{' '} {' '}
Limited time offer
SAVE % on your upgrade.

Page 1

Uitgave van de Stichting Vrienden van Bronbeek

NOVEMBERDECEMBER

2019

BRONBEEKBULLETIN

1


Colofon

Bulletin van de Stichting Vrienden van Bronbeek Verschijnt 3x per jaar - nr. 125 Doelstelling van de Stichting Het wekken van belangstelling voor, alsmede het levend houden en zo mogelijk versterken van de historisch bepaalde verbondenheid tussen Nederland en landen overzee, in het bijzonder Indonesië, door voortzetting, aanpassing en uitbouwing van de tradities van het Koninklijk Tehuis voor Oud-Militairen en Museum ‘Bronbeek’. Donatie Natuurlijke personen minimaal € 20 per jaar. Rechtspersonen minimaal € 50 per jaar. IBAN rekeningnummer NL 89 INGB 0000 0009 40 t.n.v. de ‘Stichting Vrienden van Bronbeek’ Adres Velperweg 147 6824 MB Arnhem www.vriendenvanbronbeek.nl Administratie Velperweg 147 6824 MB Arnhem t: 06 4040 46 98 e: svvb1983@gmail.com Privacy De Stichting Vrienden van Bronbeek bewaart uw persoonlijke gegevens zorgvuldig en gebruikt deze alleen voor de daarvoor verstrekte doelen. Desgewenst verwijderen wij uw gegevens uit het bestand. Redactie Geertje Besselink-Boermann John Klein Nagelvoort Vilan van de Loo Foto’s Redactie, tenzij anders vermeld.

Aangestipt

Inhoudsopgave (nr. 125)

• Opgelet: we hebben nieuwe mailadressen: voorzitter@vriendenvanbronbeek.nl (Ronald Harmsma) vicevoorzitter@vriendenvanbronbeek.nl (Ton van Mastrigt) penningmeester@vriendenvanbronbeek.nl (Alec Went) website@vriendenvanbronbeek.nl (Geertje Besselink) redactie@vriendenvanbronbeek.nl (Vilan van de Loo) coordinator@vriendenvanbronbeek.nl (Hans Verbrugge) SVVB1983@gmail.com Vriendenadminstratie blijft voorlopig zo • Heeft u tips voor of vragen aan de redactie? Mail is welkom:redactie@vriendenvanbronbeek.nl Voor iedereen die graag op de hoogte blijft: bezoek de website van de Stichting Vrienden van Bronbeek: https://www. vriendenvanbronbeek.nl Facebook: https://www.facebook.com/vriendenvanbronbeek • Wat doet de commandant van Bronbeek eigenlijk ? Ontdek het zelf en volg hem op Facebook: https:// www.facebook.com/Commandant-KTOMM-Bronbeek-622476358175297/?fref=tag

• Agenda Activiteiten

• In en om Bronbeek Van het bestuur Vriendendag 2019

Herdenking

7

Plantenkalender Herdenking Slachtoffers Japanse Zeestransporten: ‘Ook burgerslachtoffers zaten op de hellships’ Postume erkenning Birma Siam en Pakan Baroe spoorweg Column De eerste van vier Bewoners

• Museum Bronbeek Tentoonstelling

16

Toean Stammeshaus tentoonstelling Lijst van schenkingen Objecten aangekocht door de Vrienden van Bronbeek

• Bij dit nummer 125 van het Bronbeek Bulletin ontvangt u een acceptgirokaart voor het nieuwe jaar. U ziet dat we de minimale jaarlijkse bijdrage hebben moeten verhogen. Van € 17,50 naar € 20,00. Ook wij ontkomen niet aan prijsverhogingen. Een jaar loopt van januari tot januari. Voor dit bedrag ontvangt u het Bronbeek Bulletin en gratis toegang tot Museum Bronbeek. En u weet dat u ook bijdraagt aan het instandhouden van alles dat des Bronbeeks is. Voor ons bent u meer dan een donateur. Voor ons bent u een Vriend.

• Van het bestuur Bestuurswisselingen

Bestuurswisseling

4

5 6 6 7 11 12 13 15

16 18 19

21

21

Druk en vormgeving De Bunschoter (www.debunschoter.nl)

2

NOVEMBER/DECEMBER 2019

BRONBEEKBULLETIN

3


Agenda Hieronder een greep uit het aanbod van Bronbeek. Voor het laatste nieuws en onverwachte wijzigingen: even kijken bij de Agenda op onze website: www.vriendenvanbronbeek.nl

16 februari 2020 Lezing door Anton Stolwijk: Atjeh aanvang 14.00 uur De oorlog in Atjeh (1873-1942) is een van de grootste en langdurigste uit de Nederlandse geschiedenis. Zij kostte naar schatting aan zeker 100.000 mensen het leven. Hoe kan het dat dit conflict nagenoeg volledig uit onze geschiedenisboeken is verdwenen? Anton Stolwijk reisde anderhalf jaar lang door Atjeh op zoek naar het antwoord op deze vraag. Hij schreef daarover het boek ‘Atjeh. Het verhaal van de bloedigste strijd uit de Nederlandse koloniale geschiedenis’ (2016). Dat werd onder andere genomineerd voor de ECI Literatuurprijs en de Bob den Uyl-prijs. In zijn lezing neemt hij je mee naar het verleden én het heden van de Atjeh-oorlog. De lezing wordt georganiseerd in samenwerking met Volksuniversiteit Arnhem. De toegangsprijs (inclusief museumentree) is € 15. Inschrijving is noodzakelijk via www.volksuniversiteitarnhem.

Rondleidingen Enthousiaste gidsen vertellen opmerkelijke details en interessante weetjes. Welke rondleiding wilt u? Binnen door het museum: U reist door de geschiedenis van Nederlands-Indië vanaf 1600, buiten over het landgoed of een rondleiding voor kinderen? U ontdekt de betekenis van de gebouwen en monumenten. Een gids kost € 25 voor een groep van maximaal 15 personen. Reserveer minimaal 3 weken van tevoren via de website. Hierop kunt u ook speciale wensen aangeven. Uw aanvraag gaat door als er een gids beschikbaar is op de door u gewenste

4

Dit zijn de data:

dag en tijdstip. U wordt uiterlijk 1 week voorafgaand aan de rondleiding geïnformeerd. https://www.defensie.nl/onderwerpen/bronbeek/over-bronbeek/groepsbezoek/reserveringsformulier-groepsbezoek

Vaste tentoonstelling: ‘Het verhaal van Indie’ Het Verhaal van Indië is een overzichtstentoonstelling over de geschiedenis van de Nederlandse koloniale aanwezigheid in Zuidoost-Azië. De nadruk ligt op de Tweede Wereldoorlog en de dekolonisatie. Naast de gevolgen voor de Indische gemeenschap komt ook het militaire optreden van de Nederlandse koloniale machthebbers aan de orde. (tot 2021)

Voor de jeugd: museumspeurtocht Dinsdag t/m zondag In je eigen tempo zwerf je over het landgoed en ontdek je onbekende plekjes. Leeftijd 8 t/m 12 jaar. Gratis routekaart bij de receptie 10.00 tot 17.00 uur. Weet jij hoeveel kanonnen in het museum staan? En weet je waarom uniformen er zo indrukwekkend uitzien? Er zijn speurtochten voor 6-9 jaar en voor 10-12 jaar.

Gamelan

Openbare repetitie op zondag Twee maal per maand bespeelt de groep Kusumo Budoyo de gamelan. U kunt deze openbare repetities bijwonen op zondagen in de maanden september t/m juni. Informeer vooraf naar de actuele datum via (026) 376 35 55

Themazondagen seizoen 2019-2020 Het jaarthema, de data en afzonderlijke thema’s voor de Themazondagen 2019-2020, inmiddels het dertiende seizoen, zijn bekend. Het jaarthema is ‘75 jaar bevrijding; herdenken, herinneren en vooruitkijken’.

NOVEMBER/DECEMBER 2019

10 november 2019: 19 januari 2020: 23 februari 2020: 22 maart 2020:

Herdenken Herinneren Vooruitkijken Wederopbouw en zorg

Kaarten € 29,50 p.p. inclusief koffie/thee met spekkoek en Indisch buffet. Of een passe-partout voor € 88,50 (4 Themazondagen voor de prijs van 3).

De Themazondagen vinden plaats in Reünie- en Congrescentrum Kumpulan op het landgoed Bronbeek te Arnhem van 11.00 tot 15.00 uur. De Themazondagen worden georganiseerd door een samenwerkingsverband van de stichtingen Indisch Erfgoed Apeldoorn, Klein Bronbeek, Kumpulan en Museum Bronbeek.

Van het bestuur Uitslag prijsvraag: waar en wat is dit?

Nieuwe prijsvraag: wie herkent dit?

Het goede antwoord was: de deurklopper en het nummer op de deur van het voormalig wachthuisje bij de entree van KTOMM Bronbeek. In de jaren 1854-1856 liet koning Willem III de villa verbouwen en het park verfraaien. Aan de ingang van het landgoed verrees een wachthuis naar ontwerp van Henri Camp (18211875). Aanvankelijk had het een open portaal. Voor de muren zijn gele en rode bakstenen gebruikt. Het leien dak is afgezet met een houten sierlijst. In 1904 kreeg het huisje een aanbouw. Er waren weer meerdere goede inzendingen en bijzonder leuke reacties. De winnaar is door loting bepaald en is geworden Katja de Jong. Gefeliciteerd, Katja.

Als tip: de adelaar is niet ver weg.

BRONBEEKBULLETIN

Stuur uw inzendingen naar: redactie@vriendenvanbronbeek.nl Onder de goede inzendingen verloten we de vuistdikke catalogus Museum Bronbeek.

5


In en om Bronbeek Vriendendag 2019 Was u er ook bij? Bij de jaarvergadering van de Stichting Vrienden Van Bronbeek (SVVB) heeft u als donateur/Vriend de gelegenheid om mee te praten en mee te denken over onze activiteiten en plannen. Altijd goed om erbij te zijn en uw betrokkenheid in de praktijk te brengen. Rond de jaarvergadering was door Hans Verbrugge als coördinator Vriendendag een feestelijk programma opgezet met lezingen, muziek en een doorlopende kookworkshop. Het museum opende de deuren, op het grasveld stonden KNIL’ers, het was een bijzondere dag. Fotograaf Rob Kleering van Beerenbergh maakte een visuele impressie.

Plantenkalender Op 27 juni heeft burgemeester Ahmed Marcouch, burgemeester van Arnhem samen met comman-

dant Bronbeek, de Bronbeek plantenkalender onthuld. De traditionele plantenkalender is een paar weken geleden ingeplant door tuinman Henri Ziens, die ook bij de onthulling was. De bloemencompositie gedenkt 75 jaar Slag om Arnhem en toont links het lichtblauwe gevleugelde paard Pegasus, beeldmerk van de Britse 1ste Luchtlandingsdivisie, die tijdens Market Garden nabij Arnhem werd gedropt, Rechts de blauw-zilveren dubbelkoppige adelaar uit Arnhems stadswapen. Niek Ravensbergen heeft een blog geschreven over het ontstaan van de plantenkalender op Bronbeek: http://plantenkalender.blogspot.com/

Uw mening doet ertoe In het vorige Bulletin vroegen we uw mening over het blad en de Stichting. Dank voor degenen die klachten en complimenten stuurden. We

De burgemeester en de commandant

6

waren aangenaam verrast door mails die onthulden hoe lang de band met Bronbeek al bestaat. Wat de klachten betreft: we doen ons best, maar kunnen nooit iedereen elke keer aandacht geven. Hopelijk heeft u daar begrip voor.

Herdenkingen op Bronbeek Wie vijf minuten bij ons is, voelt het: hier denken we aan degenen die ons voor gingen. Bij de Herdenking Slachtoffers Japanse Zeetransporten op 15 september hield Rachel de Vries een bijzondere toespraak. Met haar toestemming publiceren we deze hier.

Ook burgerslachtoffers zaten op de hellships Dames en heren, lieve papa en tante Dési, Zes en vijf jaar oud waren Richard en Désirée de Vries toen ze op 18 maart 1943 werden verscheept met het hellship Rio de Janeiro Maru van Ambon naar Makassar op Celebes. Broer en zus. Mijn vader en mijn tante. Maar waarom zaten deze twee onschuldige, kleine kinderen van zes en vijfjaar oud op een hellship?  

Perkenier Het verhaal van de familie De Vries in Indië begint in 1837 als bakkerszoon Petrus de Vries, afkomstig uit het Friese Franeker, zich in Den Helder inscheept op een Hollands fregat. Na een zeereis van drie maanden wordt hij met zijn garnizoen gestationeerd op de Banda-eilanden, een eilandengroep in de Molukken. In 1840 huwt hij op Banda Neira de 14-jarige sergeants-majoor dochter Christina Melin, een jonge blom van Europees-Moluks bloed. Het huwelijk van Petrus en Christina wordt gezegend met zes kinderen. Eén van die kinderen is zoon Hermanus Petrus. Als deze zich met perkeniersdochter Petronella Leunissen in de echt verbindt, komt daarmee de nootmuskaat, het ‘geurend goud van Banda’, in de familie De Vries. Een perkenier is een planter van muskaatnotenbomen. In 1870 wordt hun zoon, mijn overgrootvader, Pieter Hermanus geboren. Pieter Hermanus treedt op volwassen leeftijd als perkenier in de voetsporen van zijn vader, en hij beheert twee nootmuskaatperken op Banda. In

Rachel de Vries (foto: Arjan Vrieze)

NOVEMBER/DECEMBER 2019

BRONBEEKBULLETIN

7


1907 geven hij en de 17-jarige Carolina Dorothea Leunissen elkaar het ja-woord. In dit gezin wordt mijn grootvader Hermanus Petrus in 1908 geboren. Hierna zien nog tien kinderen het levenslicht. Rond 1930 ziet mijn overgrootvader zich genoodzaakt zijn oudste zoon Herman te vragen terug te komen uit Batavia. Dat doet mijn grootvader, en hij neemt het werk als perkenier van zijn vader over. Mijn oma Ernastine van der Mark wordt in 1911 in Soekaboemi op Java geboren als dochter van een Hollandse bakker en een inlandse vrouw uit de kampong. Mijn grootouders hebben elkaar leren kennen in Batavia. In 1932 trouwen zij op Banda Neira en ze krijgen 3 kinderen: in 1933 wordt Eric geboren, in 1936 mijn vader Richard en in 1937 Désirée. Ze groeien op in een paradijselijke omgeving, vol liefde en vreugde. Bezetting Maar de Japanners sparen in 1942 ook Banda Neira niet en op 19 april 1942 worden de Banda-eilanden bezet door een Japanse marine-eenheid.   De meerderheid van de Indo-Europeanen kon in voormalig Nederlands-Indië buiten de kampen blijven. Maar gezien de belangrijke positie die de perkeniers in de Bandansese samenleving innamen, werden mijn grootouders Herman en Ernastine met hun kinderen Richard en Désirée op 14 mei 1942 gevangengenomen en overgebracht van Banda naar op Ambon. Daar worden zij geïnterneerd in kamp Tantoei. Hun oudste zoon, mijn oom Eric, was niet bij hen, omdat hij voor zijn schoolopleiding al vanaf 1940 bij oma in Batavia verbleef. Op 15 februari 1943 worden na een bombardement op het Japanse munitiedepot naast het kamp alle vrouwen en kinderen verplaatst naar de Bethaniëkerk en de mannen naar de Adventskerk in Ambon-stad.   Vervolgens worden op 18 maart 1943 de mannen, vrouwen en kinderen verscheept naar Makassar op Celebes en komen zij uiteindelijk gescheiden terecht in interneringskampen: mijn opa in kamp

8

Pare-Pare en mijn oma met mijn vader en tante in kamp Kampili. Het transport van Ambon naar Celebes vond plaats met een Japans troepentransportschip, de Rio de Janeiro Maru. De vrouwen en kinderen bevonden zich, gescheiden van de mannen en jongens, in de ruimen van het schip. Gedurende het transport klonk diverse malen het alarmsein door het schip.  Het scheepsruim werd dan volledig afgesloten, pikdonker en geen enkele mogelijkheid tot ontkomen bij een eventuele torpedering. Het schip werd gevolgd door een geallieerde onderzeeër, die niet ingreep, omdat bekend was, dat er 300 vrouwen en kinderen en 150 mannen en jongens aan boord waren. Deze hellevaart duurde vijf dagen. Broer en zus, vijf en zes jaar oud, Richard en Désirée de Vries waren twee van die onschuldige, kleine kinderen op dit hellship. Bij aankomst in de haven van Makassar werden de vrouwen en kinderen, gescheiden van de mannen en jongens, in vrachtwagens vervoerd naar interneringskamp Kampili, een voormalig tuberculose sanatorium ten zuidoosten van Makassar. Ook hier zijn zij hun leven niet zeker, in juli 1945 wordt het kamp tweemaal gebombardeerd door Amerikaanse vliegtuigen; ze vluchten naar een noodkamp in een nabijgelegen bos.   Gedurende de drie en een half jaar interneringskampen was er af en toe een teken van leven. Een streng gecensureerde briefkaart met maximaal 50 getypte woorden en een handtekening werd via het Rode Kruis afgeleverd in Kampili en Pare-Pare. Als zo’n briefkaart met handtekening binnenkwam, dan wist je dat je partner en/of kinderen nog in leven waren. Op 15 augustus 1945 capituleert Japan. Maar pas op 16 september 1945 worden mijn oma, vader en tante bevrijd uit het boskamp en worden zij vervoerd naar Makassar. Daar worden zij herenigd met hun vader. Broer Eric volgt kort daarna vanuit Batavia.  

NOVEMBER/DECEMBER 2019

Overleefd Mijn vader en mijn tante hebben gelukkig de hellevaart op de Rio de Janeiro Maru en drie en een half jaar interneringskampen overleefd. Ze zijn vandaag hier: broer en zus Richard en Désirée de Vries, mijn vader en mijn tante van 83 en 82 jaar. Ze zitten hier vooraan. Mijn vader heeft lang gezwegen, maar sinds een paar jaar is hij gaan vertellen. Zo vertelt hij dat Australische torpedovliegers over het schip scheerden, de luiken van het ruim werden gesloten en zij als ratten in de val zaten. Met als gevolg dat hij uit angst niet meer kon spreken en eten ... Door de jaren heen begon ik me langzaam te beseffen wat voor trauma dit voor mijn vader was. In de voorbereiding op deze toespraak heb ik met mijn vader gesproken over zijn herinneringen aan de barre tocht met de Rio de Janeiro Maru. Mijn vader heeft die herinneringen - van hem als een

klein jongetje - voor mij op papier gezet. Op het monument voor de slachtoffers van de Japanse zeetransporten staan de woorden ‘Water wast de herinnering niet weg’. Dat water de herinnering niet weg wast, blijkt wel uit zijn woorden die ik nu graag met u deel. “Lieve Rachel, hierbij mijn herinneringen voor jouw lezing.  Begin 1942 na de inval van de Japanners zijn wij naar Ambon verscheept. Op welke wijze herinner ik mij niet meer. Ons kamp Tantoei werd door de Australische luchtmacht gebombardeerd. In het kamp zaten gevangengenomen Australische soldaten, burgervrouwen en hun kinderen, en gevangen burgermannen. Naast het kamp lag een wapen- en munitiedepot. Een bom viel dichtbij onze loods en mijn moeder werd levend begraven tot aan haar schouders. Zij kon er niet meer uitkomen en riep naar mij ‘pak je zusje

Tekening operatiekamer ‘kamp 2’ Pakan Baroe Sumatra’ F.A.R. de Jong 27.10.1944 (collectie Museum Bronbeek)

BRONBEEKBULLETIN

9


bij de hand en zoek je vader’. Huilend liepen wij de loods uit onder het geluid van ontploffende munitie. De mannen haalden het hek tussen het mannen- en vrouwenkamp omver en wij kwamen mijn vader tegen. Hij vroeg waar onze moeder was en wij vertelden wat er gebeurd was. Hij zei dat we naar het strand moesten gaan; hij ging naar onze loods die al begon te branden. Toen de mannen mijn moeder met fors geweld uit het puin hadden getrokken, is zij in veiligheid gebracht en zocht mijn vader naar ons. De vrouwen en kinderen en de mannen werden in twee kerken in Ambon-stad ondergebracht. Daarna werden wij op een troepentransportschip naar Makassar vervoerd. Die reis was voor mij zeer traumatisch, als de geallieerde vliegtuigen over vlogen, gingen de luiken dicht en zaten wij als ratten in de val. Het schip heette Rio de Janeiro Maru. Na aankomst in Makassar wilde ik niet meer eten en mijn vader heeft mij met een pak slaag daartoe aangezet. Daarna werden de vrouwen en kinderen naar Kampili, een voormalig tuberculose-kamp, gebracht en de mannen werden in de militaire kazerne Pare-Pare geïnterneerd. Toen wij afscheid namen hing mijn vader zijn trouwring om mijn hals met de opdracht ‘zorg goed voor je moeder’. Mijn moeder was zwaar astmatisch en als zij in het kamphospitaal lag, waren Dési en ik alleen onder toezicht van oudere vrouw. Ons kamp is nog een keer met brandbommen bestookt en wij vluchtten weg tussen brandende huizen en gewonde vrouwen en kinderen. Daarna kwamen wij in een boskamp terecht en werd ons bestaan nog primitiever. De bevrijding voelde niet als een bevrijding, omdat wij in het kamp moesten blijven, nu onder bescherming van de Japanners, tot de geallieerde troepen arriveerden.” Tot zover de woorden van mijn vader. Nabestaande Maar ik sta hier als nabestaande; als dochter en nicht en vraag mij af. Wat is de impact van de

10

hellevaart en de interneringskampen op mijn leven geweest? Wat betekent deze traumatische ervaring van mijn vader en mijn tante voor mij? De kinderen van toen, die eerst op de hellships zaten en daarna geïnterneerd zaten in de Japanse kampen zijn de meest onschuldige slachtoffers die je maar kan bedenken. Over zee naar een onbekende bestemming. En hoe hebben mijn grootouders zich staande gehouden? Ook zij moeten bang zijn geweest, niet alleen voor zichzelf, maar bovenal voor hun kinderen? Hoe konden zij hun kinderen beschermen en hen niet laten merken dat ze het zelf ook niet wisten? Hoe hielden zij moed? Waar haalden ze de kracht vandaan om zulke moeilijke levensomstandigheden moedig het hoofd te bieden? Toen ik 6 jaar oud was, kon ik naar hartenlust buiten spelen en groeide ik op in vrijheid en veiligheid. Het ergste dat mij als kleuter is overkomen, was een schaafwond op mijn knie en dat ik soms werd uitgescholden voor poepchinees. De oorlogsjaren waren voor mijn vader een periode die beheerst werd door emotionele ervaringen. Wat ik van mijn vader heb geleerd, is een enorme geestkracht en om niet wakker te liggen van dingen waar je geen invloed op hebt. In gesprek Mijn vader en ik zijn nu in gesprek met elkaar over het verleden, ons gedeelde heden en ook over de toekomst. Het Indisch zwijgen hebben wij doorbroken.  Vrijheid was voor mijn vader en tante geen vanzelfsprekendheid. Voor mij is vrijheid de norm. Het is goed te beseffen hoe bijzonder het is om in een land te leven dat al bijna 75 jaar vrij is van oorlog. Deze vrijheid moeten wij koesteren. Dit jaar en volgend jaar wordt op verschillende plekken in Nederland het einde van de Tweede Wereldoorlog herdacht. Want we mogen het leed en de offers niet vergeten ... Ik vind het belangrijk om de vrede te blijven herdenken en door te geven aan mijn dochter en aan mijn kleindochter. Vier jaar is Robyn, vierde generatie, achterkleindochter van mijn vader en kleindochter van mij. Ze is hier

NOVEMBER/DECEMBER 2019

vandaag ook aanwezig. Onschuldig en klein. Bijeenkomen op deze vredige plek geeft kracht en troost. Door te herdenken en te eren. Graag eindig ik met een levenswijsheid van de Libanese dichter Kahlil Gibran, die mij in verdrietige tijden en bij gemis van dierbaren troost bieden. Ik hoop u ook. ‘Herinneren is een vorm van ontmoeten.’

Postume erkenning Het is nooit te laat om verdiensten te erkennen. Op zondag 20 september 2019 heeft de Commandant van Bronbeek, Kolonel Van Dreumel, de KNIL sergeant fourier Johannes Kerrebijn postuum gedecoreerd met het Mobilisatie-Oorlogskruis voor zijn inzet en opoffering onder zeer moeilijke omstandigheden. De dochter van Eerste Luitenant Meulders heeft zich hard gemaakt voor deze postume erkenning voor Sergeant Kerrebijn. Adjudant b.d. Kerrebijn, oud KNIL militair en bewoner van Bronbeek, nam de onderscheiding van zijn oom in ontvangst.

Bart Kerrebijn hield een mooie toesprak waarvan we hier een fragment publiceren. Het inlossen van verplichting vraagt om vanzelfsprekendheid. Voor soldaten zoals sgt. Kerrebijn en luit. Meulders betekende dit dat zij onvoorwaardelijk hun beste gaven, incluis hun leven, ter verdediging van het land en ter bescherming van de mensen. Zij verwachtten wederkerigheid bij hen die hun deze verplichting hadden opgelegd, de koningin, de regering, de bevolking, kortom het land dat zij dienden. En daar zouden zij na gedane zaken toch niet het initiatief voor hoeven te nemen, laat staan hun nabestaanden ervoor te laten soebatten? Gelukkig bieden particuliere initiatieven zoals van kol. Brijl enig soelaas. Het is bovendien een groot wonder dat er in Nederland al sinds eeuw en dag een plek is gereserveerd waar de verplichting van de staat voor haar onderdaan eensluidend - moreel en juridisch - niet slechts op papier maar in steen is gegoten met een dynamiek

De commandant en Adjudant b.d. Kerrebijn (foto: Arjan Vrieze)

BRONBEEKBULLETIN

11


Column De eerste van de vier

Bart Kerrebijn (foto: Arjan Vrieze)

die voorziet in een veranderlijke toekomst: Bronbeek! Het maakt dit landgoed (waar wij treffend ons nu bevinden) juist zo uniek en legitimeert ruimschoots voldoende haar bestaan, nu en later. De toespraak van Bart Kerrebijn kunt u nalezen op www.vriendenvanbronbeek.nl/ Kijk in menu onder Nieuws d.d. 28 oktover 2019.

Birma Siam en Pakan Baroe spoorlijn Herdenken met je hart en met protocol, dat helpt om de emoties te ervaren en te beschermen. Bij de herdenking van de Spoorlijn waren onder meer Bronbeekbewoner en oud-KNILman Kerrebijn aanwezig, met waarnemend commandant Bronbeek Peter Kool.

Tijdens de herdenking vlnr Bo Kerrebijn en Peter Kool (foto: Lars van Straaten)

12

NOVEMBER/DECEMBER 2019

Opvallend dat men in de laatste fase van je aardse bestaan nog zoveel moois mag beleven. Het lijkt wel op een inhaalslag. Op m’n 92ste was ik – dankzij de liefde- en begripvolle commandants-echtgenote – voor het eerst in het sprookjesbos van de Efteling. En nog geen maand erna, de twee achter de negen moest nog een drie worden bevond ik mij in het sprookjesbos Heumensoord om de finish van de eerste dag van de 103de Vierdaagse mee te mogen maken. Wat een feest al die duizenden enthousiaste, maar ook eindeloos vermoeide militairen uit maar liefst drieëndertig landen met een bepakking van tien kilogram de eindstreep te zien halen. Er was een kleine maar mooi hoge tribune gebouwd. Maar als altijd bescheiden ploften we na de busreis neer op de stoelen erachter. Een vriendelijke heer van het ontvangstcomité zei: “Daar is de tribune.” “Ja maar wij zijn geen staf” antwoordde ik beleefd. Met respectvolle blik op het opvallende decoratieve embleem op de blazers van ons Bronbeektenue kijkend klonk het vriendelijk: “Nee maar die is voor jullie.” Zeker weet ik het niet, maar blijf hopen dat mijn reactie toen ook bescheiden was; nog nooit heb ik zo snel van plaats gewisseld. Niet als moeder-overste, maar meer als aanvoerder van een gedweeë groep volgelingen heb ik het voortouw genomen wat applaudisseren en het roepen van bemoedigende kreten betreft. Je moet toch ergens goed in zijn. Maar nu was er een applaudeur (nieuw woord, mooi géén Engels! Dat maakt indruk en géén impact!) die afhankelijk van het land van afkomst vaak riep: “Nur noch Drei Tage.” Of “Only three days more.” Terecht riep de kolonel: “Nou nou Jansen, moet dat nou met die drie dagen?” Die onbeleefde persoon antwoordde ijskoud: “Och kolonel een bescheiden sausje vrolijk sarcasme moet toch kunnen.” Vrolijk sarcasme bestaat dat? Het niet Jansen heten gaf een geruststellend gevoel.

BRONBEEKBULLETIN

Opmerkelijk was hoeveel passerende militairen en onze commandant elkaar kenden. De verwelkoming was soms net zo spontaan en enthousiast als tussen die vlotte artiest van ArtEZ en die minder vlotte ouwe uit Bronbeek, met dien verstande dat het leeftijdsverschil geen tweeënzeventig jaar was. Niet ordinair te roepen – laat staan schreeuwen of gillen – maar bij het passeren van een Frans detachement luid en duidelijk articulerend sprak ik comant allez vous. Heel begrijpelijk veranderden de vermoeide gelaatstrekken niet. Komt me daar ineens Rembrandt II naast me staan en begint daar met een air van ouwe jongens krentenbrood comme ça va te juichen. En wat gebeurt er? De gezichten van de lopers begonnen glim te lachen en keken vriendelijk in zijn richting. Over ‘afgaan’ gesproken, maar dan wel als een gieter. Wat het uitspreken betreft had ik voor alle zekerheid nog wel even Paresto-madame Dominique geraadpleegd, maar dat vertel je natuurlijk nooit. Het was gelukkig allemaal wel een vrolijke boel. Toch klopte er organisatorisch iets niet. Er werd ons te weinig gelegenheid geboden te applaudisseren. Op vele enthousiaste momenten werd men gestoord door een echte garcon in pinguin kostuum, gewapend met een enorme schaal waarop een uitgebreid assortiment snacks, om te kwijlen. Een feest voor oog en tong! U begrijpt natuurlijk dat we zulke onderbrekingen heel vervelend vonden. De tussenruimtes van storen waren niet lang. Mensekinder wat hebben ze ons daar getrakteerd met afwisselend warme en koude lekkernijen! De kroketten - absoluut Kwekkeboom - waren gloeiend als de liefde. En die verwennerij begon al direct bij aankomst met koffie en koek. Wat een welkom, wat een services. Al ben je het niet, dan maken ze je wel V.I.P. Wanneer gaan we weer? De tour in een open cabriolet, sorry open defensie-taxi over het hele terrein met de immens grote barakken voor de duizenden buitenlandse militairen was zeer interessant, maar er is vast nog veel meer te zien in dat 600 hectare sprookjesbos. Als men de negentig is gepasseerd wil het wel eens

13


Bewoners Nieuwe bewoners

Uiterst links op de foto Jaap Brink, met andere Bronbekers in gesprek met de commandant gebeuren dat men dingen ‘door elkaar haalt’. Hoewel het erop gaat lijken dat dat nu weer gebeurt is dat toch niet het geval. Maar we gaan wel even een jaar of zeventig terug. Op de kweekschool hadden we een leraar die was doctor in de psychologie. Dat is knap hoor, om de veertien dagen stond er een nieuwe profeet in die mysterieuze wetenschap op. Die man kon prachtige levensbeschouwelijke verhaaltjes vertellen. En het venijn zat altijd in de laatste zin, bijvoorbeeld: Een wat oudere dame wil niet oud zijn of lijken en loopt in plaats van in een net mantelpak in een jurkje dat een meisje van een middelbare school leuk staat. En dan kwam de laatste zin: ‘Die loopt met vervlogen levensillusies aan het lijf’. In Heumensoord werd ik daar weer aan herinnerd. Al was de militaire periode van ons leven nog zo mooi, spannend, interessant, indrukwekkend, boeiend, onvergetelijk, al blijft de nostalgie knagen en al droegen we een balk, ster, stip of streep, het is voorbij, verleden tijd, dat is geweest. We zijn nu bewoners van het koninklijk tehuis voor oud-militairen en museum Bronbeek. En daar mogen we trots op zijn. Op de order van tijdelijke aard betreffende het bezoek aan Heumensoord stond Bronbeektenue. En daar loopt dan toch weer een dissonant als oudere heer in een militair uniform terwijl hij dat niet (meer) is. Wat is dat nou, geen afstand kunnen nemen of insubordinatie? Dat nieuwe bezems schoonvegen is ook niet altijd waar. De hyper - ‘super’ raakt versleten - actieve secretaris van de inwonerscommissie heeft het altijd over BronbeekPAK . Bij het woord ‘pak’ krijg

14

ik altijd van die vreemde associaties, zoals - pak ‘m beet: - pak sneeuw - pak slaag - pak vermicelli - pakkans - pakkerd (géén hug!) Vroeger – hoor nou – sprak men altijd over uniform en Bronbeektenue. Klinkt wel even anders he. Vlak voor 17.00 uur kwamen de laatste lopers, waarvan sommigen met moeite nog rechtop, onder de poort van de twee krankzinnig grote laarzen en dito helm binnen. De eerste dag zat erop. Hoe zou het morgen gaan? Daar zou ik maar wat graag weer bij zijn. Is het niet te organiseren dat we volgend jaar de laatste dag een plaatsje op een tribune langs de Via Gladiola kunnen krijgen? De terugreis verliep op een klein beetje fileprobleem na goed en bij thuiskomst stonden in de Poorterszaal een paar tafels keurig gedekt voor een uitgebreide broodmaaltijd, met als voorgerecht een hyper gehaktbal, die door Alex met een brede glimlach (geen smile) werd geserveerd. Dat is ook een tovenaar. Ruim een uur geleden stond hij nog achter de tribune en hij zat niet eens in de bus. Weer zo’n PARESTO-truc. Wederom een dag om noooooooooooooooit te vergeten! Jaap Brink (bewoner Bronbeek)

NOVEMBER/DECEMBER 2019

De heer G.A. Jansen. Zijn laatst beklede rang was korporaal der 1e klasse bij de Koninklijke Luchtmacht. Hij is op Bronbeek komen wonen op 23 augustus 2019. De heer L.B. Zaad is op Bronbeek gekomen op 18 september 2019. Zijn laatst beklede rang was adjudant KNIL/Koninklijke Landmacht. De heer M. Teunissen woont sinds 1 november 2019 op Bronbeek. Zijn laatst beklede rang was korporaal 1e klasse v ij de Koninklijke Landmacht

oom Charles Besançon overleden op 92 jarige leeftijd als bewoner van Bronbeek. Wij waren en zijn onder de indruk van de aandacht en zorg die onze oom heeft mogen ervaren in de laatste jaren. Dit heeft betrekking op alle medewerkers van Bronbeek. Ook hebben wij met meerdere bewoners contact gehad. De gesprekken met hen maakten regelmatig grote indruk. Tenslotte vinden ook wij het gebouw Bronbeek en het park waarin het ligt mooi.” Conclusie: we hebben in Pier Eppinga er een Vriend bijgekregen. Hartelijk welkom.

Verhuisd De heer A. Willebrands. Zijn laatst beklede rang was soldaat bij de Koninklijke Luchtmacht. Hij woonde sinds 25 mei 2018 op Bronbeek en woonde hiervoor 11 jaar op Bali – Indonesie. Hij besloot terug te gaan naar Bali.

Overleden De heer Joannes Cornelis Berg, wachtmeester der Artillerie – Koninklijke Landmacht. Meneer Berg werd geboren op 10 aug 1930 te Sassenheim en woonde sinds 14 januari 2019 en overleed op 19 september jl. De heer Koene Yse (Charles) Besançon, Marechausse der 1e klasse. De heer Besançon werd geboren op 29 augustus 1927 te Amsterdam. Hij revalideerde na een operatie eerst een tijdje op Bronbeek maar gaf al snel aan te willen blijven. Sinds 16 april 2018 woonde hij op Bronbeek. Hij overleed 10 september 2019. Een welkome vriend Zijn neef Pier Eppinga schreef: “Recent is onze

BRONBEEKBULLETIN

Koene Yse (Charles) Besançon

15


Museum

Toean Stammeshaus Gevangen door Atjeh 17 Oktober 2019;

Nieuwe tentoonstelling ‘Voor Bronbeek een bijzondere tentoonstelling. We volgen de levensloop van een bijzonder mens. Willem Stammeshaus vertegenwoordigt de koloniale gemengde Indische samenleving zowel in zijn genen als in zijn carrière. Zijn vader was een Duitse arts in dienst van het KNIL, zijn moeder een Chinese huishoudster. Van militair werd hij bestuursambtenaar en uiteindelijk conservator van zijn geestes kind, het Atjeh museum in Koeta Radja het tegenwoordige Banda Aceh. Het gebouw van dat museum staat er nog maar de collectie is er verdwenen’... een klein stukje geciteerd uit de toespraak van Hans van den Akker - conservator van museum Bronbeek. De opening van deze tentoonstelling geschiedde door de zoon en twee achterkleinkinderen. Op onze website (www.vriendenvanbronbeek.nl) vindt u meer foto’s en reportages over deze bijzondere tentoonstelling, evenals de toespraken van onze commandant Bronbeek kolonel Karel van Dreumel en conservator Hans van den Akker. Het boek bij deze tentoonstelling is te koop in het museumwinkeltje. Foto’s zijn van Ed Hiemaz (Indonesische ambassade) en redactie Bronbeek Bulletin.

Frits Stammeshaus, de zoon van Toean Stammeshaus, opent de tentoonstelling (foto: Edi Susanto)

16

NOVEMBER/DECEMBER 2019

BRONBEEKBULLETIN

17


Aanwinsten Lijst van schenkingen Mw. A. Bottag H. Nieuwenhuijzen Mw. J.C. de Vries-Luder M. Cornelisse Th. Van Breemen Mw. E. van der Hoeven B. Roelofs R. Pieterse R.G. Kuipers Fam. Mos-Rijsdijk Mw. T. de Jeu-Hoek T. Verschuur D. Schijffelen M.A.R. van Oostenrijk Mw. M.B. van Kwawegen R.H. Groesgen Mw. M. Frandien-Hermans J.E. Spruit A. Kabbedijk Mw. E.M. Willem-Vrauwdeunt Mw. J.G. Ogel-Hazewinkel J. Alberts H. Reudink Fam. Klaeijsen mv. H.J. Tol-Bosman H.K.s’Jacobs Stadsmuseum Harderwijk N. Heiner H.J.M. Dries Mw. J. Knisselbrink Mw. A.J. Cox Mw. E.H. van den Berg-Klerks A.E. Jacobsen Mw. S. Tassel T. Davids J.P. van Soest Mw. E. Knook IFA Mw. T. Barendregt

18

houten model jeep prentbriefkaarten tekeningen documenten en foto’s foto’s documenten documenten typoscript documenten schilderij, documenten, foto’s medaille, documenten, foto’s document kris zwaarden, bogen met pijlen, glasnegatieven kris kris, grasmes, ploert foto’s prentbriefkaarten patroontas foto’s prentenboek, spelkaarten fotoalbums gesproken brief dagboeken, documenten, foto’s krissen prijs concours hippique document kampnummers, kampmemorabilia emblemen, documenten fotoalbum, emblemen fotoalbums, foto’s, documenten, onderscheidingen foto’s, prentbriefkaarten documenten rozenkrans documenten batikdoek embleem foto’s foto’s en fotonegatieven

NOVEMBER/DECEMBER 2019

A. Heshusius E.A. de Vor Mw. M. Koelet-Lagerwerf P.D. Deen E. Bettink Mw. L. Broersma-de Jong Mw. D. Walthuis G. Cieraad T. Lindeman H. Gijzemijter H. van den Belt E.H. Müller W.J. Meijerink E.H.J. de Jong R. Huussen Stichting Rijssens Museum H. Berg Indisch Familie Archief H. van Oosten J. Ratelband

geweer, documenten, dia’s foto’s kris Japans zwaard, foto’s, documenten, vaantje foto’s, documenten eetketelset en bankbiljetten schilderij, foto’s, kampnummer, documenten fotoalbums, stempel, emblemen, diapositieven foto’s karabijn, klewang, degen fotoalbum, documenten, tijdschriften documenten, foto wandbord fotoalbums prentbriefkaarten fotoalbum postzegels foto’s passagierslijsten Indonesische zwaarden

Objecten aangekocht door de Vrienden van Bronbeek Museum Bronbeek heeft afgelopen jaar weer bijzondere objecten geschonken gekregen, onder andere onderscheidingen, kampmemorabilia, uniformen, inheemse wapens, foto’s en documenten. Ondanks deze bijzondere schenkingen zijn er nog vele hiaten in de collectie, maar soms doet de gelegenheid zich voor dat er zo’n een specifiek missend object op de markt wordt aangeboden. De stichting schiet Museum Bronbeek dan te hulp, en koopt in sommige gevallen dan het object aan. Ook dit jaar heeft de Stichting Vrienden van Bronbeek weer een belangrijke bijdrage geleverd voor de collectie van Museum Bronbeek. Hieronder worden een 2-tal objecten uitgelicht. Atilla Attila model 1909 met fourragères van een kapitein van de Generale Staf van het Indisch Leger. De attila is op naam van C.F.A. Moorrees, en op maat vervaardig door de kleermaker M. de

BRONBEEKBULLETIN

19


Koning te Batavia. De lichtblauwe kraag en het galon met krul op beide mouwen zijn kenmerkend voor een subalterne officier van de Generale Staf. De Generale Staf telde volgens het Legerorganisatiebesluit van 1925 in totaal 17 officieren, waarvan negen met de rang van kapitein. Allen voltooiden een driejarige krijgskundige studiën aan de Hogere Krijgsschool in Den Haag. Deze cursus leidde op voor de hogere troepenleiding en voor de dienst van de generale staf. Moorrees (1882-1944) was tussen 1916 en 1919 gedetacheerd aan de Hogere Krijgsschool. Van 1925 tot 1926 was hij adjudant van de legercommandant tevens hoofd kabinet Departement van Oorlog onder luitenant-generaal K.F.E. Gerth van Wijk, legercommandant tussen 1924-1926. Hij verliet de dienst in de rang van luitenant-kolonel. Met deze zeldzame attila vult Museum Bronbeek

een hiaat in de collectie uniformen van het KNIL. zomeruniform Museum Bronbeek verzamelt ook uniformen en bewapening van de tegenstanders van het KNIL. De aankoop van uniformen van de Keizerlijke Japanse Leger en Keizerlijke Japanse Marine vormt een belangrijke aanwinst voor de collectie Japanse uniformen. Van de Keizerlijke Japanse Marine ( Dai-Nippon Teikoku Kaigun) bezat Museum Bronbeek tot deze aankoop geen enkel uniform. De aankoop van de zomer- en tropenuniformen van de Japanse keizerlijke marine vormt dan ook een belangrijke aanwinst. Bijzonder is de jas met lange broek van het zomer uniform van een vice-admiraal ( Kaigun-chujo). De gesloten witte jas is compleet met bijbehorende schouderbedekkingen en metalen knopen.

Van het bestuur Tot ziens U weet het, er is een wisseling van de wacht in de bestuursgelederen. We moeten afscheid nemen van onze voorzitter Jan de Kleyn en secretaris René van de Beek. Allereerst zeggen we hartelijk dank voor alle tijd, aandacht en liefde die ze als bestuurslid in het werk voor de stichting hebben willen steken. En daarna zeggen we gewoon “tot ziens”, want we komen elkaar ongetwijfeld weer tegen op Bronbeek. De gaande bestuursleden en de komende bestuursleden gaan in besloten kring dineren en daar zal het stokje worden doorgegeven. De eerste keer dat de naam René van de Beek in het Bulletin opduikt, is in juni 1992. De vorige eeuw, dus. René is dan nieuw bestuurslid en benoemd tot secretaris. Op dat moment is kolonel Geerts de commandant van Bronbeek. In 2005 springt René in als waarnemend voorzitter, nadat voorzitter Veldman totaal onverwacht overlijdt. Veldman had René om waarneming gevraagd.Het was een droevige tijd. Het bestuur moest op zoek naar een nieuwe voorzitter. Van de toenmalige commandant kolonel Bolderman kwam een gouden tip. Voormalig kanselier en generaal b.d. Jan de Kleyn, geboren in Borneo als zoon van een KNIL-militair, in Indie de oorlog meegemaakt en... hij zei ja. Op

Ronald Harmsma: “Ik

NOVEMBER/DECEMBER 2019

BRONBEEKBULLETIN

1 februari 2007 werd hij benoemd en René werd vicevoorzitter. Deze tandem heeft Bronbeek in zijn totaliteit steeds professioneler zien worden en mede dankzij hun inzet konden wij daarbij aansluiten. Onder Jan’s voorzitterschap probeerde de SVVB elk jaar een geschenk aan Bronbeek te geven, waaronder recent een duofiets voor bewoners en eerder het bronzen bankje en een schilderij door Jan zelf geschilderd met een portret van oud-KNIL militair Bronbeek bewoner de heer Ottevanger, geschonken op de donateurs dag 2015. In de vitrine op de begane grond van het museum ligt een aantal schenkingen van de Vrienden van Bronbeek. Niet alle stukken passen in een vitrine. Dankzij de inzet van Jan de Kleyn en René van de Beek staat de Stichting Vrienden van Bronbeek er goed voor. We hebben vrienden, we horen bij Bronbeek en we kunnen met een gerust hart naar de toekomst kijken. Hartelijk dank hiervoor!

ga verbindingen leggen”

Onze nieuwe voorzitter is brigadegeneraal buiten dienst Ronald Harmsma, auteur van het boek Twee eeuwen Harmsma’s. Een veelzeggende hobby. Hij heeft historische belangstelling en hij is niet bang een project op te pakken. We vroegen wat zijn plannen zijn en ook hoe hij ‘aan’ Bronbeek kwam.

20

Jan de Kleyn met microfoon

“Ik heb wel iets met Bronbeek,” zegt hij met gevoel voor understatement. “In mijn laatste functie in defensie was ik 3,5 jaar commandant van de Divisie Facilitair, Logistiek en Beveiliging (DFLB). Daar vielen acht bedrijven onder, en een ervan was Bronbeek. Ik heb veel zaken gedaan met en over Bronbeek en zo ben ik er nauwer

21


Ton van Mastrigt: “Dan

gaan we een routekaart maken”

Zeg Bronbeek tegen luitenant kolonel Ton van Mastrigt (luchtmacht) en hij zegt “Ome Floor” terug. Zo begon zijn betrokkenheid, en dat is een verhaal apart. Vooral als stafofficier van de Inspecteur-Generaal der Krijgsmacht (IGK) had hij veel contact met veteranen, en daarmee met de Bronbekers. Hij komt graag op Bronbeek. Maar wie was Ome Floor?

Ronald Harmsma tijdens de ceremoniele commandantsoverdracht van zijn laatste functie

betrokken bij geraakt. Zodanig zelfs, dat de commandant besloot me de zilveren erepenning van Bronbeek uit te reiken. Dus je kunt wel zeggen dat mijn hart er sneller van gaat kloppen.” Dat zagen anderen ook. Toen het functioneel leeftijdsontslag (FLO) eraan kwam, werd Ronald meteen gepolst voor het voorzitterschap. Zijn ‘ja’ betekent geen beschikbaarheid van 24 uur per dag. “Ik werk drie dagen per week voor het Instituut Defensieleergangen, ben parttime oppas-grootvader van mijn kleindochter Puck en ik loop graag marathons.” Wat trekt hem aan in Bronbeek? “De verschillende invalshoeken,” zegt hij en somt op: “Het museum, de bewoners, de Kumpulan met veteranenactiviteiten, de monumenten en herdenkingen. Die zijn even belangrijk dus je moet ervoor zorgen dat invalshoeken open blijven staan. Wat mij betreft, hoeft er niet zoveel te veranderen in onze Stichting Vrienden van Bronbeek. Maar het is nooit verkeerd als er een wisseling van de wacht is. Ik zie het aantal Vrienden de laatste jaren langzaam terug lopen. Dat moeten we zien te keren. Een Vriend kan iedereen zijn die op wat voor manier dan ook een band heeft met Bronbeek: familie of vrienden van Indische mensen, van de bewoners, militairen die hier komen, dus ook zonder een rode baret met een embleem van Van Heutsz. Zelf ben ik pas Vriend geworden

22

sinds ik met de FLO ben. Eigenlijk is dat jammer. Als mij dat op enig moment op een vriendelijke manier gevraagd was, dan had ik daar meteen ja op gezegd. Uit zichzelf worden mensen niet zo gauw Vriend. Dus daar moeten we ook eens naar kijken. In de nabije toekomst ben ik van plan langs te gaan bij het Indisch Herinneringscentrum in de Sophiahof Den Haag. Het is een aan ons gelieerde club. Ik ga verbindingen leggen.” Gesneuveld Het militaire koloniale verleden dat op Bronbeek aanwezig is, raakt Ronald ook op een persoonlijke manier. “Elke familie heeft een gek die de stamboom uitpluist en in mijn familie ben ik die gek. Eerst maak je de kale stamboom. Het wordt pas echt leuk als je de verhalen gaat onderzoeken. Jan Martinus Harmsma is een achterneef die in de rang van sergeant in Indië is gesneuveld, op 9 maart 1949. Hij was toen 22 jaar. Ik ging op zoek naar het verhaal achter de feiten en kon toen terecht bij wat destijds de sectie militaire geschiedenis heette. Daar vond ik het gevechtsverslag waarin hij stierf. Ik heb dat verslag opgenomen in mijn boek Twee eeuwen Harmsma’s.” Dat is mooi: aandacht voor degenen die er niet meer zijn. Het is helemaal het Bronbeek-gevoel. “Ik heb er zin in,” zegt Ronald nog.

NOVEMBER/DECEMBER 2019

“Mijn vader was Indië-veteraan,” begint Ton te vertellen. “Hij was een van de dienstplichtigen die naar Indië moest om daar vrede te brengen, dat was het verhaal. Een van zijn goede kennissen was een oude KNIL-veteraan. Ome Floor ging op Bronbeek wonen en als mijn vader hem opzocht, mocht ik mee. Ik was een jochie van acht, negen jaar toen. Wat ik me herinner zijn de donkere gangen, aan de muur krissen en ook een enorme verzameling opgezette vlinders. Alle mannen waren heel aardig tegen me. Ik heb alleen goede herinneringen aan de bezoeken.” Op enig moment hielden de bezoeken op, maar Bronbeek bleef af en toe in Tons blikveld verschijnen. Soms las hij er iets over in zijn diensttijd. Voor een reünie kwam hij hier. “In mijn laatste functie bij de IGK deed ik veteranenzaken. Zo sprak ik vaak met de mensen bij de herdenkingen en vaker nog met de Bronbekers. Die contacten vind ik fantastisch. Het zijn bijzondere mensen met bijzondere herinneringen. Het voelt als een voorrecht om uit de eerste hand hun ervaringen te horen.” Koloniaal Dat Bronbeek de bewaarplaats is van de koloniale militaire geschiedenis, spreekt Ton aan. “Hier wordt het in stand gehouden. De geschiedenis in Indië is vaak zo verborgen gehouden. Het is wel onze Nederlandse geschiedenis, ook al is die niet altijd zo fraai. Mijn vader had voor zijn tijd in Indië het Ereteken voor orde en vrede gekregen, maar hij had het meestal over zijn ‘olie en rubber’.”

BRONBEEKBULLETIN

Al met al is het niet gek dat Ton als vicevoorzitter van de Stichting aan de slag gaat. Heeft hij al plannen? Dat is een vraag te ver, vindt hij. “Besturen doe je samen. Ik wil met de nieuwe voorzitter en de anderen van het bestuur een punt op de horizon zetten: wat moet de Stichting in 2025 zijn, waar moeten we staan en wat gaan we doen om dat te bereiken? De vorige bestuursleden hebben goed en mooi werk gedaan. Dus nu kunnen we vooruit kijken: moeten we met respect voor het oude iets veranderen? Als we dat weten, kunnen we een routekaart maken. Onder de streep staat: de Stichting moet dienstbaar zijn aan Bronbeek.” Patrouille Dat Ton een gezellige verteller is, blijkt wel als hij over zijn verleden als UN Military Observer begint, in het pre-internettijdperk. “Onze taak was toezien op wapenstilstandakkoorden tussen Israël en de buurlanden. Dus zijn er incidenten, welke achtergronden hebben die en daarna via de lijnen rapporteren aan de VN. Een interessante tijd want je wandelt tussen de strijdende partijen in. Toen de opstand in de Gazastrook uitbrak, was ik net daar op patrouille om te kijken wat er aan de hand was. Aan mijn moeder schreef ik, toen ik middenin de burgeroorlog in Libanon werkte, maar dat ik aan de noordgrens van Israël zat.”

In het blauw Ton van Mastrigt (foto: IGK/Bob Nijhof)

23


Monument Jongenskampen Bangkong – Gedungjati 1944-1945 ‘Zij waren nog zo jong’ Ontwerp: H.L.B. Mahieu Beeldhouwer: A. Beijsens

24

NOVEMBER/DECEMBER 2019

Profile for Geertje Besselink

Bronbeek Bulletin november december 2019 nr. 125  

Uitgave van Stichting Vrienden van Bronbeek - november december 2019 - Bronbeek Bulletin nr. 125

Bronbeek Bulletin november december 2019 nr. 125  

Uitgave van Stichting Vrienden van Bronbeek - november december 2019 - Bronbeek Bulletin nr. 125

Advertisement