__MAIN_TEXT__

Page 1

Rok XXX Nr 10-11 (358-359)

Październik-listopad 2020 20 stron

W numerze m.in.: Wstępniak 102. rocznica Odzyskania przez Polskę Niepodległości Cmentarze w Garbowie Cmentarz Legionistów w Jastkowie 10 lat Grupy Teatralnej z Lesiec 30 lat działalności Towarzystwa Przyjaciół Ziemi Garbowskiej Nasze samorządowe sprawy Inwestycje gminne 60 lat Koła Gospodyń Wiejskich w Janowie Wieczór z pisarką Moniką Oleksa Narodowe czytanie „Balladyny” J. Słowackiego Z życia szkół i parafii Listopadowe święto Z żałobnej karty oraz stałe rubryki...

fot. H. Stępniak

Złożeniem wieńców pod Kamieniem - Pomnikiem Odzyskania Niepodległości w Garbowie uczcili przedstawiciele samorządu gminnego Święto Niepodległości.


Narodowe Święto Niepodległości 102. rocznica inna niż wszystkie

fot. K. Oleszek

fot. H. Stępniak

fot. K. Firlej


„Jesień… w realiach pandemii, zakazów, protestów…” Tegoroczna jesień rozgościła się na dobre w naszym kraju. Nie rozpieszczała nas zbytnio ciepłem, trudno też ją było odnaleźć w mgliste i deszczowe dni. Dopiero koniec października przyniósł nam prawdziwą, złotą, polską jesień. Ciemne chmury zniknęły i pojawiło się słońce, które podświetlało świat i podkreślało piękne barwy liści. Zachwyt nad otaczającą nas przyrodą zakłócało rozprzestrzenianiu się koronawirusa. Nastał trudny dla nas wszystkich czas. Sytuacja w polskich szpitalach robiła się coraz cięższa. Duża liczba zgonów i zakażeń wirusem doprowadziła do tego, że od 24 października cała Polska została objęta obostrzeniami czerwonej strefy. Wśród zmian wprowadzono: zajęcia zdalne dla kl. 4-8 szkół podstawowych, ograniczenia w funkcjonowaniu lokali gastronomicznych, sanatoriów oraz organizacji imprez i zgromadzeń. Zamknięto cmentarze w dn. 30 X – 2 XI. Od 9 listopada wprowadzono nowe obostrzenia: naukę zdalną dla uczniów kl. 1-3, zamknięte sklepy w galeriach handlowych z wyjątkiem spożywczych, aptek, drogerii czy usług. Coraz bardziej narastał niepokój w naszej ojczyźnie i w świecie, spowodowany nie tylko pandemią… Manifestacje, protesty u nas i u naszych sąsiadów za wschodnią granicą, powodowały napięcia i niepokoje w społeczeństwie. Z pewnością wielu z nas jest już tym zmęczonych... Zdajemy też sobie sprawę, że koronawirus szybko nie odpuści, musimy więc nauczyć się z tym żyć. Przestrzegajmy ustalonych nakazów sanitarnych i bądźmy ostrożni. Pamiętajmy o obowiązkowym noszeniu maseczek w miejscach publicznych. Apelujemy o rozwagę i zachęcamy w jesienne wieczory do lektury „Głosu Garbowa”. Redakcja

11 listopada Narodowe Święto Niepodległości. Symboliczne uroczystości w Garbowie

Wolność

11 listopada przypada Narodowe Święto Niepodległości, jedno z najważniejszych świąt państwowych. To data niezwykle ważna dla każdego Polaka. Już 102 lata upłynęły od tego listopadowego dnia, kiedy biało-czerwona flaga mogła ponownie załopotać nad polską ziemią. Po latach rozbiorów przerywanych powstańczymi zrywami, po latach więzień, zsyłek na Syberię, rusyfikacji i germanizacji – Polacy odzyskali swoje państwo, Orła Białego i flagę biało-czerwoną. Naszą wieloletnią tradycją jest organizowanie uroczystych obchodów Święta Niepodległości w gminie Garbów. Zawsze przebiegały one w duchu patriotyzmu i w podniosłej atmosferze. Dziś rocznicę odzyskania niepodległości przyszło nam świętować w sposób zupełnie inny niż dotychczas. Ze względu na obecną sytuację epidemiczną i obostrzenia sanitarne, obchody rocz. odbyły się w skromniejszej oprawie. Uroczystość rozpoczęła Msza święta w intencji Ojczyzny, w kościele Przemienienia Pańskiego w Garbowie, którą odprawił ks. proboszcz Zenon Małyszek wraz z ks. Tadeuszem Szaniawskim. W liturgii udział wzięły władze gminne, poczty sztandarowe Gminy Garbów i OSP Garbów, KGW z Zagród oraz Garbowska Orkiestra Dęta i nieliczni mieszkańcy. Po mszy młodzi z Katolickiego Stowarzyszenia Młodzieży wraz z ks. Mateuszem zorganizowali konkurs, w którym jedynym warunkiem, aby wygrać kalendarz, przygotowany specjalnie na tegoroczne obchody Święta Niepodległości, było zaznaczenie odpowiedzi, w którym roku Polska odzyskała niepodległość. Przedstawiciele władz samorządowych i uczestnicy uroczystości zgromadzili się pod Pomnikiem „Odzyskania Niepodległości” przed Domem Strażaka. Wójt gminy złożyły wiązankę białoczerwonych kwiatów i zapalono znicze w hołdzie poległym. Następnie wszyscy udali się na Cmentarz Wojenny w Garbowie i na Cmentarz Legionistów w Jastkowie, tam również złożono wiązanki kwiatów. Święto Narodowe było okazją do oddania hołdu tym, którzy za biało-czerwoną oddali to co mieli najcenniejsze – życie i przyczynili się do tego, że dziś żyjemy w niepodległej Polsce. Red.

Październik-listopad 2020

O, wolności ukochana przodków naszych krwią zdobyta krocie lat wyczekiwana łzami matek z ran obmyta. Ileż ufnych serc z nadzieją oddawało młode życie ileż cierpień, mąk, udręki w krąg się snuło bladym świtem. Lecz nadzieja mknęła wartko na rumaku niebios mocy duch w narodzie, szable w dłoni a los jęczał pośród nocy. Tyle istnień, marzeń, planów legło gdzieś w ciemnej dolinie ale wolność wywalczona w sercach naszych miodem płynie. W świecie pełnym zła, okrucieństw łatwo wolność zatruć jadem lub na szafot skarb ten rzucić aby kroczyć zgubnym śladem. Lecz wolności nikt nie kupi tak za bezcen płacąc kartą To jest klejnot naszej duszy a dla niego żyć wciąż warto! Ewa Pochwatka

Patryk i Michał Wójtowicz

Delegacja samorządu gminnego: Kazimierz Firlej wójt gminy, Małgorzata Sanaluta zastępca wójta, Piotr Adamczyk p r z e w o d n i c z ą c y R a d y G m i n y, S t a n i s ł a w S u m o re k z - c a przewodniczącego RG, radny Andrzej Filipek oraz poczet sztandarowy OSP Garbów i przedstawicielki KGW z Zagród.

Tego dnia wspominamy osoby, które zginęły na naszej garbowskiej ziemi walcząc o wolną Polskę: żołnierzy, partyzantów i osoby cywilne. Żyją wśród nas ich dzieci, wnuki i prawnuki.

3


Cmentarz Wojenny w Garbowie Stojąc na tym samotnym, małym cmentarzyku, znajdującym się przy drodze krajowej nr 17 pomiędzy Garbowem i Zagrodami, aż trudno uwierzyć, że machina I wojny światowej przetoczyła się także przez spokojny teren naszej gminy i że tak wiele narodów stanęło wówczas przeciw sobie w trzech zaborczych armiach, w rzeczywistości przeciwko sobie w bratobójczych walkach. W dniach od 30 lipca do 3 sierpnia 1915 r. rozegrała się pod Jastkowem bitwa pomiędzy wojskami austriackimi, w skład których wchodziła I Brygada Legionów Polskich i 4 pułk piechoty Legionów Polskich, a wycofującymi się na wschód wojskami rosyjskimi. Podczas krwawych walk śmierć poniosło 120 legionistów polskich, 108 żołnierzy pochodzenia austro-węgierskiego i 35 Rosjan. Wszyscy zostali pochowani na terenie cmentarza w Jastkowie. Cmentarz w Garbowie powstał niebawem po zakończeniu bitwy pod Jastkowem. Początkowo chowano tu żołnierzy poległych podczas walk, jakie toczyły się na tym terenie pomiędzy armią austriacką i wycofującymi się w kierunku Krasienina wojskami carskimi. Uciekający Moskale spalili kościół św. Wojciecha, dzwonnicę, plebanię, i wszystkie budynki ekonomiczne, zabrali dzwony. Ukryte w podziemiach dokumenty parafialne spłonęły. Uszkodzona została również nowa świątynia na która spadło ok. 100 pocisków. Na wsi spłonęło kilka zabudowań gospodarczych. Nie mamy dokładnych danych o liczbie pochowanych na Cmentarzu Wojennym w Garbowie. Znajduje się tu 10 mogił ziemnych z drewnianymi czarnymi krzyżami i dwa kopce po obu stronach kapliczki. Nie znamy nazwisk poległych. Czy są tu Polacy? Na pewno są. Pamiętajmy, że Legiony były podporządkowane dowództwu austriackiemu i jako takie uczestniczyły w tej samej kampanii przeciw armii Rosji carskiej co wojska armii austro-węgierskiej. Z opisu bitwy pod Jastkowem dowiadujemy się, że wieczorami słychać było polskie pieśni patriotyczne z okopów po obu stronach linii frontu. Tuż po bitwie, wszystkich poległych pochowano we wspólnej mogile na utworzonym cmentarzu w Jastkowie. Zresztą zgodnie z przewodnią myślą, aby wszystkich poległych traktować z jednakowym szacunkiem, bez dyskryminowania kogokolwiek. Co roku, w dniu 11 Listopada, władze samorządowe Gminy Garbów wraz z uczestnikami Święta Niepodległości składają pod pomnikiem kwiaty i zapalają znicze.

Cmentarz Wojenny w Garbowie

fot. H. Stępniak

Grób twój żołnierski z krzyżykiem brzozowym, Czwartaka czapka z orzełkiem na grobie, Tabliczka… napis: „Zginął pod Jastkowem

Cmentarz Legionistów w Jastkowie Historia łączy pokolenia Bitwa jastkowska należała do największych starć Legionów Polskich na terenie Królestwa Polskiego. To był chrzest bojowy polskich żołnierzy, którzy nie bali się oddać życia w walce o niepodległość. „W roku 1917 ks. Józef Panaś zajął się uporządkowaniem cmentarza w Jastkowie, w roku 1923 cmentarz był już częściowo zagospodarowany. Ogółem na cmentarzu było 25 mogił rzędowych, w których najprawdopodobniej pochowano 102 legionistów. Oprócz tego istniała też jedna mogiła zbiorowa żołnierzy obcych wojsk. Wiosną 1924 roku powstał projekt budowy na jastkowskim cmentarzu pomnika ku czci poległych żołnierzy, a także pomnika-szkoły w sąsiedztwie cmentarza. Jeszcze w tym samym roku biskup Marian Fulman poświęcił kamień węgielny pod budowę pomnika-szkoły. W roku 1929 zadecydowano o ekshumacji szczątków żołnierzy austro-węgierskich oraz rosyjskich. W 1930 przeniesiono ich prochy na cmentarz wojskowy w folwarku Przybysławice koło Garbowa i na cmentarz w Marysinie. Na cmentarz w Jastkowie przeniesiono natomiast legionistów pochowanych w Niedrzwicy. W roku następnym umieszczono na grobach betonowe krzyże z nazwiskami poległych. Uroczyste odsłonięcie pomnika oraz poświęcenie pomnika-szkoły odbyło się 4 czerwca 1931 roku. W uroczystościach wzięli udział m.in.: prezydent Ignacy Mościcki”. (na podst. gosc.pl) W rocznicę tamtych wydarzeń, na Cmentarzu Legionistów w Jastkowie odprawiana jest msza św. polowa w intencji poległych żołnierzy, która gromadzi mieszkańców, przedstawicieli władz wojewódzkich, samorządowych, wojska i środowisk kombatanckich. W uroczystościach uczestniczy również delegacja władz Gminy Garbów, która składa pod pomnikiem biało-czerwone kwiaty. Pamiętajmy, że pochowani żołnierze to cząstka naszej historii, winniśmy im szacunek i pamięć, a każdy cmentarz chronić przed zniszczeniem i zapomnieniem…

Cmentarz Legionistów w Jastkowie

fot. K. Firlej

Dnia… roku… Polska niech się przyśni tobie”, A wkoło krzyże wciąż trzymają warty w polu, na którym umierał pułk czwarty. Władysław Broniewski

4

Głos Garbowa


Cmentarz założony na miejscu grodziska

W ewidencji obiektów województwa lubelskiego pod numerem 12244 wpisany jest cmentarz założony na miejscu grodziska. Grodzisko w Garbowie położone jest na lessowym cyplu wcinającym się w dolinę bezimiennego cieku, lewobrzeżnego dopływu zasilającego wody Kurówki oraz odciętymi od północy i południa wąwozami. Od wieku XIX do 1923 roku funkcjonował tu cmentarz parafialny, który w znacznym stopniu zniszczył układ wałów, choć są one fragmentarycznie widoczne w terenie. Ich przebieg – dookolny i odcinkowy, stał się dobrze czytelny dzięki numerycznemu modelowi terenu.

Przedpaństwowy gród w Garbowie Pierwsze badania sondażowe na majdanie grodziska, a więc w obrębie cmentarza, przeprowadzili w 1987 roku Paweł Lis i Włodzimierz Zieliński. Archeolodzy zwrócili uwagę na cypel nazywany przez miejscowych Zamczyskiem. Na sąsiednich zboczach wysoczyzny lessowej stwierdzono licznie występujący materiał ceramiczny, którego chronologię ustalono na VIII-IX i XXI wiek. Wszystkie te przesłanki sugerowały na istnienie w tym miejscu grodu. W celu ich zweryfikowania w październiku 1987 roku został założony wykop sondażowy w części wschodniej obiektu. Jego lokalizacja była wymuszona przez układ cmentarza. W wykopie o powierzchni 6 m2 odkryli półziemiankę z piecem o konstrukcji kamiennej. Zachowała się przepalona belka drewniana. W palenisku znaleziono fragmenty naczyń glinianych, datowane na okres VIII-IX wiek. W 1999 roku obiekt i jego najbliższą okolicę penetrował, prowadząc badania powierzchniowe i wykopaliskowe Andrzej Rozwałka, odkrywając 3 wczesnośredniowieczne osady. Założono wykop sondażowy 2 x 35 m, jednak poza majdanem czy wałami grodu. Przekop przecinał część osady oraz fosę. Na osadzie odkryto 2 obiekty półziemiankowe z reliktami pieca oraz konstrukcji drewnianych ścian. Datowanie jam za pomocą ceramiki odniesiono do VIII-X wieku. Z kolei badana fosa miała około 10 m szerokości i 2,6 m głębokości. Wyniki badań z lat 80. jak i 90. XX wieku udokumentowały relikty osadnictwa z VIII-X wieku czytelne zarówno na majdanie grodu jak i na wschodniej osadzie. Z funkcjonowaniem obiektu obronnego można wiązać również fosę. Grodzisko w Garbowie z powodu słabego stanu rozpoznania wymaga doprecyzowania wyników poprzez badania wału i majdanu, co jest jednak utrudnione ze względu na długoletnie funkcjonowanie cmentarza. Red.

Stary Cmentarz w Garbowie zamknięty został dla kolejnych pochówków w 1923 r. Wśród mieszkańców miejsce to nazywano Cmentarzyskiem, okazuje się że miało też inną nazwę – Góra Ariańska. W marcu 1902 roku w czasopiśmie „Zorza” zamieszczono artykuł, który przedstawia historię związaną z tym miejscem. Zamieszczam go poniżej.

Podanie „Góra Ariańska” „Z lewego boku około kościoła stoi wysoka, kilkadziesiąt łokci mająca dzwonnica, wybudowana w roku 1737, jak świadczy o tem umieszczona na niej wysoko chorągiewka. W tej dzwonnicy zawieszone są trzy dzwony, z których środkowy największy odznacza się ślicznem, rzewnem, melodyjnie – tęsknem, brzmieniem. O dzwonie tym mamy takie podanie: Dawnemi czasy, przed paruset laty, w Garbowie, a jak dawniej pisano w Grabowie, była sekta Arjanów i miała tu swoją świątynię na drugiej górze (gdzie dziś cmentarz grzebalny) położoną, niedaleko od naszego kościoła. Tę górę podobno Arjanie usypali własnemi siłami i założyli na niej fortecę, a w środku kościół swojego wyznania i w tym to właśnie kościele znajdował się tenże nasz dzwon. Gdy Szwedzi weszli do kraju naszego, zburzyli oni warownię i kościół Arjański, a dzwon ów spadł i zasypany został zgliszczami i ziemią. Tak zasypany przeleżał podobno długo, aż dopiero przypadkiem został odkopany i przywieziony do naszego kościoła. Po przywiezieniu i zawieszeniu go w kościele, księża chrzcząc i konsekrując go, nadali mu imię „Jan”, wtenczas to właśnie podobno zajęczał ten dzwon radośnie i brzmiał sam przez dwadzieścia cztery godzin. Podanie to o tyle wiąże się z prawdą, że na górze cmentarnej jeszcze dziś widzimy dawne wały i okopy; do dziś też nazywają ją „Górą Arjańską”. Źródło: „Zorza”, 1902

Materiał udostępnił H. Bieniek

Źródło: A. Rozwałka, Grzegorz Mączka, Rafał Niedźwiadek, Przedpaństwowy gród w Garbowie i jego zaplecze osadnicze. Zarys problematyki, [w:] Materiały i Sprawozdania Rzeszowskiego Ośrodka Archeologicznego, 2017 tom 38, s. 217-238. Stary Cmentarz w Garbowie z XIX wieku

Październik-listopad 2020

fot. M. Sanaluta

5


10 lat Grupy Teatralnej z Lesiec Grupa Teatralna obchodziła w br. 10-lecie działalności. Powstała z inicjatywy członkiń KGW i osób zrzeszonych w Stowarzyszeniu Rozwoju Wsi Leśce w marcu 2010 roku. Pierwsze przedstawienie pt. „Zdarzyło się w Leścach” zrealizowano w ramach projektu, którego celem była integracja mieszkańców wsi Leśce. I to właśnie ono zapoczątkowało działalność Grupy Teatralnej. Podczas uroczystości Gminnego Dnia Kobiet, w 2011 r., członkinie zespołu zaprezentowały widowisko obrzędowe „Ocalić od zapomnienia”. W główną postać wójtowej wcieliła się Joanna Chyż, jej córki: Magda – Małgorzata Pochwatka, Baśka – Bożena Grabarz, Maryśka – Agata Sochal, Józka – Monika Markiewicz, Hanka – Urszula Olszak, Kaśka – Ewa Solecka-Koziej, Janka – Monika Wiśniewska, wójt – Robert Zarzyka, chłop – Grzegorz Kozłowski, Michał, kawaler – Henryk Chyż, Jasiek parobek – Małgorzata Zawada, sąsiadka – Ewa Byczek, syn Michałek – Marta Małyska. Wszystkich ubawiły perypetie siedmiu córek wiejskiej rodziny. Gromkie brawa otrzymali też odważni panowie, którzy śmiało wystąpili na scenie przed zgromadzoną publicznością Kolejnym przedstawieniem, które przyniosło wielki aplauz naszej grupie, były „Swaty na grochowinie” przygotowane na Dzień Kobiet w 2012 roku. Udział w nim wzięły panie ze Stowarzyszenia i panowie: Robert Zarzyka, na co dzień sołtys wsi i Henryk Chyż, akordeonista. Jednak największym powodzeniem cieszyło się „Wesele Jantka i Mani” – po raz pierwszy wystawiane w Dniu Kobiet w „Złotej Rybce” w 2013 roku. Wtedy to 15 osobowa grupa błysnęła aktorskim talentem. Znakomite dialogi, humor sytuacyjny i wesołe piosenki rozbawiły zgromadzoną publiczność prawie do łez. Graliśmy tą sztukę aż 12 razy w ciągu roku w różnych zakątkach Lubelszczyzny, m.in. na Festynie Rodzinnym w Leścach, na Dożynkach Gminnych w Garbowie i Powiatowych w Radawcu, w MDK w Bychawie a także w DK w Cisnej, w Bieszczadach. Kontynuując weselne klimaty, w następnym roku przygotowaliśmy przedstawienie pt. „Klin” oraz „Narodziny i chrzciny”, które przybliżały zwyczaje dawnej polskiej wsi. Dzięki współpracy z trenerem teatralnym z Puław przygotowaliśmy przedstawienie „Prządki”, które zaprezentowałyśmy na Dniu Kobiet w Zespole Szkół w Garbowie w 2015 roku i w czerwcu na Festynie Rodzinnym w Leścach. Profesjonalne warsztaty teatralne pod okiem reżysera udoskonaliły nasze umiejętności sceniczne. Nastąpił przełom. Obrzędowe scenki z życia dawnej wsi zastąpiliśmy krótkimi formami teatralnymi, pełnymi humoru i dowcipu. W marcu 2016 r. w przedstawieniu „A ty babo ze wsi – siedź” publiczność poznała problemy zdrowotne mieszkańców wsi oraz „mądrą” znachorkę, dającą rady na różne choroby duszy i ciała. Przebojowo zagrała tę postać Małgorzata Parakowska. Podczas obchodów Święta Kobiet i na Dożynkach Gminnych w 2017 r. Grupa Teatralna zamiast spodziewanego spektaklu przygotowała „Loterię fantowa”, gdzie każdy los wygrywał, a nagrodą były specjalnie dobrane, dowcipne piosenki. Na Pikniku Sołtysów” zorganizowanym przez Lokalną Grupę Działania „Kraina wokół Lublina” w dn. 16 lipca 2017 r. nagrodzono sołectwo Leśce za inicjatywę „Odtwarzamy klimat i zwyczaje lubelskiej wsi – Grupa Teatralna z Lesiec Cykl Widowisk Obrzędowych”. Urocze panny na wydaniu dały się poznać w przedstawieniu „Kandydatki na żonę”, a perypetie małżeńskie w „Biurze matrymonialnym” i problematyczny „Wyjazd do sanatorium” w kolejnych przedstawieniach. Twórczym epizodem w naszej działalności był skecz „Randka w ciemno” zaprezentowany na Dożynkach Gminnych w 2018 r.

6

Z okazji jubileuszu 90-lecia OSP w Garbowie, przygotowaliśmy wraz z druhami strażakami przedstawienie „Prezes się żeni”, w dn. 10 czerwca 2018 r. Tekst napisały: Małgorzata Parakowska i Bożena Grabarz. Publiczność świetnie się bawiła i brawom nie było końca. W następnym roku wystąpiłyśmy z inscenizacją „Samo życie” na Dożynkach Gminnych. Nie zapomnieliśmy także o naszym ludowym twórcy Bronisławie Pietraku, na podstawie jego opowiadań powstał scenariusz i krótkie przedstawienie. W kalendarzu naszej 10-letniej działalności wpisują się również trzykrotnie przygotowane „Jasełka”, wystawiane w okresie bożonarodzeniowym w szkole w Leścach. Od początku przygotowania do występów, próby i spotkania odbywały się zawsze w budynku szkolnym. Oczywiście dla naszej teatralnej inicjatywy ważna była też możliwość skorzystania ze wsparcia różnych projektów z UE w tym Lokalnej Grupy Działania „Kraina wokół Lublina” oraz pożyczek i dotacji udzielanych przez Gminę Garbów. Czasem trudno nam uwierzyć, że nasz amatorski teatr ma już 10 lat. W tym czasie skład grupy ulegał zmianie. Wiele godzin spędzonych na próbach bardzo nas zintegrowało. Jest to dla nas czas, kiedy odrywamy się od zwykłych, codziennych zajęć i przenosimy się w magiczny świat teatru i sztuki. Przez ten okres odkryliśmy w sobie pasje i talenty, o których często nie mieliśmy pojęcia. Mimo upływu lat nadal jesteśmy chętne spotykać się, mamy ciągle nowe pomysły i chęć rozwoju naszych aktorskich umiejętności. Mamy też nadzieję, że wkrótce znowu czymś zaskoczymy publiczność. Ewa Zarzyka, Małgorzata Pochwatka, Bożena Grabarz Z okazji jubileuszu Wójt Gminy Garbów złożył podziękowania oraz przyznał nagrodę pieniężną.

Głos Garbowa


Występy na scenie Grupy Teatralnej z Lesiec

Widowisko „Zdarzyło się w Leścach”

Widowisko obrzędowe „Narodziny i chrzciny”

Wspólna fotografia wykonawców inscenizacji „Samo życie”

fot. S. M. Stępniak


30 lat działalności Towarzystwa Przyjaciół Ziemi Garbowskiej Obchody jubileuszowe planowane na 29 listopada b.r. niestety musiały być odwołane z powodu rozszerzającej się pandemii koronawirusa COVID-19. Przypomnijmy na łamach naszej lokalnej gazety, choć pokrótce, działalność prowadzoną przez regionalistów. Pomysł powołanie Towarzystwa Przyjaciół Ziemi Garbowskiej narodził się w 1990 r. na fali demokratycznych przemian i wobec potrzeby ożywienia życia kulturalnego mieszkańców gminy Garbów. Pomysł ten zyskał poparcie wśród nauczycieli, grupy miejscowych działaczy (w tym kilku solidarnościowych). Głównym celem Towarzystwa było upowszechnienie wiedzy o historii Garbowa i okolic, podejmowanie inicjatyw zmierzających do zachowania dziedzictwa kulturowego naszej gminy i regionu, wspieranie twórczości literackiej, plastycznej i inicjatyw władz gminnych związanych z rozwojem życia kulturalnego i społecznego. Od początku Towarzystwo realizowało swoje cele poprzez organizację zjazdów, sesji popularnonaukowych, odczytów, wystaw, wernisaży malarskich, rocznicowych obchodów, promocji książek. Szczególną rolę w popularyzacji ziemi garbowskiej odgrywa „Głos Garbowa”, który jest organem prasowym Towarzystwa, relacjonującym bieżące wydarzenia, opisuje przeszłość naszej małej ojczyzny od czasów najdawniejszych do współczesności, upamiętnienia ludzi zasłużonych dla tego regionu, godnych do stawiania za wzór młodzieży. Miłośnikom ziemi garbowskiej udało się zgromadzić i ocalić od zapomnienia wiele ciekawych, starych fotografii, dokumentów źródłowych odsłaniających z mroków przeszłości historię naszej małej ojczyzny i jej mieszkańców. Wyjaśniono historyczną nazwę herbu i miejscowości, historię rodów i właścicieli pięciu dworów ziemiańskich (Garbowa, Lesiec, Przybysławic, Piotrowic Wielkich, Gutanowa), a także historię szkół i dwóch parafii. Objęto ochroną i ocalono od zapomnienia Stary Cmentarz z II połowy XIX wieku. Owocem żmudnych poszukiwań w archiwach i dociekań przez członków Towarzystwa była publikacja 21 książek dokumentujących historię, zabytki, piękno przyrody i bogactwo kulturowe gminy. Udokumentowano twórczość i działalność twórców ludowych, bohaterów narodowych, poetów, artystów malarzy, fotografów, twórców rękodzieła z terenu gminy. Wydano 4 edycje pocztówek oraz foldery m.in. promujące zabytki i walory przyrodnicze, wyznaczono i oznakowano dwie trasy rowerowe po gminie Garbów. Z inicjatywy Towarzystwa na placu kościelnym odsłonięto pomnik poświęcony pięciu lotnikom z garbowskiej parafii, walczącym w Bitwie o Anglię, w czasie II wojny światowej. W ramach projektu „Oznakowanie miejsc atrakcyjnych historycznie, kulturowo lub przyrodniczo” Towarzystwo zaprojektowało 3 tablice informacyjne opisujące historię miejsc zabytkowych zlokalizowanych: przy Zespole pałacowoparkowym w Garbowie, na Starym Cmentarzu w Garbowie i na Cmentarzu Wojennym z 1915 roku. Członkowie Towarzystwa są organizatorami bądź współorganizatorami wydarzeń kulturalnych realizowanych przez gminę, a w szczególności gminnych dożynek i uroczystości patriotyczno-religijnych. Przyczynili się do odtworzenia garbowskich strojów ludowych, które można obejrzeć w Multimedialnej Izbie Tradycji. Na podkreślenie zasługuje współpraca z instytucjami, prowadzącymi badania archeologiczne, pracownikami UMCS,

8

Regionalnego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków w Lublinie, Wojewódzkiej Rady Towarzystw Regionalnych, WOK oraz z samorządem gminnym, kościołami, szkołami, KGW. Była też okazja do nawiązania serdecznej współpracy z towarzystwami regionalnymi z Nałęczowa, Wojcieszkowa, Janowca n/Wisłą, Stoczka Łukowskiego, Opola Lub., Jastkowa. Jesteśmy wdzięczni władzom Gminy Garbów za życzliwość i wsparcie w ciągu tych lat, dzięki czemu nasza współpraca układa się tak owocnie. Na miarę swoich możliwości i my działamy na rzecz lokalnej społeczności. Wspólnie można tak wiele uczynić dla dobra środowiska lokalnego, a dorobek przodków pielęgnować i przekazywać kolejnym pokoleniom. Rocznica działalność TPZG zbiega się z jubileuszem 30. rocznicy istnienia samorządu w Polsce. 30 lat samorządności to trzy dekady ogromnej pracy samorządu na rzecz wspólnego dobra. Patrząc z perspektywy tych minionych lat, mamy nadzieję, że działalność Towarzystwa stanowi już istotną część wielokulturowej panoramy naszej małej ojczyzny Garbowszczyzny. Halina Stępniak, prezes TPZG

Zamieszczamy list nadesłany od Przyjaciół ze Stoczka Łukowskiego Z okazji Jubileuszu XXX-lecia działalności Towarzystwa Przyjaciół Ziemi Garbowskiej w imieniu własnym i Zarządu Towarzystwa Przyjaciół Stoczka Łukowskiego składam Pani Prezes, Zarządowi, wszystkim działaczom i członkom TPZG wyrazy najwyższego uznania, życząc jednocześnie dalszych sukcesów w pracy na rzecz rozwoju swojej miejscowości i dobra mieszkańców. W okresie ciągle trwającej transformacji ustrojowej ruch regionalistyczny przyczynia się do budowy społeczeństwa obywatelskiego do troski o przyszłość swoich „małych ojczyzn” i regionu, ma dać nowe życie patriotyzmowi lokalnemu. Regionaliści dążą do stworzenia solidaryzmu społecznego, skupionego na ważnych celach, jednoczących ludzi różnych poglądów, zawodów, pozycji społecznych i różnego wieku, podejmujących zadania służące wspólnocie lokalnej. My, regionaliści mamy obowiązek poznawać, dokumentować i upowszechniać wiedzę na temat przeszłości historycznej i kulturowej regionu, gdyż mamy do czynienia z wartościami, które są powszechnie uznane i powodują konieczność zachowania zgromadzonej wiedzy, pamiątek i innych materiałów dla przyszłych pokoleń. Prof. o. Leon Dyczewski powiedział: „Tak będą funkcjonowały małe środowiska, jak elity intelektualne wykorzystają swoje możliwości”. Pani Prezes Halina Stępniak jest świadoma tego, że dziedzictwo historyczne i kulturowe nie jest naszą własnością. Takie wartości jak pamięć, szacunek dla ludzi, którzy tworzyli dzieje tego regionu na przestrzeni wieków są wykorzystywane w wydawnictwach autorstwa Pani Prezes. Artykuły o tematyce regionalnej umieszczane w „Głosie Garbowa” kształtują tożsamość lokalną i przyczyniają się do ochrony regionalnych wartości. Regionalny patriotyzm ma społecznikowski i obywatelski wymiar. Mamy nadzieję, że ta praca dostarcza Pani Prezes jak i wszystkim członkom Towarzystwa satysfakcji osobistej. Z wyrazami szacunku Hanna Stosio, Prezes Towarzystwa Przyjaciół Stoczka Łukowskiego, 20.11.2020

Głos Garbowa


WYDAWNICTWA KSIĄŻKOWE I ALBUMOWE wydane przez członków TPZG w latach 1997-2020 1. Robert Wójcik, Kościoły Garbowa (1997) 2. Wracamy w przeszłość, pod red. Roberta Wójcika (1999) 3. Halina Stępniak, Z dworu i spod strzechy – wybitni twórcy ziemi garbowskiej (2007) 4. Siedziby ziemiańskie w krajobrazie ziemi garbowskiej, pod red. Haliny Stępniak (2008) 5. Jadwiga i Krzysztof Flisiak, Bogucin na przestrzeni wieków 1398-2008 (2008) 6. Garbowska nekropolia – ocalić od zapomnienia, pod red. Bożeny Tuszyńskiej-Firlej, Niny Bartoszcze-Wylaź, Haliny Stępniak, Małgorzaty Sanaluty (2009) 7. 150 lat Szkoły w Garbowie pod red. Niny Bartoszcze-Wylaź,

Regionaliści Lubelszczyzny obradowali w Żółkiewce XVII Sejmik Towarzystw Regionalnych Lubelszczyzny odbył się 3 października 2020 r. w Gminnej Hali Sportowej w Żółkiewce.

Agnieszki Nowak, Marii Reszki, Bożeny Tuszyńskiej-Firlej (2010)

8. Robert Wójcik, Historia Cukrowni „Garbów” (2010) 9. Halina Stępniak, Nasza mała ojczyzna – Garbowszczyzna (2010) 10. Halina Stępniak, Garbów malowany – pędzlem, słowem, widziany obiektywem, ubogacony rękodziełem ludowym (2011) 11. Lotnicy Ziemi Garbowskiej, pod red. Wojtka Matusiaka przy wsparciu Fundacji Historycznej Lotnictwa Polskiego, wstęp Halina Stępniak, wydało Ministerstwo Obrony Narodowej i Wojskowe Centrum Edukacji Obywatelskiej (2012)

12. Z kart parafialnej kroniki – Stulecie Garbowskiej Świątyni 1912-2012, pod red. Niny Bartoszcze-Wylaź, Katarzyny Chabros, Edyty Kożuszek (2012) 13. Zwyczaje i obrzędy ludu garbowskiego wg Józefa Nakoniecznego, pod red. Haliny Stępniak (2012) 14. Zachować w pamięci - kulturowe, krajobrazowe dziedzictwo gminy Garbów, pod red. Edyty Kożuszek, Małgorzaty Sanaluty, Bożeny Tuszyńskiej-Firlej, Haliny Stępniak (2014) 15. Michał Wylaź Krzyże i kapliczki w pejzażu ziemi garbowskiej (2014) 16. Uparty kowal z Gutanowa – opowieść o Bronisławie Pietraku - pod red. Lucyny Żak i Iwony Woźniak (2014) 17. Garbowską szkołą się szczycimy. Tajne nauczanie w Garbowie, pod red. Iwony Woźniak i Bożeny Tuszyńskiej-Firlej (2015) 18. Halina i Stanisław Stępniakowie Cztery pory roku na Garbowszczyźnie (2015) 19. Zofia Abramek Sercem pisane – o ludziach, zdarzeniach i ziemi garbowskiej (2016) 20. Ewa Pochwatka Dotknąć błękitu nieba (2018) 21. Zofia Abramek Przez życie boso (2020)

Konferencja pod hasłem ,,2020 Rok Hetmana Stanisława Żółkiewskiego” skupiła regionalistów z woj. lubelskiego. Otwarcia sejmiku dokonał prof. Marian Surdacki – przewodniczący WRTR. W części naukowej konferencji dr Janusz Kłapeć wygłosił wykład nt. ,,Hetman Stanisław Żółkiewski – strateg i obrońca Kresów Rzeczypospolitej”, z kolei prof. Stefan Dousa – artysta, rzeźbiarz z Politechniki Krakowskiej poruszył kwestię budowy pomnika hetmana St. Żółkiewskiego i zaprezentował swoje szkice i projekt przedstawiający hetmana na koniu. Następnym punktem programu był spektakl pt. „Towarzysze ostatnich chwil Hetmana”. Rekonstruktorzy w strojach z epoki przedstawili towarzyszy hetmana, którzy byli obecni podczas ostatniej jego wyprawy wojennej. Na zakończenie wystąpiła Kapela Wujka Romana, działająca przy Ośrodku Kultury Samorządowej w Żółkiewce. Wydarzeniu towarzyszyły wystawy: ,,Bohater o wielu twarzach”, prezentująca różne oblicza hetmana, jako głowy rodu, gospodarza i fundatora, obywatela i pisarza, dyplomaty oraz żołnierza i wodza. Drugą wystawę, pt. ,,Okruchy historyczne z podróży” opracowali: gen. bryg. pil. dr Ryszard Hacia, płk dr Andrzej Marciniuk oraz zespół wydawniczy Lotniczej Akademii Wojskowej w Dęblinie. Trzecia wystawa fotograficzna przypominała poprzednie konferencje regionalistów z 2016 r. i 2018 r., przygotowana przez Ośrodek Kultury Samorządowej w Żółkiewce.

Podczas Sejmiku prof. Andrzej Wac-Włodarczyk – wiceprzewodniczący WRTR promował swoją nową książkę pt. ,,250 lat od erygowania kościoła pw. Świętego Wawrzyńca w Żółkiewce”. Ostatnim punktem obrad Sejmiku było Walne Zgromadzenie WRTR. Halina Stępniak, prezes TPZG

Październik-listopad 2020

9


Nasze samorządowe sprawy Inwestycje gminne W październiku i listopadzie prowadziliśmy liczne prace inwestycyjne: 1. Została zakończona „Termomodernizacja budynku Zespołu Szkół w Garbowie”. W ramach termomodernizacji zostało wykonanych szereg prac na zewnątrz i wewnątrz budynku. Zostały docieplone ściany, fundamenty, piwnice, strop. Wykonane zostały remonty daszków nad wejściami, remonty kominów, opaska wokół budynku z kostki brukowej. Wewnątrz budynku została wykonana nowa instalacja c.o., wymiana grzejników. Przebudowano węzeł ciepłowniczy oraz zostały zamontowane 3 pompy ciepła z zasobnikami. Powstały trzy układy ciepłej wody użytkowej zasilane przez pompy cieplne, rurociągi, osprzęt, układ solarny. Na sali gimnastycznej zostały wykonane dwa układy wentylacyjne oraz zamontowano klimatyzatory. Wymieniono 136 opraw oświetleniowych na LED. Wykonana została instalacja fotowoltaiczna o mocy 19,8 kW oraz instalacja odgromowa. Całość poniesionych kosztów wyniosła ok. 2,55mln zł z czego dofinansowanie z UE wyniesie ok. 1,8mln zł. Ostateczne kwoty będą znane po rozliczeniu projektu z Urzędem Marszałkowskim na koniec 2020 roku.

2.Trwa realizacja projektu „PRZEBUDOWA I ROZBUDOWA OCZYSZCZALNI ŚCIEKÓW W GARBOWIE” termin zakończenia prac budowlanych przewidziany jest na styczeń.

Dofinansowanie do projektu w ramach RPO 2014-2020 wynosi 3 586 803,15 zł

(fot. K. Firlej)

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Lubelskiego na lata 2014-2020

10

Głos Garbowa


Budowa dróg 3. W ramach Europejskiego Funduszu Rolnego na Rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich realizowany był projekt,,PRZEBUDOWA DRÓG GMINNYCH NR 105965L I 105946L W MIEJSCOWOŚCI GUTANÓW, GMINA GARBÓW''

W ramach tej inwestycji zostały położone dwie warstwy asfaltu - wyrównawcza i ścieralna - każda o grubości 4 cm i szerokości 4m. Zostały wykonane mijanki oraz ziemne pobocza drogowe. Dla bezpieczeństwa użytkowników ustawiono nowe znaki drogowe. Koszt całości operacji po przetargu wyniósł 733.852,93 zł, wnioskowana kwota dofinansowania z UE ok. 466.950,00zł.

Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich

4. Wykonaliśmy nawierzchnie asfaltową na podbudowie betonowej: - na drodze nr 105902L i 105901L w Woli Przybysławskiej o dł. 760m. za kwotę 93.178zł, - na drodze nr 105945Lw Gutanowie o dł. 626m za kwotę 66.622zł, - na drodze wew. Działka 334 w Piotrowicach Kolonii o dł. 300m za 35.277zł. Pieniądze na wykonanie powyżej wymienionych nawierzchni asfaltowych w całości pochodziły z budżetu gminy.

Droga asfaltowa w Woli Przybysławskiej

Droga gminna w Gutanowie

Droga asfaltowa w Piotrowicach Kolonii fot. Kazimierz Firlej

Ponadto został rozstrzygnięty przetarg na wykonanie nawierzchni asfaltowej na podbudowie betonowej na drodze wewnętrznej w Bogucinie o dł.465m. Wpłynęło 10 ofert. Najtańszą złożyła firma KPRD z Lublina – 122.886zł. Najdroższa oferta opiewała na kwotę 151.221zł. Gmina pozyskała dofinansowanie z budżetu państwa z Funduszu Dróg Samorządowych tj. dodatkowego naboru w roku 2020, w wysokości 50% kosztów inwestycyjnych, okres realizacji - wiosna 2021.

Październik-listopad 2020

11


Inne zadania: - Została rozbudowana sieć wodociągowa przy ulicy Makowej w Garbowie na dł. ok. 900m.Wartość prac wyniosła ok. 50.000zł. - Dokonano rozbudowy sieci kanalizacji sanitarnej przy ulicy Dolnej w Garbowie na dł. 250m. za kwotę 83.640zł. - Została wykonana termomodernizacja budynku Domu Strażaka w Woli Przybysławskiej. Wartość robót wyniosła 86.600zł w tym dofinansowanie przyznane z Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska dla OSP Wola Przybysławska wyniosło 38.000zł. Pozostała kwota w wysokości ok. 50.000zł pochodziła z budżetu gminy Garbów.

Sieć gazowa Rozpoczęły się prace przy budowie sieci gazowej w Garbowie – przy drodze wojewódzkiej nr 874 (dawna krajowa). Natomiast w Zagrodach i Przybysławicach są wykonywane kolejne odcinki sieci i przyłączy gazowych. Inwestorem jest Polska Spółka Gazownictwa oddział w Lublinie. Urząd Gminy aktywnie współpracuje z PSGAZ w pracach na rzecz dalszej gazyfikacji gminy. Aktualnie mamy potwierdzoną też możliwość gazyfikacji części miejscowości Bogucin przy drodze powiatowej obok szkoły. Dalsza rozbudowa sieci na terenie gminy uzależniona jest od opłacalności ekonomicznej inwestycji (tzn. ilości osób zdecydowanych na przyłączenie na określonej długości sieci gazowej). Kazimierz Firlej Wójt Gminy Garbów

Minęły dwa miesiące 14. 10. 2020 – Święto Edukacji Narodowej 16.10 – Dzień Papieża Jana Pawła II 20.10 – Sesja sołtysów 1.11. – Wszystkich Świętych 2.11. – Dzień Zaduszny 11.11. – Święto Niepodległości 17.11. – Sesja sołtysów 27.11. – XVII Sesja Rady Gminy

Odpusty parafialne 4 X odpust ku czci MB Różańcowej w Woli Przybysławskiej. Sumie odpustowej przewodniczył ks. Marcin Grzesiak dyr. Seminarium Lubelskiego. 11 X odpust w parafii Macierzyństwa NMP w GarbowieCukrowni. Mszy św. przewodniczył i homilie wygłosił ks. kan. dr Damian Kwiatkowski – wicekanclerz Kurii Metropolitarnej w Częstochowie. 25 X odpust w kaplicy ku czci św. Judy Tadeusza w Borkowie, sumę odpustową odprawiał ks. Marcin Grzesiak dyr. Seminarium Duchownego w Lublinie. 6 XI odpust w parafii Przemienienia Pańskiego w Garbowie ku czci św. Leonarda, sumę odpustową odprawił ks. Marcin Grzesiak - dyr. Seminarium Duchownego. Przysłowia ludowe Jak listopad ciepły – marzec mrozem przewlekły. Święta Katarzyna adwent rozpoczyna. Jaki dzień na świętego Marcina, taka będzie cała zima. Gdy na świętą Cecylię grzmi, rolnikom o dobry roku śni.

12

Termomodernizacja budynku Domu Strażaka w Woli

Prace przy budowie sieci gazowej w Garbowie

Otwarcie wystawy „Lublin-Lwów” Prace artystów lubelskich i lwowskich zostały zaprezentowane 6 listopada w Galerii Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Lublinie „Przy Bramie”. W ramach reaktywowania umowy o współpracy kulturalnej między TPSP w Lublinie, a Lwowskim Towarzystwem Przyjaciół Sztuk Pięknych została zorganizowana wystawa malarstwa prezentująca prace 40 artystów z Lublina i Lwowa. Artyści lwowscy zaprezentowali 21 prac, których motywem przewodnim była architektura Lwowa, ukazująca piękno i niepowtarzalność tego wyjątkowego miasta, jego zabytki i infrastrukturę. Tematyka prac lubelskich artystów (23 obrazy) obejmowała ciekawe zaułki Starego Miasta w Lublinie, fragmenty architektury, panoramę naszego miasta, a także jego okolice, ukazując piękno całego województwa lubelskiego.

Na wystawie prezentowany jest obraz „Grodzisko Lubelskie” autorstwa Krystyny Zlot artystki malarki z Garbowa

Głos Garbowa


60-lecie Koła Gospodyń Wiejskich w Janowie Kultura i regionalne tradycje nie mogą zaginąć. Bo tam, gdzie jest koło gospodyń wiejskich, jest także nasza „mała ojczyzna”. Koło Gospodyń Wiejskich w Janowie ma bogatą historię, sięgającą początku lat 60 ubiegłego stulecia. Do organizacji wstąpiło w październiku 1960 r. 36 gospodyń, praktycznie z każdego domu. Pierwszą przewodniczącą została Genowefa Bednarczyk, pełniła tę funkcję przez 12 lat. Panie działały we współpracy z Kółkiem Rolniczym. Brały udział w szkoleniach z higieny i wychowania dzieci, w konkursach odchowu kurcząt, prosiąt, dostawy mleka, a także w kursach kulinarnych. Doradztwem służyli instruktorzy, pracownicy Wojewódzkiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego w Końskowoli. Kolejną przewodniczącą została Zofia Stypuła, a 1972 r. Helena Misztal. Koło Gospodyń aktywnie działało i było inicjatorem wielu przedsięwzięć. Z zebranych składek mieszkańców wioski ufundowano do kościoła parafialnego w Garbowie chorągiew pw. św. Judy Tadeusza, która jest noszona (do chwili obecnej) podczas procesji przez członkinie Koła i byłego sołtysa Janowa - Tadeusza Banacha. Panie organizowały zabawy dochodowe, a za zarobione pieniądze kupiły naczynia stołowe. Przez szereg lat działała pod ich patronatem wypożyczalnia naczyń i zastaw stołowych, wiele osób korzystało ze sprzętu przy organizowaniu imprez, wesel, chrzcin, komunii czy zabaw wiejskich. W 1982 r. przewodniczącą została Krystyna Pikul, a rok później wybrano Elżbietę Bednarczyk, która sprawuje tę funkcje do chwili obecnej, już 37 lat. Do Koła w tym czasie należało sześć kobiet: Elżbieta Bednarczyk, Elżbieta Gol, Teresa Górecka, Helena Misztal, Józefa Rojek. Wszystkie skupione w tej organizacji gospodynie popularyzowały dawne tradycje. W 1986 r. będąc na wycieczce w Krakowie zakupiły gorsety, bluzki i korale, kupiły też materiał na spódnice, które same uszyły. Od tej pory pięknie wyglądały w strojach ludowych. Przez lata dobrze układała się im współpraca z Kółkiem Rolniczym, z kolejnymi wójtami gminy, radnymi i sołtysami. W ciągu tych 60. lat działalności gospodynie z Janowa czynnie uczestniczyły w życiu społecznym gminy i parafii. Biorą udział w uroczystościach z okazji Dnia Kobiet, 3 Maja, 11 Listopada, wykonują palmy wielkanocne na Niedzielę Palmową i ozdoby świąteczne, a także piękne wieńce dożynkowe. W 1991 r. i w roku następnym ich wieńce zajęły II miejsce w gminnym konkursie na najpiękniejszy wieniec dożynkowy. W pozostałe lata ich prace były wyróżniane za kunszt i pomysłowość oraz nagradzane.

Kobiety dbają o swoje środowisko, zakładają przydomowe ogródki kwiatowe, w miesiącu maju ukwiecają zabytkową kapliczkę, przy której odprawiane są majówki (stale opiekuje się rodzina Misztalów). Pełnią dyżury w kaplicy pw. św. Judy Tadeusza, wybudowanej dla wsi Borków i Janów. Niestety, gdy nadszedł początek XXI wieku, telewizja, komputery sprawiły, że ludzie zaczęli spędzać czas w domu i oddalać się od siebie. Młodsze panie działały w Stowarzyszeniu Rozwoju Wsi Borków i Janów. Coraz mniej było chętnych do noszenia strojów ludowych. W roku 2013 na dożynkach gminnych wystąpiły z wieńcem tylko cztery panie. W 2018 roku do Koła zapisały się nowe członkinie. KGW w Janowie zostało zarejestrowane w Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa i otrzymało fundusze na działalność. Na początku panie zakupiły 7 nowych strojów ludowych, dla nowych członkiń, które wyraziły chęć działania. Gospodynie zaczęły owocną współpracę ze strażakami z OSP Janów, którzy udostępnili im do użytkowania jedną izbę w Domu Strażaka. Za uzyskane pieniądze z funduszu ARiMR zakupiły sprzęt na wyposażenie sali: duży stół, krzesła i szafę. Członkinie KGW spotykają się kilka razy do roku. Biorą udział w świętach państwowych i kościelnych. Obecnie organizacja zrzesza 15 pań: Elżbieta Bednarczyk – przewodnicząca KGW, członkinie: Elżbieta Gol, Teresa Górecka, Helena Misztal, Józefa Rojek, Anna Pikul, Marianna Kozłowska, Halina Paluch, Anna Kołtun, Renata Turowska, Małgorzata Wawerska, Ewelina Misztal, Elżbieta Gol (synowa), Maria Smolak, Renata Banach. W związku z rozprzestrzeniającą się epidemią COVID-19 została podjęta decyzja o odwołaniu obchodów rocznicowych i przeniesieniu uroczystości na przyszły rok. Historię KGW spisała Halina Stępniak

fot. S. M. Stępniak

Dożynki, dożynki, przyśpiewek wiązanka Od Koła Gospodyń i każdego wianka Serdecznie witamy dożynkowych gości A wszystkich rolników w pierwszej kolejności. Hej rozstąpcie się na boki, na strony, bo niesiemy wieniec pięknie przystrojony. Hej niesiemy wieniec zbożem malowany Z tej garbowskiej ziemi w mozole zebrany.

Październik-listopad 2020

13


Dzień Niepodległości 2020

„Polska na 102”

Jest takie miejsce u zbiegu dróg, gdzie się spotyka z zachodem wschód... Nasz pępek świata, nasz biedny raj... Jest takie miejsce, taki kraj. /J. Pietrzak/

W tym roku, ze względu na czasowe ograniczenia pracy szkoły, nie mogliśmy obchodzić Święta Niepodległości tak uroczyście, jak dotychczas. Nie było co prawda akademii upamiętniającej te wydarzenia, ale uczniowie nie zapomnieli o tym ważnym dla wszystkich Polaków dniu.

Co roku 11 listopada obchodzimy Dzień Niepodległości urodziny Ojczyzny. Żyjemy dziś w niepodległej Polsce, ale na co dzień rzadko o tym myślimy. Niepodległość, niezależność, suwerenność, po prostu wolność. Pamiętajmy jednak, że nasze drogi do wolności nie były tak proste. Pod koniec XVIII wieku, wykorzystując słabość Rzeczypospolitej, sąsiednie mocarstwa odebrały nam niezależność. Zaczęły się czasy niewoli. Na 123 lata Polska zniknęła z mapy Europy. Staliśmy się obywatelami Rosji, Austrii, Prus. Język polski był tam mową obcą, a polska kultura i historia oficjalnie nie istniały. Polacy musieli sobie niepodległość wywalczyć. Walki o wolność toczyły się w kraju i poza jego granicami. We Włoszech Jan Henryk Dąbrowski utworzył Legiony Polskie. Okres wojen napoleońskich był czasem nadziei dla wszystkich Polaków. W 1807 roku Napoleon Bonaparte utworzył Księstwo Warszawskie. Niestety, po jego klęsce Polska nie mogła już liczyć na sojusznika z zewnątrz. Mimo tego nasi rodacy się nie poddawali. W 1830 i 1863 dokonali kolejnych zrywów niepodległościowych. Wybuchło powstanie listopadowe i styczniowe przeciw zaborcom. Obydwa zakończyły się klęską i tragicznymi konsekwencjami dla Polaków. Powstańców zsyłano na Sybir, ich rodziny poddawano represjom, rusyfikacji i germanizacji. Pomimo dramatycznej sytuacji Polacy nie zapomnieli o swojej tożsamości. W polskich domach uczono naszej historii, pielęgnowano pamięć o bohaterach narodowych, uczono języka ojczystego, czytano polskie książki. W 1914 roku, gdy wybuchła I wojna światowa, Polacy z trzech różnych zaborów musieli walczyć przeciwko sobie, chociaż tego nie chcieli. Tylko wiara w lepszy los zagrzewała ich do walki. Józef Piłsudski zaczyna tworzyć Legiony Polskie, miejscem powołania oddziałów polskich staje się też Francja, w której powstawała pod dowództwem generała Józefa Hallera Armia Polska, zwana Błękitną. W 1918 roku Polska odzyskała wolność. Po czterech latach walki w szeregach wrogich armii żołnierze nareszcie mogli wrócić do domów, a wszyscy Polacy zacząć nowe życie w niepodległym kraju - II Rzeczypospolitej. My mamy dziś szczęście dorastać w wolnym kraju. Pamiętamy jednak o tym, że przodkom winniśmy pamięć, a ojczyźnie – miłość. Zaplanowane w naszym szkolnym kalendarzu uroczyste świętowanie Dnia Niepodległości nie mogło się odbyć z powodu sytuacji pandemicznej w kraju i zawieszenia zajęć stacjonarnych. Uczniowie Szkoły Podstawowej im. Wandy Chotomskiej w Bogucinie postanowili uczcić 102. rocznicę odzyskania niepodległości inaczej. Uczniowie naszej szkoły uczestniczyli w ogólnopolskiej akcji „Szkoła do hymnu!”, przystąpili do testu poprawności językowej „Moja mowa ojczysta”, wzięli udział w konkursie plastycznym „Malowana Ojczyzna”. Mieli możliwość obejrzenia prezentacji o Dniu Niepodległości, wykonanej przez uczennice klasy VI. Opracowali także dodatkowe zagadnienia literacko historyczne, korzystając z oferty e-podręczników, mi.in. „Urodziny Ojczyzny”, przypomnieli i utrwalili sobie wiersze i pieśni patriotyczne. Katarzyna Topór

Uczniowie kl. I-VIII, Szkoły Podstawowej w Woli Przybysławskiej, którzy uczą się zdalnie, aktywnie włączyli się w projekt „Polska na 102”, wykonując prace plastyczne, prezentacje czy wystawy, w których pokazali za co kochają swoją Ojczyznę, z czego są dumni. Składali też Niepodległej życzenia w dniu Jej 102 urodzin.

Najmłodsi wychowankowie naszej szkoły z Oddziałów Przedszkolnych pod okiem wychowawczyni wykonali gazetki okolicznościowe i prace plastyczne. Efekt prac naszych uczniów i przedszkolaków można obejrzeć na stronie internetowej szkoły. Agnieszka Jóźwiakowska

Uczniowie szkoły w Bogucinie na apelu poświęconym rocznicy odzyskania niepodległości fot. E. Piwko

14

Głos Garbowa


Spotkanie dzieci z „Oratorium” Oratorium jest domem, który przygarnia, parafią, która ewangelizuje, szkołą, która przygotowuje do życia oraz podwórkiem, gdzie spotykają się przyjaciele i żyje się radośnie. Po ponad półrocznej przerwie spowodowanej pandemią wznowiło działalność oratorium działające przy parafii w Garbowie-Cukrowni. Opiekunkami są Agnieszka Pasternak, Magdalena Jaroszuk i Magdalena Zarzeka.

Inauguracyjne spotkanie odbyło się we wrześniu. Grupa 29. dzieci wraz z rodzicami i wychowawcami spotkała się przy ognisku na placu przed kościołem parafialnym. Kolejne spotkania odbywają się w każdą sobotę przed południem.

Obrazki z życia przedszkolnego Mimo że wokół nas panoszy się epidemia i klasy starsze uczą się w systemie zdalnym, u dzieci młodszych ze Szkoły Podstawowej w Bogucinie na dobre zagościła Pani Jesień. Z jej darów, kasztanów, żołędzi i jarzębiny, sześciolatki wykonały różne „zwierzaki – cudaki”. Organizując się w grupy dołożyły starań, aby stworzyć własną wizję tej pory roku. Kolory jesieni pojawiły się też w innych pracach dzieci - każde z nich ozdobiło wg własnego pomysłu portrety Pani Jesieni. Barwne liście oraz kosze pełne owoców i warzyw wykonane przez „zerówkowiczów” różnymi technikami plastycznymi, sprawiły, że ich sala w pełni przybrała jesienną szatę. Pogoda podczas obserwacji jesiennego krajobrazu na wycieczce wśród pól, nie wszystkich zachwyciła, była zmienna – jak to jesienią… Tym bardziej zachęcało to dzieci do śpiewania piosenek nie tylko o rumianych jabłkach, ale też o deszczu za oknem. Za to złote liście klonów na placu zabaw ciągle inspirują do różnych nowych zabaw mieniąc się w promieniach jesiennego słońca. H. Reszka

Ślubowanie klas pierwszych

Uczniowie Szkoły Podstawowej im. Zofii Trzcińskiej-Kamińskiej w Leścach (fot. W. Kupisz)

Oratorium nie jest budynkiem, ale przede wszystkim każdą działalnością sprzyjającą wszechstronnemu wychowaniu dzieci i młodzieży, owocnemu wykorzystaniu wolnego czasu, kształtując w duchu chrześcijańskim i duszę, i ciało. Tekst i fot. A. Pasternak

Z okazji Dnia Edukacji Narodowej Wychowanie młodego pokolenia w duchu miłości do Ojczyzny ma wielkie znaczenie dla przyszłości narodu. Jan Paweł II

Życzymy Państwu Pedagogom oraz wszystkim Pracownikom placówek oświatowych Gminy Garbów, aby ich praca przynosiła satysfakcję i radość. Dziękujemy Nauczycielom i Wychowawcom, za codzienne zaangażowanie, pasję i poświęcenie, w szczególności zaś za to, że jesteście ze swoimi uczniami zarówno w chwilach dobrych jak i trudnych, że młodzi ludzie mogą na Was zawsze liczyć, że kształtujecie serca i umysły dzieci i młodzieży. Przewodniczący Rady Gminy Piotr Adamczyk Wójt Gminy Garbów Kazimierz Firlej Szkoła Podstawowa im. Marii Konopnickiej w Garbowie fot. K. Firlej

Październik-listopad 2020

14 października 2020

15


Niezapomniany wieczór z pisarką Moniką A. Oleksa Wczesnym wieczorem 3 października b.r. odbyło się spotkanie czytelników ze znaną pisarką Moniką A. Oleksa, promującą swą ostatnią, siódmą już powieść pt. „Spotkajmy się nad morzem”. Miejscem wydarzenia była Izba Regionalna w Bogucinie, która w tym dniu otworzyła swoje wrota po raz pierwszy po generalnym remoncie. Pozostająca w rękach prywatnych, wyspa pełna skarbów przeszłości, zachwyciła przybyłych gości od samego progu i zajęła ich uwagę. Pani Monika A. Oleksa sama mówi o sobie, że jest dzieckiem blokowiska, więc dla odmiany organizatorzy wieczorku promocyjnego, postanowili pokazać jej z bliska wieś. Tą dawną i tą obecną. Odziane w stroje ludowe przedstawicielki Koła Gospodyń Wiejskich „Bogucinianki” przejęły na chwilę rolę gospodyń, a pisarka powitana została głośno, radośnie i gwarowo! Po bogucińskiemu!

Beata Bogusz i Monika Oleksa,

Akcja Narodowego Czytania organizowana jest od 9 lat. W tym roku czytano „Balladynę” Juliusza Słowackiego. Dramat ten należy do obowiązkowych lektur szkolnych, omawianych w klasie ósmej. W szkołach czytano wybrane fragmenty, bądź przygotowano je w formie audiobooka, słuchowiska radiowego czy wybranej wersji scenicznej. Uczniowie z Woli Przybysławskiej czytając fragmenty dramatu J. Słowackiego zarejestrowali je na dyktafonie, potem udostępnili na stronie szkoły. W role bohaterów tragedii wcielili się uczniowie kl. VII, którzy do współpracy zaprosili swoich rodziców. (www.spwola.garbow.pl) Z kolei uczniowie ze szkoły w Bogucinie wcielili się w główne postacie tragedii: tytułowej Balladyny, jej męża rycerza Kirkora, siostry Aliny oraz Wdowy. Zaprezentowali dialogi między królową jeziora – Goplaną i jej sługami: Chochlikiem i Skierką – oraz te, które przeniosły nas w czasy legendarnego władcy Popiela i do pięknego Gniezna, pierwszej stolicy Polski. Wierzymy, że zaprezentowane fragmenty zachęcą uczniów do przeczytania całości utworu. W Gminnej Bibliotece Publicznej w Garbowie czytanie fragmentów „Balladyny” Juliusza Słowackiego odbyło się 9 października.

fot. A. Zawadzki

- Rolę prowadzącej spotkanie przyjęłam z radością, ponieważ bardzo cenię zarówno twórczość jak i samą osobę Pani Moniki. Po gorącym wiejskim wstępie skorzystałam z okazji by zadać jej mnóstwo pytań zarówno o początki pisarstwa, jak i sam proces powstawania konkretnych książek. Rozmowa toczyła się wartko, pełna nieoczekiwanych wątków i ciekawostek. Miło się rozmawiało, a żeby sobie i innym osłodzić zakończenie tego niezwykłego wieczoru organizatorzy przygotowali dla pisarki gościniec dla ducha i ciała. Oczywiście znowu gwarowo, po wiejsku i z przytupem. Najpierw naszemu specjalnemu gościowi przekazano drukowaną wersję „Słownika Gwary Bogucina i okolic” opracowywaną kilka miesięcy temu przez Krzysztofa Flisiaka. Następnie swoim śpiewem wzruszyła zebranych Julka Bieniek prezentując utwory „Gadu, gadu” oraz „Dłoń”. Zofia Abramek przeczytała wiersz swojego autorstwa specjalnie na tę okazję stworzony. Gabrysia Szewczyk narysowała węglem przepiękny portret Pani Moniki, a zwieńczeniem darów duchowych był symbol weny twórczej pisarki - pióro i kałamarz wykonane z drewna przez Sławomira Sadurskiego. Ciału też się coś dostało. Gosposie z Bogucina przytaskały pisarce wielki kosz pełen swojskich wiktuałów pochodzących z ich domowych spiżarni. Tak, na zdrowie; na zimowy czas. Nasyceni na duchu i ciele pożegnaliśmy się bardzo późnym wieczorem. Z nadzieją na rychłe, ponowne spotkanie z Moniką A. Oleksa, które ma nastąpić w listopadzie w ramach warsztatów pisarskich. Beata Bogusz

16

Narodowe Czytanie 2020

W tym roku wraz z wójtem Gminy Garbów Kazimierzem Firlejem i z-cą wójta Małgorzatą Sanalutą czytali pracownicy Urzędu Gminy Małgorzata Poleszak, Mariola Dec, Katarzyna Miszczuk, Marta Plecha, Małgorzata Drozd, Edyta Kramek, Andrzej Pochwatka. fot H. Stępniak

fot. M. Poleszak

„Balladyna” to wybitne dzieło polskiego romantyzmu. Dramat powstał na emigracji w 1834r. w czasie dyskusji na temat przyczyn niedawnej klęski powstania i debat nad wspólną historią i przyszłym losem narodu. Poeta obnaża w nim ludzkie słabości i wady, a zarazem opowiada się po stronie zgody, porozumienia i ukazuje zwycięstwo dobra nad złem. H.S.

Głos Garbowa


42 lata temu 16 października mija 42. rocznica wyboru kard. Karola Wojtyły na papieża. Przypominamy kilka faktów dotyczących pamiętnego konklawe. 15 sierpnia 1963 r. podczas uroczystości koronacji przez prymasa Wyszyńskiego figury Matki Bożej Ludźmierskiej miał miejsce znamienny epizod. Kardynał Wojtyła uchwycił berło, jakie podczas procesji w pewnym momencie wypadło z ręki Madonny. – Karolu, Maryja dzieli się z Tobą władzą – powiedział do bp. Wojtyły stojący obok jego kolega, ks. Franciszek Macharski. Kardynał Wojtyła niemal „na styk” zdążył na konklawe, które wybrało go na papieża. 14 października 1978 r. metropolita krakowski wybrał się po południu do rzymskiej kliniki Gemelli, by odwiedzić chorego przyjaciela, bp Deskura. Do Kaplicy Sykstyńskiej wszedł ostatni, a trzeba wiedzieć, że po zamknięciu wrót Kaplicy do środka nie wpuszcza się nikogo, nawet kardynałów… Podczas konklawe, prymas Polski kard. Stefan Wyszyński szepnął kardynałowi Wojtyle: „Jeśli wybiorą, proszę nie odmawiać…”. W poniedziałek, 16 października 1978 r., w drugim dniu konklawe (zgromadzenie kardynałów) metropolita krakowski został wybrany w ósmym głosowaniu, większością 99 głosów (spośród 111 wszystkich uczestników konklawe). Biały dym zwiastujący dokonanie wyboru pojawił się nad Kaplicą Sykstyńską o godz. 18.18. Metropolita krakowski stał się 262. następcą św. Piotra.

W naszej pamięci Biegnie czas i dogonić go nie sposób a za nami tyle osób gdzieś utknęło i zostało znikło nagle wiatr gdzieś rozwiał ich imiona tak nieskładnie. Rzucił w przepaść roztrzaskały się o skały swym jestestwem tak bolesny jęk wydały i umilkły Cisza wstała i w pokorze swym milczeniem z majestatem cześć oddała. Oni byli i zostaną nam w pamięci choć odeszli dawno temu niczym święci będą zawsze tym bogactwem drogowskazem więc im świeczkę dziś zapalmy niech modlitwą naszą szczerą rozbrzmiewają dziś cmentarze. Ewa Pochwatka

Listopadowe święto

Jan Paweł II był pierwszym od 455 lat papieżem nieWłochem najprawdopodobniej pierwszym w dziejach papieżem-Słowianinem i pierwszym w historii Kościoła papieżem, który przybranym imieniem powołuje się aż na trzech swoich bezpośrednich poprzedników (Jana XXIII, Pawła VI i Jana Pawła I). Pasterzował na Stolicy Piotrowej 26 lat aż do swojej śmierci 2 kwietnia 2005 roku. Sześć lat później został beatyfikowany, a w 2015 w kwietniu ogłoszony świętym.

81. rocznica bitwy pod Kockiem 81 lat temu, 5 października 1939 roku, Samodzielna Grupa Operacyjna „Polesie” gen. Franciszka Kleeberga stoczyła pod Kockiem ostatnią bitwę z Niemcami podczas Wojny Obronnej 1939 roku. Wobec braku amunicji gen. Kleeberg, niepokonany w starciach z Sowietami i Niemcami, rozkazał swym żołnierzom złożyć broń. Zmarł w niewoli 5 IV 1941 r., pochowano go na cmentarzu w Neustadt. Jego prochy ekshumowano i przewieziono do kraju i złożono na Cmentarzu wojskowym w Kocku.

Uroczystość Wszystkich Świętych przypadająca 1 listopada, została ustanowiona w 835 r. przez papieża Jana XI ku czci zmarłych świętych – już zbawionych – zarówno wyniesionych na ołtarze, jak i tych nikomu nieznanych. Treściowo połączona jest z następującym po niej Dniem Zadusznym. Zarówno na wsi, jak i w miastach naszego regionu dwudniowe święto zmarłych obchodzono w atmosferze skupienia i powagi. Wynikało to z wiary w rzeczywistą obecność dusz przodków, podtrzymywanej przez religię chrześcijańską, ale mającą oparcie w starych wierzeniach przedchrześcijańskich o powracaniu dusz zmarłych do miejsc, gdzie przebywały za życia. W całej Polsce wierzono, że w noc poprzedzającą Dzień Zaduszny cienie zmarłych wychodzą w procesji z cmentarza, udają się do pobliskiego kościoła i słuchają tam mszy, którą celebruje zmarły proboszcz. Wierzono powszechnie, że właśnie w tę noc, dusze zmarłych – z łaski bożej – mogą odwiedzić swe domostwa. Wiara w te odwiedziny przyniosła pewne ludowe zakazy i praktyki zwyczajowe. W ciągu dwudniowego święta zmarłych chętnie rozdawano jałmużnę i jedzenie dziadom kościelnym – żyjącym z kwesty pobożnym pielgrzymom, chodzącym od kościoła do kościoła. Wierzono, że modlitwa dziada – człowieka bożego będzie wysłuchana. Proszono go, by zechciał modlić się za zmarłych w imieniu wręczających mu ofiarę. Za każdą duszę, wymienioną z imienia, dawano mu pieniądze lub chleb. W dzień Wszystkich Świętych i w Dzień Zaduszny zawsze można było spotkać, siedzących i głośno się modlących dziadów kościelnych również pod kościołem w Garbowie.

Red.

Październik-listopad 2020

17


Z żałobnej karty „Człowiek odchodzi, pamięć pozostaje” W dn. 20 października zmarła w wieku 94 lat

śp. Krystyna Maliszewska Przewodnicząca KGW w Garbowie w latach 1973-2005 Radna Gminy Garbów w latach 1984-1988 Odznaczona za zasługi dla Kółek i Organizacji Rolniczych Uhonorowana odznaką „Zasłużony Działacz Kultury” i Srebrnym Krzyżem Zasługi Odszedł dobry człowiek, pełna życzliwości koleżanka. Modlitwa W moc modlitwy wierzmy święcie jak w słoneczka jasny blask Niech nam towarzyszy wszędzie opromienia życia szlak. Niech dzień każdy ozdobiony będzie w wieniec modlitewnych słów Niech w południe Anioł Pański płynie godnie z naszych ust. W wieczór też dziękować trzeba za przeżyty dobrze dzień wszystkie myśli wznieść do nieba prosząc o szczęśliwą noc. I tak niechaj życie płynie i obfity wyda plon A gdy życia kres nadejdzie Pan przygarnie Cię.

3 listopada 2020 zmarł

śp. ks. kan. Eugeniusz Mikita Kanonik honorowy Kapituły Lubelskiej i Zamojskiej Urodzony 2 stycznia 1937 r. w Księżomierzy. Święcenia kapłańskie przyjął 9 kwietnia 1961 r. w Lublinie. Pracował jako wikariusz parafii w Garbowie1961 – 1965, Krzeszowie, Żyrzynie i Żółkiewce oraz jako wikariusz i proboszcz Parafii Żyrzyn (1967-2007) Emeryt od 2007 roku pracujący przy parafii. Był szlachetnym i zaangażowanym w niesienie Słowa Bożego Kapłanem, a także niezwykle dobrym człowiekiem. Msza św. pogrzebowa została odprawiona 7 listopada br. w kościele pw. św. Apostołów Piotra i Pawła w Żyrzynie. Wieczny Odpoczynek racz mu dać Panie.

Wiersz napisała Pani Krystyna Maliszewska

31 października zmarła w wieku 79 lat

śp. Krystyna Łaszcz Wieloletnia Przewodnicząca KGW w Borkowie od 1974 r. Była nieoceniona w szerzeniu folkloru. Uhonorowana odznaką „Zasłużony Działacz Kultury” Aktywna, miła i otwarta osoba

13 listopada zmarł w wieku 67 lat

śp. Tadeusz Tarka Prezes OSP Borków Radny Gminy Garbów I, II, III i VI kadencji. Kondolencje rodzinie składają Wójt i Rada Gminy Garbów

Młodzież ze Szkoły Przysposobienia Rolniczego w Piotrowicach Wielkich z ks. Mikitą. Moja śp. mama Krystyna zawsze ciepło wspominała księdza, uczył ją religii w garbowskich czasach. fot. lata 60 XX w. Zdjęcie z albumu rodzinnego. L. Łuczywek

A kiedy to będzie już A kiedy to będzie już, To powiedz Panie, Tylko wcześniej, Bym wiedział. Niczego nie zapomniał. Niczego nie żałował. I kiedy to będzie już, Daj mi tylko tę chwilę, Jeden oddech, Ostatni, Na zamkniecie powiek, Jak przed snem, Który trwa. Robert Kudus

18

Kościół Przemienienia Pańskiego w Garbowie,

fot. H. Stępniak

Głos Garbowa


Kolory naszej jesieni w Garbowie

fot. S.M. Stępniak

fot. H. Bieniek "GŁOS GARBOWA"- MIESIĘCZNIK. Redaguje kolegium w składzie: Redaktor naczelny - Stanisław M. Stępniak, sekretarz redakcji - Halina Stępniak Współpracują: Kazimierz Firlej, Małgorzata Sanaluta, Edyta Kramek, Marta Plecha, Elżbieta Stodulska, Piotr Chabros, Hubert Bieniek WYDAWCA: Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Garbowskiej, 21-080 Garbów, tel. kom. 537 496 490, e-mail: glosgarbowa@o2.pl DRUK: INTERGRAF, www.intergraf-lubartow.pl; nakład 550 egz.; Redakcja nie zwraca materiałów nie zamówionych oraz zastrzega sobie prawo opracowania tekstów i zmiany tytułów


LISTOPADOWE ŚWIĘTA

fot. K. Firlej

fot. M. Sanaluta

fot. H. Stępniak

fot. L. Łuczywek

fot H. Bieniek

Profile for garbow

Głos Garbowa październik-listopad 2020  

Głos Garbowa październik-listopad 2020  

Profile for garbow
Advertisement