a product message image
{' '} {' '}
Limited time offer
SAVE % on your upgrade

Page 10

10

Informacje – Kultura – SpołeczeńStwo

patrOni naszych ulic

Jan Kasprowicz (1860 – 1926)

„Od morza jesteśmy, od morza Od szumnych bałtyckich wód Z świeżości ich siłę swą czerpię Nasz polski odwieczny ród” (Jan Kasprowicz, Baltia; 1924)

Urodził się 12 grudnia 1860 r. we wsi Szymborze (od 1934 r. dzielnica podmiejska miasta Inowrocławia), w jednej z najbiedniejszych szymborskich rodzin. Ojciec Piotr (1 VIII – 15 II 1893) pochodził z Inowrocławia z dzielnicy Nowe Ogrody. Matka Józefa Klofta (9 III 1837 – 31 XII 1914) pochodziła z Szymborza. Ich wspólne gospodarstwo wynosiło niespełna 24 ary ziemi ornej w Szymborzu i Inowrocławiu. Ojciec przyszłego poety był analfabetą. Zachowały się bowiem dokumenty, na których w miejscach koniecznego podpisu, widnieją trzy krzyżyki (a i to bardzo nieudolne), matka natomiast potrafiła i czytać, i pisać. Podobno Józefa Kasprowiczowa urodziła czternaścioro dzieci (ale wg najmłodszej siostry Jana Kasprowicza – Anny Roliradowej „babusia nos miała dziwiętnaście”); w wielu opracowaniach biograficznych podawana jest liczba szesnaściorga dzieci. Niestety, brak jest jakichkolwiek wzmianek o zmarłym rodzeństwie Kasprowicza w księgach metrykalnych. Prawdopodobnie umierały bezpośrednio po porodzie, były w domu chrzczone „z wody” przez babkę (położną) i natychmiast chowane na pobliskim cmentarzu. Wieku dojrzałego dożyło pięcioro – Franciszka (Francka lub Frąsia) (1863–1926) zamężna Antczakowa, Anna (1870–1947) zamężna Roliradowa, Józef (1875–1937) i Władysław (1880–1903). Mimo wielu trudów Józefa Kasprowiczowa postanowiła wykształcić swego najstarszego syna, mając nadzieję, że Jan zostanie księdzem. Pierwsze nauki od 1867 r. pobierał w Szymborzu. Uczył go Andrzej Dybała (później zmienił nazwisko na „bardziej miejskie” – Dybalski). I to właśnie jemu zawdzięcza poeta nie tylko wiedzę elementarną, ale i rozbudzenie własnej godności i świadomości narodowej. W trzy lata później, w 1870 r. rozpoczął naukę w pruskim gimnazjum w Inowrocławiu (od 1926 r. szkoła nosi imię Jana Kasprowicza). Był to

trudny okres dla Jana Kasprowicza jako ucznia, bowiem w tym czasie nasiliła się akcja germanizacyjna prowadzona przez pruskie władze bardzo brutalnie nie tylko w szkołach, ale także w życiu publicznym. Stąd też zaczęły się pierwsze próby tworzenia tajnych organizacji krzewiących polskość, historię Polski, język polski i religię. Dlatego też już od 1874 r. Kasprowicz należał do Towarzystwa Filomackiego im. Wincentego Pola. I właśnie w tej tajnej organizacji po raz pierwszy przyszły poeta ujawnił cechy swego charakteru: upór, umiejętność postawienia na swoim i formułowania jasnych stanowisk. Mniej więcej w tym czasie zaczął pisać pierwsze wiersze. Najstarsze pochodzą z 1877 roku, a zatem pisał je siedemnastoletni chłopak, osiemnastolatkowi w 1878 r. poznańskie wydawnictwo „Lech” wydrukowało „dla zachęty” pierwszy sonet „Poranek”, a w 1882 r. warszawskie „Kłosy“ opublikowały kilka wierszy. Pomógł tym razem Józef Ignacy Kraszewski, dzięki którego wstawiennictwu wiersze zostały podpisane Jan K. Dopiero petersburski „Kraj” utwory nieznanego poety podpisał pełnym imieniem i nazwiskiem Jan Kasprowicz. Jest rok 1880. Przyszły poeta musi opuścić niegościnne mury inowrocławskiego gimnazjum, bowiem krótko przed maturą wdał się w konflikt z nauczycielem Niemcem, rozpoczynając czteroletnią tułaczkę po gimnazjach w Poznaniu, Opolu i Raciborzu. Zatem maturę, w 1884 roku uzyskał po czternastu latach nauki w gimnazjum Marii Magdaleny w Poznaniu. Te lata nauczyły go odporności na upokorzenia i nędzę, z jaką musiał się borykać w swym dorosłym życiu. Od 1885 roku Jan Kasprowicz prowadził szeroko rozumianą działalność dziennikarską i publicystyczną. Pisywał artykuły do warszawskiego „Przeglądu Tygodniowego” i lwowskiego „Przeglądu Społecznego”. Z myślą o zdobyciu zawodu rozpoczął studia w Lipsku, następnie Wrocławiu i Lwowie.

Fot. wikimedia.org

Poeta, dramaturg, dziennikarz, krytyk literacki i teatralny, prof. Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie (obecnie Uniwersytet im. Iwana Franki).

Lipsk okazał się dla przyszłego profesora uniwersyteckiego miastem zbyt drogim, we Wrocławiu aresztowano go za sprzyjanie socjalistom, we Lwowie chciał tylko ukończyć studia (było to miasto należące do zaboru austriackiego), ale to we Lwowie „zakotwiczył” się na długie lata. W tym mieście ukończył studia. W 1904 roku doktoryzował się na podstawie rozprawy o liryce Teofila Lenartowicza, w 1908 roku uhonorowano go tytułem profesorskim i powierzono kierowanie - specjalnie dla niego utworzoną - katedrą literatury porównawczej. W latach 1921–1922 pełnił funkcję rektora Uniwersytetu we Lwowie. Pomimo nawiązywania w twórczości do historii, kultury, gwary i pejzażu z Kujaw większość utworów Jana Kasprowicza powstaje i ukazuje się drukiem we Lwowie. Pierwszy tomik „Poezje” Jana Kasprowicza ukazuje się w grudniu 1888 (z datą 1889) jako 257.-259. tom Biblioteki Mrówki. I jeśli w tym tomi-

ku znalazło się wiele wierszy o tematyce społecznej, to już kilka lat później tomik „Anima Lachrymans” (1894) zawiera utwory poświęcone tematyce młodopolskiej; sporo tu metafizyki i symbolizmu. Od romantycznej literatury uwalnia się w poemacie „Miłość” (1895), gdzie źródłem natchnienia jest przyroda tatrzańska. Dzięki „Hymnom” (1902) stał się Kasprowicz przedstawicielem dualistycznej koncepcji metafizycznej, w której świat pojęty jest jako walka Dobra i Zła. „Hymny” mają bardzo głębokie podłoże religijne, ale też ogromne walory społeczne. Wydana w br. przez Muzeum im. Jana Kasprowicza w Inowrocławiu jako reprint „Księga ubogich” (wydanie z 1916) zawiera mnóstwo odniesień do przyrody tatrzańskiej, ale jest także jakby „godzeniem się z życiem”. To tu znajduje się jeden z najsłynniejszych wierszy Jana Kasprowicza „Rzadko na moich wargach, niech dziś to warga

ma wyzna, jawi się krwią przepojony najdroższy wyraz Ojczyzna” (wiersz XL). W sumie, w latach 1889 – 1927 ukazało się kilkanaście tomików poezji Jana Kasprowicza i kilka dramatów. Był też Kasprowicz – w swoim czasie – znanym i cenionym tłumaczem arcydzieł literatury niemieckiej, francuskiej, angielskiej i flamandzkiej. Lata profesorskie wypełnione były pracą nie tylko dydaktyczną, ale i społeczną. Udzielał się w różnych organizacjach patriotycznych. W 1920 roku brał udział, razem ze Stefanem Żeromskim, w propagandowej akcji przedplebiscytowej na Warmii i Mazurach. Po przejściu na emeryturę w 1923 roku kupił dom na Harendzie koło Zakopanego. W domu tym zmarł 1 sierpnia 1926 roku. Pochowano go początkowo na Starym Cmentarzu w Zakopanem, od 1933 spoczywa w Mauzoleum wybudowanym ze składek społecznych obok domu na Harendzie. Jan Kasprowicz trzykrotnie wchodził w związki małżeńskie. Jego pierwszą żoną była Teodozja z Szymańskich (1852–1889). Małżeństwo to zawarte w 1886 roku zakończyło się rozwodem; w 1889 roku Teodozja popełniła samobójstwo. Drugą żonę Jadwigę z Gąsowskich (1869–1927) poślubił w Krakowie w 1893 roku. Małżeństwo także zakończyło się rozwodem w 1905 roku. Trzeci związek zawarł w 1911 roku z córką carskiego generała Marią Bunin (1887?–1968), która stała się wykonawczynią jego poetyckiego testamentu. Tylko z drugiego małżeństwa Jan Kasprowicz miał dzieci – córkę Janinę (1893–1980) zamężną Małaczyńską i Annę (1895–1988) zamężną Jarocką. Z Anną i Janiną przyjaźniłam się do ich śmierci, to one przekazały mi mnóstwo nieznanych i dotąd niepublikowanych informacji dotyczących rodziny Jana Kasprowicza. Janina Małaczyńska miała dwoje dzieci – córkę Ewę (1919–1998) i syna Jana (1921– 1980?). Jej mąż Zdzisław jako oficer WP został zamordowany w Starobielsku i pochowany na Polskim Cmentarzu Wojennym w Charkowie. Ale to już zupełnie inna historia. Janina Sikorska

Profile for Fundacja FLY

2016 08 gdynski iks 33  

1 Po zdrowie ; 2 Po zdrowie ; 2 Co byk robi w składzie porcelany ; 3 ARG Kulinarna Świętojańska ; 3 Od muralu do detalu ; 4 Miażdżyca ; 4 S...

2016 08 gdynski iks 33  

1 Po zdrowie ; 2 Po zdrowie ; 2 Co byk robi w składzie porcelany ; 3 ARG Kulinarna Świętojańska ; 3 Od muralu do detalu ; 4 Miażdżyca ; 4 S...

Advertisement