Page 1

ZUZANNA DOLEGA

Gdzie indziej

15.02   27.03 . 2020 Pawilon Sztuki ERGO Hestia ul. Kostrzewskiego 1 Warszawa


Anna Palacz-Brzezińska

Zuzanna Dolega, Gdzie indziej The same feeling of not belonging, of futility, wherever I go (…) without ever being somewhere. What attracts me is somewhere else, and I don’t know what that elsewhere is. – Emil Cioran, The Trouble with Being Born1

Współczesna rzeczywistość daje człowiekowi coraz więcej sposobności do funkcjonowania w świecie wirtualnym – czasami niemal wyłącznie. Zdalna praca, zakupy przez internet, znajomości z całego świata dzięki mediom społecznościowym; przeżywamy nasze życie wpatrzeni w ekrany komputerów i  smartfonów. Podłączeni do globalnej sieci myślami możemy być zupełnie gdzie indziej niż nasze fizyczne ciała. Często oznacza to także zajmowanie umysłu nadmiarem informacji czy niewymagającą rozrywką z chęci podświadomej ucieczki przed konfrontacją z własnymi stanami wewnętrznymi. Na problem oderwania od „tu i teraz” zwracają uwagę mniej lub bardziej mainstreamowe ruchy okołofilozoficzne, z popularnym mindfulness na czele, postulujące zatrzymanie w codziennym biegu oraz uważne przyglądanie się i sobie, i rzeczywistości wokół – niezapośredniczonej przez żadne technologie.

Dla Zuzanny Dolegi taką formą wyciszenia i medytacyjnego sku-

pienia na własnym wnętrzu zdaje się być proces twórczy. Dolega, mimo że z wykształcenia jest malarką, na co dzień jednak nie sięga po tradycyjne płótno i  farby. Często wypowiada się w  medium kolażu, tworzy także tkaniny, scenografie i  dekoracje architektoniczne. Jednak tym, co zajmuje ją w największym stopniu, jest pirografia – sztuka tworzona 1. E. Cioran, The Trouble with Being Born, 1998, s. 27-28.

2


przy użyciu ognia. Choć nie jest to technika nowa, a wypalane obrazki kojarzyć się mogą choćby ze sztuką ludową i  jarmarcznymi pamiątkowymi widoczkami, artystka nadaje jej zupełnie nowe, autorskie oblicze. Przede wszystkim podłożem, w którym pracuje, jest najczęściej papier. Samo połączenie ognia i papieru już wydaje się pozornie wykluczające – tak delikatny i ulotny materiał wystawiony na działanie płomieni nieuchronnie ulegnie zniszczeniu. Dolega włada jednak ogniem „ujarzmionym” w  specjalnych narzędziach pirograficznych; rozgrzanych do czerwoności, lecz nie płonących żywym ogniem czy buchających dymem, jak miało to miejsce chociażby u  surrealistów w  wynalezionej przez nich technice fumage2. Posługiwanie się rozpalonym cienkim rylcem pozwala artystce na uzyskanie kontrolowanych, a  przez to niezwykle precyzyjnych i subtelnych efektów. Istotne są dla niej jednak nie tylko wrażenia wizualne – dzieła Zuzanny Dolegi oddziałują na zmysły także swoją chropowatą fakturą czy ledwo wyczuwalnym zapachem spalenizny. Niewielkie otwory wypalane w  papierze układają się w  ażurowe wzory, mniej lub bardziej swobodnie zakomponowane na neutralnym tle. Niekiedy przybierają formę przypominającą układem wiersze pisanego tekstu, lub wręcz faktycznie są wypalonymi dziurami w stronie ze starej książki czy maszynopisu. O ile jednak tekst z założenia powinien być nośnikiem pewnej treści, komunikatem, tak w przypadku prac Dolegi treścią staje się pustka, brak3; pozostaje jedynie ślad po istniejącej tylko w domyśle wypowiedzi, którą każdy widz musi sobie dopowiedzieć sam. Tworzone przez nią znaki budzić mogą skojarzenia z  alfabetem arabskim lub hebrajskim – ten drugi jest zresztą artystce dobrze znany. Dolega jednak nie tworzy nowego alfabetu, lecz zdaje się szyfrować swoje prawdziwe myśli i  emocje w  sposób w  pełni czytelny tylko dla niej samej, przez co jej prace nabierają charakteru tajemniczego dzien2. Fumage to technika opracowana w kręgu międzywojennych surrealistów, spopularyzowana szczególnie przez Wolfganga Paalena. Polega na odymianiu płótna lub papieru, w efekcie czego powstają na nich abstrakcyjne wzory. 3. Zuzanna Dolega używa tego sformułowania w odniesieniu do swojej twórczości w rozmowie z Agnieszką Hirt; https://web.archive.org/web/20131130055349/http://trujmiejskie.pl/rozmowa-z/, 2013 [dostęp: 24.01.2020].

3


nika ulegającego (samo)spaleniu czy map wewnętrznych krajobrazów, do których nie dodano legendy. Jak sama twierdzi, praca w technice pirografii jest dla niej jak badanie sejsmograficzne własnego wnętrza; ani rysunek, ani malarstwo nie stanowią dla niej tak bezpośredniej i intymnej formy wypowiedzi, jak „rzeźbienie” ogniem w papierze.

To właśnie intymny charakter sztuki, dążenie dzięki niej do sa-

mopoznania i kontemplacyjny aspekt procesu twórczego składają się na artystyczną filozofię Zuzanny Dolegi. Praca nad kolejnymi cyklami pirograficznymi jest dla niej momentem odosobnienia, introwersji i medytacyjnego skupienia na relacji artysta–dzieło, dziejącej się w danym miejscu i czasie aktywności w takim samym stopniu fizycznej, jak i duchowej. Jej artystyczne eksperymenty można przyrównać do poszukiwań starożytnych czy średniowiecznych alchemików. Sytuująca się na granicy nauki, filozofii i  magii alchemia przypisywała szczególną rolę żywiołowi ognia – źródłu energii i katalizatorowi transformacji jednych substancji w inne.

W szerszym kontekście ogień był więc symbolem siły witalnej czy

nieustannej zmiany, tradycyjnie w nurtach ezoterycznych utożsamianym z pierwiastkiem męskim. Paradoksalnie jednak Dolega używa go do tworzenia sztuki niezwykle spokojnej, wyciszonej, subtelnej – jak wypalony krajobraz, na którym pozostały milczące zgliszcza. W wierzeniach pierwotnych kultur niemal całego świata ogień był również ważnym składnikiem obrzędów inicjacyjnych (np. słynnej próby ognia polegającej na przejściu przez rozżarzone węgle), służących przekraczaniu własnych granic i – prawie jak w alchemii – umownej przemianie z dziecka w  dojrzałego członka społeczności. Stawienie czoła groźnemu żywiołowi o niszczycielskiej mocy dawało świadectwo odwagi, wiary w siebie i samoświadomości. Ten, kto poskromił ogień, dowodził panowania nad własnymi atawistycznymi lękami i  demonami zamieszkującymi podświadomość. Dolega w  refleksji nad swoją artystyczną walką z  żywiołem zamkniętym w pirografie pisze, że „metoda ta wiąże się z destrukcją i naznaczaniem. Żywioł, z którym się zmagam do końca walczy o swoją niepodległość w kreacji, ale to zawsze ja nad nim panuję. Nadaję kształt,

4


określam długość trwania osobistych znaków”4. Choć artystka pochyla się nad zjawiskami zniszczenia, nieobecności i braku, ze swojej próby ognia zdaje się jednak wychodzić zwycięsko, jako świadoma, dojrzała twórczyni.

Pierwotny rytuał był momentem oczyszczenia, stanowił akt sym-

bolicznego narodzenia się na nowo – jak mityczny feniks, który odradza się z popiołów. Podobnie prezentowane na wystawie eteryczne „zgliszcza” Zuzanny Dolegi, ażurowe wzory w papierze, przez które wpada światło, wydają się być obietnicą nowego początku. Takim początkiem dla każdego odbiorcy może stać się wyciszenie i medytacyjny namysł nad własnym wnętrzem, tak jak w procesie twórczym robi to artystka. Obcowanie z  nowym cyklem Zuzanny Dolegi pozwala – paradoksalnie – doświadczając swojego „tu i teraz” jednocześnie sięgnąć do metafizycznego „gdzie indziej”. ‡ ‡ ‡

4. Wystawa Malarstwo – różnice gatunkowe, cz.1., materiały organizatora; https://kultura.trojmiasto. pl/Pierwsza-wystawa-z-cyklu-Malarstwo-roznice-gatunkowe-imp409860.html [dostęp: 24.01.2020].

5


Feniks (3), ok. 20 × 20 cm, miniatura pirograficzna, pirografia na papierze i tekturze, 2019

Feniks (5), ok. 20 × 20 cm, miniatura pirograficzna, pirografia na papierze i tekturze, 2019

6


Wyraz tego, jak silnym uczuciem darzymy żywioł ognia widoczny jest w wyrażeniu być strawionym przez ogień. Fraza ta sugeruje, że żywioł utożsamiamy z istotą żywą, która pożera, trawi, pochłania. Określenia sugerują także, jak niszczycielska i trudna do okiełznania jest to siła. — Maja Wolniewska

7


Zuzanna Dolega

Gdzie indziej Myślami jestem gdzie indziej Gdzie indziej wpływa na percepcję rzeczywistości. Nie jest pytaniem. Stwierdza niewątpliwie fakt braku przynależności do jakiejkolwiek przestrzeni, do miejsca i czasu. To rodzaj osobliwej dysocjacji i  ślad nieustannego mijania się (ze sobą samym). Permanentny stan momentu nieuchwytnego. Samo (w) sobie zaciera granice, zostawiając tlące się znaki po swojej myśli, ślady po (nie)obecności. Nie można jednoznacznie określić współrzędnych, kształtu i charakteru, ani nawet stanu skupienia znajdującego się gdzie indziej, a indziej samo w sobie nie miało i nie ma prawa istnieć. Wszystko to jakaś utopijna forma przetrwalnikowa i  manifest rozczarowania, prze-mijania. Dryfując na obrzeżach znaków, między znaczeniami, a stojąc tu i teraz, w możliwie najczulszym momencie percepcji – i tak zawsze będę gdzie indziej. Chciałabym być gdzie indziej Cykl prac Gdzie indziej powstaje w procesie niekończącego się tworzenia i rozpadu, z kompulsywnej potrzeby badania przynależności do świata, z  nieustannego sprawdzania pulsu znaczeń i  tętna sensu. To forma poszukiwania i kreślenia śladów obecności, przecinających się ze sobą, ulatujących z dymem. Zapis mijania się w owym poszukiwaniu punktów wspólnych i rejestr znaków szczególnych. Praca w procesie i rozkładzie. ‡ ‡ ‡ Od 2012 roku konsekwentnie posługuję się techniką pirografii czyli wypalania. Stosuję ją w dziedzinach takich jak malarstwo, rysunek, tkanina artystyczna, instalacje, kolaż i video. Pirografia to dla mnie forma samotnej kontemplacji i alchemicznej pracy. Perforacja będąca efektem działania

8


ognia pozwala na przenikanie światła i umożliwia uwypuklenie ulotności i nieobecności, które są dla mnie ważne. Metoda ta jest bardzo pierwotna i organiczna. Również zapach przywołuje pamięć o cieple ognia. Doceniam wagę związku ognia i popiołu i ich relacji z przemijalnością.

Moje prace zawsze związane są z papierem i mają charakter oso-

bisty. Bardzo o to dbam i  jestem przekonana, że to właśnie „papier-nożyce-ogień” oddają czulej niż inne narzędzia – na wzór sejsmografu czy wariografu – moje stany emocjonalne. W  ten sposób rysują się mapy topograficzne moich stanów wewnętrznych, kształtuje się rodzaj wymazywanego pamiętnika. ‡ ‡ ‡ Zuzanna Seweryna Dolega – urodzona w 1990 r. w Gdyni, gdzie mieszka i tworzy w dziedzinie sztuk wizualnych. Zajmuje się pirografią, rysunkiem, kolażem, instalacjami artystycznymi, tkaniną, miniaturami i projekcjami analogowymi. Absolwentka, a  obecnie asystentka na wydziale Malarstwa ASP w Gdańsku. Finalistka 13. edycji konkursu Artystyczna Podróż Hestii (2014).

Laureatka licznych stypendiów: Rektora Akademii Sztuk Pięknych

w Gdańsku, Prezydenta Miasta Gdyni, Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Nominowana między innymi do: Nagrody Głównej 13. Ogólnopolskiej Wystawy Tkaniny Unikatowej w  Łodzi (2016), Nagrody Artystycznej Prezydenta Miasta Gdyni „Galion Gdyński” (2018). Uczestniczka wielu wystaw i  projektów artystyczno-badawczych o zasięgu krajowym i międzynarodowym – w tym w Macedonii, Niemczech, Danii czy Tunezji.

Od 2012 roku specjalizuje się w technice pirografii, którą łączy

(zawsze) ze sztuką papieru, tkaniną artystyczną, instalacjami wykorzystującymi światło i grę cieni. Tworzy również monumentalne instalacje-wycinanki. W  poszukiwaniach twórczych zajmują ją także zagadnienia z dziedzin takich jak neuroestetyka oraz synestezja w sztuce.

Miłośniczka roślin doniczkowych (posiada ponad 120 okazów).

9


Jest morze, z cyklu Pirosłowa, ok. 21 × 14,8 cm, pirografia na papierze książkowym, 2017 – 2018

10


Więc jesteś, z cyklu Pirosłowa, ok. 21 × 14,8 cm, pirografia na papierze książkowym, 2017 – 2018

11


Gdzie indziej 1, z cyklu Gdzie indziej, 70 × 50 cm, pirografia na papierze, spalona rama, 2019 – 2020

12


Gdzie indziej 3, z cyklu Gdzie indziej, 70 × 50 cm, pirografia na papierze, spalona rama, 2019 – 2020

13


Gdzie indziej 4, z cyklu Gdzie indziej, 70 × 50 cm, pirografia na papierze, spalona rama, 2019 – 2020

14


Gdzie indziej, detal, z cyklu Gdzie indziej, 70 × 50 cm, pirografia na papierze, spalona rama, 2019 – 2020

15


Szkiełko i oko, (fragment), ok. 8 × 8 cm, pirografia na papierze, szkło powiększające, 2020

16


z cyklu Gdzie indziej, (detal) 70 × 50 cm, pirografia na papierze, 2019 – 2020

17


↑, →

Meditation Traces (2), 90 × 90 × 90 cm, instalacja site specific, pirografia na papierze, szkło, metal, światło, instalacja eksponowana w Borj Ghazi Mustapha (Djerba, Tunezja) podczas Międzynarodowego Biennale Sztuki Mediów SEE DJERBA 2019, Djerba (Tunezja), 2019

18


W kulturach na całym świecie ogień jest uważany za symbol życia, energii witalnej. Heraklit z Efezu uważał ogień za zasadę wszechrzeczy, ale również za siłę odpowiedzialną za dynamikę świata, proces tworzenia i niszczenia. Dla wielu kręgów kulturowych ogień ma także moc oczyszczającą. Jako siła boska, pochodząca z nieba (błyskawica) oczyszcza i odnawia to, co ziemskie, ludzkie i niedoskonałe. Symbolika ognia jest także silnie zakorzeniona w tradycji chrześcijańskiej (Powstał Eliasz, prorok jak ogień, a słowo jego płonęło jak pochodnia....) i judaizmie (Tora jest ogniem, gdy ją do siebie zbliżysz, spalisz się, gdy zaś za daleko staniesz, zimnym będziesz; grzej się więc przy niej, niech duch twój wstępuje tam tylko, gdzie siła jego dosięga (…) — Maja Wolniewska

19


Miesz(k)ając (w) przeszłości – 3 dziewczynki, 27 × 40 cm, kolaż cyfrowy na podstawie zdjęć ze zbiorów NAC, 2019

Miesz(k)ając (w) przeszłości – dzieci, 30 × 40 cm, kolaż cyfrowy na podstawie zdjęć ze zbiorów NAC, 2019

20


Może ulatniamy się jak dym z wypalonych dziur? I zostaje po nas tylko zwęglony zapach? Jak byłam mała to bardzo mocno zamykałam oczy i usiłowałam sobie wyobrazić co to znaczy ‘nie istnieć’. Kiedy tak mocno zaciśnie się powieki – najpierw jest tylko ciemność, potem zaczynają się kolorowe rozbłyski (jak w kalejdoskopie), a na końcu przed oczami jest zupełnie biało. – Zuzanna Dolega

21


ERGO Hestia — mecenas kultury

ERGO Hestia jest jednym z największych towarzystw ubezpieczeń w Polsce. Od 29 lat należy do najbardziej innowacyjnych instytucji finansowych w kraju. Dziś ERGO Hestia oferuje ubezpieczenia majątkowe i na życie, a osią wyznaczającą kierunek rozwoju biznesu jest technologia. Nowe media, nowe potrzeby i nowe wyzwania — w tej dynamicznej rzeczywistości ERGO Hestia pomaga klientom żyć i  rozwijać się. Wypracowaliśmy Najwyższy Standard Ochrony, polegający na trafnym rozpoznaniu potrzeb klienta, umiejętnym doborze zakresu ochrony i naprawie powstałej szkody w sposób preferowany przez poszkodowanych. W naszym działaniu odwołujemy się do prostoty i czytelności, reagując na zmiany we współczesnym świecie i wykorzystując najnowocześniejsze rozwiązania i technologie.

Wsparcie przedsięwzięć kulturalnych, społecznych i sportowych to co-

dzienność ERGO Hestii. We współczesnym kalejdoskopie popkultury i w natłoku medialnych jaskrawości czasem niełatwo zauważyć prawdziwe talenty. Dlatego utworzyliśmy Fundację Artystyczna Podróż Hestii, która w naszym imieniu prowadzi program mecenatu artystycznego. Fundacja promuje młodych polskich artystów — studentów uczelni i  kierunków artystycznych. W ramach organizowanego od 2002 roku konkursu wspiera ich, organizując wystawy prac i fundując najlepszym programy stypendialne za granicą, m.in. w Nowym Jorku i Wilnie.

Ponadto firma jest sponsorem i partnerem m.in. Nagrody Znaku i Hestii

im. ks. Józefa Tischnera, promującej uczestników życia społecznego wcielających w życie wartości humanizmu. Wspieramy także sportowców — w tym młodych, którzy mogą się szkolić w Sopockim Klubie Żeglarskim ERGO Hestia Sopot. Ważną dla nas inicjatywą jest sponsoring tytularny ERGO ARENY — hali będącej miejscem najważniejszych wydarzeń sportowych i rozrywkowych, w których od początku działalności uczestniczyły dwa miliony widzów.

Grupa ERGO Hestia kapitałowo jest związana z niemiecką Grupą ERGO,

częścią globalnej rodziny biznesowej Munich Re, jednego z największych reasekuratorów na świecie. Prezesem Spółek Grupy jest Piotr M. Śliwicki.

22


Fundacja Artystyczna Podróż Hestii

Fundacja Artystyczna Podróż Hestii działa na rzecz promocji młodych polskich twórców, między innymi poprzez organizację corocznego konkursu Artystyczna Podróż Hestii dla studentów kształcących się na wydziałach i kierunkach artystycznych wszystkich wyższych uczelni w Polsce. Fundacja wspiera także rozwój finalistów i laureatów konkursu APH poprzez prezentowanie ich twórczości szerokiej publiczności w największych ośrodkach kultury w Polsce oraz działania sprzyjające nabywaniu ich prac do prywatnych kolekcji. Prace laureatów oraz finalistów poszczególnych edycji konkursu APH można również oglądać podczas cyklicznie organizowanych wystaw w warszawskim Pawilonie Sztuki ERGO Hestia przy ul. Kostrzewskiego 1.

Artystyczna Podróż Hestii to konkurs powołany w 2002 roku z  inicja-

tywy Piotra M. Śliwickiego, prezesa Grupy ERGO Hestia. Poprzez swoje działania sopocki ubezpieczyciel upowszechnia ideę mecenatu artystycznego w środowisku biznesowym. Fundacja i  prowadzony przez nią konkurs dają młodym twórcom możliwość pokazania się w  polskim oraz międzynarodowym środowisku artystycznym. W  pierwszych latach projekt realizowano w  porozumieniu z  Akademią Sztuk Pięknych w  Gdańsku, a  od 2009 roku ERGO Hestia — obecnie poprzez Fundację — współpracuje ze wszystkimi uczelniami artystycznymi działającymi na terenie Polski.

23


Zuzanna Dolega Gdzie indziej 15.02

  27 .03 . 2020

Pawilon Sztuki ERGO Hestia ul. Kostrzewskiego 1 Warszawa

Katalog wystawy Gdzie indziej został opracowany i wydany przez Fundację Artystyczna Podróż Hestii w lutym 2020 roku. Koordynator projektu Artystyczna Podróż Hestii:

Magdalena Kąkolewska

Redakcja katalogu: Maja Wolniewska, Anna Palacz-Brzezińska, Michał Janowski Projekt i skład:

Adam Gut

W składzie zastosowano kroje: TT Alientz Grotesque

i TT Alientz Serif, Vika Usmanova, 2019

Fundacja Artystyczna Podróż Hestii tel.: 509 332 408 konkurs@fundacjaaph.pl ‡ www.artystycznapodrozhestii.pl ‡ www.ergohestia.pl ISBN: 978-83-953475-6-6

24

Profile for Fundacja Artystyczna Podróż Hestii

Zuzanna Dolega, "Gdzie indziej"  

Katalog wystawy Zuzanny Dolegi, 15.02 - 27.03.2020 r.

Zuzanna Dolega, "Gdzie indziej"  

Katalog wystawy Zuzanny Dolegi, 15.02 - 27.03.2020 r.

Advertisement