Issuu on Google+

Om de aardetehelen, moet je eerstjezeHhelen. En jeheelt jezelf doorvoor de aardete zorgen.

Dat is het uitgangspunt van milieubeweglng DeepEcology. Geertje Couwenbergh het werk van een van hun bekendste

woordvoerders, Thich Nhat Hanh.

sa I happinez

duilil in


$ï, Ird

\


.-í ȧj

!v+a

.\r§

, ,.'Ö\

elke stap die we zetten, bewegen we ons

I niet meer te ontkennen: onze wereld zit in de problemen. IJskappen smelten, bossen verdwijnen, zeeën zijn grotendeels leeggevist, overstromet Yalt

voort als een organisme, als de kosmos, en al onze voorouders bewegen en lopen met ons mee. Niet alleen onze voorouders, maar ook onze kinderen bewegen

,

met ons mee.' Ikzelfkan die waarheid van verbondenheid, van inter-zijn nog wel bijbenen in het voorbeeld van de maïskorrel en de maisplant. Maar me één voelen met stenen en wolken gaat me iets lastiger af als

BESTAANSVORMEN 'Stel je voor dat we een maïskorrel

plan-

voelen dat wij het bos, de rivier en de ozonlaagzíjr.' Hlj noemt dit ook wel het

ten in de vochtige aarde. Na ongeveer een week zal de maïskorrel ontkiemen. Drie dagen later zouden we de maïskiem kunnen vragen: 'Lieve plant, herinner je je de tijd toen je nog een maïskorrel was?' De plant is het misschien vergeten, maar omdat wij opgelet hebben, weten we dat het jonge plantje daadwerkelijk uit de maïskorrel is gekomen. Wanneer we naar de plant kijken, zien wehet zaadje niet meer en kunnen we denken dathetzaadje gestorven is. Maar het zaadje is niet gestorven; het is een plant geworden. Als je in staat bent om de maïskorrel in de maïsplant te zien dan bezit je wijsheid. Je maakt geen onderscheid tussen het zaadje en de plant. Je ziet daÍ ze inter-zijn met elkaar, dat ze hetzelfde zijn. )e kunt niet het zaadje uit de plant halen en ook kun je niet de plant uit het zaadje halen. Als je diep kijkt naar de jonge maïskiem dan kun je de maïskorrel zien, nog steeds in leven, maar in een nieuwe verschijning. De plant is de voortzetting van de zaadkorrel. Zo is het ook met ons. In onze vorige levens waren we stenen, wolken en maïsplanten. Dit is niet alleen boeddhistisch; het is feitelijk en wetenschappelijk bewezen. Wij mensen zijn een jonge

besefvan inter-zijn. Wat dat cruciale besef is, legt hij in zijn boek'Wat de wereld

soort. We waren mineralen, we waren planten en nu zijn we mensen geworden.

nodig heeft' uit aan de hand van de maïskorrel en de maïsplant.

We moeten ons onze vorige bestaansvor-

ingen, droogte en orkanen teisteren de continenten. Een klimatologische crisis is niet langer iets wat dreigt; het is officieel volop aan de gang. Voor meer dan twintigduizend planten- en diersoorten die jaarlijks uitsterven is het zelfs al te laat. De toenemende mate waarin we worden

geconfronteerd met deze feiten doet mij persoonlijk fl ipperkasten tussen woede, ontkenning en wanhoop. Terwijl ik weet dat dit nu niet de beste uitgangspunten voor verandering zijn. Volgens Thich Nhat Hanh, een Yan de bekendste bepleiters van een nieuwe, diepe vorm van ecologie, moeten we het juist hebben van inzicht, liefde en moed. Volgens de 86-jarige dichter, Ieraar, monnik en mensenrechtenactivist zijn we in de problemen gekomen door het geloof in een klein, afgescheiden Ik. Dit kleine Ik voelt zich niet langer verbonden met andere wezens. 'Willen we de huidige situatie op aarde veranderen dan moeten we weer ons échte, grote zelfworden en

60 I happinez

men herinneren en bescheiden zijn. Bij

de bank een soap kijk ofdoor de suPermarkt heen raas om een magne-

ik op

tronmaaltijd te scoren. 'Eén Zijn Met Alles is prima, maar nÍ even niet,'denk ik als ik mijn dagelijkse boel van werk, geld en relaties bij elkaar probeer te houden. Ik geneer me ervoor, maar ik ben vaak gewoon te druk om de wereld te redden. Dat die houding consequenties heeft voor het ecologisch welzijn van de aarde, voel ik wel. Ergens in mijn linker kleine teen voel ik dat ik mijn kop in het zand steek wanneer ik de gewone sojamelk kies - lekker goedkoop - in plaats van de biologische variant. Of wanneer ik zogenaamd onbezorgd het vliegtuig in stap voor een workshop in Turkije.

Mijn schuldgevoel onderdruk ik, want waar moet ik beginnen?

WIJ ZIJN DE NATUUR Volgens Thich Nhat Hanh, door zijn

studenten ook wel liefkozend Thay genoemd, begint'deep ecology' met het leren kennen van je geest. Van de merkwaardige gewassen die we daar telen is een van de meest giftige het onderscheid dat we maken tussen onszelf en 'de natuur'. Volgens Thay praten en denken we

natuur alsof we er uitmaken. Het is een plek

steeds meer over de geen deel van

die je opzoekt op vakantie ofop een zondagmiddag; waar je komt voor rust en schoonheid. De natuur is het bos, de bergen, bergstroompjes en dieren. Een


\t

4a Drie,oefeningen

om

DUU

,,.\§

aa

jezelf ert de.aarde.te. he Jen

lfet werk van Thich t{hat Hanh zit uol prachtige en praktische manieren om je inter-zijn te yoelen en praktisch te maken. Dit ziin enkele van mijn Íavorieten. Ze worden vooraf. gegaan door gatha's, korte versies die ie eraan herinneren dat het alledaagse alles is wat je nodig hebt om met verbazing en dankbaarheid te leven. zakers van watervervuiling; afvalstoffen afkomstig van

l{ater. en zon f,aten dele.pfanten grgeien. Als de.regen va:r nededogen negrdaaft verandert zelfs de-:woestijn in een vr:uchtbaar. gebied. Zelfs al weten we waar ons water vandaag komt, verwonderen doen we ons er bijna nooit over. Íoch is water het dragende beginsel van alle leven op aarde. Ons lichaam bestaat voor meer dan zeventig procent uit water, Water is de balsem van mededogen. Het heeft de kracht alles tot leven te wekken. Regen zorgt ervoor dat gewassen groeien en beschermt ons tegen de honger. De bodhisattva (de traditionele naam van iemand die zorg draagt voor het welzijn van alle voelende wezens, G.C.) van

mededogen wordt vaak afgebeeld met een

vaas water in haar linker- en een wilgentak in haar rech-

terhand. Ze besprenkelt ons met mededogen en haar geneeskrachtige water revitaliseert onze harten en geesten als deze onder lijden gebukt gaan, Als we planten water geven, daalt er een regen van mededogen op de planten neer. Als we onze tuin besproeien, geven we de hele aarde water. Als we onze p anten hierbij toespreken, spreken we ook onszelf toe. llet gevoel van vervreemding waaronder tegenwoordig zoveel mensen gebukt gaan, wordt veroorzaakt door een gebrekkig besef van de onderlinge afhankelijkheid ,,,an alle dingen. We staan niet los van de maatschappij cf van wat dan ook. Planten water geven en daarbij mededogen voelen en de onderlinge verbondenheid ervaren, is een fantastische meditatieoefening.

Dit Coor.

voedseJ maakt me.duictelijk dat ik het he Je,r,rniversram geflrggen word.

i.l ;'neer dan 2000 jaar leven veel boeddhisten als vegei-riërs om hun mededogen met dieren te verdiepen. rl.centelijk zijn we erachter gekomen dat de overstap i.riar een vegetarisch dieet mogelijk een van de meest .irectieve middelen is om het wereldwijde voedseltel:ort en de opwarming van de aarde tegen te gaan. De t'ic,-industrie zorgt voor het leeuwendeel van de schade ;:i' ons mllleu en is verantwoordelijk voor een kwart tí3i' a e uitstoot van broeikasgassen. Dieren die voor c':nsumptie worden gefokt zijn de voornaamste veroor-

fokkerijen en slachthuizen komen in de rivieren, de beekjes en het drinkwater terecht. Kostbaar tropisch regenwoud dat onze planeet tegen opwarming beschermt en als onderkomen dient voor vele plantenen diersoorten op aarde, wordt in brand gestoken en geschikt gemaakt voor veeteelt. Als je met aandacht naar een stukje vlees kijkt, besefje hoeveel water en graan er nodig is geweest om dat ene stukje voort te brengen. Vlees eten maakt ons medeverantwoordelijk voor klimaatverandering, ontbossing van de aarde en vervuiling van water en lucht. De simpele overstap naar een vegetarisch dieet betekent een grote bijdrage leveren aan het gezond houden van de aarde, We hebben geluk dat we vegetarisch kunnen eten, want we weten dat we het niet nodig hebben om vlees van andere soorten te eten om in leven te kunnen blijven. Als je niet helemaal zonder vlees kunt, kun je altijd nog besluiten minder vlees te eten. Ook dan verkleinen we onze mondiale voetafdruk met sprongen.

In het afvaf, zie,ik een roos. In de.r.oos zie.ik het afvaf. Alfes verandert zonder. ophoudeyr" Ze Jfs

onver€ankeliJkheid

ver€ankefijk.

is

Alles wat we weggooien - of het nu in de vuilnisbak be-

landt of wordt gerecycled - kan verschrikkelijk stinken. Toch kan hieruit de beste compost voor de tuin ontstaan, De heerlijk geurende roos en het stinkende afvalzijn twee kanten van hetzelfde bestaan. Zonder het een kan het ander er niet zijn. Alles verandert voortdurend. Na een dag of zes begint de roos te verwelken en verdwijnt zij op de afvalhoop. Na zes maanden verandert het afval

weer in een roos. Als we praten over vergankelijkheid bedoelen we dat alles voortdurend verandert. Als we met aandacht kijken, kunnen we in één ding de hele kosmos zien. Als we oog hebben voor de onderlinge verbondenheid en continuiteit van alle dingen, zal verandering ons niet van ons stuk brengen. ln het leven van het individu is niets permanent; het enige wat continueert, is het leven zelf. Als we ons met het leven zelf identificeren en boven de grenzen van een afzonderlljke identiteit uitstijgen, zullen we in staat zijn het blijvende in het vergankelijke te zien, de roos in het afval.


DUURZAAM LEVEN

*

t,:',

c,

, door haar problemen te ontkennen. Het ahernatief is dus stoppen met ontkennen. Het alternatief is de Geertje-golf zien in diepe relatie tot het water. Het alternatief is groot leven, in plaats van klein. Groot

plastic fles, een volle trein en een tankstation vallen niet binnen dat plaatje van natuur. Sterker nog, gaan we juist niet de natuur in om bij te komen van al dat onnatuurlijke? We willen zelfs best de natuur beschermen door er een hek omheen te zetten en maandelijks een bedrag te storten op een rekening van iemand die de natuur namens ons beschermt. Maar als je er even over nadenkt, is die natuur niet iets watje kunt bezoeken of beschermen. Dat komt omdatie er ten diepste deel van uitmaakt. En niet alleen jij en ik, maar ook onze olieraffinaderijen en petflessen. De natuur is meer dan een decor waarvoor ons menselijke drama zich afspeelt. We zíjn dit decor, zoals bladeren onderdeel zíjnvan een boom. Echte, diepe zorgdragen voor de natuur begint volgens Thay met dit inzicht.

DE GOLF EN HET WATER Oké, wij zíjn de aarde.Ik inter-ben, Het volgende inzicht dat volgens Thay wortel moet schieten in de ecologie rran onze geest is dat van vergankelijkheid. Als onderdeel van de aarde draaien we namelijk ook mee in haar cirkels van geboorte en dood, van samenkomen en uiteenvallen. Een bekende metafoor die Thay hiervoor geeft, is die van een golfen het water. Een golf vormt zich, rijst op uit het water en valt uiteindelijk terug in dat water. De

golfkan hoog oflaag zijn, krachtig of zwak, maar het water is onveranderlijk. Tegelijkertijd is de golfook niets anders

dan water. ]e kunt je leven zien als een golf die opkomt en neervalt. Maar je kunt je ook realiseren dat je het water bent. So far, so good. Ook deze metafoor kan ik in een filosofische bui - liefst met cocktail op het Turkse strand - best omarmen. Maar vertaald naar mijn

dagelijks leven is dat best pittig. We hebben namelijk precies de neiging om het water te vergeten en alleen de golfte zien, ons losse leventje. Ik, de Geertje-Golf. En op de Geertje-golf is maar één ding zeker: ik zal ouder en steeds zieker worden en uiteindeliik ga ik dood. En alles en iedereen wat me dierbaar is gaat ook dood. Tot zover het cocktail happy hour.

leven betekent in dit geval je openstellen voor je totale verbondenheid - en vergankelijkheid - met alles wat leeft. En dat kan alleen door je eerst open te stellen voor je eigen gevoelens van angst en machteloosheid. Pas dan kun je met ecologische

problemen dealen. Of beter gezegd, je heelt die ecologische problemen door jezelf te helen. En andersom. Het is een package deal. Zodra je die deal met zachtheid én moed omarmt, kun je volgens Thay de radicale vergankelijkheid en schoonheid van je leven, van hét leven waarderen. Die waardering leidt tot een vanzelfsprekend verlangen om te zorgen voor dat leven. Want zoals mijn voorouders en leraren voortleven

in mij, zullen de generaties kinderen, planten en insecten waar ik onvermijdelijk in verander, mij voor altijd doen voortleven. Aan mij de taak om in te vullen in wat voor wereld zij - enwij zullen leven. Dat gaat deep.

&

GROOT LEVEN Alleen de zelfbenoemde Geertje-golf zien en niet het water waaruit die golf oprijst en waarin ze terugvalt, is mijn garantie voor een kleín en angstig leven, Het is bovendien onrealistisch en heeft een gigantisch effect op de ecologie van de aarde. Als ik namelijk niet eens kan omgaan met mijn angst en wanhoop over de simpele waarheid van mijn eigen vergankelijkheid, hoe kan ik dan omgaan met ecologische destructie? Logisch dat ik dan liever m'n kop in het zand steek en op de Geertje-golfblijf surfen. Met een gigantische voetafdruk op de ruggen van andere wezens, Maar zoals een andere zenletaar, Norman Fisher, zegt, kun je geenvrede vinden in een problematische wereld

BEELD

HOLLANDsE HOOGTE (PORTRET)

MEER WETEN?

*

*

De boekfragmenten zijn aÍkomstig uit Thich Nhat Hanhs

boek'Wat de wereld nodig heeft: een boeddhistische visie op het behoud van de aarde' (Ten Have, 2009). Thich Nhat Hanh geeft van 4 tot 9 juni een retraite vlak bij Keulen. Voor meer informatie zie www,oandacht.net

happinez I a::

I


Thich Nhat Hanh door Geertje Couwenbergh in hpnz 2013