Issuu on Google+

G e s ch i ch t e für alle ! stkich!

Zentrum Stadtplan

Ma 3.

ji tuc Ko ns ty 3. Maja

Kilinskiego

czy na

do Na Kopernika

Wojs ka

obo tn

n. R

Je d

wa

As

a

k nś

ia

ow

nyka

1. Maja

86

H

2

51

Uferstr.

53

Europaplatz gasse

Europagarten

5

Z. Oderarm

Kellensprin

g

c Sienkiewi

Kocha

1

. 22

w

re Dworzec I.J.Pade Słubice

Kościuszki

ärtner-Weg

Spiekerstr.

11

o eg ski

17

Leopoldufer

32

ń sz y

str.

n-

24

te

H

G ar

59

Bahnhofstr .

Briesener Str.

Logenstr. Post Ba c h-

Konstytu cji

ńsk a gärtner-Weg

Leopoldufer

rza

Uferstr. H.-Wein

Fischerstr.

Güterbahnhof Oderbrücke (Grenzübergang)

Zehmeplatz

Da

3. Maja

Folw ar

o

n. r

Je d

ie g

Kopernika

Konstytuc

Wojs ka

ji

ńsk a rza do Na

tr.

str.

nte

r.

or nd lde Gü Fröbel-Promenade

Kwiatowa

ińs ka cz ec sz

ODEr /ODra

hts

Ric

ar G

Bahnhofstr .

fer

st

el

sc hlu c

Clara-Zetkin

horn-str. -Ei ch

Jo h a

W.-Korsing-Str.

Str . Le ip zig er

H.-Hildebrand-Str.

Bürgel-str

Pillgramer str .

Am Goltzhorn

tr. lei s ali

.

Bremer str.

rostocker str.

Wismarer str.

Prager str.

Hieler Straße

Warschauer str.

str.

ger Lichtenber sw .

ar

M

Hohen walder str.

üg

a.-Fellert-str .

Paulinenhof

Händel-str.

.-F .G

str .

tr. us na G.-Hauptmann-s tr.

Kantstr.

O.-Nagel str.

the ra we g

Blumen thalstr.

H elliterw .

Jup

st r.

er

ro w

Pfngstberg

Kilinskiego

bau

ric hts tr.

tr.

88

tr. Gubener S

er S

3. Maja

d un

gr

Hamburger str.

Kilinskiego

Uferstr.

ste r steig

60

16

A

Winsestr.

H

eil

go kie

15

Bischofstr

12

80

Str.

rto

Zentrum

Bachstr.

64

pl. Wolności po

36

DR

Huttenstr.

bronne r

.

ac

H

/O ER

P.-Neruda63 92 Mehring St 68 r. Block Rote Kapelle 93 Stifts10a k r 83 Marienstr. a platz istp schweinewerder Kle tr. Brunnenm S 35 A heid Kleistplatz itsc e r Forum R.-B Pl. d. Republik.

str.

Haltepunkt Frankfurt (Oder) Neuberesinchen

e

50

OD

sa a

Forststr.

erstr.

82

tr. harrns Gr. Sc

Kl. Oderstr.

k üc br t ad

ehemaliger Grenzübergang

Gr. Od

Wollenweberstr.

st r.

Slubicer Str.

Tr a

Gab

Broschüre und Stadtplan online | Broszurka i plan miasta online:

now

Wodna

ckiej

de

St

w Sło

Bol. K

pl. 85 ka Bohaterów

M. Konopni

90

6

kiego

ns

61

84

3

ena prom

Ba

-Str.

LENNè PA R K

10b

derg.

ka41

nia Wawrzy

Kanał

Rz epi ńs

Podchorażych

r-

tr.

A.d.a.Uni

20

66

Piłsuds

M. R ej a

Ode

ls Schu

ns Collegie

Ma r x Karl-

Darwinstr.

obo tn

Kopernika

n. R

Fischerstr.

Leopoldufer

H.-Weingärtner-Weg

G

W.Korsing-Str.

Fischerstr.

Konstytucji

Na do rza ńsk a

3. Maja Konstytucji str.

ar te nG

W.Korsing-Str.

H.-Weingärtner-Weg

Kopernika

obo tn

.R

Jed n

str.

ar te n-

Je d

Wojsk a

Na do rza ńsk a

Uferstr. Bahnhofstr .

r.

r St

Lei pzig e

Leopoldufer

tstr . Ric h .

.

tstr . Ric h

Bahnhofstr .

ległości al. Ni e po d

r St r.

a łow a

Lei pzig e

Krótka

K an

Wrocławska

iej

tr.

tr.

. str ie n ph

Szpital

G. Kietzer

23

Halbe Stadt

4

H

56 Bohat. Wars zawy Urzad Miejski

pl. Przyjaźni

Am Graben Topfmarkt Konzerthalle

Stadion der Freundschaft

tr. Dr.-S.-All.-S

Fürstenwaldstr. w eg

lstr.

Ziege

Insel Ziegenwerder

ühlenweg

hlen

H

str.

An der Schwedenschanze

52

Buschm

str.

H

Sz os a

Słubice

L I N A U PA RK Carthauswerder

Wiecke-

Kleist

Willich-

Osiedle Leśne

a

Chopina

tr. Theater des ges Lachens Klin Theater Frankfurt

ig

L

tr. burg-S m e x u L Rosa-

K L E I S tPA R K

.

te

Carthausplatz

Hafenstr

a

rtow

spo

H

rtow

tss

Po

Wasserturm

Platz der Begegnung 21

58

spo

ner S

ra

A Et

F.-

Wimpinastr.

Wandy

Wodna

Berli

ng

ist ag

r.

H

nyka

go

ińska

1. Maja

Europagarten

M

Lindenst

Neuberesinchen

erstr.

K

19

Kocha nowskie

M. Konopnick

Gr. Od

tr.

r. gst

Lehmg

ete

So

Podchorażych

e nad

arrns

34

W eg

36

as

icza sienkiew

Kościuszki

n

-rin

Wachsmann-str.

re

n ma er

j M. r e

eprom

ch Gr. s

ck Be

g we ht

sk

39

2

Europaplatz g a sse

Kellenspri

- str.

ń s zy Da

o

ewskiego

I.J.Pader

a

śk

an wi

rzep

wicza

Naruto

la Gabrie

Chrobrego

eg

53

11

eh

tr. Gubener s

Bi rk en al le

h

r Ode

Wollenweberstr.

-Str.

aurora-

ue

g

Lokaler Aktionsplan Frankfurt (Oder)  www.lap-ffo.de

Am

a Kuh

64

Vorstadt

r.

st

tr -M rgs Kl. Be r. üll

n

nn

ter täd ns

V.i.S.d.P. | Redaktor odpowiedzialny: Stephan Felsberg // Übersetzung | Tłumaczenie: Magdalena Abraham-Diefenbach // Grafik und Layout / Grafika i skład: die superpixel // Kartendaten | Dane mapy: BLOCHPLAN // Druck | Druk: Pögedruck // © Institut für angewandte Geschichte, Frankfurt (Oder) 2013 Ein Projekt des: technologiepark Ein Projekt des | projektOstbrandenburg zrealizowany przez: In Kooperation mit | w kooperacji z: Im Auftrag von | na zlecenie:

Ma r x Karl-

sparta-

e ow ss

ut d.a obahn a.

tr. zawarte w planie zostały opracowane przez: Die Texte in diesem Stadtplan sind entstanden unter der Mitwirkung von | Teksty Frankfurter rs fe Roland Semik, Carsten Höft, r s Martin Schieck, Magda Abraham-Diefenbach, Eckard Reiss, Claudia Peter, Jan Musekamp, HöheMatthias Diefenbach, or d tr. s Jens Kleuckling, Gerhard Hoffmann und Stephan Felsberg m e Br

kusr

.

16

a

o

usteg

rzywo

54

G IN g Gubener KL tei ns

ü Gr

Hauptfriedhof

Lutherstift

tr.

Krótka

str. Bischof 22

12

Ber

Mixdorfer s tr. spre mbe rger str.

er s

otn

W .

87

85

a

1

enw

Logenstr. Post Ba c h-

platz

Görl. str.

ob

30

pl. Wolności

e cki go wa sło

lły

tos

93

80

Frankfurt Hansa-(Oder)

gie

Wi

Zentrum

Bachstr.

63

35

tr.

te üt nh

Lo

www.instytut.net | info@instytut.net | +49 (0)335 5534 5206 | Große Scharrnstr. 59, 15230 Frankfurt (Oder) M

Leipziger Platz Gro ße Mü llro s

Baumgartenstr.

a.d.a.Uni

se Ei

os

lr ül

Arbeitsamt

Dresdner Platz

Forststr.

um

Mos91 kau Bahnhof er S

Ja

Bol. K

iego

90

Brunnen- 10a platz Pfa

er Seelow

spiekerstr.

Dresd. str.

10b

Kl. Oderstr.

24

H

59

61

ke 15 üc tbr d a t sehemaliger Slubicer Str. Grenzübergang 20

rg. Bade

Zehmeplatz

60

e

Kiesberge Geschichte für alle! | Historia Landesbehörtr. dla wszystkich! w e r- s denzentrum e Bucko e s Ein Projekt des Institut für angewandte Geschichte – Gesellschaft und Wissenschaft im Dialog e.V. Der Vereinsist u eine Initiative von Studierenden, ArbeitsgeAbsolventen und Mitarbeitern der Europa-Universität Viadrina. | Projekt Instytutu Historii Stosowanej – Społeczeństwo i nauka w dialogu. ha Amt- und Landricht SozialC Stowarzyszenie jest inycjatywą studentów, absolwentów i pracowników Europejskiego Uniwersytetu Viadrina. gericht gericht er

Wasserturm

r. St nan

g

rin

d sü

ng dri sü

Początek oprawadzeń

em

s

n ste

rin g

Briesener str.

tr.

84

3

Stadthaus

ing

av

u Lig

History Tip

ee

S er Ausgangspunkte für zig p i Stadtführungen Le

Finkensteig

. Luckauer str

g benwe trau

üd

bronner S

il-

G.

gienstr.

Colle

r.

g

tup Ha of m h a ied fr

tr.

Halbe stadt

we ch k e

B.-H.-

Süd

He

Altberesinchen

schwänchenteich Pu sch Potsda mer str kin str. .

-H R.

n

tereschkowa-str. g in -r rin Juri-Gag a

Ko

Dr.-s.-all.

str.

Huttenstr.

Beeskower str.

J.-Kepler-Weg

ski-all -Ziolkow ntin sta

ig te

F.-

r. st

G

eg

Baumschulenweg

w.

rn

. Merkurw

tu sa

Bundesbehördenzentrum

Damas

68

66

pl. Przyjaźni

Szpital

Kietzer

I

Piłsudsk

pl. Bohaterów

ka

23

L EN N èPar K

Mieszka

Bohat. War szawy Urzad Miejski

ia Wawrzyn

am Graben Topfmarkt

Kleist

am Kl . st er n rn Ik te ar us n s - e ß ro nenallee G s on . am str na as llo po ut tro a eg en sw st nu ei Ve g Kometennr.

31

Wiecke-

KL EI stPar K

Ebertusstr.

ew e g chk

nd sa und gr

nn ma

ü Gr

str. Humbold

str.

tr. ns hie

ka

72

Mehring- P.-NerudaBlock 92 Rote Kapelle st rk stifts- Marienstr. a p platz ist Kle -str. am eid sch Kleist-Forum it e Br . r 18 Pl. d. republik.

Winsestr.

röMEr Hü GEL

Papp elwe g eg w en ritz e rb e B

R

tr. ges 81

33

rg-Str. xembu osa-Lu

Fürstenwaldstr.

r.

Langer Grund

Kopernikusstr.

s

p so

-Str. cht ne k b Lie rl-

J.-Haydn-st

Lokbad

ma Da

rW eg

Chopina

Klin

tr.

- str.

Luis enstr .

Lessingstr.

g rin

er

rg-

str.

Pis

sadowa

Chrobrego

r.

ls Ziege

L ta GE IN g i L e t K ns ete Po L I N aU Par K

g Ber

Wildenbruchstr.

. -str

Ka

Hafenst

hr e

k Bec

r.

Heilbornring

Kießlingplatz

Be

St

eg

r st r.

ne

-str. F.-Hegel

ach

e ss

berg

eg L Historischer Denkmal Bildung /Kultur erw orn orbeOrt tr. er d tr. dorns Pomnik & kultura FeuMiejsce historyczne r-sEdukacja Weiß o we Buck

A12

Lienaustr.

erb

Me

tr. y-s erg Con

Museum Muzeum

-Fe u

w.

n

Architektur Architektura

Nu

w

ig Ludw

r

eien

ven

tho

alm

Bee

pa

h

ne

er

au e

tzstr.

P.-trautmann-str.

67

el

Hansaplatz

Ziegeleiteich

Hauptzollamt

H

H.-Boian

r. -F ra n

seelower

Mo sk

Paulinenhof

Friedensturm

Legende

Aug A.-Bebel-Str. ust -Be belStr.

Ebert-str.

Großnuhnen

FrANKFurt (Oder)

l

Uni-Campus

Frie

Polizeipräsidium

ten Lich

tr. ns

ol

Schwimmhalle

hdric

Ki

-str.

g

agne r.-W

elsprin W ie s

sch

. str

Mittelnuhnen

4

n w e rk

-K

Witzlebenstr.

nd

en

g rin se

D

G J.-

g-str. esin

ethe

ngru

hn

Ums

s Me

s ach

eg

che

enw

Heim

Nu

Messegelände

K.

Finkensteig

Nord

Botanischer Garten

Go

tr. bel-S st-Be Augu

Stadion der Freundschaft

West

str .

str.

Pos tstr .

Carthauswerder Stadion der Freundschaft

n-

r

lle-

witz-

hle

-Zi

Stadthaus

enw

lstr. schu

ich

. str

au

en

h at

um

tr. ner S Berli

H

Kl

Pfa

ss at

inr

rh.

inte

r ist ag

52

Prie r e Od

M

He

l ZilInsel Ziegenwerder

ße

Ke

-

Nuhnenvorstadt rzer W.

M

Kl.

am

str.

tr. e-s

g Oderhan

richter-

Europagarten

rm

Lehmg.

stendaler str.

Wasserturm

5

g

Brandeburghalle

tal

rgGeZ.oOdera

r. st chens rt-J rbe He

Oderlandhalle

Ogrodowa

ig ste

Hansastr.

Sportzentrum/ Olympiastützpunkt

Landgut Gronenfelde

ge in

Europaplatz g a sse

Carthausplatz

. Str

tr.

2

tra

W am

41

schwa

r. üll

ległości

Wrocławska

iej M. Konopnick

H

51

els

Hansaviertel

rW eg

Simonsmühle

22

53

ep

Lebuser Vorstadt

H

50

1. Maja

Go

rysia

g We

Wandy

Insel Ziegenwerder

g

al . Ni ep o d

Podchorażych

o

lde

H

Westkreuz

Zum

Wodna

nfe

Zentrum

50

Bischofstr. 64

Carthauswerder

Carthausplatz

ll

H

nowskieg

Kościuszki

17

37

cza Sienkiewi

Kocha

Imm

Kl.

52

I.J.P

A

r.

Str.

nyka

Gro ne

go aderewskie

R /OD ER OD

g

Fürstenwa lder

tr. r. S

r.

rger

elwe

Mixdorfer Str . Spre mbe rger St

Sparta-

mbe

As

s

ległości

ams

Spre

go kie

Gabriela

Wandy

ich

se r SLehmg. tr. ku s ri n

yń a sz

15

i nr He

Kellensprin Mixdgorfer St

l l ro

36

icza

86

Kellensprin

Lindenstr.

a śk eg o aam cki Klin ian gw Sło e tal

w Sło

a l. Niepo d

Wrocławska

tr. Od iejers pnick M. KonoGr.

Birnbaumsmühle

.

pl. Przyjaźni

g

Narutow

1

11

tr. Gubener S

Bahnhof Europagarten Frankfurt (Oder) 91

Z. Oderarm

pl. Wolności

55

41

str.

32

e37

Bachstr.

12

Logenstr. Post Ba c h-

Krótka

M. R ej a

Krótka

o wa

ade ż yen om ch Po d ch oprra

rrnstr.

24

A

Europaplatz gasse Dresdner 5 Platz

Görl. Str.

Bahnhof er Str u L uc k a Frankfurt (Oder)

g

rS tr. ku s ri n

-

11

Gro ße

Görl. Str. ü llr ose

Wodna Forststr.

80

Zehmeplatz

R /OD ER OD

32

Sparta-

19 M

ha Gr. Sc

erstr.

r. St uer

Dresd. Str.

Lindenstr.

Gro ße

24

Leipziger Platz tr. Gubener S

Dresdner Platz

Dresd. Str.

Logenstr. Post Ba c h

-straße

Spiekerstr.

91

Leipziger Platz

H

M. R ej a

Gr. Od

bronne r

str.

59

82

b dt

D

Kehemaliger ochan ski ow eg o Grenzübergang

Kościuszki

Zentrum

12

80

Zehmeplatz

amer

Kl. Oderstr. As nyka

a St

16

Stadtplan | plan miasta Frankfurt (Oder) & Słubice

er

L uc k a

Potsd 88 60

rOde

15

ka

wia

6

ło SlSubicer Str.

str.

82

rrnstr.

Briesener Str.

tr. arts M Stro . z

r. schillerst

Winsestr.

Potsdam

Wollenweberstr.

Kleist

ha Gr. Sc

FürsPA teRnKwaldstr. 4

e H.-Hein

bronne r

il-

Ba

36

90

czcak Sienkiewri ü

P.-Nerudar 63 92 17 Medhtrbing St 68 r Block a 1. Maja St Kapelle . Rote 93 ehemaligerStifts10a Grenzrk 83 Marienstr. a platz istp übergang Kle tr. BrunnenKl. Oderstr. Am -S 35 eid platz Kleistitsch re B r. Forum R.-stst For Pl. d. Republik. 1

Str. Huttenstr. ilBachstr. 86 P.-NerudaHe 63 92 Mehring St 68 60 88 r. Block Rote Kapelle 93 H str. 22 Stiftschof Winsestr. Bis 59 10a 83 Marienstr. ark platz Briesener Str. istp H Kle tr. Brunnen2 64 35 Am id-S e 51 ch platz Kleistreits Forum R.-B 53 Spiekerstr. Pl. d. Republik.

He

o

go

kie LENNè ńs szy PARK Da

16

str.

Huttenstr.

ieg ack

rewskiego

I.J.Pade

Slubicer Str.

Wollenweberstr.

Kleist

rstenwaldstr. 4

w Sło

61

20

derg.

-Str.

e

lstr. Schu

e enad

k üc

Ma r x Karl-

90

F.-

prom

rg.

Bade

K LE IS tPA R K6

-Str.

LE NNè

10b

20

Wiecke-

23 3 pl. Wolności ienstr. pl. Przyjaźni Colleg 10b

.

Dr.-S.-All.-Str.

sa-3Lu

Szpital

66

Wawrzynia

o usteg kiego zywo Bol. Kr G. icza Kietzer pl. 85 61 Narutow Bohaterów Gabriela Am Graben . 84 Topfmarkt Konzerthalle

A.d.a.Uni

Halbe Stadt

n

A.d.a.Uni

Dr.-S.-All.-Str.

F.-

KL EI StPARK

nst Collegie

Ma r x Karl-

n

Halbe Stadt

ü Gr

. str ie n ph

Wiecke-

L

n ma

r.

r. urg-St uxemb Rosa-L

Szpital

Ro 23

n

So

H

tA

tr. ns hie Am Graben Sop Topfmarkt H rg-Str.84 Konzerthalle 19 xembu

n ma

W eg

GE

teig ns ete ka Po LINA UPARK Wawrzynia

ck Be

L

IN

lstr. Schu

tA

- str.

er

19

GE

teig ns ete LINAUPARK

Po

ck Be

tr rgs Be

IN

ig

str.

KL

ste

g Ber

KL

r. Theater des gest Lachens Klin Theater tr rgsFrankfurt Be - str. lstr. Ziege er W eg G. Kietzer rOde n ü Gr

ats istr

tr.

Hansaplatz

Str.

ag M

rS

r. gst Ber

lstr. Ziege Piłsuds

Chopina

ka

Kanał

Klin

ig

K

Mo s kau e

re

Bohat. War

szawy r. Theater des est Lachens Miejski gUrzad Theater Frankfurt

Chrobrego

ste

er eh

tr.

Seelow

re

rS

HansaHafenstr platz .

er Berlin

ensteig

kau e

ats istr

Stadthaus

Mo s

eg

ag M

enw

Str.

um

pl. 85 Bohaterów

65

o

usteg

zywo

Bol. Kr

rs

eh

K

Pfa

kiego

rg e

er

Piłsuds

zk rug rin

be

Seelow

66

Chopina

sto

rl e

.

Kanał

r we

Klie

Pe

Hafenstr

Urzad Miejski

Krótka

it sp

eg

szawy

Spitzkrug

Krótka

enw

er Berlin

Finkensteig

Bohat. War

Chrobrego

Eichenweg

o wa

um

Stadthaus

UlmenDornen

Zentrum Stadtplan weg

wszy Historia dla Pfa

ja

Klingetalsiedlung

We g

Wojsk a

Gr on en fel de r


Die roten Pfeile verweisen auf Orte, die ausführlich in der Broschüre "Geschichte für alle!" beschrieben sind. Z.B. " Museum Viadrina (B14)" = siehe Broschüre Seite 14. | Czerwona strzałka zwraca uwagę na miejsca opisane w broszurce "Historia dla wzystkich!". Np. " Muzeum Viadrina (B14)" = patrz w broszurce na stronie 14. 

Museen & Gedenkstätten | Muzea & miejsca pamięci 1 2

3

4

Museum Viadrina | Muzeum Viadrina (B14) 

Kleist-Museum | Muzeum Kleista (B2) Ausgangspunkt der Kleist-Route (B2) | Początek szlaku Kleistów (B2)

Gedenk- und Dokumentationsstätte „Opfer politischer Gewaltherrschaft“  1930 – 1945 / 1945 – 1989 | Miejsce pamięci i dokumentacji „Ofiary reżimu politycznego“ 1930 – 1945 / 1945 – 1989 (B28, B30)  

Hornkaserne | Budynek koszar „Horn­kaserne” (B17)

Altes Straßenbahndepot | Stary zajazd tramwajowy   Die Museumswerkstatt für Technik & Verkehr Frankfurt (Oder) e.V. beschäftigt sich mit dem Erhalt und der Pflege der historischen Straßenbahnen der Stadt Frankfurt (Oder). Mit diesen Straßenbahnen sind Sonderfahrten zu Geburtstagen, Hochzeiten, Jugendweihen oder Konfirmationen möglich. | Stowarzyszenie „Warsztat muzealny techniki i środków lokomocji we Frankfurcie nad Odrą” dba o zachowanie i konserwację historycznych tramwajów miasta Frankfurtu nad Odrą. W tych tramwajach można zorganizować wyjątkowe przejazdy z okazji urodzin, wesel, komunii lub bierzmowania. www.museumswerkstatt-ffo.de 5

6

Sportmuseum | Muzeum Sportu Frankfurt (Oder) ist im Sport Spitze – und das nicht erst seit der Sportlegende Henry Maske! Im Sportmuseum an der Stadtbrücke wird an die Erfolge Frankfurter Boxer, Turner, Ruderer und weiterer Spitzensportler erinnert. | Frankfurt nad Odrą jest sportowym czempionem – i to nie dopiero od czasów legendy sportu Henry Maske! W Muzeum Sportu wspomina się sukcesy frankfurckich bokserów, gimnastyków, wioślarzy i innych wybitnych sportowców. Slubicer Str. 7/8, Tel. +49 (0)335 665 96 63, info@sportmuseum-ffo.de, www.sportmuseum-ffo.de, Öffnungszeiten / godziny otwarcia: Mo – Fr | po – pt 10:00 – 17:00, Sa | sob 12:00 – 16:00

Bildung & Kultur | Edukacja & kultura 10 Stadt- und Regionalbibliothek | Biblioteka Miejska (B13, B34) Das Gebäude der Stadt- und Regionalbibliothek wurde 1908 gebaut und es befand sich dort bis 1928 ein Teppichhaus. 1932 zog die gesamte Städtische Bücherei in das Haus. Im 2. Weltkrieg wurde es zerstört und ab 1945 wieder aufgebaut. Die vollstän­ dige Sanierung mit Wiederaufbau des Dachgeschosses erfolgte 1993. | Budynek biblioteki miejskiej został wzniesiony w 1908 i znajdował się w nim sklep dywanowy a 1928 roku. W 1932 wprowadziła sie tutaj cała biblioteka miejska. Zniszczony podczas II wojny światowej dom został odbudowany po 1945 roku. W 1993 roku odbyła się całkowita renowacja oraz odbudowa poddaszu. 10a

10b

11

Haus 1 | Dom 1: Bischofstraße

Haus 2 | Dom 2: Collegienstraße

Volkshochschule | Uniwersytet Ludowy (B22) 

Hauptgebäude der Europa-Universität Viadrina | Budynek główny Europejskiego Uniwersytetu Viadrina (B20) An der Stelle eines kleineren Vorgängerbaues wurde 1903 das neobarocke Regierungsgebäude des Regierungsbezirks Frankfurt fertig gestellt. In der NS-Zeit hatte im oberen Stockwerk die Gestapo ihren Sitz. Ab den 1950er Jahren residierte hier der Rat des Bezirks Frankfurt, der 1993 der neuen Viadrina Platz machte. | W 1903 na miejscu małego budynku wybudowano neobarokową siedzibę władz frankfurckiej rejencji rządowej. W okresie narodowo-socjalistycznym na piętrze miało swoją siedzibę Gestapo. Od lat 50-tych XX wieku urzędowała tutaj Rada Obwodu Frankfurt, która w 1993 roku ustąpiła miejsca Viadrinie. 12

15

Collegium Polonicum

 as CP bildet eine neue Form grenzüberD schreitender Zusammenarbeit auf dem Gebiet von Forschung und Lehre. Es ist eine gemeinsame wissenschaftliche Einrichtung der Europa-Universität Viadrina (B20) und der Adam-Mickiewicz-Universität Poznań. Im Foyer des in den 1990er Jahren errichteten Gebäudes sind ständig wechselnde Ausstellungen zu sehen. Auf dem Gelände stand früher eine Seidenfabrik, die auf Befehl Friedrich II. Mitte des 18.Jahrhunderts errichtet worden war. | CP jest nową formą ponadgranicznej współpracy na polu badań i nauczania. Jest wspólną placówką naukową Europejskiego Uniwersytetu Viadrina (B20) oraz Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu. W holu tego zbudowanego w latach 90-tych XX wieku budynku można zwiedzić prezentowane tam wystawy czasowe. Na tym terenie znajdowała się niegdyś fabryka jedwabiu, która została zbudowana w wyniku rozkazu Fryderyka II w połowie XVIII wieku.

Biblioteka Publiczna Miasta i Gminy w Słubicach | Öffentliche Stadt- und  Gemeinde­bibliothek Słubice ul. Jedności Robotniczej 18, 69 –100 Słubice, www.biblioteka.slubice.pl  godziny otwarcia | Öffnungszeiten: pon – pt | Mo – Fr 10:00 –18:00, sob | Sa 9:00 – 15:00 16

17 SMOK  Das Słubicer Kulturzentrum lädt zu Konzerten, Musikfestivals, Kinoabenden und Ausstellungen moderner Kunst. | Słubicki Miejski Ośrodek Kultury zaprasza na koncerty, festiwale muzyczne, wieczory kinowe i wystawy sztuki współczesnej. ul. I Maja 1, 69 – 100 Słubice, Tel. +48 (0)95 758 24 39, smok@slubice.pl, www.smok.slubice.pl, www.galeriaokno.pl 18 Kleist Forum | Forum Kleista Neben Theatervorführungen und Konzerten ist das Kleist Forum ein Veranstalter deutsch-polnischer Kulturevents, z.B. der transVOCALE. | Obok przedstawień teatralnych i koncertów, Forum Kleista organizuje polsko-niemieckie wydarzenia kulturalne, jak np. transVOCALE.  Platz der Einheit 1, 15230 Frankfurt (Oder), Tel.: +49 (0)335 40100, www.muv-ffo.de 19

Informations- und Dokumentationszentrum der BSTU Frankfurt (Oder) | Centrum Informacji i Dokumentacji Urzędu Pełnomocnika Rządu Niemieckiego ds. akt Stasi (BSTU), filia we Frankfurcie nad Odrą (B28)

Friedenskirche | Kościół Pokoju Die Friedenskirche ist unter ihrem historischen Namen „Nikolaikirche“ die älteste Kirche der Stadt. Bereits vor der Stadtgründung 1253 stand an dieser Stelle ein älterer Kirchenbau der ersten Siedler. Heute finden hier die Veranstaltungen und Ausstellungen des Oecumenischen Europa-Centrums statt. (B38) | Kościół Pokoju pod swoją historyczną nazwą kościół pw. św. Mikołaja jest najstarszym kościołem w mieście. Jeszcze przed założeniem miasta w 1253 roku stała w tym miejscu starsza budowla kościelna pierwszych osadników. Dzisiaj odbywają się w tym miejscu wydarzenia i wystawy Ekumenicznego Centrum Europejskiego. (B38)

Kamień pamięci poświęcony Erichowi Schulzowi |  Stolperstein für Erich  Schulz (B24) Hier wohnte Erich Schulz (1907 – 1944), ein Mitglied und Aktivist der Kommunistischen Partei Deutschlands, der zwischen 1936 und 1941 wegen Vorbereitung zum Hochverrat in Haft war und 1944 – vermutlich ermordet – ertrunken an der Oder aufgefunden wurde. | Tutaj mieszkał Erich Schulz (1907 – 1944), członek i aktywista Niemieckiej Partii Komunistycznej (KPD), który w roku 1936 i w roku 1941 przebywał w więzieniu aresztowany pod zarzutem przygotowywania zdrady stanu i w 1944 – prawdopodobnie zamordowany – został znaleziony jako topielec na brzegu Odry. ul. Henryka Sienkiewicza 46 39

41 Das „Arbeitserziehungslager“ in Schwetig/Świecko | „Wychowawczy obóz pracy“  w Schwetig/Świecko In diesem Ort bündeln sich die Geschichten nationalsozialistischer Verfolgung, dem systematischen Einsatz von Zwangsarbeit, dem Bau der Autobahn von Berlin nach Posen sowie des Untergangs und Neubeginns einer Dorfgemeinde. | W tym miejscu zbiegają się historie prześladowań narodowosocjalistycznych, systematycznego wykorzystywania pracy przymusowej, budowy autostrady z Berlina do Poznania jak również końca i początku nowej wsi. Deutsch-polnische Lernorte | Polsko-niemieckie miejsca nauki historii (B6) H

Schulplanetarium | Planetarium szkolne Bis zum Beginn des 20. Jahrhunderts wurde der Turm als Wasserreservoir für den Stadtteil Altberesinchen genutzt. Seit 1978 befindet sich dort ein Planetarium, das jährlich etwa 90 Vorführungen anbietet, die zumeist von Schulklassen, Kindergärten und Vereinen besucht werden. | Do początków XX wieku wieża ta była wykorzystywana do gromadzenia zapasów wody dla dzielnicy Altberesinchen. Od 1978 roku znajduje się w niej planetarium, które rocznie oferuje około 90 pokazów odwiedzanych przez klasy szkolne, przedszkola i stowarzyszenia. Kontakt: Schulplanetarium im „Alten Wasserturm“, Reinhard Ullrich, physik@gauss.euv-frankfurt-o.de, Mühlenweg 48, 15232 Frankfurt (Oder), Tel.: +49 (0)335 500 73 70

50

Das war einmal... | Kiedyś był tu...

21

22

23

Frankfurt Słubicer Kooperationszentrum Słubicko-Frankfurckie Centrum  Kooperacji (B40) Stadtarchiv Frankfurt (Oder) Archiwum miejskie Frankfurtu nad Odrą (B4) 

EUROPE DIRECT Informationszentrum Frankfurt (Oder) EUROPE DIRECT  Centrum Informacyjne Frankfurt (Oder) Das Zentrum bietet seinen Besuchern Räumlichkeiten an, in denen sie sich zum Thema EU vielfältig informieren können. | Centrum oferuje różne informacje o Unii Europejskiej. www.euroregion-viadrina.de, Lindenstraße 5, Tel.: +49 (0)335 500 41 01 Öffnungszeiten | godziny otwarcia: Mo | po 10:00 – 17:00, Di, Do | wt, czw 10.00 – 18.00, Fr | pt 10.00 – 12.00 24

Denkmäler | Pomniki Plac Bohaterów | Platz der Helden  Das Denkmal auf dem Platz der Helden zeigt einen sowjetischen und einen polnischen Soldaten des Zweiten Weltkriegs Seite an Seite marschieren. Es wurde am 1949 auf dem Platz unter dem Namen “Waffenbrüderschaft” nach Planungen des Kreisarchitekten Mieczysław Krajniak eingeweiht. 2011 wurde das Denkmal an den Rand des Platzes auf einen kleineren Sockel gesetzt. | Pomnik na Placu Bohaterów ukazuje radzieckiego i polskiego żołnierza z czasów II wojny światowej maszerujących ramię w ramię. Wykonany według planów architekta powiatowego Mieczysława Krajniaka został uroczyście odsłonięty w 1949 roku na tym placu pod nazwą “Braterstwo broni”. W roku 2011 pomnik ten został przestawiony na brzeg placu i ustawiony na mniejszym cokole.   Deutsch-polnischer Lernpfad | Polsko-niemiecka ścieżka dydaktyczna (B18) 30

Ehrenmal für die Opfer des Faschismus 1933 bis 1945 | Rzeźba ku pamięci ofiar  faszyzmu 1933 – 1945 Diese Plastik zeigt vier Figuren, die Leid und Zuversicht der Opfer des Faschismus vermitteln sowie zu Erinnerung und Mahnung anregen soll. Das von Prof. Arndt Wittig gestaltete Ehrenmal wurde 1986 vor der Rosa-Luxemburg-Schule eingeweiht. | Ta rzeźba ukazuje cztery postacie, które mają ucieleśniać cierpienie i ufność ofiar faszyzmu. Ma ona również przypominać i upominać. Ten zaprojektowany przez prof. Arndta Wittiga pomnik został uroczyście odsłonięty w 1986 roku przed szkołą im. Róży Luksemburg.   Stadtspaziergang auf den Spuren der NS-Zeit Spacer śladami narodowego socjalizmu (B26) 31

Heinrich-von-Kleist-Denkmal | Pomnik Heinricha von Kleista Das Denkmal für den berühmtesten Sohn der Stadt zeigt die Aktfigur eines Jünglings mit lorbeerumkränztem Haupt. Der Unterbau aus hellem, schlesischen Granit zeigt drei Reliefs mit Szenen aus Kleist´schen Dramen. Die Bronzeskulptur wurde 1910, ein Jahr vor dem 100. Todestag des Dichters, feierlich eingeweiht. | Pomnik poświęcony najsłynniejszemu synowi miasta pokazuje akt młodego chłopca z głową okoloną wieńcem laurowym. Podbudowa z jasnego, śląskiego granitu ukazuje trzy reliefy ze scenami z dramatów Kleista. Ta rzeźba z brązu została uroczyście odsłonięta w 1910 roku, rok przed setną rocznicą śmierci poety. 32

33 Karl-Marx-Monument | Pomnik Karola Marksa  Das Denkmal wurde 1968 zum 150. Geburtstag von Karl Marx eingeweiht. Es zeigt eine Bronzene Porträtbüste (Fritz Cremer) und den eingemeißelten Spruch „Die Theorie wurde zur materiellen Gewalt“. | Ten pomnik został uroczyście odsłonięty w 150-tą rocznicę urodzin Karola Marksa w 1968 roku. Ukazuje popiersie z brązu (Fritz Cremer) i wykute zdanie: „Teoria stała się materialną siłą“.

Sowjetisches Ehrenmal | Radziecki pomnik chwały Auf dem Anger wurde 1947 Denkmal und Ehrenfriedhof für die gefallenen sowjetischen Soldaten nach Plänen von Theodor Peißig errichtet. Die russische Inschrift lautet: Ewiges Andenken den Soldaten der sowjetischen Armee, die ihr Leben für die Freiheit und die Unabhängigkeit der Sowjetunion geopfert haben. | W 1947 roku na tym terenie umieszczono pomnik chwały i honorowy cmentarz poległych żołnierzy radzieckich, urządzony według planów Theodora Peißiga. Rosyjski napis głosi: Na wieczną pamiątkę żołnierzy Armii Radzieckiej, którzy oddali swoje życie za wolność i niezależność Związku Radzieckiego. 34

35 Synagogengedenkstein | Kamień upamiętniający synagogę  An dieser zentralen Stelle stand die „Neue Synagoge“ der jüdischen Gemeinde Frankfurt (Oder). In der Pogromnacht 1938 wurde unter Feuerwehraufsicht der Gottesdienstraum „ausgeschwelt“ und das ansonsten intakte Haus bis zum Kriegsende als Papierlager genutzt. Der Abriss der Synagoge erfolgte nach 1948 im Zusammenhang mit dem Bau der neuen Innenstadt. | W tym centralnym miejscu stała „nowa synagoga“ gminy żydowskiej we Frankfurcie nad Odrą. Podczas nocy pogromu w 1938 roku pomieszczenie do modlitwy zostało, pod nadzorem straży pożarnej, „wypalone”, a budynek, który był poza tym w dobrym stanie, służył do końca wojny jako magazyn papieru. Zburzenie synagogi nastąpiło po 1948 roku w związku z budową nowego centrum miasta.   Audioguide Jüdisches Frankfurt | przewodnik audio o żydowskim Frankfurcie (B7) 36 Pomnik Sybiraków | Denkmal der polnischen Sibiriendeportierten  Hier stand in der Zeit der sozialischen Volksrepublik Polen das Lenindenkmal. Heute wird an dieser Stelle der im Zweiten Weltkrieg von der Sowjetmacht nach Sibirien deportierten Polen, der sogenannten Sibiriaken, gedacht. | Tutaj w czasach socjalistycznej Polskiej Republiki Ludowej stał pomnik Lenina. Dzisiaj wspomina się w tym miejscu Polaków, którzy podczas II wojny światowej zostali przez władze radzieckie deportowani na teren Syberii, tzw. Sybiraków.

Cmentarz żydowski | Jüdischer Friedhof Der „Friedhof der Heiligen Jüdischen Gemeinde zu Frankfurt a.O.“ wurde 1399 erstmals urkundlich erwähnt, aber schon mindestens einhundert Jahre früher angelegt. 1975 zerstört. Hier findet sich die Grabstelle des bedeutenden Rabbiners Joseph Theomim, genannt Pri megadim. Sein Grab und die Einfriedung der Anlage wurden 2008 wiederhergestellt. | „Cmentarz świętej żydowskiej gminy we Frankfurcie nad Odrą“ wymieniony w dokumentach po raz pierwszy w 1399 roku, został założony przynajmniej sto lat wcześniej. Zniszczony w 1975 roku. Znajduje się na nim grób ważnego rabina Josepha Theomima, nazywanego Pri‘ megadim. W 2008 roku na nowo ustawiono jego nagrobek oraz cały cmentarz otoczono płotem.  Deutsch-polnische Lernorte | Polsko-niemieckie miejsca nauki historii (B6) 

51 Kleists Geburtshaus | Dom narodzin Kleista Das Geburtshaus von Heinrich von Kleist ist 1945 zerstört worden. Eine Steinplatte am heutigen Wohnhaus Nr. 27, gegenüber des Chores der Marienkirche, erinnert mit einem Bildnis an den Dichter. | Dom, w którym urodził się Heinrich von Kleist został zniszczony w 1945 roku. Kamienna płyta na bloku nr 27, naprzeciwko chóru kościoła Mariackiego, przypomina o poecie.   Kleist-WG | Mieszkanie studenckie Kleista (B2) 52 Insel Ziegenwerder | wyspa Ziegenwerder  Der Ziegenwerder war einst der Zugang zu Frankfurts Badewanne – der Oder. Hier befand sich bereits seit 1838 eine Badeanstalt, die 1925 zur städtischen Bade- und Freizeitanstalt umgebaut wurde. Mit dem neuen Grenzverlauf an der Oder wurden Anfang der 1950er Jahre alle offiziellen Badestellen geschlossen. | Na wyspie Ziegenwerder od 1838 znajdowało się kąpielisko, które w 1925 zostało przebudowane na miejski ośrodek kąpielowy i wypoczynkowy. Wprawdzie na początku lat 50-tych XX wieku zamknięto wszystkie oficjalne kąpieliska.

Auditorium Maximum der Europa-Universität Viadrina | Auditorium Maximum  Europejskiego Uniwersytetu Viadrina (B20)  An dieser Stelle befand sich seit 1882 die prächtige Kaserne des Leib-GrenadierRegiments Nr. 8, seit 1923 Sitz der Reichsbahndirektion Osten (Wohnungsbuch 1937/38). Das Gebäude wurde nach 1945 abgerissen und in den 1970er Jahren hier die SED-Bezirksparteischule „Friedrich Engels“ errichtet. Seit 1991 nutzt die Viadrina das Schulungsgebäude als Auditorium Maximum und Studentenwohnheim. Seit 2010 sitzt hier auch das Institut für angewandte Geschichte. (B6) | W tym miejscu od 1882 roku znajdował się imponujący budynek koszar regimentu grenadierów nr 8 (zdjęcie). Od 1923 mieściła się w tym budynku Dyrekcja Niemieckiej Kolei – Wschód (książka adresowa z 1937/38). Po 1945 roku budynek został rozebrany, a na jego miejscu w latach 70-tych zbudowano obwodową szkołę partyjną SED „Friedrich Engels“. Od 1991 ten budynek szkolny użytkuje Viadrina jako Auditorium Maximum i akademik. Od 2010 ma tu swoje biuro również Instytut historii stosowanej. (B6) 53

54

Wielki Bazar | Der große Basar  Von 1927 bis 1945 war hier die Endhaltestelle der Straßenbahnlinie 2 „Westkreuz-Dammvorstadt“ mit erster Frankfurter Straßenbahn-Wendeschleife. Seit Anfang der 90er Jahre befindet sich hier die größte Besuchermagnet Słubices: Der große Basar. | W latach 1927 – 1945 była tu stacja końcowa linii tramwajowej nr 2 kursująca na trasie „Westkreuz-Dammvorstadt“ z pierwszą frankfurcką pętlą tramwajową. Od początku lat 90-tych znajduje si�� tu największy w Słubicach magnes przyciągający gości: wielki bazar.

55 Kriegsgefangenenfriedhof des 1. Weltkriegs | Cmentarz jeńców I wojny światowej Beisetzungsort für verstorbene Kriegsgefangene des 1. Weltkrieges aus Frankreich, Italien, England, Belgien und verschiedenen Nationalitäten und Religionszugehörigkeiten Russlands, Serbiens und Rumäniens. | Cmentarz zmarłych jeńców I wojny światowej z Francji, Włoch, Belgii i różnych narodowości lub przynależności religijnych z Rosji, Serbii i Rumunii. 56

 Historische Bauten und Plätze | Historyczne budynki i mejsca Lichtspieltheater der Jugend | Kino Młodzieży  Das Kino wurde an der Stelle des im Zweiten Weltkrieg ausgebrannten Ufa-Kinos errichtet, das zum Vergnügungskomplex der Ostquellbrauerei gehörte. Die Eröffnung am 1. Mai 1955 war ein Meilenstein des Wiederaufbaus des Frankfurter Stadtzentrums. 1998 wurde der Betrieb eingestellt. Die Figuren vor dem Eingang zeigen eine Bäuerin und einen Hüttenwerker. | Kino zostało zbudowane na miejscu zniszczonego w czasie II wojny światowej kina Ufa, które należało do zespołu budynków browaru „Ostquelle”. Jego otwarcie 1. maja 1955 było kamieniem milowym w procesie odbudowy frankfurckiego centrum. W 1998 zakończyło swoją działalność. Rzeźby kobiety pracującej na roli i hutnika, zaprojektowane zostały przez frankfurckiego artystę Edmunda Neuterta. 60

61 Kino Piast Das Kino Piast war eine wichtige Słubicer Kulturinstitution von 1948 – 2005. Der 1924 von Josef Gesing errichtete „Filmpalast Friedrichstraße“ ist heute ein seltenes Baudenkmal im Stil des Art Déco. | Kino Piast było ważną instytucją kultury w Słubicach w latach 1948 – 2005. Zbudowane w 1924 roku według projektu frankfurckiego architekta Josefa Gesinga jako kino „Filmpalast Friedrichstraße“ jest dzisiaj rzadkim zabytkiem stylu Art Déco.

 athaus der Stadt Frankfurt | Ratusz Frankfurtu nad Odrą R Das Rathaus entstand, wie die Marienkirche, Ende des 13. Jahrhunderts. Der Hering hoch über dem gotischen Schmuckgiebel wurde lange Zeit als Symbol der Mitgliedschaft Frankfurts zur Hanse gedeutet, ist aber eher als Zeichen des enormen Handels mit Salzhering und dem Heringshandelsmonopols der Stadt zu sehen. | Ratusz powstał, tak jak kościół Mariacki, pod koniec XIII wieku. Śledź wiszący na szczycie gotyckiej dekoracyjnej fasady długi czas był symbolem przynależności Frankfurtu do Hanzy. Jest on raczej znakiem ogromnego znaczenia handlu solonym śledziem i monopolu miasta na ten handel. HörMal Frankfurt! 63

20

Wieża Kleista | Kleistturm

 Hier auf der „Kleisthöhe“ stand einst dieses beliebte Ausflugsziel, 1892 zu Ehren des Militärs und Dichters Ewald von Kleist durch den „Verschönerungsverein“ errichtet. | W tym miejscu na „Wzgórzu Kleista“ stał niegdyś ten popularny cel wycieczek. Wybudowany w 1892 roku przez Stowarzyszenie Upiększania Miasta.  Deutsch-polnischer Lernpfad | Polsko niemiecka ścieżka dydaktyczna (B18)

Dom Bractwa Kurkowego i Kościół pw. NMP Królowej Polski | Schützenhaus und  Kirche der Gottesmutter Königin von Polen Das Vereinshaus der Schützenbruderschaft wurde 1775 eingeweiht, aber schon 1828 wegen Baufälligkeit wieder gesperrt. Es ist das älteste erhaltene Gebäude von Słubice. Nach 1945 wurde das ehemalige Schützenhaus Eigentum der neuen Stadt, ein Jahr später wurde es zur Kirche geweiht. | Dom stowarzyszenia Bractwo Kurkowe został otwarty w 1775, ale już w 1828 zamknięty z powodu złego stanu budynku. To najstarszy zachowany budynek w Słubicach. Po 1945 ten były budynek Bractwa Kurkowego stał się własnością nowego miasta, rok później urządzono w nim kościół.   Deutsch-polnischer Lernpfad | Polsko-niemiecka ścieżka dydaktyczna (B18) 58

59 Ostquellbrauerei | Browar „Ostquelle“ In Frankfurt gibt es eine über 600-jährige Brautradition. Die 1870 gegründete Ostquellbrauerei war vor 1939 die größte von 27 Braustätten der Stadt, dessen Betriebsgelände sich vom Bahnhof bis zum damaligen Stadtzentrum, dem Wilhelmsplatz (heute Heilbronner Straße) hinzog. Zum Wilhelmsplatz hin betrieb die Brauerei einen Vergnügungskomplex mit Gaststätten und Cabaret (Kaisersaal, Groß Frankfurt) und ein Kino, das bereits ab 1931 Tonfilme präsentierte. Die Ruine der Brauerei steht heute unter Naturschutz und ist Brandenburgs bedeutendstes Winterquartier für Fledermäuse, das jedes Jahr über 2.000 Tiere nutzen. | Frankfurt może poszczycić się 600-letnią tradycją browarniczą. Utworzony w 1870 roku browar „Ostquelle” był przed 1939 największym spośród 27 browarów w mieście, a jego budynki ciągnęły się od dworca do ówczesnego centrum miasta przy Wilhelmplatz (dzisiaj: Heilbronner Strasse). Przy Wilhelmplatz browar utrzymywał cały kompleks rozrywkowy z restauracją „Groß Frankfurt” i kabaretem oraz kino, które już w 1931 roku pokazywało filmy dźwiękowe. Ruina browaru jest dziś objęta ochroną przyrodniczą i najważniejszym w Brandenburgii miejscem zimowania nietoperzy, z którego co roku korzysta ponad 2000 zwierząt.

© Fotos | © zdjęcia: Museum Viadrina, Eckard Reiß, Walter Hausdorf

64 Marienkirche | Kościół Mariacki Dieser Kirchbau ist eine der größten Backsteinkirchen Norddeutschlands. Eine Besonderheit der Marienkirche sind die farbigen Bleiglasfenster des Chores. Sie stellen die Schöpfungsgeschichte mit Adam und Eva dar, das Leben Christie, den Antichristen sowie das Ende der Welt, wie es in der Bibel prophezeit wurde und. | Jest to jeden z największych kościołów gotyckich z palonej cegły w Niemczech północnych. Kościół Mariacki wyróżniają szczególnie kolorowe okna witrażowe chóru. Przedstawiają one historię stworzenia z Adamem i Ewą, życie Chrystusa, Antychrysta oraz koniec świata, jaki przepowiada Biblia. Für Besichtigung, Führung und Turmbesteigung Touristeninformation FFO | zwiedzanie kościoła i wieży Informacja turystyczna we Frankfurcie nad Odrą 65 Heilandskapelle | Kaplica Zbawiciela Von besonderer Schönheit ist diese Holzkirche mit Elementen des russischen Jugendstils, die von Kriegsgefangenen des 1. Weltkrieges aus skandinavischer Fichte errichtet wurde. Die Schnitzereien im Innenraum zeigen Drachenköpfe und andere mystischen Motive. Die Kirche ist öffentlich zugänglich. | Ten drewniany kościół z elementami rosyjskiego secesji, zbudowany przez byłych jeńców I wojny światowej ze skandynawskiej sosny jest szczególnie piękny. Rzeźby w drewnie wewnątrz kościoła ukazują głowy smoków i inne motywy mityczne. Kościół jest otwarty dla gości. Eichenweg 41, Kontakt: Pfarrer Dr. Zehner, Tel.: +49 (0)335 680 27 94, www.heilandskapelle-ffo.de 66 Akademiki przy ul. Piłsudskiego | Studentenwohnheime ul. Piłsudskiego Das Gebäudeensemble wurde 1885 als Kaserne am „Neuen Markt“ für das DragonerRegiment Nr. 2 errichtet, das 1899 vom Telegraphen-Bataillon Nr. 2 abgelöst wurde. Nach Abriss und Neubau in Bezug auf den ehemaligen Kasernenstil in den 90er Jahren ist es heute Wohnheim für etwa 1000 Studierende, Doktoranten und Gäste der Viadrina (B20) und des Collegium Polonicum. | Ten zespół budynków wybudowano w 1885 roku jako koszary przy „Nowym Rynku“ dla regimentu dragonów nr 2, który w 1889 zastąpił batalion telegrafistów nr 2. Po rozbiórce i nowej budowie nawiązującej do stylu byłych koszar w latach 90-tych, jest to dzisiaj akademik dla ok. 1000 studentów, doktorantów i gości  Viadriny (B20) i Collegium Polonicum.   Deutsch-polnischer Lernpfad | Polsko-niemiecka ścieżka dydaktyczna (B18) 67 Paulinenhofsiedlung | Osiedle „Paulinenhof“ Von allen Bauensembles, die Martin Kießling in Frankfurt (Oder) schuf, ist die als Gartensiedlung angelegte Paulinenhofsiedlung das größte. Neben den anderen in den Jahren 1922 – 25 entstandenen Bauten Kießlings, ist sie von besonderer architektonischer und städtebaulicher Bedeutung, da sie in der Stadt neue Akzente im Mietwohnbau setzte. | Spośród wszystkich jednostek budowlanych, które we Frankfurcie stworzył Martin Kießling, największą jest, założone jako osiedle ogrodowe, osiedle „Paulinenhof“. Obok innych, powstałych w latach 1922 – 25 budowli Kießlinga, to osiedle ma szczególne architektoniczne i urbanistyczne znaczenie, ponieważ ustanawia w mieście nowe akcenty w budownictwie mieszkaniowym. 68 Lennépark | Park Lenné Der Gartenarchitekten Peter Joseph Lenné gestaltete diesen etwa 900 m langen und nur etwa 100 Meter breiten Park im englischen Stil mit künstlichem Wasserfall, Fließgewässern und Teichen. Die Grünanlage ist der zweitälteste Bürgerpark Deutschlands. | Architekt ogrodów Peter Joseph Lenné zaprojektował ten długi na około 900 m i szeroki na około 100 m park w angielskim stylu ze sztucznym wodospadem, strumykami i stawami. Jest to drugi co do wieku park miejski w Niemczech. 72

Rynek Koński & Plac Przyjaźni | Rossmarkt & Platz der Freundschaft Seit 1901 wurden auf dem Plac Przyjaźni/ ul. Seelowska, damals Roßmarkt, Pferde gehandelt. Ursprünglich war hier ein Kirchenbau geplant, der sich durch den Ausbruch des 1. Weltkrieges jedoch verzögerte. Heute befindet sich hier der Slubicer Stadtpark. | Od 1901 roku handlowano na Placu Przyjaźni / ul. Seelowskiej, ówcześnie na Rynku Końskim (Rossmarkt), końmi. Pierwotnie planowano w tym miejscu budowę kościoła, co jednak przeciągało się z powodu wybuchu I wojny światowej. Dzisiaj mieści się tutaj słubicki park miejski.

History Tip

80 Der Oderturm | Wieża „Oderturm“ Das Hochhaus wurde zwischen 1968 – 76 erbaut und ist schon aufgrund seiner Größe eines der Wahrzeichen der Stadt. Ursprünglich als Bürogebäude geplant, wurden hier nach Fertigstellung auch Arbeiter des Halbleiterwerk untergebracht und ein Jugendhotel eingerichtet. Im Erdgeschoss gab es einen Delikat-Laden und das Selbstbedienungsrestaurant „Schnell-Gastronom“. Die Buchhandlung „Ulrich-von-Hutten“ gibt es heute noch an diesem Ort. | Ten wieżowiec został wybudowany w latach 1968 – 76 i już z powodu swoich rozmiarów jest znakiem rozpoznawczym miasta. Pierwotnie został zaplanowany jako budynek biurowy, po zakończeniu jego budowy znalazło się w nim miejsce na mieszkania dla pracowników Fabryki Półprzewodników i hotel młodzieżowy. Na parterze mieściły się luksusowe delikatesy (Delikat-Laden) i restauracja samoobsługowa „Szybka-Gastronomia“. Księgarnia „Ulrich-von-Hutten“ znajduje się do dziś w tym samym miejscu. 81 Möbelfabrik | Fabryka mebli Fabrikgelände mit ehem. Produktions-, Montage- und Lagergebäuden und dem von Architekt Paul Renner 1910/11 erbauten Ausstellungs-Palastes, der im 1. WK als Reservelazarett und in der DDR-Zeit als Konsument-Warenhaus genutzt wurde. Heute wird das Gelände der „Gerstenberger Höfe“ vor Allem von Kultur- und Gewerbetreibenden genutzt, darunter das Theater des Lachens und HeimatReise (B8). | Teren fabryki z byłymi budynkami produkcji, montażu i magazynami oraz ze zbudowanym w latach 1910/11 przez architekta Paula Rennera pałacem wystawowym, który podczas I wojny światowej używany był jako lazaret rezerwowy, a w czasach NRD jako dom towarowy. Dzisiaj na tym terenie znajdują się instytucje kulturalne, wśród nich teatr „Theater des Lachens” oraz HeimatReise (B8).

82

 unst am Bau – Große Scharrnstraße | Sztuka na budynkach – ulica Große K Scharrnstraße Kurz vor Ende der DDR wurde die Fußgängerzone in der Großen Scharrnstraße als „Herzstück“ der neuen Innenstadt mit Geschäften, Restaurants, Cafés und Kunstwerken am Bau fertiggestellt. 18 Künstler des Bezirks Frankfurt (Oder) gestalteten Keramiken, entwarfen Stadtmöbel und Wandmalereien, die teilweise einen Bezug zur Stadtgeschichte herstellen. Leerstand prägte das Bild der Straße in der Nachwendezeit. Studentenschaft, Universität und Stadt planen hier eine Studierendenmeile. | Na krótko przez końcem istnienia NRD urządzono na ulicy Große Scharrnstraße deptak, który miał być „sercem” nowego centrum miasta, ze sklepami, restauracjami, kawiarniami i elementami sztuki jako wystrój budynków. 18 artystów obwodu frankfurckiego stworzyło ceramiki, projektowało meble miejskie i malowidła ścienne, które częściowo nawiązywały do historii miasta. Po przełomie 1989 roku pojawiła się pustka na tej ulicy. Studenci, uniwersytet i miasto planują w tym miejscu ulicę studencką.

83 Treppe am Brunnenplatz | Schody przy placu Brunnenplatz Sieben Gedenkplatten, eingelassen in Treppenstufen am Brunnenplatz, zitieren aus der Rede von Karl Ludwig von Klitzing. Das das Mitglied des Neuen Forums hatte am 1. November 1989 hier auf eine Demonstration gefordert: „Wir brauchen eine vollkommene Demokratisierung, Reisefreiheit, Rede- und Pressefreiheit, Chancengleichheit, Perspektiven für jeden einzelnen, ein besseres Bildungssystem...“ | Na siedmiu płytach, wtopionych w stopnie schodów przy placu Brunnenplatz, widnieją fragmenty przemowy Karla Ludwiga von Klitzinga. Ów członek Nowego Forum w tym miejscu, 1. listopada 1989 roku, wzywał do demonstracji: „Potrzebujemy całkowitej demokratyzacji, wolności podróżowania, słowa i prasy, równości szans i perspektyw dla każdego, lepszego systemu kształcenia...”

„Ulica Papierosów” – od ul. Fryderyka do ul. Jedności Robotniczej | „Zigarettenstraße“ – von der Friedrichstraße zur Straße der Arbeitereinheit Die Straße direkt hinter der Stadtbrücke ist heute vor Allem wegen der vielen günstigen Tabakläden bekannt. Bevor die Straße zu Zeiten der VR Polen nach der Arbeitereinheit benannt wurde, war ihr Namensgeber Kaiser Friedrich III. (1831 – 1888). In der ul. Jedności Robotniczej 8 steht noch immer die letzte Litfasssäule aus der Vorkriegszeit. | Tę ulicę rozpoczynającą się zaraz za mostem znają dzisiaj wszyscy głównie z powodu działających przy niej wielu tanich sklepów z papierosami. Zanim ta ulica, za czasów PRL, została nazwana ulicą Jedności Robotniczej, nazwa jej pochodziła od księcia Fryderyka III (1831– 1888). Przy ul. Jedności Robotniczej 8 stoi jeszcze ostatni słup ogłoszeniowy sprzed wojny.   Deutsch-polnischer Lernpfad | Polsko-niemiecka ścieżka dydaktyczna (B18) 84

85

 łubfurter Stadtmauer | Słubfurcki mur miejski S Słubfurt (B10)

86 Friedensglocke | Dzwon pokoju Die Glocke mit der Inschrift Friede und Freundschaft allen Völkern. wurde von der CDU der DDR als Zeichen der Anerkennung der Oder-Neiße-Grenze 1953 gestiftet. Nach Restaurierung erhielt sie 2011 einen neuen Standort an der Oder. Sie wird traditionell am 1. September geläutet. | Dzwon z napisem „Pokój i przyjaźń wszystkich narodów” został ufundowany przez CDU w NRD w roku 1953 jako znak uznania granicy na Odrze i Nysie. Po konserwacji w 2011 roku otrzymał on nowe miejsce nad Odrą. Tradycyjnie rozbrzmiewa 1. września. 87  „Przy Fabryce Wosku” | An der Wachsbleiche Die Wachswaren- und Kunstwabenfabrik Harttung und Söhne war eine seit 1777 in Familienbesitz befindliche Wachsmanufaktur, die sich auf die Herstellung des für liturgische Zwecke benötigten reinen und weißen Wachses spezialisiert hatte. Sie war Namensgeber der früheren Straße „An der Wachsbleiche“ (heute ul. Konstytucji 3 Maja). Im Mai 1945 richtete die Sowjetarmee dort in Ein- und Zweifamilienhäusern das Speziallager Nr. 6 ein. Anfangs als Sammel- und Durchgangslager genutzt, diente es dem NKWD bis 1951 als Repatriierungslager. | „Fabryka wyrobów z wosku i świec. Harttung i synowie“ znajdowała się w rękach rodziny od 1777 roku i specjalizowała się w wyrobie czystego i białego wosku wykorzystywanego w celach liturgicznych. Od niej pochodzi nazwa ulicy „Przy Fabryce Wosku” (dzisiaj: ul. Konstytucji 3 Maja). W maju 1945 roku Armia Czerwona urządziła przy niej w jedno- i dwurodzinnych domach Obóz Specjalny nr 6. Początkowo był on użytkowany jako obóz zbiorczy i tymczasowy, do 1951 roku służył on NKWD jako obóz dla repatriantów.   Deutsch-polnischer Lernpfad | Polsko-niemiecka ścieżka dydaktyczna (B18) 88 Sgraffito am Lichtspieltheater der Jugend | Sztuka na fasadzie „Kina Młodzieży”  Die Sgraffiti auf der Fassade des Lichtspieltheaters der Jugend, 1955 von Rudolf Grunemann angefertigt, sorgten bei vielen Frankfurtern wegen der Inhalte und Ästhetik des Kunstwerks für Aufregung. Denn die aus verschiedenen Putzsorten erstellten Bilder griffen nicht nur verschiedene Ansichten aus dem Stadtbild auf, sondern zeigten auch Motive aus Industrie und Agrarwirtschaft. | Sgraffito na fasadzie „Kina Młodzieży“, wykonane w 1955 roku przez Rudolfa Grunemanna, wzbudzały duże emocje wśród frankfurtczyków z powodu treści i estetyki. Stworzone z różnych rodzajów tynku obrazy nawiązywały nie tylko do elementów z krajobrazu miasta, ale i motywów przemysłu i rolnictwa.

Ausgangspunkte für Stadtführungen | Początek zwiedzania

 90 Stadtbrücke | Most 1893 – 95 wurde die erste Oderbrücke in Steinbauweise errichtet und ab 1898 fuhren hier Straßenbahnen über die Oder. 1945 wurde die Brücke von der Wehrmacht gesprengt und 1952 und 2003 neu errichtet. | 1893 – 95 zbudowano pierwszy most kamienny, po którym już w 1898 roku jeździł tramwaj. Most ten w 1945 Wehrmacht wysadził w powietrze (budowa na nowo: 1952 oraz 2003). Ausgangspunkt für Słubfurt-Führungen (B10) und Deutsch-polnischer Lernpfad (B18) | Początek zwiedzania Oprowadzanie po Słubfurcie (B10) oraz Polskoniemiecka ścieżka dydaktyczna (B18) 91 Bahnhofsvorplatz | Plac przed dworcem Der Neubau des Hauptbahnhofs 1922-1924, teilweise umgebaut, aber weitgehend erhalten, ist verbunden mit der Verlegung der Reichsbahndirektion Osten nach Frankfurt und dessen Ausbau als Wacht im deutschpolnischen Grenzland in der Zwischenkriegszeit. Dazu gehören das Empfangsgebäude, die Gleisanlagen und der „Posener Hof“. | Budowa nowego budynku dworca w latach 1922 – 24, podczas której został częściowo przebudowany stary budynek, ale większa część została zachowana, związana jest z przeniesieniem do Frankfurtu Dyrekcji Kolei Niemieckiej – Wschód i jego rozbudowę jako strażnicę na polsko-niemieckim pograniczu w okresie międzywojennym. Do kompleksu dworcowego należy budynek wejściowy, perony i osiedle „Posener Hof“. Ausgangspunkt für einige HeimatReise-Führungen (B8) | Początek zwiedzania dla niektórych spacerów z HeimatReise (B8) 92 Tourist Information FFO | Informacja turystyczna we Frankfurcie nad Odrą  Ausflüge ins Oderland, Fahrradtouren in die Umgegend von Frankfurt Oder sowie polnische Stadtführungen werden hier angeboten. Informacja oferuje: wycieczki na teren regionu odrzańskiego, wycieczki rowerowe po okolicach Frankfurtu jako również oprowadzanie po mieście w języku polskim. Ausleihe und Ausgangspunkt für Audioguide Jüdisches Frankfurt (B6) und Ausgangspunkt für Führungen der Touristeninformation | Wypożyczalnia i początek zwiedzania przewodnik audio po żydowskim Frankfurcie (B6) oraz początek zwiedzania dla spacerów oferowanych przez Informację Turystyczną info@tourismus-ffo.de, Tel. +49 (0)335 325216. 93 Marktplatz | Rynek Ausgangspunkt der HörMal Führungen (B36) Początek zwiedzania HörMal Frankfurt! (B36)


Stadtplan Frankfurt (Oder)