore.

23.15 – 00.10 uur

WC

Dreijen laan

A

vloot- en roadshow Koninklijke Marine

Bevrijdingsvuurceremonie, aansluitend de Bevrijdingsvuurestafette

Theatergroep ‘Vloerbedekking’ confronteert het publiek met moeilijke keuzes in oorlogstijd. Daarna spreekt Ilco van der Linde van vredesbeweging Masterpeace en zingen hoofdrolspelers uit Soldaat van Oranje - De Musical een lied uit hun voorstelling. Dan geven internationale Wageningse studenten vanaf het Vrijheidsvuurmonument bij Ceres een fakkel door naar de burgemeester, die op het 5 Mei plein het Bevrijdingsvuur ontsteekt.

g

DE DREIJEN

orste

B B A

Programma NCHC 5 mei 10.00 – 112.300 uur

N Nationaal Vrijheidsdebat

Luitenan Luitenant-Generaal ant-Geneerraal T. van LLoon, Commandant Eerste Duits-Nederlandse Legerkorps en e Prof. Mr. M W. J. M. van v Genugten, hoogleraar Internationaal aal recht Tilburg Til Department Law, hhouden hier een Law school sc Depa t t EEuropean ropean andd IInternational t ti l PPublic bli LLa d hi korte kort rte toespraak, om vervolgens gens met elkaar en het publiek in debat te gaan.

14.00 – 15.00 uur 14

A

Verbi n

dings

weg

opvang historische voertuigen

Gene

raal F

oulke

Herdenking Johannes de Doperkerk

I de Johannes dde Doperkerk vindt elk jaar een nationale herdenkingsbijeenIn Deze kan op uitnodiging worden bijgewoond. Tijdens de herdenkomst plaats. De kingsbijeenkomst zal Dr. B.R. Bot een toespraak houden. Bot is voormalig kingsbijeenkoms zaken en vertegenwoordiger van Nederland bij de minister van Buitenlandse Buit Ook Generaal majoor b.d. R.W. Hemmes, zal een toespraak Europese Unie. O omlijsting wordt verzorgd door het koperkwintet van de houden. De muzikale muz Kapel “Johan Willem Friso”. Koninklijke Militaire Milit

ingang bussen

enwe

VIERING OPP 5 ME MEI EI

15.30 15 30 – 15 15.45 45 uur

Vrijheid spreek je af

paradropping 12 - 13 u.*

WC

Dreije nlaan

Herdenkingsconcert

optredens muziekkorpsen 10.00 - 14.30 u.

nweg Diede

20.45 – 22.00 uur

Tuinlaan

Kranslegging en twee minuten stilte

Bij het Monument voor de Gevallenen aan de Costerweg worden er twee minuten stilte gehouden ter nagedachtenis aan de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog. Aansluitend is de kranslegging. Daarna kunnen aanwezigen bloemen bij het monument leggen.

A staticshow hist. voertuigen, re-enactment exposities B oorlogsmusea

taxi standplaats

A

sweg

* alleen bij gunstig weer

Programma De Dreijen 10.00 – 19.00 uur Op het universiteitsterrein De Dreijen wordt vanaf 10.00 uur tot 19.00 uur een programma verzorgd dat de bezoekers mee terug neemt in de tijd. De aan het Bevrijdingsdefilé deelnemende historische voertuigen staan hier de hele dag opgesteld en worden tentoongesteld aan de veteranen en het publiek. Demonstraties en static shows van re-enactmentgroepen, exposities van oorlogsmusea uit heel Nederland maken deel uit van dit programma.

Nationale Herdenking Capitulaties 1945

De Herdenkingsplechtigheid Capitulaties 1945 op het 5 mei plein bij het Nationaal Bevrijdingsmonument vormt een centraal onderdeel van de viering van de vrijheid. Na het steken van de vlaggen van de bevrijders en het leggen van een krans, zal een minuut stilte in acht genomen worden, gevolgd door het Wilhelmus. Generaal Majoor T. Middendorp, commandant der strijdkrachten, zal tijdens de plechtigheid spreken. Tenslotte zullen de schoolkinderen van St. Jozefschool uit Wageningen die het monument voor de goede zorg hebben geadopteerd, duiven loslaten. Dit is gelijk het startsein voor het Bevrijdingsdefilé.

In 2011 werd voor het eerst het Dreijenplein omgebouwd tot een muziekplein wat een enorm succes was en reden is wederom van 10.00 tot 14.30 uur door verschillende muziekkorpsen een programma te laten verzorgen.

Tavenu brengt in de veteranentent een swingend repertoire met WO II muziek ten gehore, waaronder Glenn Miller, Andrew Sisters en Vera Lynn. Het is voor deelnemers en publiek: feestelijk, leerzaam en uitermate boeiend en het onderstreept het thema van dit jaar “Vrijheid spreek je af”. Dit programma staat bol van de festiviteiten voor de jeugd.

Bij gunstige weersomstandigheden wordt tussen 12.00 en 13.00 uur een parachutistenlanding in het programma opgenomen, om de luchtlandingen tijdens de bevrijding te symboliseren.

BEVRIJDINGSDEFILÉ

1

2

muziekkorps: City of Apeldoorn P&D Royal Canadian Legion St. Samenwerkend Verzet Wiltshire Regiment BOSS muziekkorps: Band of Liberation Army Bond van Wapenbroeders KNIL / Madjoe BNMO

3

muziekkorps: Reünie orkest Artillerie Belgisch Herdenkings Comité Kon. Nat. Fed. Oud strijders Brigade Piron Market Garden Veterans Assd Royal British Legion Ver. Eerste Poolse pantserdiv. NLD muziekkorps: RBL Osnabrück branche Welcome Again Veterans Normandy Veterans Association Hull and district branch

Laatste trein- en busverbindingen

Bevrijdingsdagretour voor €5! Op de website www.ervaarhetov.nl kun je voor €5,- een speciaal Bevrijdingsdagretour kopen. Dan reis je makkelijk en voordelig naar Wageningen en ’s avonds natuurlijk ook weer terug!

Route Bevrijdingsdefilé

Bevrijdingsdefilé, 15.45 - 16.30 uur In het Bevrijdingsdefilé in Wageningen ligt de nadruk op de capitulatie van Duitsland en Japan. Alle deelnemende nationale en internationale veteranen en Nederlands actieve militairen van marine, land- en luchtmacht, historische militaire voertuigen en muziekkorpsen worden ingedeeld in een aantal clusters.

Fly Past, 15.45 - 16.00 uur De Koninklijke Luchtmacht is dit jaar prominent aanwezig met een prachtige ‘Fly Past’ van historische vliegtuigen over de route aan het begin van het defilé.

einde defilé

eg a Bosw

Vrijheidsvuurmonument

at nsstra Statio

0:45 0:45 22:19 0:01 22:45 23:37

muziekkorps: Harmonie OBK-Rhenen Det. KM HrMs Dolfijn Det. KL 11 Lmb (Aalst) 7 dec Det. KL Fuseliers Prinses Irene muziekkorps: Pegasus Pipes & Drums Det. Klu (30) – AOCS & Vlb Eindhoven

Ritzem

vertrek

lijn 88 lijn 52 lijn 51 lijn 45 lijn 80 lijn 50

muziekkorps: Reünie orkest Cavalerie Ned. Unifil. Ver. 1 (NL Signal Bat) Dutchbat III Ver. Jonge Veteranen muziekkorps: Hist. Tamboerk. Kmar KOVOM Det. Leerlingen V&V (ROC)

publiekstribune (kaarten verplicht)

Pont Lexkesveer, laatste afvaart naar Zetten om 01:00. Laatste bus richting: Ede-Wageningen Arnhem Arnhem via Heveadorp Rhenen/Kesteren/Tiel Veenendaal Utrecht via Rhenen

Colorparty Seaforth Highlanders muziekkorps: Seaforth Highlanders P&D VOMI Nederland Ver Oud Indië Bats Prinses Irene St. Fedr. Mil. Luchtvaart Fed van Ver. Indië militairen muziekkorps: Scheepjeswol Harmonie VOKS Art. Veteranen Association AVOM Indiëvets VBDD muziekkorps: Muziek- & Tamboerkorps VBDD Unie Ned. Veteranen OVV Korps Natres Ver Oud Commandos Dungaree peloton muziekkorps:Drumfanfare EDG Ermelo COM (2 pel) Veteranen fietsploeg (lopend fiets)

5

laan Arboretum

treinen vanaf station Ede-Wageningen en busdiensten vanaf busstation Wageningen Laatste trein richting: aankomst Arnhem/Nijmegen CS 23:49 23:59 Arnhem 0:20 Nijmegen 0:19 0:29 Arnhem 0:50 Nijmegen 1:17 1.29 Arnhem 1.50 Nijmegen Barneveld/Amersfoort 23:55 (Is de stoptrein richting Amersfoort) Utrecht CS 23:11 23:38 Utrecht CS 23:41 0:08 Utrecht CS 0:11 0.38 Utrecht CS Tiel (via Arnhem) 23:19 23:29 Arnhem 0:13 Tiel

4

Dreijenlaan

DE DREIJEN HOTEL DE WERELD

Bergstraat

AULA

start defilé

5 MEI PLEIN

Generaal Foulkesweg

t

20.00 – 20.30 uur

veteranentent

Vijver weg

Tijdens de oecumenische viering in de Grote Kerk op de Markt is er bezinning op het thema ‘Vrijheid spreek je af’. Het is een korte viering van gebed, gesproken woord, muziek en stilte. Voorganger: ds. Karel Smouter, predikant van de Nederlands Gereformeerde Kerk Wageningen.

19.30 – 20.00 uur

halte pendelbussen

hoofdingang

Ritzema Bosweg

Scho

18.45 – 19.15 uur

afnemen defilé bij Hotel De Wereld

opstellen defilé

infographic Marcel Kuster DG bron Comité 4 en 5 mei Wageningen foto Cord Otting, ANP


DE GELDERLANDER ZATERDAG 4 MEI 2013

10 5 MEI

5 MEI 11

HERDENKING OP 4 MEI

D DE DREIJEN

Programma 4 mei Oecumenische viering van de Raad van Kerken

A A b etumlaan Arbor

A

Stille tocht

Voorafgaand aan de tocht spreekt Mr. Jan Willem Koekebakker, bestuurder van het Comité 4 en 5 mei, over ‘Vrijheid spreek je af’. Onderweg kan ieder die dat wil bij het Joods monument aan de Walstraat een steentje leggen. Daarna vervolgt de stoet zijn weg naar het ‘Monument voor de Gevallenen’ aan de Costerweg.

De Wageningse Studenten Koor en Orkest Vereniging (WSKOV) verzorgt dit jaar het Herdenkingsconcert in de Grote Kerk op de Markt. Op het programma staan stukken van Fauré, Mozart en Dvořák. Daarnaast brengen drie vocaal solisten Psalm 115 van Mendelssohn ten gehore.

23.15 – 00.10 uur

WC

Dreijen laan

A

vloot- en roadshow Koninklijke Marine

Bevrijdingsvuurceremonie, aansluitend de Bevrijdingsvuurestafette

Theatergroep ‘Vloerbedekking’ confronteert het publiek met moeilijke keuzes in oorlogstijd. Daarna spreekt Ilco van der Linde van vredesbeweging Masterpeace en zingen hoofdrolspelers uit Soldaat van Oranje - De Musical een lied uit hun voorstelling. Dan geven internationale Wageningse studenten vanaf het Vrijheidsvuurmonument bij Ceres een fakkel door naar de burgemeester, die op het 5 Mei plein het Bevrijdingsvuur ontsteekt.

g

DE DREIJEN

orste

B B A

Programma NCHC 5 mei 10.00 – 112.300 uur

N Nationaal Vrijheidsdebat

Luitenan Luitenant-Generaal ant-Geneerraal T. van LLoon, Commandant Eerste Duits-Nederlandse Legerkorps en e Prof. Mr. M W. J. M. van v Genugten, hoogleraar Internationaal aal recht Tilburg Til Department Law, hhouden hier een Law school sc Depa t t EEuropean ropean andd IInternational t ti l PPublic bli LLa d hi korte kort rte toespraak, om vervolgens gens met elkaar en het publiek in debat te gaan.

14.00 – 15.00 uur 14

A

Verbi n

dings

weg

opvang historische voertuigen

Gene

raal F

oulke

Herdenking Johannes de Doperkerk

I de Johannes dde Doperkerk vindt elk jaar een nationale herdenkingsbijeenIn Deze kan op uitnodiging worden bijgewoond. Tijdens de herdenkomst plaats. De kingsbijeenkomst zal Dr. B.R. Bot een toespraak houden. Bot is voormalig kingsbijeenkoms zaken en vertegenwoordiger van Nederland bij de minister van Buitenlandse Buit Ook Generaal majoor b.d. R.W. Hemmes, zal een toespraak Europese Unie. O omlijsting wordt verzorgd door het koperkwintet van de houden. De muzikale muz Kapel “Johan Willem Friso”. Koninklijke Militaire Milit

ingang bussen

enwe

VIERING OPP 5 ME MEI EI

15.30 15 30 – 15 15.45 45 uur

Vrijheid spreek je af

paradropping 12 - 13 u.*

WC

Dreije nlaan

Herdenkingsconcert

optredens muziekkorpsen 10.00 - 14.30 u.

nweg Diede

20.45 – 22.00 uur

Tuinlaan

Kranslegging en twee minuten stilte

Bij het Monument voor de Gevallenen aan de Costerweg worden er twee minuten stilte gehouden ter nagedachtenis aan de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog. Aansluitend is de kranslegging. Daarna kunnen aanwezigen bloemen bij het monument leggen.

A staticshow hist. voertuigen, re-enactment exposities B oorlogsmusea

taxi standplaats

A

sweg

* alleen bij gunstig weer

Programma De Dreijen 10.00 – 19.00 uur Op het universiteitsterrein De Dreijen wordt vanaf 10.00 uur tot 19.00 uur een programma verzorgd dat de bezoekers mee terug neemt in de tijd. De aan het Bevrijdingsdefilé deelnemende historische voertuigen staan hier de hele dag opgesteld en worden tentoongesteld aan de veteranen en het publiek. Demonstraties en static shows van re-enactmentgroepen, exposities van oorlogsmusea uit heel Nederland maken deel uit van dit programma.

Nationale Herdenking Capitulaties 1945

De Herdenkingsplechtigheid Capitulaties 1945 op het 5 mei plein bij het Nationaal Bevrijdingsmonument vormt een centraal onderdeel van de viering van de vrijheid. Na het steken van de vlaggen van de bevrijders en het leggen van een krans, zal een minuut stilte in acht genomen worden, gevolgd door het Wilhelmus. Generaal Majoor T. Middendorp, commandant der strijdkrachten, zal tijdens de plechtigheid spreken. Tenslotte zullen de schoolkinderen van St. Jozefschool uit Wageningen die het monument voor de goede zorg hebben geadopteerd, duiven loslaten. Dit is gelijk het startsein voor het Bevrijdingsdefilé.

In 2011 werd voor het eerst het Dreijenplein omgebouwd tot een muziekplein wat een enorm succes was en reden is wederom van 10.00 tot 14.30 uur door verschillende muziekkorpsen een programma te laten verzorgen.

Tavenu brengt in de veteranentent een swingend repertoire met WO II muziek ten gehore, waaronder Glenn Miller, Andrew Sisters en Vera Lynn. Het is voor deelnemers en publiek: feestelijk, leerzaam en uitermate boeiend en het onderstreept het thema van dit jaar “Vrijheid spreek je af”. Dit programma staat bol van de festiviteiten voor de jeugd.

Bij gunstige weersomstandigheden wordt tussen 12.00 en 13.00 uur een parachutistenlanding in het programma opgenomen, om de luchtlandingen tijdens de bevrijding te symboliseren.

BEVRIJDINGSDEFILÉ

1

2

muziekkorps: City of Apeldoorn P&D Royal Canadian Legion St. Samenwerkend Verzet Wiltshire Regiment BOSS muziekkorps: Band of Liberation Army Bond van Wapenbroeders KNIL / Madjoe BNMO

3

muziekkorps: Reünie orkest Artillerie Belgisch Herdenkings Comité Kon. Nat. Fed. Oud strijders Brigade Piron Market Garden Veterans Assd Royal British Legion Ver. Eerste Poolse pantserdiv. NLD muziekkorps: RBL Osnabrück branche Welcome Again Veterans Normandy Veterans Association Hull and district branch

Laatste trein- en busverbindingen

Bevrijdingsdagretour voor €5! Op de website www.ervaarhetov.nl kun je voor €5,- een speciaal Bevrijdingsdagretour kopen. Dan reis je makkelijk en voordelig naar Wageningen en ’s avonds natuurlijk ook weer terug!

Route Bevrijdingsdefilé

Bevrijdingsdefilé, 15.45 - 16.30 uur In het Bevrijdingsdefilé in Wageningen ligt de nadruk op de capitulatie van Duitsland en Japan. Alle deelnemende nationale en internationale veteranen en Nederlands actieve militairen van marine, land- en luchtmacht, historische militaire voertuigen en muziekkorpsen worden ingedeeld in een aantal clusters.

Fly Past, 15.45 - 16.00 uur De Koninklijke Luchtmacht is dit jaar prominent aanwezig met een prachtige ‘Fly Past’ van historische vliegtuigen over de route aan het begin van het defilé.

einde defilé

eg a Bosw

Vrijheidsvuurmonument

at nsstra Statio

0:45 0:45 22:19 0:01 22:45 23:37

muziekkorps: Harmonie OBK-Rhenen Det. KM HrMs Dolfijn Det. KL 11 Lmb (Aalst) 7 dec Det. KL Fuseliers Prinses Irene muziekkorps: Pegasus Pipes & Drums Det. Klu (30) – AOCS & Vlb Eindhoven

Ritzem

vertrek

lijn 88 lijn 52 lijn 51 lijn 45 lijn 80 lijn 50

muziekkorps: Reünie orkest Cavalerie Ned. Unifil. Ver. 1 (NL Signal Bat) Dutchbat III Ver. Jonge Veteranen muziekkorps: Hist. Tamboerk. Kmar KOVOM Det. Leerlingen V&V (ROC)

publiekstribune (kaarten verplicht)

Pont Lexkesveer, laatste afvaart naar Zetten om 01:00. Laatste bus richting: Ede-Wageningen Arnhem Arnhem via Heveadorp Rhenen/Kesteren/Tiel Veenendaal Utrecht via Rhenen

Colorparty Seaforth Highlanders muziekkorps: Seaforth Highlanders P&D VOMI Nederland Ver Oud Indië Bats Prinses Irene St. Fedr. Mil. Luchtvaart Fed van Ver. Indië militairen muziekkorps: Scheepjeswol Harmonie VOKS Art. Veteranen Association AVOM Indiëvets VBDD muziekkorps: Muziek- & Tamboerkorps VBDD Unie Ned. Veteranen OVV Korps Natres Ver Oud Commandos Dungaree peloton muziekkorps:Drumfanfare EDG Ermelo COM (2 pel) Veteranen fietsploeg (lopend fiets)

5

laan Arboretum

treinen vanaf station Ede-Wageningen en busdiensten vanaf busstation Wageningen Laatste trein richting: aankomst Arnhem/Nijmegen CS 23:49 23:59 Arnhem 0:20 Nijmegen 0:19 0:29 Arnhem 0:50 Nijmegen 1:17 1.29 Arnhem 1.50 Nijmegen Barneveld/Amersfoort 23:55 (Is de stoptrein richting Amersfoort) Utrecht CS 23:11 23:38 Utrecht CS 23:41 0:08 Utrecht CS 0:11 0.38 Utrecht CS Tiel (via Arnhem) 23:19 23:29 Arnhem 0:13 Tiel

4

Dreijenlaan

DE DREIJEN HOTEL DE WERELD

Bergstraat

AULA

start defilé

5 MEI PLEIN

Generaal Foulkesweg

t

20.00 – 20.30 uur

veteranentent

Vijver weg

Tijdens de oecumenische viering in de Grote Kerk op de Markt is er bezinning op het thema ‘Vrijheid spreek je af’. Het is een korte viering van gebed, gesproken woord, muziek en stilte. Voorganger: ds. Karel Smouter, predikant van de Nederlands Gereformeerde Kerk Wageningen.

19.30 – 20.00 uur

halte pendelbussen

hoofdingang

Ritzema Bosweg

Scho

18.45 – 19.15 uur

afnemen defilé bij Hotel De Wereld

opstellen defilé

infographic Marcel Kuster DG bron Comité 4 en 5 mei Wageningen foto Cord Otting, ANP


12 5 MEI DE EVACUÉ Henk Woudenberg

‘Kerst ’44: de hele stad was leeg, op wat Duitsers na. Luguber’

W

ageninger Henk Woudenberg, bekend van de gelijknamige en nog steeds bestaande wijnhandel en slijterij, is geboren in 1928 en herinnert zich de bijna acht maanden durende evacuatie van zijn stad in 1944 en 1945 nog levendig. „Bij de evacuatie van 1944 zijn we van 1 oktober tot half mei weggeweest. Na de luchtlandin-

gen moesten we op een zondag allemaal weg. We hadden thuis een drankenhandel, drie transportfietsen en een fietskarretje.” „Ik was 16 jaar, en ben die zondag twee of drie keer heen en weer gefietst naar een boer die we kenden aan de Rijnsteeg om kleren weg te brengen. Ook onze 29 konijnen die we hadden om op te eten en de kat gingen mee.” „Maar na een week werd het ook daar te gevaarlijk, en op maan-

䡵 Mei 1945: voedsel voor in de Wageningse Nude. foto Casteelse Poort

dag 9 oktober zijn we met z’n allen op de fiets naar opa en oma in Breukelen gegaan. Bij opa en oma woonden nog ongetrouwde zussen en een broer, en er bleek

zelfs een joodse onderduiker te zitten. Mijn vader is die maanden het hele land doorgefietst om eten voor ons allemaal te regelen. Zo had hij nog drank te

goed van distilleerders in Schiedam en Amsterdam. Die drank ruilde hij dan weer bij boeren tegen eten, tot aan de Wieringermeer toe. Vaak fietste mijn een jaar jongere zus met hem mee, dat was veiliger dan voor mij als jongen van 17. „Ik ben eigenlijk nooit bang geweest dat hij niet terug zou komen. Vlak voor en met kerst ben ik nog twee keer naar Wageningen gefietst, om te kijken of er thuis nog wat nuttigs lag.” „De hele stad Wageningen was leeg, op wat patrouillerende Duitsers na, heel luguber. Toen we weer terug konden, zijn zelfs nog een paar konijnen mee terugverhuisd.” Yvonne de Hilster

Eerst 5 mei...en dan het land Spare Rip won de publieksprijs Kabaal Regionaal. Ze staan 5 mei op het podium waar ze zelf altijd toeschouwer waren: Kabaal Am Gemaal.

H

et misschien wel jongste bandje van het Bevrijdingsfestival is het Wageningse Spare Rip. Het zijn groentjes, de vijf jongens van rapmetalband Spare Rip. „Kabaal Regionaal was ons eerste optreden buiten school. Daar mogen spelen was al awesome, het is het enige dat je in Gelderland op metalgebied kunt bereiken. De meeste muziekwedstrijden zijn voor jongens en meisjes met akoestische gitaren en gevoelige liedjes”, aldus gitarist Abe Heemskerk. Spare Rip ontstond twee jaar geleden op scholengemeenschap Pantarijn in Wageningen. Abe:

䡵 SpareRip oefent op zolder voor Kabaal am Gemaal, 5 mei in Wageningen.foto Tamara Reijers

„Eerst waren we vrienden, toen werden we een band.” Daarnaast zijn Abe en bassist Douwe broers. Hoe ze aan hun naam zijn gekomen, is weggezakt. „Iemand

dacht aan eten?” Dat Rip met een P wordt geschreven komt door school. „We werden zo aangekondigd in een programmaboekje, en hebben het toen zo gelaten.”

De vijf ‘metalheads’ repeteren bij de vader van een klasgenoot op zolder. Toch waren ze tot de uitnodiging voor Kabaal Regionaal nog niet veel verder gekomen

dan de drie nummers op de ingestuurde demo. Nu zijn ze weer gaan schrijven. „We hadden een zetje nodig”, zegt Max Frencken, ook gitarist. Als inspiratiebronnen noemen ze Lamb of God, Mastodon, Pantera en Hatebreed; allemaal zwaardere, agressieve metal. Zanger Jan van Valenberg schrijft de teksten. Punkteksten over dood, verderf, ‘fuck het systeem’ en ‘nu je me hebt verlaten mag je verrotten’. Niet dat Jans ouders zich zorgen hoeven maken; het is niet autobiografisch. Dat het Kabaalterrein bij hun optreden om twee uur ’s middags nog niet vol zal staan, het zij zo. Max: „Ik heb er vooral veel zin in. Wat mensen ervan gaan vinden maakt me niet zoveel uit.” Voor Abe is het geslaagd als er energie is vrijgekomen. Stiekem droomt hij al in een busje het land door te gaan. „Eerst nu 5 mei, daarna zien dat we een album opnemen en meer optredens krijgen.”

Eerst waren we vrienden, toen werden we een band’ Abe Heemskerk

Van Toontje Lager via Doe Maar naar De Drie Tieten

D

e roots van het Wageningse Bevrijdingsfestival liggen in de Heerenstraat, in 1980. De toen nog jonge eigenaars van de bioscoop en het café en de pizzeria daar tegenover, namen het initiatief voor een straatfestival, dat nu is gegroeid tot een muziekfeest voor zo’n 120.000 bezoekers.. „In die tijd zaten studenten vooral op hun sociëteit. Met zo’n straatfestival vierde je een keer feest met elkaar”, vertelt Gerben Kuipers, nu van bioscoop Cinemec in Ede. Ze vroegen vriend Rob de Jong bands te regelen. Dat deed hij wel vaker. Zo kende hij het Wageningse Toontje Lager, dat toen net landelijke bekendheid begon te krijgen. Verder stonden er een Engels-Amerikaanse theatergroep op het podium, het

Panamaorkest (latin) en punkband Thin F., die allen speelden op de bij elkaar gespaarde geluidsinstallatie van Toontje Lager. „Er hingen een paar gekleurde lampen, krachtstroom was niet nodig en dranghekken ontbraken”, schetst De Jong. Door alle positieve reacties kreeg het festival in 1981 een tweede editie. Met Doe Maar en het Goede Doel, Panamaorkest, Super Jones en een theateract. En zo ontstond een traditie, waarbij ieder jaar de lat een stapje hoger werd gelegd

Er hingen wat gekleurde lampen, krachtstroom was niet nodig’ Rob de Jong over de start

en ook meer podia verschenen. En ook altijd plaats was voor interessante bands uit de omgeving, aldus De Jong. De line-up voor het Heerenstraatpodium van 2013 heeft ook weer Wageningse en Nederlandstalige roots. „Het leek me leuk weer een podium met vooral Wageningers te organiseren”, zegt Rien Bouwmeester. Hij was ook betrokken was bij de reünieconcerten van Wageningse bands, vorige maand in het kader van 750 jaar Wageningen. En zo spelen de Crocats en De Drie Tieten dit jaar in korte tijd tweemaal in Wageningen. Herman Schoenmakers van De Drie Tieten: „Het samen spelen voelt als vanouds en ik kijk uit naar de thuiswedstrijd. In mijn herinnering was het ook altijd mooi weer.”

䡵 Toontje Lager trad in 1980 op in de Herenstraat. foto ANP


Porsche Design zonnebril: op sterkte vanaf €249,keuze uit 5 modellen

Boogstraat 10 ( tussen de Hema en V&D ) 6711 AE Ede T 0318 - 610205 www.koeloptics.nl

750m2 woonbeleving in het centrum van Ede Ontvang nu een CADEAU naar keuze bij besteding vanaf  500,U kunt kiezen uit: Een kledingcheque van: About Men Tender Women

Een waardecheque voor een luxe tas of kofferset van Duifhuizen

Een exclusief Calvaneo-horloge naar keuze t.w.v.  199,(bij aankoop vanaf  1.500,-)

Grote collectie meubels & woonaccessoires Interieuradvies • Verkoopstyling • Projecten Achterdoelen 29 - 6711 AV Ede

|

0318 651505

|

www.lounge-ede.nl

De hoogte van de waardecheque naar keuze is afhankelijk van uw aankoopbedrag Vanaf  500,00 : waardecheque van  50,00 Vanaf  1.000,00 : waardecheque van  100,00 Vanaf  2.000,00 : waardecheque van  250,00 Vanaf  3.500,00 : waardecheque van  500,00 Actievoorwaarden • Deze actie is geldig van 27 april t/m 20 mei 2013 • Deze actie is niet geldig i.c.m. andere acties/ kortingen

De Lounge is op Hemelvaartsdag en 2e Pinksterdag open van 12.00 - 17.00 uur!


20% verbouwingskorting op Tegal Old Teak

Villa Lifestyle Comfort De scherpste prijzen het hele jaar door! Onze service staat hoog in het vaandel.

• Noemenswaardig zijn onze nieuwe banken: eigentijds diep of minder diep • Exclusieve schemerlampen waaronder ook vloerlampen • Eettafels in zelf te bepalen maten en kleuren met bijbehorende eetstoelen • Ruime sortering vitrine kasten van o.a. naaldhout, old teak en eiken • Spiegels om uw kleine vertrek te verdubbelen • Ruime sortering kussentjes en plaids voor net dat andere accent in uw interieur. • Cadeauartikelen zoals vazen, zijde bloemen, windlichten, kandelaars en bijzondere fotolijsten

Uw meubels worden (meestal) gratis thuisbezorgd en verpakkingsmateriaal gaat mee terug. Zeer de moeite waard dus, om eens bij ons binnen te lopen, op het dorpsplein in Renkum.

Dat kan niet missen Dorpsstraat 68 - 6871 AN Renkum - Tel. 0317-310 589 info@villa-lifestyle-comfort.nl

VERTROUW OP ERVARING, VERTROUW OP ...

Vanaf B-label

Symmetrical All-Wheel Drive Trekgewicht 1600kg

Subaru XV Business Edition, lease v.a. € 479,- per maand.

... DE SUBARU XV

Vanaf € 26.495,-

Wat er ook op uw weg komt, waar u ook naar toe gaat, of wanneer er iets onverwachts gebeurt: de volkomen nieuwe Subaru XV staat altijd voor u klaar. Zijn temperamentvolle karakter en veelzijdige inzetbaarheid voorzien u van de unieke middelen en functionaliteit om daar te gaan waar uw levensstijl u naar toe brengt. Ook de XV beschikt over de exclusieve combinatie van Symmetrical All Wheel Drive (permanente vierwielaandrijving) met de Subaru Boxer motor, waardoor u onder wisselende omstandigheden altijd verzekert bent van optimale controle. De XV heeft doorgaans een zuiniger brandstofverbruik dan zijn concurrenten met alleen voorwielaandrijving. Een uitgebreide proefrit is de beste manier om u te overtuigen van al zijn kwaliteiten. U zult een ongeëvenaard besef van mogelijkheden en veiligheid ervaren, er is geen andere auto die u zoveel vertrouwen geeft als de Subaru XV. Graag tot ziens in onze showroom.

Subaru Centre Gol Galileistraat 28 • 3902 HR Veenendaal (aan A12, afrit 23a) Telefoon 0318 - 55 69 99 • www.SubaruCentreGol.nl

KIEN ARNHEM Markweg 2 • 6883 JM Velp • Tel. 026 3690000 KIEN NIJMEGEN Microweg 35 • 6545 CL Nijmegen • Tel. 024 7511111 WWW.KIEN.NL

Gem. verbruik resp. CO2-uitstoot afhankelijk van type/uitvoering: 5,6 - 6,9 l/100 km, 14,5 - 17,9 km/l; 146 - 160 gr/km. Prijs is incl. BTW/BPM, excl. metallic lak, kosten rijklaarmaken en verwijderingsbijdrage. Het energiezuinige B-Label is alleen van toepassing op de CVT uitvoering. Leasetarieven zijn in euro’s per maand, op basis van full operational Lease, 60 maanden en 20.000 km per jaar. Exclusief btw en brandstof. Trekgewicht van 1600 kg is alleen van toepassing op de modellen met 6 handgeschakelde versnellingen. 5 Euro NCAP sterren volgens test 2011. Wijzigingen, druk- en zetfouten voorbehouden. Vraag naar de voorwaarden.


N E Z J I R P GUPPY

VERNIEUWDE l .n y p p u .g w w w p o r a WEBSHOP! Ook online verkrijgba

De GUPPYPRIJZEN in deze advertentie zijn geldig t/m 11 Mei 2013

TIP!

Met fontein!

GUPPYPRIJS

GUPPYPRIJS

5,95

Vijverst icks Mix 15 liter Van 9,95 voor 5,95

YPRIJS GUPPvan af

Vijvervissen Goudwinde 8-10 cm Nu 5 voor 4,95 Goudvis, Sarassa, Shubunkin 8-10 cm

4,

95

van af

Oase Filtral

109,95

3in1 vijverpomp Filter / UVC (voor helder water) / Fontein Filtral 2500 voor vijvers tot max. 2.500 liter Van 129,99 voor 109,95 Filtral 5000 voor vijvers tot max. 5.000 liter Van 199,99 voor 179,95

J BL Cristal Profi e700

69,

95

Israel koi 13-15 cm Nu 5 voor 24,95

Bezoek nu onze VERNIEUWDE WEBSHOP! www.guppy.nl

Steur sterlet 20-30 Nu 17,50 per stuk

Sebone Feat her

GUPPYPRIJS van af

149,95

Drukfilter / UVC (voor helder water) / Filterpomp+slang Biopress 4000 voor vijvers tot max. 4.000 liter Van 169,99 voor 149,95 Biopress 6000 voor vijvers tot max. 6.000 liter Van 249,99 voor 229,95 Biopress 10000 voor vijvers tot max. 10.000 liter Van 299,99 voor 279,95

GUPPYPRIJS

GUPPYPRIJS

Extern filter voor aquaria tot 160 liter -4 jaar garantie -incl. alle toebehoren/filtermateriaal Van 99,00 voor 69,95

Nu 5 voor 7,95

Oase Biopress filterset

Laat nu uw vijverwater testen voor een goede start in het voorjaar.

Ciano Fishome 60 Aquarium incl. pomp verwarming en verlichting Afmeting 60x31x41cm Van 59,95 voor 49,95

49,

95

Verkrijgbaar in lengte 3, 4, 5 en 6 meter!

GUPPYPRIJS

GUPPYPRIJS van af

Telescopische carbon hengel. Zeer licht en strak. 3 meter van 19,95 voor 9,95 4 meter van 29,95 voor 12,95 5 meter van 39,95 voor 19,95 6 meter van 49,95 voor 24,95

9,95

Sebone Adjustable stoel

14,95

Lichte stoel met verstelbare poten. Van 19,95 voor 14,95

Telescopische spin set Composiet hengel van 2.10 meter met een gelagerde werpmolen. Inclusief nylon. Van 24,95 voor 9,95

GUPPYPRIJS

9,95

Zelf bouwen!

Nu met 50% korting! GUPPYPRIJS

Hondenkussen Comfort 100x70cm Normaal 39.95 Nu met 50% korting voor 19.95

19,

95

GUPPYPRIJS

Konijnenhok Bouwpakket Van 89,95 voor 49,95

speciaalzaak De grootste dieren nd! van Midden-Nederla

Kat tenbak Prima Sfusa Frisse zomerkleuren! Van 18,95 voor 9,95

9,95

spor t-shop De grootste hengel nd! van Midden-Nederla

Dierenspeciaalzaak ‘t Guppy • Schaapsweg 55 - 59 • Ede

www.guppy.nl • t. 0318 693 078

49,

95

GUPPYPRIJS

Hengelsportshop ‘t Guppy • Schaapsweg 32 • Ede Volg ons op:

www.hengelsport-shop.com • t. 0318 693 078


16 5 MEI DE EVACUÉ Dina van Guilik-van de Peppel

‘We liepen toen helemaal van Veenendaal naar Lichtenvoorde’

D

ina van Guilik van de Peppel (geb. 1930) is een geboren en getogen Wageningse. Ze was getrouwd met wijlen Cees van Guilik, een legendarische sportjournalist uit Wageningen. Ook zij herinnert zich vooral de langdurige evacuatie van Wageningen in de jaren 1944-1945, toen ze ongeveer 14 jaar oud was. „Toen we in 1944 weg moesten,

zijn we eerst naar Veenendaal gegaan, ik denk lopend. Mijn vader en moeder, mijn negen jaar oudere broer en zijn verkering en ik namen alleen maar wat kleren mee.” „Ik kwam bij een echtpaar met twee kinderen, mijn ouders zaten een paar huizen verderop. Ik was erg gericht op mijn vader en moeder, maar het ging toch prima. Ik had een eigen bed en at met die mensen mee.” „Ik denk dat ik ook wel in de rij

䡵 Oktober 1944: Wageningers evacueren. foto Gemeentearchief Wageningen

heb gestaan bij de kerk op de markt, waar eten werd uitgedeeld. Overdag was er verder helemaal niks te doen. Na een tijd-

je zijn we naar de ouders van het meisje van mijn broer gewandeld. Dat was ver weg, helemaal in Lichtenvoorde in het oosten

van de Achterhoek.” „Die ouders van het meisje van mijn broer hadden drie kinderen, en daar hebben we als gezin Van de Peppel tot het eind van de oorlog bij ingewoond. Ik ging niet naar school en zat vaak bij de buren, die hadden een manufacturenzaak - al was er niks meer te krijgen - en kleine kinderen waar ik toen veel mee speelde.” „Ook daar hadden we genoeg te eten. Van spanningen en ruzies, omdat je met zoveel meer mensen in een huis woont heb ik verder in Lichtenvoorde niks gemerkt. Ze vonden het eerder zielig dat wij niet gewoon thuis konden wonen.” Yvonne de Hilster

Lege frontstad tweemaal in puin door eigen vuur Geen stad in Nederland is in 1940 en 1945 tweemaal zo grondig verwoest door eigen vuur als Wageningen. En toch oogt de stad, net zoals eveneens verwoeste steden als Middelburg en Rhenen, ouderwets-gezellig. Met dank aan de architecten van de Delftse School die de wederopbouw leidden. door Eric Wijnacker

H

et is geen benijdenswaardig unicum. Frontstad Wageningen is gedurende de oorlog als enige Nederlandse stad tweemaal langdurig geëvacueerd geweest en tweemaal voor een flink deel in puin geschoten. Grotendeels door ‘eigen vuur’, in 1940 door de Nederlandse en in 1944-45 door de Britse artillerie die vanuit de Betuwe de Duitse bezetters bestookten. Drs. E. J. van Ginkel, kenner van de laatste wereldoorlog die ook voor de Bosatlas van de Nederlandse geschiedenis de oorlog beschreef, beschrijft dat unieke en droeve oorlogslot van Wageningen in het recent verschenen kloeke boekwerk Geschiedenis van Wageningen. Met als positief aspect dat beide evacuaties en de tweevoudige vernieling relatief weinig dodelijke slachtoffers hebben geëist. De stad was, terwijl de granaten vielen, beide keren een spookstad waar alleen militairen waren. Het lag overigens voor de hand dat Wageningen frontstad zou worden. In 1936 nam Nederland het besluit om de zwaar verwaarloosde Grebbelinie toch weer op te tuigen. Een groot deel van de Gelders-Utrechtse Vallei kon eenvoudig onder water gezet worden. Alleen grote delen van Wageningen en de Grebbeberg zouden droog blijven, dus iedereen wist dat de Duitsers, als ze zouden komen, via Wageningen zouden naderen. Generaal Van Voorst tot Voorst besloot twee sterke infanterieregimenten, 8 en 19 R.I., in Wageningen en Rhenen te stationeren. De infanteristen kwamen vrijwel allemaal uit Gelderland. Geldersen waren volgens de generaal ‘een goed slag soldaten dat reeds had uitgemunt bij Waterloo’. Toen de Duitsers op 10 mei 1940 echt kwamen werd ’s ochtends het bevel gegeven om frontstad Wageningen te evacueren. Ruim 12.500 inwoners werden in een paar uur ingescheept op 32 Rijnaken die vervolgens de Rijn afzakten richting Rotterdam. De schepen vervoerden voorheen steenkolen en cement: sindsdien weet iedere Wageningen wie de ‘zwarte’ en wie de ‘witte’ Wageningers waren.

Vanwege het bombardement op Rotterdam bleven duizenden Wageningers dagenlang op de schepen. Vanaf de Grebbeberg schoot de Nederlandse artillerie op de stad Wageningen. Toen de meeste Wageningers in 1940 na ruim een week terugkeerden lag de stad in puin. Arnhemmers en Nijmegenaren zamelden meteen 132 ledikanten, 175 matrassen, 82 paar mannen- en 203 paar vrouwenschoenen in voor de getroffen Wageningers. Rond 15 mei 1945, na acht maanden evacuatie, lag de stad er nog beroerder bij toen de evacués terugkeerden. Er was geplunderd en maar liefst 3.400 woningen hadden forse schade opgelopen. De net herbouwde toren van de Grote Kerk op de Markt was net voor de bevrijding door de Duitsers nog snel even opgeblazen. Na de militaire strijd werd er slag geleverd door architecten. Modernisten dolven het onderspit. Architect A. Kraayenhagen, aanhanger van de Delftse School, mocht Wageningen een in baksteen vorm gegeven stadscentrum in plaats van in beton gegoten herrijzenis gunnen. De meeste Wageningers zijn ook met de afloop van deze strijd, inmiddels een mensenleven geleden, gelukkig.

䡵 Wageningen, de verwoestingen in mei 1940. Nederlandse artillerie schoot vanaf d

Het 382 pagina’s tellende boek Geschiedenis van Wageningen kost 39,90 euro en is te koop bij de boekhandel. Info via www.uitgeverijblauwdruk.nl

DE DELFTSE SCHOOL 䢇

De Delftse School was een traditionalistische ‘historiserende’ architectuurstroming, rond de Delftse architect Granpré Molière. Met aan de Gouden Eeuw ontleende zaken als het gebruik van baksteen en klok- en trapgevels en hoge daken met veel dakpannen. In Wageningen werd zowel na 1940 als na de nieuwe verwoesting in 1944/1945 volgens deze principes gewerkt. Net zoals in andere zwaar door de oorlog getroffen plaatsen als Rhenen, Tiel, Ochten, Scherpenzeel en Middelburg. Modernere bouwkundigen hekelden deze architectuur van ‘snoepwinkeltjes en achttiende-eeuwse arbeiderswoningen’, maar ze pleitten vergeefs voor nieuwe zakelijkheid en meer gebruik van beton. 䡵 De Wageningse

Markt in 2013, de wederopbouw conform de architectuur van de


5 MEI 17

DE GELDERLANDER ZATERDAG 4 MEI 2013

DE EVACUÉ Ton Steenbergen

‘Met twee kinderwagens gingen we wandelend naar Bennekom’

T

on Steenbergen (geboren 1932) is een begrip in zijn geboortestad Wageningen. Hij heeft menig boek over de Wageningse historie, niet in het minst over de oorlog laten verschijnen. Hij kan putten uit eigen ervaringen. „Op 29 september 1944 zijn we als gezin met twee kinderwagens naar Bennekom gelopen. Na tien dagen in de consistoriekamer van een kerk, zijn we via

De Kraats in Veenendaal geraakt. Omdat het daar overvol was, zijn we met paard en wagen afgevoerd naar Leersum.” „Bij een fruitboer in de schuur werd plek gemaakt om te slapen. Het eten van de gaarkeuken vulden we aan met fruit. Begin november moesten we weg. We vertrokken richting Zeist, en hadden onderweg nog een vrolijke avond met een paar Limburgers. „In Maarssen werd ons een lege woning toegewezen, die

䡵 1944:

Wageningers verlaten hun stad in allerijl. foto Casteelse Poort

eerst werd gereinigd van ongedierte. We hebben er goed honger geleden, en een broertje van mij is er nog uit de Vecht gevist.

In januari, het was ijskoud, werden we weer opgejaagd. Met paard en open wagen reden we naar Vinkeveen. Daar werden

de Grebbeberrg de stad in puin om de Duitse opmars te vertragen. Alle inwoners werden op 10 mei geëvacueerd. fotocollectie Museum de Casteelse Poort Wageningen

Delftse School is intact gebleven. foto Tamara Reijers

we allemaal in één straat ondergebracht. Ik ging met mijn zusje naar een boerderij. Het was daar heel best en wende snel. Mijn zusje sliep bij de dochter in de bedstee, ik met de zoon in het grote bed. Op de boerderij speelde ik met de geitjes. Elke dag liepen we een half uur naar de school in het dorp. Omdat het gezin waar mijn ouders zaten hun eten eigenlijk niet wilden delen, terwijl er genoeg was, verhuisden mijn ouders in februari naar twee vrijgezelle broers met een boerderij en kruidenierswinkel een dorp verderop. Eens in de drie weken liepen we na de kerk met onze ouders mee, en dan ’s avonds weer een uur naar huis. Je nam het zoals het kwam.” Yvonne de Hilster


Uit de kast, op de bank of aan de tafel komen? Matser maakt uw keuze graag moeilijk met grote collectie aantrekkelijk geprijsde prachtig vormgegeven topmerken! Bijvoorbeeld de tafels Jelle, Klaas en Hindrik van Pilat, tot 14 juni 15% korting.

Of de DS-167 (of DS-3 of DS-60) bank van De Sede.

Een vintage Treku kast uit Spanje.

Plantsoen 60, 6701 AS Wageningen, T 0317 419 007, www.matser.nl ’s maandags gesloten

BEZOEK HET AIRBORNE MUSEUM IN OOSTERBEEK Jong en oud beleven de Slag om Arnhem zélf in de Airborne Experience. Kijk, luister en ervaar!

Airborne Museum ‘Hartenstein’ Utrechtseweg 232, 6862 AZ Oosterbeek t: + 31 (0) 26 333 77 10 e: info@airbornemuseum.nl i: www.airbornemuseum.nl • Like ons op Facebook

• NIEUW: de Tom & Katja familieroute • bekijk ook de evenementenkalender


JAN BAARS

INTERIEURS

Het Liposuctie alternatief nu ook bij jou in de buurt ! Thermo-Cryolipide (Cryolipolise) Dé oplossing voor Man én Vrouw

PVC VLOEREN!

voor

Na slechts 1 behandeling tot 22% reductie in onderhuids vetweefsel

GELEGD, GELIJMD EN GEËGALISEERD

€ 42,50 p

er m

(adviesv e € 55,95 rkoopprijs p e r m 2)*

na Na

Voordelen Cryobehandeling:

2

* Vet definitief weg In slechts 3 behandelingen definitief van uw probleemzones af, zoals op buik, billen en benen met Thermo-Cryolipide

* Gemiddeld slechts 3 behandelingen * Voor Vrouwen én Mannen * Geheel pijnloos * Geen operatie * Zeer veilig en effectief

10

IN KLEUREN! * Vraag naar onze voorwaarden.

P a t r i m o n i u m l a a n 46 -4 8 , 3 9 0 4 A E Veen en d a al | Te l. (03 18 ) 52 28 66

W W W. J A N B A A R S I N T E R I E U R S . N L

* Geen bijwerkingen

De nieuwste uitvinding op het gebied van plaatselijke figuurcorrectie voor het definitief verwijderen van vetcellen d.m.v. onderkoeling.

* Geen herstelperiode * Betaalbaar

Maak vandaag nog een afspraak voor een gratis en vrijblijvend intake gesprek.

Tel: 088 - 81 22 340 Molenstraat 202, Ede

Wordt de zorg straks uw eigen zorg? Er bestaat veel onduidelijkheid over de nieuwe AWBZ regeling. Met name over de vraag in hoeverre voor het verkrijgen van zorg op het eigen vermogen moet worden ingeteerd en of dit voorkomen kan worden, bijvoorbeeld door het schenken aan kinderen. Wij hebben onze specialisten voor u klaarstaan om uw vragen te beantwoorden. Neem gerust contact op voor het maken van een afspraak. Wij willen u graag helpen! www.vpvanotarissen.nl

BENNEKOM 0318 - 41 81 81

|

EDE 0318 - 685 672

|

LUNTEREN 0318 - 48 31 51

|

WAGENINGEN 0317 - 427 000


geometrische vormen en frisse prints: een must have voor deze zomer!

VRIJHEID BLIJHEID desteijn Bij Blij

3500 M2 WINKELPLEZIER In Tiel staat het eerste stijlmodehuis met een winkelvloer van 3500 m2. Wij voeren 220 exclusieve modemerken, waaronder Supertrash en Hugo Boss voor de dames, Paul & Shark, Gant en Eduard Dressler voor de heren. Onze medewerkers adviseren u graag zodat u op en top gekleed het nieuwe seizoen in kunt gaan. Bij Blijdesteijn slaagt u altijd.

VOORSTADPROMENADE TIEL BLIJDESTEIJN.NL

gekleurde broeken zijn de trend, voor zowel de damesals de herenmode

Bevrijdingsbijlage  

Bevrijdingsbijlage 2013

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you