Issuu on Google+

Spis Treści

1. The sigificance of application of using the audio materiale In the early stages of teaching English as a second langauge- Jerzy Bystrowski......................strona 3 2. Nowe trendy w metodyce w nauczaniu języka angielskiego w wieku wczesnoszkolnym – mgr Anna Parr – Modrzejewska………………… .strona 8 3. Nauczanie języka angielskiego w szkole podstawowej, drogą do sukcesu ucznia na dalszych etapach kształcenia językowego – mgr Zbigniew Pokrzewiński…………………………………………………………...strona 21 4. Rola i doświadczenie Fundacji Edukacyjnej 4H w Polsce w nauce języka angielskiego – mgr inż. Katarzyna Boczek.............................................strona 33 5. Efektywne metody nauczania – wyzwania dla rozwoju w zmieniającym się otoczeniu XXI wieku – mgr Elżbieta Komorowska…….......…………strona 46 6. Załącznik do wykładu Jerzego Bystrowskiego - Notatka biograficzna E. J. Piszka…………………………………..........................................strona 51

Projekt:,, Podniesienie poziomu i jakości nauczania języka angielskiego w szkołach podstawowych województwa łódzkiego” jest finansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

1


Projekt:,, Podniesienie poziomu i jakości nauczania języka angielskiego w szkołach podstawowych województwa łódzkiego” jest finansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

2


Jerzy Bystrowski

The significance of application of using the audio materials in the early stages of teaching English as a second language. The social and political changes that took place in Poland in the early 1990s had a tremendous impact on education, especially the teaching of foreign languages. From day to day, the Russian language, which was mandatory as the second language had become a subject too hot to handle and was tossed from one department to another, scarring the teachers of Russian with the possibility of loosing their jobs. In its place, English had become the number one foreign language. In 1989, according to the Ministry of Education’s sources, there were about 1,200 Polish English teachers. This low number was caused by intended negligence by the party’s upper crust for not adopting English as a standard school subject. Once the political and economical barriers were abolished, the influx of the main English textbook publishers flooded the Polish market with teaching materials. However, the education of Polish English teachers was a long term process and had become a boundless challenge, which had no chance of success without assistance from outside. Edward J. Piszek, (see attachment), an industrialist and humanitarian was very instrumental in solving this gigantic problem. Having financial resources, he took it upon himself to bring 60 additional American Peace Corps Volunteers to Poland who became the seed for the future Teacher Teaching Colleges. At the same time, about 600 Peace Corps Volunteers were teaching English in high schools, vocational schools and colleges in rural areas. In 2002, they had completed their mission by educating about 6,000 certified Polish English Teachers. In addition to the Peace Corps Volunteers Program, E.J. Piszek brought into being The Copernicus Foundation in Poland to help and assist the teaching of English. One of the main goals of the Foundation was to implement the lacking additional materials, which the large publishers overlooked due to low profits. For this reason, several publications were made available for both students and teachers – ‘The World of English’ magazine plus a large selection of booklets with audio tapes for youngsters and adults. In all of these publications, the editors paid special attention to 3 main problems in teaching English, which very often were not taught in schools due to the lack of time. These were: pronunciation, intonation, accent and stress. The following

Projekt:,, Podniesienie poziomu i jakości nauczania języka angielskiego w szkołach podstawowych województwa łódzkiego” jest finansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

3


excerpts are some of the samples, published in 2002 by the Copernicus Foundation in Poland, which emphasizes the problem of intonation and stress. Here are some examples of words that are spelt the same but pronounced differently. Firstly, there are words where the verb and the noun are related in meaning but the stress is different. There is a guide to this: the stress for the noun is always before the stress in the verb and sometimes the vowel sound is changed. 1. The farm decided to produce dairy produce 2. This was a good time to present the present. 3. The protesters protested that the police blocked their protest. 4. Progress was being made in their research. But to progress, they had to conduct further research. 5. They decided to return the best film, but surprisingly nobody came to the return 6. What an insult! I’m wondering how I can insult him in return. 7. You want to rethink the situation? O.K., sit down and let’s have a rethink. 8. The director told me to rewrite the screenplay, but he said the rewrite was worse that the original! 9. She said it was time to make up but I couldn’t find my make-up. 10. The overthrow of the president meant that the people had to over throw the Prime Minister as well. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12.

Do you want to read this Booker Prize-winning Novel? I’ve read it; it’s a great read. They were too close to the door to close it. The soldier decided to desert in the desert. A bass was painted on the head of the bass drum. I did not object to the strange object placed on my table. The insurance was invalid for the invalid. The bandage was wound around the wound. There was a row among the oarsmen about how row. We must polish the old style Polish furniture. The wind was too strong to wind the sail. When I saw the tear in my new suit costing 1,000 pounds. I shed a tear. I had to subject the subject to a series of medical tests and don’t get stressed by movable stresses, e.g. photograph, photographer, photo (double stress) photographic.

The problem of stress and accent is very much affected by when one starts learning a foreign language. Linguists talk about ‘the critical period’ – the

Projekt:,, Podniesienie poziomu i jakości nauczania języka angielskiego w szkołach podstawowych województwa łódzkiego” jest finansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

4


time before 12 or 13 years of age, when the brain has some sort of plasticity. During this period, children master a second language with ease and without an accent – like a native. So it makes sense to start foreign language classes in schools as early as possible. Knowing that the Copernicus Foundation editors published some booklets and audio tapes with popular British and American nursery rhymes. Here are some songs presented in “TEN – Angielski dla Najmłodszych”: The ants go marching one by one, HURRAH, HURRAH The ants go marching one by one, HURRAH, HURRAH The ants go marching one by one The little one stops to suck his thumb And they all go marching down To the ground, to get out of the rain…….

Head, shoulders, knees and toes, knees and toes. Head, shoulders, knees and toes, knees and toes. Eyes and ears and mouth and nose, Head, shoulders, knees and toes, knees and toes.

Old MacDonald had a farm E-I-E-I-O And on this farm he had some chicks, E-I-E-I-0 With a chick, chick here. and a chick, chick there Here chick , there chick everywhere a chick, chick. Old Mac Donald had a farm, E-I-E-I-O One little, two little, three little Indians, four little, five little, six little Indians, seven little, eight little, nine little Indians, ten little Indian boys. Ten little, nine little, eight little Indians, seven little, six little, five little Indians, four little, three little, two little Indians, one little Indian boy.

Projekt:,, Podniesienie poziomu i jakości nauczania języka angielskiego w szkołach podstawowych województwa łódzkiego” jest finansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

5


Another, very popular method of encouragement and entertainment for students during English lessons is presenting tongue twisters. Hidden within tongue twisters are the required mouth and tongue movements needed for proper English pronunciations. Here are some examples. 1. She sells seashells on the seashore and the shells she sells are shells for sure. 2. Sister Suzie’s sewing shirts for soldiers. 3. The sixth sheik’s sixth sheep’s sick. 4. Six selfish shellfish, six selfish shellfish, six selfish shellfish. 5. Peter Piper picked a peck of pickled pepper, A peck of pickled pepper Peter Piper picked: If Peter Piper picked a peck of pickled pepper, Where’s the peck of pickled pepper Peter Piper picked? 6. Some people say lisp, but mother won’t believe it. Eckthecpt when I thay; thalt thugar, Thoft thoap, thoda, cuthtard, or Puth, puth, come thip thith thoup. 7. When you go into a fish ‘n’ chip shop you can order: Fresh fried fish, fried fresh fish, fish fried fresh, fresh fish fried, fried fish fresh or fish fresh fried. 8. Red lorry, yellow lorry, red lorry, yellow lorry, red lorry, yellow lorry. 9. A cat ran up the ladder with a basket of raw red liver….. 10. Nine nimble noblemen nibbling nuts. 11. Shall chef’s chopper chop chopped chicken chipolatos or chocolate chips? 12. Three free theater tickets, three free theater tickets, three free theater tickets. 13. How much wood could a woodchuck chuck if a woodchuck could chuck wood? 14. A Tutor who tooted the flute tried to tutor two tooters to toot. Said the two to the tooter, ‘Is it harder to toot or to tutor two tooters to toot? 15. A farmer had a seeder for the seeding of the seed. ‘Twas a seeder made of cedar and I said, ‘Pray, is there a need Of a seeder made of cedar for the seeding of the seed’? Quoth the farmer, ‘Yes, indeed, I have never seen a seeder, sir, that I’d concede the speed, To exceed a cedar seeder for the seeding of the seed’.

Projekt:,, Podniesienie poziomu i jakości nauczania języka angielskiego w szkołach podstawowych województwa łódzkiego” jest finansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

6


16.

I thought a thought, but the thought I thought wasn’t the thought I thought I thought, if the thought I thought I thought had been the thought I thought, I wouldn’t have thought so much.

In April 2009, the Copernicus Foundation sponsored a tourney of the First High School Choir from Krakow to the United States. The choir of 80 gave concerts together with their American counterparts from Germantown Academy in various towns on the East Coast. The most important was the ‘Global Youth Concert’, which included the two choirs plus the Greater Philadelphia Youth Mass Choir, held at Nazarene Baptist Church. An interesting fact was when it came to rehearsals, nursery rhymes were sung to warm up the choirs. The perfect ice breaker, which helped prepare the Polish choir for the negro spirituals and gospel music.

Jerzy Bystrowski, redaktor naczelny „The Word of English”, od wielu lat jest zaangażowany w realizację projektów edukacyjnych w Polsce i Stanach Zjednoczonych. W latach 90-tych, w ramach współpracy z Amerykańskim Korpusem Pokoju, prowadził szkolenia dla amerykańskich wolontariuszy. Jest autorem filmów dokumentalnych o przemianach politycznych i społecznych w Polsce w latach 1946 – 2000 dla wielu stacji telewizyjnych w USA. Organizuje oraz prowadzi seminaria dla studentów amerykańskich uczelni w ramach wymiany z Uniwersytetem Jagiellońskim. Od 2005 roku współpracuje z National Park Service w Filadelfii, instytucją zajmującą się ochroną dóbr narodowych, między innymi Muzeum – Domem Tadeusza Kościuszki w Filadelfii. W 2009 roku otwarto wystawę pamiątek po Tadeuszu Kościuszce, pochodzących ze zbiorów muzealnych w Polsce. Jest dyrektorem Fundacji Kopernikańskiej w Polsce.

Projekt:,, Podniesienie poziomu i jakości nauczania języka angielskiego w szkołach podstawowych województwa łódzkiego” jest finansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

7


Mgr Anna Parr – Modrzejewska

Nowe trendy w metodyce nauczania języka angielskiego w wieku wczesnoszkolnym

Nauczanie innych i uczenie się są jednymi z najstarszych aktywności człowieka pozwalających mu na przetrwanie. Towarzyszy nam od pierwszych chwil życia aż do śmierci. Różne podejścia do tego zjawiska znajdują swoje odzwierciedlenie w rozlicznych definicjach. Na przykład Słownik Współczesnego Języka Angielskiego Longmana definiuje nauczanie jako „przekazywanie wiedzy w formie lekcji szkolnych aby wspomagać proces uczenia się” podkreślając charakter instytucjonalny procesu kształcenia, ale także jako „pokazywanie innym jak coś zrobić”, skupiając się na utylitarności jego celów. Kolejna definicja z tego samego źródła głosi, że nauczanie polega na „pokazywaniu innym jak powinni się zachowywać i co myśleć”, co stawia nauczyciela w roli modelu do naśladowania ale też dyktatora kontrolującego i ograniczającego rozwój kreatywności i samodzielności ucznia. Takie podejście, choć nie obce wielu środowiskom edukacyjnym, jest już na szczęście przeszłością. Obecnie nauczanie traktowane jest jako proces podrzędny w stosunku do uczenia się i ograniczający się do pomocy w samodzielnym znajdowaniu rozwiązań, wskazywania możliwości i zachęcający do podejmowania wyborów. W swojej najnowszej publikacji, Denis Hayes (2010), umieszcza pod hasłem nauczanie definicję odzwierciedlającą współczesne rozumienie tego terminu głoszącą, że jest to „proces który pomaga uczniowi odnaleźć sens informacji i przetworzyć ją w coś nowego; przekształcić ją na formę bardziej klarowną; zastosować wiedzę z wcześniejszych doświadczeń w reakcji na nowe i odejść od bezpiecznej pozycji jaką daje posiadana wiedza aby badać nowe, nieznane obszary” (s.238). Nowoczesne podejście do procesu edukacyjnego odzwierciedla również przekonanie autora, że nadrzędnym celem kształcenia jest wyposażenie uczniów w narzędzia pozwalające im przeżyć swoje życie bardziej produktywnie i odnieść większy sukces. MacGilchrist (2003) wskazuje na pięć cech uczenia się na które bezpośredni wpływ ma organizacja pracy szkolnej. Uczenie się jest, według autorki, procesem poszukiwania znaczenia. Uczniowie przyswajają wiedzę w taki sposób, jaki ma dla nich sens. Dobrzy uczniowie posługują się całą gamą strategii wspomagających ich własny proces edukacyjny, przez co mają nad nim większą kontrolę. Związek pomiędzy uczeniem się a prezentowaniem wiedzy jest złożony i wpływa na niego zarówno motywacja ucznia jak i postrzeganie samego siebie. Uczenie się wymaga zrozumienia i kontroli nad emocjami własnymi i innych. Praca nad rozwojem umiejętności społecznych wpływa pozytywnie na proces przyswajania wiedzy. I wreszcie, uczenie się jest procesem sytuacyjnym. Na jego efekt wpływa znacząco kontekst społeczny szkoły i klasy, który może zarówno wspierać edukację jak i ją utrudniać.

Projekt:,, Podniesienie poziomu i jakości nauczania języka angielskiego w szkołach podstawowych województwa łódzkiego” jest finansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

8


Nowoczesne spojrzenie na proces edukacyjny różni się zatem od podejścia tradycyjnego stawiającego w centrum zainteresowania nauczyciela, którego rola sprowadza się do przekazania wiedzy uczniom akceptującym ją bezkrytycznie. W kręgu zainteresowania współczesnej metodyki nauczania języka angielskiego znajduje się zarówno uczeń jak i nauczyciel i treści nauczania. Współczesne spojrzenie na metodę Chociaż ludzie uczyli się języków obcych od czasów antycznych, to początki teorii nauczania obserwuje się dopiero około połowy wieku dziewiętnastego. Od tego czasu opisano liczne, często sprzeczne podejścia oparte na znacznie różniących się od siebie teoriach języka tworzonych w ramach szybko rozwijającej się lingwistyki stosowanej. Metodę można zdefiniować jako „spójny, z góry założony zestaw czynności i technik służących nauczaniu języka, ujednoliconych zestawem jednoznacznych zasad” (Brown, 2007:386). Każda z proponowanych metod spotykała się z krytyką twórcy kolejnej, jednak pojedyncze elementy przetrwały i są wykorzystywane jako techniki nauczania do dziś. Umownie można podzielić te podejścia do nauczania języka angielskiego na historyczne, obejmujące takie metody jak gramatyczno-tłumaczeniowa, bezpośrednia, sytuacyjna czy audio-lingwalna, i współczesne do których zalicza się między innymi metodę komunikacyjną, motoryczną, społeczną czy naturalną. Obecnie praktyka szkolna nie skupia się już na metodach jako wyznacznikach nowych trendów w nauczaniu, a raczej czerpie z wielu źródeł tworząc własne wersje recept na efektywne przekazywanie wiedzy kryjące się często pod tajemniczą nazwą „metody eklektycznej”. H. Douglas Brown (w: Richards, 2002:10) wskazuje cztery powody upadku autorytetu metod. Po pierwsze, decydując się na konkretną metodę nauczyciel przyjmuje na siebie obowiązek wykonywania określonych czynności ściśle przez nią określonych od których często nie może być odstępstw. Metody są więc zbiorem nakazów i ograniczeń, sformułowanych w sferze teoretycznej, traktującym sytuację edukacyjną w sposób znacznie uogólniony co wynika z konieczności zachowania ich uniwersalnego charakteru. Traktowane całościowo, w rzeczywistości szkolnej często okazują się one niepraktyczne ze względu na partykularny charakter każdej sytuacji edukacyjnej. Nauczyciel staje wobec konieczności wyboru pojedynczych części danej metody przy jednoczesnym odrzuceniu innych lub zastąpieniu ich elementami innych metod. Powstała w efekcie mieszanka nie może już rościć sobie praw do nazwy pierwotnej metody ani żadnej z metod z których czerpie pojedyncze elementy i staje się „metodą eklektyczną”. Po drugie, metody różnią się od siebie znacznie na wczesnych poziomach zaawansowania, natomiast w późniejszych etapach edukacji trudno je od siebie odróżnić. Brown podaje przykład metody Community Language Learning która w pierwszych tygodniach nauki charakteryzuje się oryginalnym podejściem do przyswajania języka zarówno w sferze lingwistycznej jak i organizacji zajęć. Kiedy jednak kompetencje językowe słuchaczy wzrastają, trudno ją już odróżnić od innych metod stawiających ucznia w centrum procesu edukacyjnego. Trzecim powodem osłabienia pozycji metody jest, według autora, niemożliwość stworzenia jednej najlepszej metody nauczania w procesie badań empirycznych. Chociaż w przeszłości uważano, że wprowadzanie ściśle określonych metod do praktyki edukacyjnej spowoduje ostateczne wyłonienie cech metody idealnej, to wieloletnie doświadczenie przeczy tym założeniom. Nauka nie jest w stanie określić cech metody uniwersalnej, idealnej dla wszystkich uczniów bez względu na kontekst edukacyjny. Nauczanie i uczenie się to procesy społecznopsychologiczne. Na wybór metody, czy pojedynczych jej elementów jako najbardziej

Projekt:,, Podniesienie poziomu i jakości nauczania języka angielskiego w szkołach podstawowych województwa łódzkiego” jest finansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

9


efektywnych ma więc wpływ ogromna liczba czynników poczynając od celu nauki do cech osobowościowych uczniów i nauczycieli biorących udział w tym procesie w konkretnej sytuacji społecznej czy nawet politycznej. Inne potrzeby edukacyjne będzie miała grupa nastolatków przygotowujących się do egzaminu a inne żołnierze szykujący się do misji w obcym kraju. Inne będą cele, założenia, potrzeby i techniki stosowane przez nauczyciela aby im sprostać. Nawet w tym samym kontekście edukacyjnym efektywne zastosowanie jednej metody w pełni nie jest możliwe ze względu na różnice indywidualne pomiędzy uczestnikami kursu. Podczas gdy jakiś element wybranej metody będzie się idealnie sprawdzał w przypadku jednej osoby, może się on okazać zupełnie nietrafiony w przypadku innej. Ostatnim argumentem Browna jest upolitycznienie metody jako narzędzia, które pozwala sferom uprzywilejowanym manipulować procesem edukacyjnym tak, aby wprowadzać tak zwany imperializm językowy. Taka sytuacja ma zazwyczaj miejsce w krajach gdzie w kontekście edukacyjnym znajduje się znaczna liczba osób posługujących się językiem innym niż dominujący. Poprzez narzucenie konkretnej metody można na przykład manipulować ostatecznym poziomem językowym imigrantów ograniczając wagę niektórych umiejętności (np. pisania w języku dominującym) lub poziomu poprawności innych (np. gramatyki).

Czynniki warunkujące sukces edukacyjny W obliczu braku możliwości stworzenia jednej właściwej metody, obecne podejście do metodyki nauczania języka opiera się na pewnych ogólnych zasadach. Brown (w: Richards, 2002:12) sporządził listę dwunastu czynników warunkujących sukces w nowoczesnej pracy w kontekście edukacyjnym, wypracowanych w wyniku badań. Opierają się one na ugruntowanych teoretycznie założeniach dotyczących procesu przyswajania języka obcego i nie stanowią kompletnej listy, a ich wybór obrazuje jedynie przekonanie autora o ich reprezentatywnym charakterze. Automatyzacja - efektywna nauka języka wymaga przejścia od fazy kontrolowania kilku form do stadium analizy niemal nieograniczonej liczby elementów językowych. Uważa się, że zbyt wnikliwa analiza języka, poświęcanie zbyt dużej uwagi formie i zasadom budowy języka spowalnia przejście do fazy automatyczności posługiwania się językiem obcym. Celowość nauki oznacza takie dostosowanie materiału i technik stosowanych na zajęciach, które będzie miało znaczenie dla ucznia. Staje się on w takim przypadku bardziej odpowiedzialny za własny proces nauczania gdyż ma on dla niego znaczenie i sens a nie jest jedynie bezużytecznym przedmiotem który trzeba zaliczyć. Tę zasadę realizują między innymi metody oparte na zadaniach (task-based) jak i te, które w centrum procesu edukacyjnego stawiają treść (content-centred). Nagroda odwołuje się do psychologicznej zależności między motywacją a gratyfikacją. Oczywiście ostateczną nagrodą za wysiłek włożony w naukę języka jest jego opanowanie. O ile jednak taka odległa w czasie gratyfikacja może być kusząca dla osoby zmotywowanej wewnętrznie, zwykle świadomej potrzeby procesu edukacyjnego i zdeterminowanej do osiągnięcia założonego celu, to dla nastolatka pozostaje w sferze mglistej abstrakcji. Aby utrzymać zainteresowanie nauką potrzebna jest nagroda w formie wymiernej lub niewymiernej korzyści osiągalna w znacznie krótszym czasie. Dlatego też wiele współczesnych metod podkreśla wagę pochwały i wyznaczania krótkoterminowych celów, których osiągnięcie jest odpowiednio nagradzanie.

Projekt:,, Podniesienie poziomu i jakości nauczania języka angielskiego w szkołach podstawowych województwa łódzkiego” jest finansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

10


Motywacja wewnętrzna wynika z potrzeb i pragnień ucznia, dla którego sam proces samodoskonalenia się jest nagrodą. Uczniowie charakteryzujący się taką motywacją będą kontynuować naukę poza kontekstem szkolnym i bez nacisków wewnętrznych. Chociaż klasa pełna uczniów zmotywowanych wewnętrznie jest marzeniem każdego nauczyciela to rzeczywistość jest najczęściej mniej optymistyczna. Rozpoczynając formalną edukację, prawie wszystkie dzieci wchodzą do szkoły z taką właśnie motywacją. To ich późniejsze doświadczenia szkolne sprawiają, że jej miejsce zastępują inne rodzaje motywacji znacznie mniej korzystne z perspektywy efektywności uczenia się. Inwestowanie strategiczne to czynnik wewnętrzny określający zaangażowanie ucznia we własny proces edukacyjny. Efektywność nauki będzie związana z zainwestowaniem przez niego odpowiedniej ilości czasu, pracy i uwagi. Podejmując decyzje o własnym zaangażowaniu i wdrażając swój plan inwestycyjny, uczeń wypracuje indywidualny zestaw strategii uczenia się wspomagających ten proces. Językowa tożsamość nabywana przez ucznia w procesie edukacyjnym oznacza przyjęcie przez niego nowej osobowości wyrażającej się obcym językiem. Ta nowa tożsamość charakteryzuje się innym sposobem myślenia, odczuwania i działania pozwalając zbudowanie całkowicie nowego wizerunku siebie. Według autora sytuacja taka może wywołać u ucznia reakcję obronną i przyczynić się do powstania zahamowań. Jednak równie często stwarza ona szansę na wykreowanie swojej lepszej wersji charakteryzującej się pozytywnymi cechami charakteru jakie uczeń chciałby mieć a nie pozwala mu na to zbudowany wcześniej wizerunek. Pewność siebie jest czynnikiem umożliwiającym osiągnięcie sukcesu w wykonaniu zadania. Pewny siebie uczeń podchodzi do postawionego przed nim wyzwania z przekonaniem o możliwości osiągnięcia sukcesu. Z drugiej strony pewność siebie jest budowana przez sukces. Osiąganie celów sprawia że osoba niezbyt pewna siebie nabiera wiary we własne możliwości. Jeśli uczeń nieśmiały otrzymuje wraz z obcym językiem nową tożsamość, może podejść do zadań z większą pewnością siebie charakterystyczną dla swojego nowego, bardziej pożądanego ja. Podejmowanie ryzyka cechuje uczniów osiągających najlepsze wyniki w nauce języka obcego. Niedoskonała wiedza i umiejętności językowe stawiają uczniów przed koniecznością podejmowania prób komunikacji w języku obcym, które mogą potencjalnie zakończyć się porażką. Zachęcanie do podejmowania prób i nagradzanie każdego wysiłku bez względu na jego efekt wzmacnia pewność siebie i chęć podejmowania ryzyka w przyszłości. Połączenie języka i kultury jest naturalnym procesem również w kontekście edukacyjnym. Język jest systemem znaków/dźwięków, w których zakodowana jest spuścizna kulturalna danego społeczeństwa. Język odzwierciedla wierzenia, tradycje, geografię i historię, które są elementami edukacji językowej równie ważnymi, jeśli nie ważniejszymi od gramatyki czy leksyki. Większość nowoczesnych metod nauczania języka, szczególnie na pierwszych etapach edukacyjnych, podkreśla znaczenie tego aspektu edukacji językowej. Wpływ języka ojczystego na formę języka docelowego może mieć zarówno pozytywny jak i negatywny charakter. W sytuacji kiedy formy obydwu języków pokrywają się, język ojczysty będzie wspierał przyswajanie drugiego języka jako że łatwiej zapamiętuje się rzeczy znajome niż obce. W przypadku kiedy dany koncept lub struktura gramatyczna jest w obydwu językach realizowana odmiennie, wtedy język ojczysty będzie miał negatywny wpływ na przyswajanie formy języka obcego gdyż jako bardziej znajomy będzie konkurował z nową strukturą w formie negatywnego transferu.

Projekt:,, Podniesienie poziomu i jakości nauczania języka angielskiego w szkołach podstawowych województwa łódzkiego” jest finansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

11


Interjęzyk jest tworem lingwistycznym stanowiącym fazę przejściową między językiem pierwszym a docelowym zawierającym elementy obydwu systemów. Właściwy rozwój interjęzyka w kierunku pełnej kompetencji jest częściowo wspomagany przez informację zwrotną którą może dostarczyć nauczyciel ale także otoczenie pozaszkolne (np. literatura, filmy w języku obcym). Kompetencja komunikacyjna jest celem większości (ale nie wszystkich) kontekstów edukacyjnych. Celem edukacji szkolnej w zakresie języka obcego powinno być przygotowanie uczniów do komunikowania się w kontekście języka obcego. Cele komunikacyjne osiąga się przez kierowanie uwagi na treść wypowiedzi raczej niż na formę językową, płynność raczej niż poprawność, autentyczność materiałów i kontekstów i konieczność użycia języka docelowego przez uczniów w naturalnych kontekstach językowych. Powyższe czynniki warunkujące efektywność nauczania stanowią elementy różnych metod i są powszechnie uważane za podstawowe cechy nowoczesnego podejścia do edukacji językowej. Ze względu na tę ogólną akceptację mogą one leżeć u podstaw konkretnej metody ale nie mogą jej stanowić. Metoda musi bowiem wyróżniać się czymś spośród innych, a więc do tego zestawu czynników dołożyć dodatkowe bardziej szczegółowe założenia, które z kolei uniemożliwiają jej uniwersalne zastosowanie. Trudności z podjęciem decyzji dotyczącej wyboru metody polegają właśnie na niemożności zastosowania całego pakietu technik zawartych w jednej konkretnej opcji.

Zasady pracy we współczesnym kontekście edukacyjnym Bez względu na dodatkowe ustalenia nauczyciela Brown (w: Richards, 2002:14) proponuje zastosowanie kilku zasad wynikających z analizy powyższych czynników. Wyeliminuj bariery. Zahamowania i blokady psychologiczne mogą być złagodzone wprowadzeniem quizów i gier komunikacyjnych i humoru. Pozytywne działanie ma również zastosowanie piosenek i pracy w grupach. Rozmawianie i dzielenie się własnymi obawami może mieć również wpływ terapeutyczny. Zachęcaj do podejmowania ryzyka. Nagradzaj próby komunikacji w języku obcym, stosuj ćwiczenia nastawione na płynność podczas których nie poprawia się błędów, zadawaj prace domowe wymagające mówienia i pisania w autentycznych kontekstach (np. e-maile do keypals, chaty internetowe). Buduj pewność siebie. Studenci nie uwierzą w swoje możliwości jeśli nauczyciele nie dadzą im odczuć że w nich wierzą. Pomoże spisanie listy mocnych stron lub umiejętności już nabytych w czasie trwania kursu (pomocne może okazać się językowe port folio) Pomóż uczniom budować motywację wewnętrzną. Porozmawiaj z uczniami o korzyściach jakie daje znajomość języka, zróbcie listę zawodów w których jest potrzebna, podkreślaj że znajomość języka w przyszłości jest znacznie ważniejsza niż tylko dobry wynik bliższego dla nich egzaminu końcowego. Wspieraj współpracę. Zachęcaj uczniów do dzielenia się wiedzą, nie zachęcaj do rywalizacji, pomóż klasie stworzyć zgrany zespół przez częste organizowanie pracy w grupach. Uaktywnij prawą półkulę mózgu. Pokazuj filmy i puszczaj nagrania audio, proś uczniów o szybkie czytanie tekstów dla ogólnego rozumienia, organizuj krótkie ćwiczenia pisania, zadania mające na celu dużo mówienia bez poprawiania błędów.

Projekt:,, Podniesienie poziomu i jakości nauczania języka angielskiego w szkołach podstawowych województwa łódzkiego” jest finansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

12


Zachęcaj do pytań. Wprowadź zasadę, że jeśli coś nie jest do końca jasne uczniowie mają prawo pytać i otrzymać odpowiedź bez komentarzy ze strony nauczyciela czy innych uczniów. Wyjaśniaj w sposób przystępny i krótki, skupiaj się na wyjaśnianiu jednej zasady na raz, używaj języka ojczystego tylko w ostateczności aby wyjaśnić znaczenie. Pomóż uczniom używać intuicji. Nagradzaj uczniów jeśli zgadną poprawnie, kiedy poprawiasz błędy nie zawsze wyjaśniaj dlaczego, nie poprawiaj wszystkich błędów ale te które przeszkadzają w komunikacji lub powtarzają się często Pomóż uczniom uczyć się na błędach. Pozwól uczniom poprawiać błędy kolegów, poproś by robili listy z własnymi najczęstszymi błędami, nie poprawiaj błędów w pracach pisemnych tylko zaznaczaj miejsca gdzie wystąpiły i proś uczniów aby sami je poprawili. Zachęć uczniów żeby sami stawiali sobie cele. Poproś uczniów aby zrobili listę celów które chcą osiągnąć i danym tygodniu, zachęć żeby określili czas jaki spędzą na pracy w domu Powyższa lista praktycznych wskazówek, podobnie jak same czynniki wpływające na efektywność nauczania, na których została oparta, nie jest oczywiście kompletna. Nowoczesne podejście do edukacji zakładające świadomość wcześniej opisanych czynników i technik pracy w klasie pozwala na dostosowanie ich do różnych warunków edukacyjnych i dowolne rozszerzanie repertuaru nauczyciela we wskazanych kierunkach. Współczesne spojrzenie na ucznia Współczesne podejście do ucznia stawiające go w centrum procesu edukacyjnego, dostosowujące naukę do jego realnych potrzeb i głoszące potrzebę jego autonomizacji, kładzie duży nacisk na rozwijanie motywacji wewnętrznej. Przy wyborze odpowiednich technik którymi nauczyciel będzie się posługiwał w swojej pracy z uczniami należy zastanowić się w jakiej mierze będą one wspierać wewnętrzną motywację dzieci. Brown (w: Richards, 2002:15) proponuje listę pytań, które pozwolą ustalić czy wybór konkretnej techniki będzie miał pozytywny wpływ na dalszy proces edukacyjny. Chociaż autor odnosi się w tej kwestii bardziej ogólnie do techniki nauczania, wydaje się że poniższą listę można wykorzystać w przypadku każdego jednorazowego działania nauczyciela, innymi słowy może ona służyć jako narzędzie ewaluacji każdego ćwiczenia zadawanego uczniom. 1. Czy dana technika odpowiada rzeczywistym zainteresowaniom uczniów? Czy przyda im się w życiu? 2. Czy zostanie zaprezentowana w sposób pozytywny i entuzjastyczny? 3. Czy uczniowie są świadomi celu użycia danej techniki? 4. Czy uczniowie mają jakiś wybór jeśli chodzi o niektóre aspekty danej techniki? I/lub wybór sposobu osiągania celu? 5. Czy dana technika zachęca uczniów do odkrywania zasad i reguł budowy/użycia języka? 6. Czy dana technika zachęca uczniów do wypracowania lub użycia efektywnych strategii uczenia się i komunikacji? 7. Czy w jakimś stopniu wpływa na osiągnięcie ostatecznego celu uczniów w postacie autonomii i niezależności od nauczyciela? 8. Czy wspiera współpracę między uczniami? Czy jest rzeczywiście interaktywna? 9. Czy stanowi dla uczniów wystarczające wyzwanie?

Projekt:,, Podniesienie poziomu i jakości nauczania języka angielskiego w szkołach podstawowych województwa łódzkiego” jest finansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

13


10. Czy uczniowie dostaną wystarczającą informację zwrotną (od kolegów lub nauczyciela)? Kluczowym zagadnieniem współczesnego spojrzenia na ucznia jest autonomia rozumiana jako sytuacja, w której uczniowie sami decydują w pewnym stopniu o treściach formach nauczania. Termin ten jest szeroki i obejmuje swoim zakresem różne opcje od całkowitej niezależności do ograniczonego wyboru. Główną ideą takiego podejścia jest wprowadzenie elementów niezależności do procesu nauczania, który nie wyklucza roli nauczyciela. Dążenie do niezależności jest naturalną tendencją każdego człowieka a szczególnie nastoletniego ucznia, który przechodzi z okresu dziecięcego w świat dorosłych i szuka w nim swojego miejsca. W swojej książce Learner Autonomy 1: Definitions, Issues and Problems (Autonomia Ucznia 1: Definicje, Zagadnienia i Problemy), David Little definiuje autonomię jako “umiejętność oddzielenia się, krytycznej refleksji, podejmowania decyzji i niezależnego działania (Little 1991 w: Green 2000:31). Autor podkreśla, że autonomia w procesie edukacji szkolnej jest rodzajem naturalnego dążenia człowieka do niezależności w uczeniu się w ogóle. Dzieci przyswajające język ojczysty osiągają pełną kompetencję w wieku 5-6 lat. Oczywiście całe życie wzbogacają swój zasób słownictwa związanego z różnymi sferami aktywności, jednak biorąc pod uwagę doświadczenie i środowisko można powiedzieć, że proces nauki języka pierwszego kończy się w dzieciństwie. Efektywność tego procesu jest związana między innymi z autonomią. Poznając język ojczysty dzieci same decydują o tym z kim i kiedy wejdą w interakcję językową. Co więcej, dzieci mają tendencję do przekładania zasad budowy języka zdobytych przy okazji danej sytuacji komunikacyjnej na inne, co często prowadzi do formułowania wypowiedzi niepoprawnych ale demonstruje niezależność dzieci w użyciu języka. Dzieci nie przyswajają języka najpierw aby stać się autonomicznymi jego użytkownikami później, ale raczej są niezależnymi uczniami od samego początku a poszerzające się kompetencje językowe zwiększają ich autonomię. Jednakże, spontaniczne przyswajanie języka ojczystego w warunkach naturalnych różni się znacznie od nauki języka obcego w kontekście szkolnym. Uczeń biorący świadomie (choć nie zawsze chętnie) udział w formalnym procesie kształcenia ma pewne oczekiwania wynikające z wcześniejszych doświadczeń. Tradycyjny obraz nauczyciela przelewającego wiedzę na bezkrytycznie przyjmujących ją uczniów czyni z nich stronę pasywną i hamuje rozwój samodzielnego myślenia. Kiedy dzieci rozpoczynają naukę, są pełne pomysłów i chęci do eksperymentowania i sprawdzania swoich teorii. Są gotowe do podejmowania własnych spontanicznych decyzji i zmotywowane przez dziecięcą ciekawość świata. Niestety te cenne cechy są często postrzegane przez nauczycieli negatywnie jako brak dyscypliny i strata czasu. W rezultacie szkoła produkuje konformistów, wypalonych z pomysłów i entuzjazmu, przyzwyczajonych do wygodnej sytuacji kiedy to nauczyciel zna wszystkie odpowiedzi a ich własne pomysły, które mogą być niepoprawne, nie są warte przedstawienia. Smith (2006:146) uważa, że zdobycie uczniów kontroli nad własną edukacją jest kluczowym czynnikiem w procesie uczenia się. Autor uważa, że dzieci powinny zostać zaangażowane w podejmowanie decyzji na dwóch poziomach. Przede wszystkim powinny mieć prawo decydowania w sprawach efektywności realizowanego procesu edukacyjnego w którym biorą udział. Bardziej globalnie, powinni mieć możliwość uczestniczenia w podejmowaniu decyzji wpływających na ogólną politykę szkoły.

Projekt:,, Podniesienie poziomu i jakości nauczania języka angielskiego w szkołach podstawowych województwa łódzkiego” jest finansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

14


Współczesne spojrzenie na rolę nauczyciela W ciągu ostatnich kilku dekad dramatycznie zmieniła się rola nauczyciela. Peter Jarvis (2006:13) wskazuje na niektóre z tych zmian stwierdzając że współczesny nauczyciel, między innymi: o nie ma monopolu na przekazywanie wiedzy, o nie decyduje w sprawach wiedzy ale może ją interpretować o nie decyduje co jest prawdą a co nie o nie przekazuje wiedzy niezmiennej od lat o nie jest ograniczony do środowiska szkolnego, ale jak starożytni mistrzowie, może nauczać wszędzie gdzie się gromadzą o nie przekazuje wiedzy jedynie teoretycznej ale pomaga zdobyć doświadczenie o nie może założyć że uczniowie nie wiedzą nic na dany temat ale musi budować na wiedzy zastanej, zdobytej przez uczniów z różnorodnych źródeł Autonomiczni uczniowie są obdarzeni niewyczerpanym potencjałem. Charakteryzuje ich wewnętrzna motywacja do poznawania świata nauki, podważania istniejących rozwiązań i znajdywania własnych sposobów na efektywną naukę. Niezależni uczniowie wymagają nowego typu nauczyciela, który będzie potrafił inspirować ich i oferować pomoc w zrealizowaniu w pełni własnego potencjału. Celem nauczyciela języka angielskiego jest pomoc w osiągnięciu niezależności i pełnym rozkwicie możliwości. Klasa dobrego nauczyciela składa się z uczniów, którzy według Ute Rampillon (1994 w: Pachler 1999:63), posiadają następujące cechy: - lubią się uczyć, - są świadomi czynników hamujących naukę, - łączą znane z nowym, - rozumieją wagę nauczanych treści dla ich przyszłego życia, - organizują swój własny proces uczenia się, - znają własne potrzeby i starają się je zaspokoić, - stosują strategie i techniki uczenia się, - monitorują i udoskonalają te strategie, - uczą się przez komunikację, - zadają pytania poprawiające zrozumienie treści przedmiotowych jak i procesu edukacyjnego. Aby osiągnąć ten cel, nauczyciel musi być gotowy do przyjmowania innych funkcji niż w tradycyjnym modelu kształcenia i, przede wszystkim, być otwartym na innowacyjne pomysły. W 2000 roku Hay McBer (w: Kerry i Wilding:2004 :55) opublikował raport dotyczący efektywności nauczania. Wynika z niego, na właściwy proces edukacyjny składają się trzy czynniki: umiejętności nauczania, cechy profesjonalne i atmosfera pracy w klasie. Umiejętności nauczyciela obejmują wiedzę przedmiotową, znajomość strategii uczenia się, metod nauczania, planowania, utrzymywani dyscypliny, zarządzania czasem i zasobami, umiejętność stawiania wysokich oczekiwań. Cechy profesjonalne to elementy codziennej pracy nauczyciela odzwierciedlające jego zasady i przekonania. Na atmosferę pracy w klasie składają się takie czynniki jak jasność celu każdej lekcji, porządek i dyscyplina, jasne standardy zachowania, sprawiedliwość, udział w lekcji (umożliwienie uczniom prowadzenia dyskusji, zadawania pytań itp.), wsparcie, bezpieczeństwo, atrakcyjność otoczenia. Rola nauczyciela w autonomicznej klasie jest dwojaka: przygotowuje on ramy kształcenia i organizuje materiały umożliwiające uczniom wykonanie zadań. Jednakże,

Projekt:,, Podniesienie poziomu i jakości nauczania języka angielskiego w szkołach podstawowych województwa łódzkiego” jest finansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

15


najważniejszą rolą nauczyciela jest zapoznanie uczniów ze strategiami uczenia się. Trening strategii jest cennym elementem nie tylko edukacji szkolnej, ale zdobyte w ten sposób umiejętności przydadzą się uczniom w późniejszej nauce i karierze zawodowej. Zwrócenie uwagi uczniów na sam proces uczenia się sprawia, że są oni bardziej świadomi i potrafią wykorzystywać czas na naukę w sposób bardziej efektywny i znaczący dla nich. Jednak, aby wprowadzić te założenia teoretyczne do właściwej praktyki szkolnej, pozytywne nastawienie uczniów może się okazać niewystarczające jeśli nauczyciel nie zechcą podzielić się z nimi swoją władzą I kontrolą nad całym procesem edukacyjnym.

Współczesne spojrzenie na treści nauczania W obecnym świecie, gdzie na każdym kroku spotykamy się z elementami języka angielskiego a znajomość tego języka na poziomie przynajmniej podstawowym jest nieunikniona ze względu na bogaty program edukacji obowiązkowej, media i rozliczne kursy językowe, wydaje się, że nauczanie języka angielskiego odchodzi w przeszłość. Znakiem tego jest też rosnąca popularność kursów branżowych a także zmieniające się podręczniki i publikacje uzupełniające skupiające się obecnie bardziej na treści niż na formie językowej. Obecnie to o czym się mówi na lekcjach języka angielskiego jest znacznie ważniejsze od tego jak się to robi. To współczesne podejście przyjmuje często formę zintegrowanego kursu języka i treści przedmiotowych zwanego w metodyce CLIL. Nazwa CLIL - Content and Language Integrated Learning (Zintegrowane Nauczanie Treści Przedmiotowej i Języka) pojawiło się w Europie w 1994 roku (Mehisto, Marsh i Frigolos, 2008). Historia samego zjawiska sięga jednak czasów znacznie bardziej odległych kiedy to w XXIV w. p. n. e. Akadyjczycy podbili Sumerów. Chcąc nauczyć się języka poddanych, Akadyjczycy używali Sumeryjskiego w nauczaniu niektórych przedmiotów (m. in. Teologii, botaniki i zoologii) w akadyjskiej szkole. Idea ta, zapomniana na wiele tysiącleci, jest obecnie bardzo popularna we współczesnej metodyce nauczania języka angielskiego. CLIL może przyjmować różne formy w zależności od intensywności ekspozycji na język i może bez problemu być formą kształcenia na wszystkich poziomach od podstawowego do wyższego a także zawodowego.

Projekt:,, Podniesienie poziomu i jakości nauczania języka angielskiego w szkołach podstawowych województwa łódzkiego” jest finansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

16


Schemat programów typu CLIL w zależności od intensywności ekspozycji na język

Realizowanie założeń CLIL może zatem przyjmować różne formy od „prysznica językowego” aż do podwójnej immersji. „Prysznic językowy” to forma wprowadzania języka angielskiego do wczesnej edukacji szkolnej (lub nawet przedszkolnej) polegająca na godzinnym wystawieniu na język w ciągu każdego dnia. Zajęcia takie są mocno oparte na powtórzeniach i internalizacji prostych instrukcji i poleceń co pomaga dzieciom w późniejszej nauce. Podwójna immersja to forma charakterystyczna dla krajów gdzie obowiązują dwa języki urzędowe a klasy złożone są z dzieci mówiących różnymi językami ojczystymi (np. w USA). Polega ona na nauczaniu wszystkich przedmiotów w obydwu językach tak żeby zarówno dzieci angielskojęzyczne i hiszpańskojęzyczne (w przypadku USA) miały 50% materiału przekazanego w języku obcym. Na poziomie wczesnoszkolnym (w klasach I-III) gdzie edukacja ma charakter kształcenia zintegrowanego, nauka języka angielski może przyjmować formę jednego z elementów tego systemu. Dzięki temu dzieci mają możliwość obcowania z językiem obcym w szerszym zakresie niż umożliwia to tradycyjny system zakładający dwie godziny nauki angielskiego jako osobnego przedmiotu. Jednak najważniejszym atutem takiej realizacji obowiązku edukacyjnego jest fakt, że dzieci przez cały okres edukacji wczesnoszkolnej mają tego samego nauczyciela (co wzmaga poczucie bezpieczeństwa i eliminuje bariery komunikacyjne) a w ramach danej jednostki tematycznej realizują wszystkie umiejętności włącznie z językiem obcym (nie jest on więc treściowo oderwany od tematu dnia). W późniejszym etapie edukacyjnym CLIL może być realizowany w formie wprowadzania przedmiotów ogólnych nauczanych w języku angielskim. Esencją tego podejścia jest integracja treści i języka, gdzie z jednej strony język obcy jest elementem zajęć z przedmiotów nie językowych, a z drugiej zajęcia językowe są w znacznej mierze poświęcone treściom kształcenia ogólnego. Każdy dobry nauczyciel wie, że na zajęciach z języka obcego tylko w niewielkim stopniu

Projekt:,, Podniesienie poziomu i jakości nauczania języka angielskiego w szkołach podstawowych województwa łódzkiego” jest finansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

17


uwaga zwrócona jest właśnie na naukę języka. Wszystkie współczesne podręczniki są zbudowane z jednostek tematycznych zawierających wprawdzie elementy wiedzy językowej, ale opierające się na konkretnym temacie. Celem nauczania języka obcego nie jest metalingwistyczna umiejętność mówienia o jego budowie, ale używanie go do osiągania rozmaitych celów komunikacyjnych i zdobywania wiedzy z różnych dziedzin życia. Pod tym względem każda lekcja języka angielskiego mieści się w założeniach CLIL. Materiał zawarty we współczesnych podręcznikach języka angielskiego pozwala dzieciom zdobywać wiedzę o świecie przy okazji tłumacząc pewne zagadnienia językowe. Rozdział poświęcony przeszłości będzie zapewne zawierał element gramatyczny w postaci czasów narracyjnych, ale będą one ukryte w czytance o konkretnych wydarzeniach z historii Wielkiej Brytanii (przybliżając treści z zakresu historii, czy geografii) czy nagraniu audio legendy (historia, kultura, etyka). Uczniowie uczą się chętniej jeśli nauka języka nie jest oderwana od rzeczywistości i stanowi sztukę dla sztuki, ale służy osiąganiu konkretnych celów i zdobywaniu wiedzy będącej w centrum ich zainteresowań. Oprócz języka i treści CLIL zakłada rozwój jeszcze jednej kluczowej z punktu widzenia przyszłości uczniów umiejętności – umiejętności uczenia się.

Poniższa grafika ilustruje złożony charakter podejścia CLIL

Przesunięcie nacisku z formy językowej na treść umożliwia pełniejsze zaangażowanie uczniów i lepsze ich zmotywowanie. Autonomiczny uczeń dla którego język angielski staje się narzędziem poszerzania zainteresowań raczej ni�� celem samym w sobie, będzie aktywnie poszukiwał informacji korzystając z nowoczesnych technologii co wpłynie korzystnie zarówno na rozwój jego wiedzy przedmiotowej jak i językowej ale przede wszystkim nauczy go aktywnego poszukiwania odpowiedzi, da nu narzędzia samorozwoju i uniezależni od nauczyciela. Poszukiwanie informacji związanych z konkretnym tematem zajęć w Internecie rozwinie umiejętności z zakresu IT, wiedzy przedmiotowej i języka gdyż ogromna większość materiału w sieci jest w języku angielskim. Aktywny udział w grupie dyskusyjnej, rozmawianie z rówieśnikami na międzynarodowych chatach, uczestnictwo w projektach międzynarodowych polegających np. na wspólnym tworzeniu strony internetowej, uczestniczenie w cybernetowych wydarzeniach) koncertach, wykładach dyskusjach np. na platformie

Projekt:,, Podniesienie poziomu i jakości nauczania języka angielskiego w szkołach podstawowych województwa łódzkiego” jest finansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

18


Second Life) czy nawet granie w interaktywne gry sieciowe daje rozliczne korzyści. Po pierwsze, widząc realny cel komunikacyjny uczniowie chętniej i aktywniej uczestniczą w procesie doskonalenia umiejętności językowych. Po drugie, zajęcia takie mają wymiar społeczny i pozwalają na przełamanie barier komunikacyjnych a także rozwijają tolerancję w stosunku do innych kultur i narodów. Po trzecie, Możliwość obcowania z żywym, prawdziwym językiem i przygotowuje uczniów do życia w zjednoczonej Europie. Po czwarte, możliwość popełniania błędów bez konieczności znoszenia krytyki i świadomość bycia rozumianym przez innego użytkownika języka angielskiego wpływa pozytywnie na pewność siebie i poczucie własnej wartości. Powyższa dyskusja skłania do spojrzenia na współczesną edukację jako na proces współtworzony przez uczniów i ich nauczycieli, którego celem jest znacznie więcej niż transfer wiedzy. W porównaniu z tradycyjnie pojmowanym kształceniem, środek ciężkości przesunął się znacznie z punktu gdzie celem nadrzędnym było zdobycie i zapamiętanie jak największej ilości informacji, do miejsca gdzie zdobywanie wiedzy przedmiotowej ustępuje pola znacznie ważniejszemu zdobywaniu umiejętności życia we współczesnym świecie i rozwijaniu własnego potencjału. Nowe trendy w metodyce nauczania języka angielskiego w szkole podstawowej wynikają z konieczności dostosowania się do zmieniającego się świata. Dostęp do nowoczesnych technologii oferujących alternatywne źródła wiedzy otwiera dzieciom możliwości samodzielnego poszerzania własnych horyzontów. Nowy typ ucznia wymaga z kolei nowego rodzaju nauczyciela potrafiącego sprostać oczekiwaniom uczniów i wspierającego ich w dążeniu do niezależności. Liberalny i elastyczny charakter nowego sposobu zdobywania wiedzy sprawia, że sztywno zdefiniowane metody oferujące gotowe recepty na sukces edukacyjny nie znajdują zastosowania w nowoczesnej klasie. Zamiast decydowania się na konkretny zestaw wytycznych, obecnie zaleca się jedynie sformułowanie ogólnych zasad dostosowanych do konkretnego kontekstu edukacyjnego odpowiadających realnym potrzebom uczniów. Wszechobecność języka angielskiego we wszelkich sferach życia sprawia, że mało atrakcyjna nauka samego języka ustępuje miejsca edukacji przedmiotowej w tym języku. Współczesne trendy w nauczaniu języka angielskiego na poziomie podstawowym skazują nowy kierunek rozwoju edukacji w ogóle. Celem nadrzędnym nowoczesnej szkoły jest kształcenie niezależnych, pewnych siebie jednostek dla których nauka jest przygodą a języka angielski narzędziem umożliwiającym zdobywanie kolejnych szczytów.

Projekt:,, Podniesienie poziomu i jakości nauczania języka angielskiego w szkołach podstawowych województwa łódzkiego” jest finansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

19


Bibliografia Brown, H. (2002) English Language Teaching in the „Post-Method” Era: Toward Better Diagnosis, Treatment and Assessment. [w:] Richards, J i Renandya, W. (red.) Methodology in Language Teaching. An Anthology of Current Practice. Cambridge: CUP Brown, H. (2007) Principles of Language Learning and Teaching. Fifth Edition. NY: Pearson Education Green, S. (2000) Modern perspectives on teaching and learning modern languages. Clevedon: Multilingual Matters Hankin, L., Ward, S. i Sharp, J. (wyd.) (2009) Education Studies: An issues-based approach. Exeter: Learning Matters. Hayes, D. (2010) Encyclopedia of Primary Education. Oxon: Routledge Jarvis, P. (2006) Teaching in a changing world. W: Jarvis, P. (red.) The Theory and Practice of Teaching. Second edition. Oxon: Routledge Kerry, T. i Wilding, M. (2004) Effective Classroom Teacher. Developing the skills you need in the classroom. Glasgow: Person Education Little, D. (1991) Learner Autonomy 1: Definitions, Issues and Problems. Dublin:Authentik MacGilchrist, B. (2003) Primary learners of the future’. Education 3–13, 31 (3), 58– 65. Mehisto, P., Marsh, D., Frigolos, M. (2008) Uncovering CLIL. Content and Language Integrated Learning in Bilingual and Multilingual Education. Oxford: Macmillan Education Pachler N., Barnes, A. i Field, K. (1999) Learning to Teach Modern Foreign Languages in the Secondary School: A Companion to School Experience. London: Routledge Richards, J i Renandya, W. (red.) (2002) Methodology in Language Teaching. An Anthology of Current Practice. Cambridge: CUP Smith, C. (2006) From special needs to inclusive education. W: Sharp, J.,Ward, S. and Summers, D. (red) (1995) Longman Dictionary of Contemporary English. Harlow: Pearson Education

Projekt:,, Podniesienie poziomu i jakości nauczania języka angielskiego w szkołach podstawowych województwa łódzkiego” jest finansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

20


Mgr Zbigniew Pokrzewiński

Nauczanie języka angielskiego w szkole podstawowej drogą do sukcesu ucznia na dalszych etapach kształcenia językowego

Nauka języka obcego na kolejnych etapach edukacyjnych

SZKOŁA PODSTAWOWA I ETAP EDUKACYJNY klasy I - III (integracja)

I WARIANT

II ETAP EDUKACYJNY klasy IV - VI (kontynuacja)

GIMNAZJUM III ETAP EDUKACYJNY III.0 (początkujący) III.1 (kontynuacja)

LICEUM IV ETAP EDUKACYJNY IV.0 (początkujący) IV.1 (matura podstawowa i rozszerzona) IV.2 (dwujęzyczne)

Pierwszy język obcy Drugi język obcy

II WARIANT

Pierwszy język obcy

Trzeci język obcy Drugi język obcy

III WARIANT

Pierwszy język obcy Drugi język obcy

Trzeci język obcy

Projekt:,, Podniesienie poziomu i jakości nauczania języka angielskiego w szkołach podstawowych województwa łódzkiego” jest finansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

21


KUMULATYWNOŚĆ – (łac. cumulatus) skupiony, nagromadzony, dający się gromadzić Zasada kumulatywności oznacza, że na wyższym etapie edukacyjnym obowiązują wymagania z etapów poprzednich. Powtórzenie wymagań wiąże się z rozszerzeniem lub pogłębieniem danego zagadnienia. Europejski System Opisu Kształcenia Językowego: uczenie się, nauczanie, ocenianie Common EuropeanFramework of Reference for Languages: Learning, teaching, assessment ESOKJ, opracowany przez grupę wybitnych ekspertów z państw-członków Rady Europy, jest dokumentem, który szczegółowo określa zakres wiedzy, sprawności i umiejętności wymagany na poszczególnych poziomach biegłości językowej. Opis wymagań na wszystkich etapach edukacyjnych zawarty w podstawie programowej nawiązuje do ESOKJ. Wprowadzenie do programu nauczania sześciostopniowego opisu biegłości językowej zgodne jest z opisem przygotowanym przez Radę Europy. ESOKJ określa sześć poziomów biegłości językowej.

Poziomy biegłości

C2

Poziom biegłości

C1

Osoba posługująca się językiem na tym poziomie może z łatwością zrozumieć praktycznie wszystko, co usłyszy lub przeczyta. Potrafi streszczać informacje z innych źródeł, pisanych lub mówionych w sposób spójny odtwarzając zawarte w nich tezy i wyjaśnienia. Potrafi wyrażać swoje myśli bardzo płynnie, spontanicznie i precyzyjnie, subtelnie różnicując odcienie znaczeniowe nawet w bardziej złożonych wypowiedziach. Osoba posługująca się językiem na tym poziomie rozumie szeroki zakres trudnych, dłuższych tekstów, dostrzegając także znaczenia ukryte, wyrażone pośrednio. Potrafi się wypowiadać płynnie, spontanicznie, bez większego trudu odnajdując właściwe sformułowania. Skutecznie i swobodnie potrafi posługiwać się językiem w kontaktach towarzyskich i społecznych, edukacyjnych bądź zawodowych. Potrafi formułować jasne, dobrze zbudowane, szczegółowe, dotyczące złożonych problemów wypowiedzi ustne i pisemne, sprawnie i właściwie posługując się regułami organizacji wypowiedzi, łącznikami, wskaźnikami zespolenia

Projekt:,, Podniesienie poziomu i jakości nauczania języka angielskiego w szkołach podstawowych województwa łódzkiego” jest finansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

22


B2

Poziom samodzielności

B1

A2

Poziom podstawowy

A1

tekstu. Osoba posługująca się językiem na tym poziomie rozumie znaczenie głównych wątków przekazu zawartego w złożonych tekstach na tematy konkretne i abstrakcyjne, łącznie z rozumieniem dyskusji na tematy techniczne z zakresu jej specjalności. Potrafi porozumiewać się na tyle płynnie i spontanicznie, by prowadzić normalną rozmowę z rodzimym użytkownikiem języka, nie powodując przy tym napięcia w którejkolwiek ze stron. Potrafi-w szerokim zakresie tematówformułować przejrzyste i szczegółowe wypowiedzi ustne lub pisemne, a także wyjaśniać swoje stanowisko w sprawach będących przedmiotem dyskusji, rozważając wady i zalety różnych rozwiązań. Osoba posługująca się językiem na tym poziomie rozumie znaczenie głównych wątków przekazu zawartego w jasnych, standardowych wypowiedziach, które dotyczą znanych jej spraw i zdarzeń typowych dla pracy, szkoły, czasu wolnego itd. Potrafi radzić sobie w większości sytuacji komunikacyjnych, które mogą się zdarzyć w czasie podróży w regionie, gdzie mówi się danym językiem. Potrafi tworzyć proste, spójne wypowiedzi ustne i pisemne na tematy, które są jej znane bądź ją interesują. Potrafi opisywać doświadczenia, zdarzenia, nadzieje, marzenia i zamierzenia, krótko uzasadniając bądź wyjaśniając swoje opinie i plany. Osoba posługująca się językiem na tym poziomie rozumie wypowiedzi i często używane wyrażenia w zakresie tematów związanych z życiem codziennym (są to np.: b. podstawowe informacje dotyczące rozmówcy, jego rodziny, zakupów, otoczenia, pracy)Potrafi porozumiewać się w rutynowych, prostych sytuacjach komunikacyjnych, wymagających jedynie bezpośredniej wymiany zdań na tematy znane i typowe. Potrafi w prosty sposób opisywać swoje pochodzenie i otoczenie, w którym życie, a także poruszać sprawy związane z najważniejszymi potrzebami życia codziennego. Osoba posługująca się językiem na tym poziomie rozumie i potrafi stosować podstawowe zwroty potoczne i wyrażenia dotyczące życia codziennego. Potrafi przedstawiać siebie i innych oraz formułować pytania z zakresu życia prywatnego, dotyczące np. miejsca, w którym mieszka, ludzi, których zna i rzeczy, które posiada. Potrafi prowadzić prostą rozmowę pod warunkiem, że rozmówca mówi wolno, zrozumiale i jest gotowy do pomocy.

Projekt:,, Podniesienie poziomu i jakości nauczania języka angielskiego w szkołach podstawowych województwa łódzkiego” jest finansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

23


Standardy wymagań obejmują zgodnie z ESOKJ pięć obszarów. I. II. III. IV. V.

Znajomość środków językowych Rozumienie wypowiedzi - recepcja Tworzenie wypowiedzi - produkcja Reagowanie na wypowiedzi - interakcja Przetwarzanie wypowiedzi - mediacja

Wiedza

Recepcja

Produkcj

Interakcj

Mediacja

Znajomość środków językowych

Rozumienie wypowiedzi ustnych Rozumienie wypowiedzi pisemnych

Tworzenie wypowiedzi ustnych Tworzenie wypowiedzi pisemnych

Reagowanie językowe w formie

Przetwarzan ie wypowiedzi w formie

Reagowanie językowe w formie

Wiedza

zakres tematów

wiedza gramatyczna

słownictwo

wymowa

pisownia

Projekt:,, Podniesienie poziomu i jakości nauczania języka angielskiego w szkołach podstawowych województwa łódzkiego” jest finansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

24


Recepcja

Rozumienie wypowiedzi ustnych Uczeń:  określa główną myśl tekstu,  określa kontekst sytuacyjny,  wyszukuje lub selekcjonuje informacje.

Rozumienie tekstu czytanego Uczeń:  określa główną myśl tekstu  określa główną myśl, poszczególnych części tekstu,  wyszukuje lub selekcjonuje informacje,  określa intencje nadawcy tekstu,  określa kontekst sytuacyjny,  rozpoznaje związki między, poszczególnymi częściami tekstu.

Produkcja

forma ustna Uczeń np.:  opowiada o czynnościach życia codziennego,  opisuje ludzi, przedmioty, miejsca,  relacjonuje wydarzenia.

forma pisemna Uczeń pisze:  teksty, w których przekazuje i wymienia informacje, np.: maile, pocztówki, listy, itd.

Projekt:,, Podniesienie poziomu i jakości nauczania języka angielskiego w szkołach podstawowych województwa łódzkiego” jest finansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

25


Reagowanie językowe

forma ustna

forma pisemna

Uczeń np.:  rozpoczyna, prowadzi i kończy rozmowę,  stosuje zwroty grzecznościowe,  dziękuje i reaguje na podziękowanie,  wyraża zgodę, sprzeciw, opinie,  proponuje, sugeruje, przyjmuje lub odrzuca propozycje/sugestie.

Uczeń wyraża stany emocjonalne, będące reakcją na informacje zawarte w przedstawionych tekstach, redagując np.:  wiadomość,  e-mail,  pocztówkę.

Mediacja diacja

Uczeń przekazuje treści tekstów przeczytanych lub usłyszanych w języku obcym lub języku polskim oraz treści materiałów wizualnych (zdjęcia, symbole, piktogramy, mapy) w formie ustnej lub pisemnej.

I i II ETAP EDUKACYJNY I ETAP EDUKACYJNY Klasy I-III (integracja) I etap edukacyjny zakłada:  wszechstronny rozwój dziecka,  budowanie świadomości językowej w zakresie języka obcego i ojczystego,  budowanie postawy tolerancji i otwartości wobec innych kultur i narodowości. Nowa podstawa programowa opisuje osiągnięcia uczniów na zakończenie pierwszej i trzeciej klasy.

Projekt:,, Podniesienie poziomu i jakości nauczania języka angielskiego w szkołach podstawowych województwa łódzkiego” jest finansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

26


Nadrzędnym celem w zakresie nauczania języka obcego nowożytnego w pierwszej klasie szkoły podstawowej jest „Wspomaganie dzieci w porozumiewaniu się z osobami, które mówią innym językiem”.

Uczeń kończący klasę I:    

rozumie proste polecenia i właściwie na nie reaguje, nazywa obiekty w najbliższym otoczeniu, recytuje wierszyki i rymowanki, śpiewa piosenki z repertuaru dziecięcego rozumie sens odpowiednich historyjek, gdy są wspierane obrazkami, gestami, przedmiotami,  stopniowo buduje swoją świadomość językową w zakresie języka obcego i ojczystego.

Uczeń kończący klasę III:  wie, że ludzie posługują się różnymi językami, i że chcąc się z nimi porozumieć, trzeba nauczyć się ich języka (motywacja do nauki języka obcego),  reaguje werbalnie i niewerbalnie na proste polecenia nauczyciela,  rozumie wypowiedzi ze słuchu:  rozróżnia dźwięki, także w wyrazach o podobnym brzmieniu,  rozpoznaje zwroty stosowane na co dzień,  rozumie ogólny sens krótkich opowiadań i baśni przedstawianych także za pomocą obrazów, gestów,  rozumie sens prostych dialogów w historyjkach obrazkowych (także w nagraniach audio i video),  czyta ze zrozumieniem wyrazy i proste zdania,  zadaje pytania i udziela odpowiedzi w ramach wyuczonych zwrotów, recytuje wiersze, rymowanki i śpiewa piosenki, nazywa obiekty z otoczenia i opisuje je, bierze udział w mini przedstawieniach teatralnych,  przepisuje wyrazy i zdania,  potrafi korzystać w nauce języka obcego ze słowniczków obrazkowych, książeczek, środków multimedialnych,  współpracuje z rówieśnikami w trakcie nauki.

Podstawowym celem kształcenia II etapu edukacyjnego jest porozumiewanie się w języku obcym w mowie i piśmie.

skuteczne

Uczeń ma się skutecznie komunikować, co znaczy, że poprawność językowa nie jest nadrzędnym celem dydaktycznym na tym etapie edukacji językowej. Dla II etapu edukacyjnego określono wymagania zgodnie z Europejskim Systemem Opisu Kształcenia Językowego. W sześciostopniowej skali biegłości językowej w zakresie poszczególnych umiejętności uczniowie powinni reprezentować umiejętności na poziomie podstawowym A1.

Projekt:,, Podniesienie poziomu i jakości nauczania języka angielskiego w szkołach podstawowych województwa łódzkiego” jest finansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

27


III ETAP EDUKACYJNY • •

Cele kształcenia opisują ogólne wymagania. Treści nauczania i umiejętności opisują wymagania szczegółowe, które odnoszą się do działań językowych zawartych w Europejskim Systemie Opisu Kształcenia Językowego.

Dodatkowe umiejętności, które uczeń rozwija:  Budowanie świadomości językowej obcym i ojczystym  Uczeń wie, że ludzie posługują się wieloma językami. Znajomość ich języka pomoże w porozumiewaniu się z nimi.  Dokonanie samooceny  Czy jestem zadowolony ze swoich osiągnięć? Dlaczego?  Co już wiem i potrafię?  Co sprzyja mojej aktywności na zajęciach?  Co uważam za swój sukces?  Co mi przeszkadza w zajęciach?  Współdziałanie w grupie  Zaspokajanie potrzeb rozwojowych uczniów związanych z aktywnością poznawczą, społeczną, emocjonalną.  Uczenie się od siebie nawzajem.  Uczenie się podejmowania decyzji uzgodnionych w wyniku negocjacji.  Rozwijanie umiejętności współdziałania.  Przeciwdziałanie izolacji niektórych uczniów.  Zachęcanie do poszukiwań nowych metod rozwiązania problemów.  Integrowanie zespołu klasowego.  Aktywizowanie uczniów.  Wykorzystanie różnych źródeł informacji  Korzystanie z informacji internetowych.  Korzystanie z czasopism, encyklopedii.  Korzystanie z programów komputerowych.  Rozwijanie strategii komunikacyjnych

Dziecko musi uwierzyć w siebie, żeby chciało się uczyć. Jon Dewey

Większość dzieci: • szybko się uczy i szybko zapomina, • jest aktywna i ruchliwa, • koncentruje uwagę na krótko, • szybko się nudzi i zniechęca,

Projekt:,, Podniesienie poziomu i jakości nauczania języka angielskiego w szkołach podstawowych województwa łódzkiego” jest finansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

28


• • • • • •

jest egocentryczna, ma silną potrzebę zaspokajania poczucia bezpieczeństwa, lubi jasno określone zasady pracy, jest wrażliwa na krytykę, dezaprobatę, …, lubi mieszać fakty z fikcją, udawać inne osoby, marzyć i koloryzować, ma wiele naturalnej ciekawości, chętnie poznaje coś nowego, interesującego.

Zajęcia i ćwiczenia powinny: • być krótkie, różnorodne, ciekawe, • odnosić się do różnorodnych sytuacji, • umożliwiać aktywność całego ciała, • pozwalać na wykorzystywanie w trakcie nauki wzroku, słuchu, głosu, ruchu, • odnosić się do tego, co bliskie, • opierać się na zasadzie wielokrotnych powtórzeń, • uwzględniać scenki i zabawy teatralne.

Piramida zapamiętywania

Wysłucham – zapomnę Wysłucham i zobaczę – zapamiętam Wysłucham, zobaczę i podyskutuję - zaczynam rozumieć Wysłucham, zobaczę, przedyskutuję i zrobię – zdobędę wiedzę i umiejętności Nauczę innych – zostanę mistrzem!

Projekt:,, Podniesienie poziomu i jakości nauczania języka angielskiego w szkołach podstawowych województwa łódzkiego” jest finansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

29


CZAS ZAINEWESTOWANY W PRZYGOTOWANIE MATERIAŁÓW, NIE JEST CZASEM ZMARNOWANYYM

TECHNIKI TEATRALNE  Imitacja gestów i dźwięków  Ruch  Pantomima  Dramatyzacja opowiadania  Improwizacja  Symulacja Cele stosowania metody teatru: • Indywidualny rozwój dziecka • Rozwój uzdolnień i pożądanych zachowań • Pobudzenie aktywności • Rozwijanie wiary w siebie • Harmonijny rozwój intelektu, uczuć, intuicji • Rozwój sprawności ciała • Kształtowanie otwartej postawy • Rozwój umiejętności dokonywania wyborów • Rozwój umiejętności podejmowania decyzji Uczniowie sami mogą wcielić się w rolę aktorów lub „użyczyć” swojego głosu przygotowanym przez siebie kukiełkom.

JAZZ CHANTS – Jako forma rozgrzewki językowej ułatwia naukę akcentowania i intonacji. That’s my shirt. This red shirt? No, that brown shirt. Those are my shoes. These brown shoes? No, those black shoes. This is my jacket. That green jacket? No, this blue jacket. That’s my T-shirt. This white T-shirt? No, that red T-shirt. These are my jeans. Those black jeans? No, these blue jeans. Those are my shorts. These green shorts? No, those white shorts. www.onestopenglish.com/section.asp?docid=146250

Projekt:,, Podniesienie poziomu i jakości nauczania języka angielskiego w szkołach podstawowych województwa łódzkiego” jest finansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

30


GIMNASTYKA ŚRÓDLEKCYJNA Uczniowie wykonują polecenia nauczyciela – np. Lift your left leg. Repeat it five times. Bend your elbows. Touch your feet with your hands.

Warto w czasie ćwiczeń skorzystać z podkładu muzycznego.

DOMINO TEMATYCZNE - Cyfry można zastąpić obrazkami reprezentującymi słownictwo z różnych grup tematycznych.

FOUR

2

TWO

6

SIX

9

BINGO TEMATYCZNE - cyfry mogą być zastąpione obrazkami lub wyrażeniami, które są reakcją na usłyszaną wypowiedź. 12

23

34

45

56

67

78

89

90

98

87

76

65

54

43

32

21

13

24

35

1. What day is it today? 2. How old is she? 3. What is the weather like today? 4. Congratulations! 5. ………………….. 6. …………………..

Rainy

Twelve

Thank you

Friday

Good luck!

…………..

…………. …………. ………..…

Projekt:,, Podniesienie poziomu i jakości nauczania języka angielskiego w szkołach podstawowych województwa łódzkiego” jest finansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

31


GRY PLANSZOWE - Tematyka dostosowana do potrzeb i zaawansowania grupy, np.: wycieczka po mieście, poszukiwanie skarbu, jazda samochodem.

8 2

3

1

4

5

6

Miss one turn! You must wait for your friend.

READING Praca domowa Wyszukaj dane o następujących osobach: 1. Charlie Chaplin – American actor, born in …, died in … Tabliczki informacyjne

Praca parami na lekcji Who was Charlie Chaplin? He was an American actor. When was he born? He was born in… When did he die? He died in … No Swimming

7 Miss two turns!! You are late for the bus.

Pool, sea, river, lake

mgr Zbigniew Pokrzewiński – wieloletni nauczyciel I Liceum Ogólnokształcącego im. Mikołaja Kopernika w Łodzi, opiekun finalistów oraz laureatów Ogólnopolskiej Olimpiady Języka Angielskiego. Obecnie pracuje na stanowisku starszego egzaminatora w Okręgowej Komisji Egzaminacyjnej w Łodzi.

Projekt:,, Podniesienie poziomu i jakości nauczania języka angielskiego w szkołach podstawowych województwa łódzkiego” jest finansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

32


Mgr inż. Katarzyna Boczek

Rola i doświadczenia Fundacji Edukacyjnej 4H w Polsce w nauce języka angielskiego.

Nasza Fundacja już od kilkunastu lat wysyła młodzież za granicę jak również przyjmuje gości z innych krajów. W ciągu tych lat zebrała sporo materiałów dotyczących umiejętności w posługiwaniu się językiem angielskim w praktyce przez dzieci i młodzież z terenów wiejskich. Nasze kontakty dotyczą krajów europejskich takich jak Litwa, Estonia, Finlandia, Węgry, Szwecja, Szwajcaria, Irlandia Północna oraz spoza Europy – Stanów Zjednoczonych. Prowadzimy różnego rodzaju programy wymiany i są to: - wymiana grupowa, gdzie młodzież przebywa cały czas razem pod opieką osoby dorosłej, - wymiana indywidualna w ramach programu IFYE, - wymiana indywidualna, w trakcie której młodzież mieszka u rodzin za granicą lub gości rówieśnika u siebie. Wymiana grupowa Wymaga najmniej wysiłku ze strony uczestnika. Wszyscy przebywają razem na obozie, są w podobnym wieku ( 15-17 lat), pochodzą z różnych krajów. Obecność kolegi lub koleżanki daje im poczucie bezpieczeństwa. Nie oznacza to, że łatwiej przychodzi im porozumiewanie się. Dla części osób jest to bodziec do większej aktywności, natomiast dla innych, leniwych lub nieśmiałych przebywanie w grupie jest pretekstem do unikania bezpośredniej konfrontacji. Nastawiają się raczej na słuchanie i patrzenie niż na mówienie. Naszym zadaniem jako organizatorów jest zmobilizowanie całej grupy do aktywnego uczestnictwa, do komunikowania się jak najczęściej i doskonalenie języka poprzez wspólny udział w zajęciach i poprzez zabawę. Dobrą stroną tej metody wymiany jest pomoc w przełamywaniu bariery nawiązywania pierwszych kontaktów. Każdy może sprawdzić jak zdobyta wiedza w szkole przydaje

Projekt:,, Podniesienie poziomu i jakości nauczania języka angielskiego w szkołach podstawowych województwa łódzkiego” jest finansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

33


się w praktyce. Młodzież ma możliwość ocenić swoje braki, ale i nabrać śmiałości do prowadzenia rozmowy w obcym języku. Słabą stroną tej metody w przypadku osób nieśmiałych lub takich, którzy mają kłopoty w przełamaniu stresu związanego z odezwaniem się w obcym języku jest właśnie obecność innych osób. Nie są zdane na samych siebie i nie ma czynnika mobilizującego ich do podjęcia większego wysiłku. Tutaj od opiekuna zależy czy uda mu się zachęcić takie osoby do mówienia. Wymiana indywidualna w ramach programu IFYE Obejmuje osoby powyżej 18 roku życia. Polega na realizacji indywidualnego programu pobytu w danym kraju przez okres 3- 6 miesięcy. Młodzież przebywa u rodzin po kilka tygodni, przemieszczając się od rodziny do rodziny. Każdy z uczestników wymiany realizuje swój program. Wymaga to od niego ciągłego zaangażowania i aktywności. Selekcja młodzieży polega na wyborze ludzi otwartych, posiadających łatwość w nawiązywaniu kontaktów, zainteresowanych światem i ludźmi. Dobrą stroną tego programu jest długość jego trwania. Przez okres kilku miesięcy można w większym stopniu udoskonalić znajomość języka i zdobyć praktyczne doświadczenia w porozumiewaniu się. Inną pozytywną stroną jest indywidualny program, który zmusza do konwersacji, przełamywania barier i ciągłego ćwiczenia języka. Słaba stroną tego programu jest jego dostępność. Zgodnie z zasadami wysyłamy do kraju z którym współpracujemy kilka osób i kilka przyjmujemy. Tak wiec nie korzysta z niego w danym roku dużo osób. Wymiana indywidualna, w trakcie której młodzież mieszka u rodzin za granicą lub gości rówieśnika u siebie. Ten rodzaj wymiany cieszy się dużym powodzeniem wśród młodzieży. Polega on na wysyłaniu do danego kraju ( głównie do Stanów Zjednoczonych) grupy młodzieży w wieku 15-17 lat na okres miesiąca. Również w ramach porozumienia przyjmujemy w Polsce na okres miesiąca rówieśników z danego kraju. Młodzież przebywa razem podczas podróży, czasami w trakcie pobytu przez kilka dni uczestniczy w obozie mieszanym lub zlocie młodzieży, ale gro czasu spędza indywidualnie u rodziny goszczącej. Jest zdana na własne siły i musi sama sobie radzić. Dobrą stroną programu jest możliwość poznania żywego języka w bezpośrednich kontaktach. Młodzież w ciągu miesiąca nabiera śmiałości do mówienia, zaprzyjaźnia się z rodziną. Musi pokonywać bariery nieśmiałości i stresu. Nie jest to dobry program dla osób ze zbyt słabą znajomością języka. Przebywając przez miesiąc z dala od domu, bez możliwości kontaktu z osobami mówiącymi po polsku powoduje tak duży stres, że osoby takie nie korzystają w pełni z programu. Po kilku dniach nie podejmują prób do dalszej nauki. Stają się bierne, mało się odzywają. Nastawiają się raczej na słuchanie i patrzenie, ale same nie przejawiają większej aktywności. Nie uczestniczą w konwersacjach. Nie budują całych zdań, a odpowiadają pojedynczymi słowami. Posługują się gestami i mimiką.

Projekt:,, Podniesienie poziomu i jakości nauczania języka angielskiego w szkołach podstawowych województwa łódzkiego” jest finansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

34


Zbierając doświadczenia w kolejnych latach staramy się by uczestnikami wymiany byli ci, którzy mogą jak najwięcej z nich skorzystać. Dlatego też: - wysyłając młodzież na obóz staramy się wybierać osoby otwarte, chętne do nawiązywania kontaktów z innymi, posiadające podstawowy zakres słów umożliwiających porozumiewanie się. Wybierając osoby ciche i nieśmiałe zwracamy uwagę na ich motywację. Jeśli są zainteresowane by uczyć się języka i mają silną motywację do jego doskonalenia to będą też dobrymi kandydatami do takiego programu. - wybierając osoby do programu YFYE patrzymy gównie na ich cechy osobowościowe. Jak poradzą sobie same w trudnych sytuacjach, czy są otwarte na innych ludzi i ciekawi świata. Powinny tez posiadać podstawową znajomość języka angielskiego pozwalającą na samodzielne podróżowanie. Nie mogą uczestniczyć w nim osoby nieśmiałe i słabo znające język. - wybierając młodzież do programu wymiany indywidualnej kierujemy się kilkoma kryteriami. Podstawowym kryterium jest tu znajomość języka angielskiego w stopniu pozwalającym na porozumienie się. Nie wymagamy biegłej znajomości języka, nie zwracamy uwagi na poprawność mówienia, ale na sprawność w posługiwaniu się językiem, zasób posiadanych słów. Chcielibyśmy, by osoby przez nas wybrane mogły: - powiedzieć o swoich potrzebach, - zadać pytanie w sprawach dla nich ważnych i interesujących, - zrozumieć, chociaż ogólnie sens rozmowy, - umieć opowiedzieć o sobie i swojej rodzinie, - umieć opowiedzieć o Polsce, jej historii, zabytkach, ludziach. Kolejnym kryterium również dla nas ważnym jest komunikatywność i zdolność radzenia sobie w trudnych sytuacjach. Zdajemy sobie sprawę, że młodzież pozostawiona wśród obcych ludzi musi się odnaleźć. Dlatego powinna być otwarta na innych, umieć wyrażać swoje potrzeby i uczucia, nie krępować się w zadawaniu pytań, zachęcać innych do rozmowy, mówić o sobie. Zwracamy uwagę na zainteresowania oraz na to jak spędzają wolny czas. Preferujemy osoby posiadające własne pasje i zainteresowania. Sprawdzamy jak poradziłyby sobie w sytuacjach dla nich trudnych lub niewygodnych. Do kogo powinny zwracać się o pomoc. Innym naszym kryterium, które jest brane pod uwagę w ocenie to motywacja do wyjazdu. Z naszych doświadczeń wynika, że osoby słabiej znające język, ale zdeterminowane i posiadające silną motywację do doskonalenia języka angielskiego mogą więcej skorzystać z programu niż osoby, które zostały namówione przez rodziców czy opiekunów. Wybieramy osoby, które wiedzą, co chcą osiągnąć z udziału w programie, mają wytyczone cele i realizują swoje plany dotyczące języka. Osoby takie nie poddają się napotykając trudności, starają się pokonywać bariery i są pozytywnie nastawione na nowe wyzwania.

Projekt:,, Podniesienie poziomu i jakości nauczania języka angielskiego w szkołach podstawowych województwa łódzkiego” jest finansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

35


Chętnie widzimy też osoby, które posiadają inne umiejętności oprócz językowych. Umieją grać na instrumentach, śpiewają, gotują uprawiają sporty. Maja swoje zainteresowania o których umieją powiedzieć i zainteresować innych.

Jakie metody nauczania służą bardziej naszym celom wymiany międzynarodowej Z punktu widzenia naszych potrzeb chętnie widzielibyśmy wykorzystywanie metody komunikacyjnej, która pozwala na naukę komunikowania się w określonych sytuacjach, w których znajdzie się młodzież wyjeżdżająca za granicę. Struktura gramatyczna i zasób słówek mają służyć wypowiadaniu konkretnych potrzeb, porozumiewania się na lotnisku, na ulicy. Pomagają w nawiązaniu kontaktu. Nie najważniejsze jest dla nas unikanie błędów gramatycznych, ale istotne jest załatwienie sprawy lub rozwiązanie problemu. Uważamy, że równie skuteczna może tu być metoda bezpośrednia, gdzie młodzież cały czas rozmawia, powtarza za lektorem słowa i zdania. Lektor wykorzystuje dostępne pomoce, przedmioty, obrazki, tablice. Buduje zrozumienie fraz za pomocą gestów, skojarzeń, mimiki. W programie 4H wykorzystujemy naukę poprzez aktywne działanie i zabawę, dlatego ta metoda jest nam bliska. Inna metoda polegająca na całkowitym reagowaniu, czyli odpowiedzią na ruch, gest nauczyciela jest ruch lub gest ze strony uczącego się. W metodzie tej polegającej na naśladowaniu najważniejszy jest język mówiony, w przeważającej części w formie rozkazującej. Rozumienie języka jest pierwotne w stosunku do mówienia. Metoda ta jest w programie wymiany wykorzystywana często. Młodzież uczy się reagując na gesty lub czynności wykonywane przez osoby z którymi przebywa.

Z naszych obserwacji wynika, że mimo stosowania różnych nowych metod nauczania młodzież ma kłopoty w załatwieniu prostych spraw, a to oznacza zbyt mało czasu poświeconego na praktyczne wykorzystanie zdobytej wiedzy. Inną sprawą jest chęć zapamiętywania i uczenia się przez samą młodzież. Może warto się zastanowić jak uzasadnić naukę słówek czy zwrotów i jak przedstawić ich praktyczne zastosowanie w życiu. Zbierając doświadczenia z organizacji pobytu młodzieży za granicą nasunęło nam się kilka uwag i spostrzeżeń dotyczących praktycznego wykorzystania zdobytej wiedzy. Na co zwrócilibyśmy uwagę: - jak rozmawiać przez telefon, Potrzebne są tu proste zwroty, które pomogą załatwić sprawę. Młodzież powinna umieć przedstawić się, poprosić do telefonu żądaną osobę, poprosić o powtórzenie, zapisać numer telefonu. - jak poruszać się na lotnisku, Młodzież powinna umieć zapytać o numer lotu, znaleźć wyjście i trasę przelotu, rozumieć podstawowe zwroty używane na lotnisku jak odprawa, rezerwacja miejsca, odlot, opóźnienie, awaria oraz umieć odpowiedzieć na

Projekt:,, Podniesienie poziomu i jakości nauczania języka angielskiego w szkołach podstawowych województwa łódzkiego” jest finansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

36


pytanie o cel wizyty i długość pobytu, posiadane rzeczy w bagażu, przedmioty do oclenia (są to najczęstsze pytania urzędnika imigracyjnego)

- jak zapytać o drogę, Jakich zwrotów użyć i jak zagaić rozmowę, żeby dowiedzieć się jak dojść do konkretnego miejsca. Potrzebna jest tu znajomość kierunków świata, odległości, czasu. - jak przedstawić się i zacząć rozmowę, Dużą trudność sprawia zazwyczaj początek nawiązywania znajomości. Młodzież obawia się zacząć rozmowę, nie wie jak zagaić i jak się przedstawić. Nie ma pewności, czy mówi poprawnie. Boi się , że się skompromituje. Część z nich przez pierwsze dni prawie wcale się nie odzywa. - jak poprosić o wykonanie prostych czynności w domu ( np. pranie) Po zajęciach teoretycznych w szkole zazwyczaj młodzież staje przed dylematem jak rozmawiać o prostych czynnościach w domu. Nie zna wielu słów związanych z kuchnią, łazienką, praniem i sprzątaniem. Konwersacja w domu sprawia im duże trudności. Nie czują się swobodnie i zdarza się, że nie włączają się w prace domowe lub do pomocy w pracach ogrodzie z powodu niezrozumienia podstawowych zwrotów. - jak zachować się i rozmawiać przy stole Przygotowując posiłki lub zasiadając do wspólnego stołu młodzież powinna znać podstawowe zwroty związane z jedzeniem, nakrywaniem do stołu i serwowaniem potraw. Powinna umieć zapytać o przepis na danie lub potrawę, wyrazić zadowolenie lub podziękować za posiłek. Dla nas nie jest ważne, jakimi metodami osiągną Państwo efekty. Wiemy, że niektórzy z Was korzystają z metody Callana, która wykorzystuje techniki szybkiego uczenia lub z uwagi na konieczność zrealizowania szkolnego programu nauczania stosujecie metodę gramatyczno – tłumaczeniową by uczeń mógł poprawnie napisać test czy dyktando. Dla nas z punktu widzenia programu wymiany międzynarodowej ważne jest by młodzież umiała porozumieć się i poradzić sobie w trudnych sytuacjach. Co rozumiemy przez sytuacje trudne? Przedstawiamy przykłady takich trudnych momentów, w jakich znalazła się młodzież za granicą: - zagubione dokumenty, - zgubiony bagaż na lotnisku, - niespodziewana choroba, niedyspozycja, ból zęba, - osoba zagubiona w mieście, do kogo się zwrócić i co robić, - jak znaleźć toaletę, - jak się zachować gdy jesteśmy głodni lub spragnieni, - jak powiedzieć o swoich potrzebach np. zmęczeniu by nikogo nie urazić. - jak grzecznie odmówić, a jak wyrazić radość z czegoś. Rozwiązywanie problemów w trakcie wymiany stanowi wyzwanie nie tylko dla młodzieży, ale również i dla opiekunów, którzy odpowiadają za grupę. Zdarza się, że

Projekt:,, Podniesienie poziomu i jakości nauczania języka angielskiego w szkołach podstawowych województwa łódzkiego” jest finansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

37


bariera językowa i kłopot z porozumiewaniem się stwarzają sytuacje kłopotliwe ale często też zabawne. Polecamy zachęcanie młodzieży do jak najczęstszego słuchania „żywego słowa” w radio, telewizji i w internecie. Inny akcent, tempo wypowiadanych słów sprawiają często młodzieży kłopoty z komunikacją. Zwłaszcza w pierwszych dniach pobytu za granicą duże trudności sprawia im zrozumienie prowadzonej rozmowy, zadawanych pytań. Poprzez częste nawet bierne słuchanie młodzież wyrabia sobie nawyk rozróżniania dźwięków mowy Oprócz umiejętności porozumiewania się ważne jest by uczestnik wymiany posiadał też wiedzę, która ułatwi mu poruszanie się po innym kraju. Co warto by młodzież wiedziała i umiała Powinna umieć „spelować”. Umiejętność poprawnego przedstawienia się, podania adresu, zrozumienia trudnego wyrazu poprzez przeliterowanie słowa jest niezwykle przydana w praktyce. W Sanach Zjednoczonych jest to wiedza bardzo często wykorzystywana w codziennych rozmowach i kontaktach z ludźmi. Powinna zapoznać się z innym systemem miar i wag. Szczególnie trudno jest się poruszać po Stanach Zjednoczonych, gdy temperaturę mierzy się w innych jednostkach, odległości, objętość i powierzchnia mają inną miarę. Wydaje się, że nie trzeba tego uzasadniać, a warto poznać przydatność tej wiedzy w codziennym życiu gdy chcemy np. zrobić zakupy, gdy potrzebujemy gdzieś dojechać, a nawet wyjść z domu odpowiednio ubranym do temperatury powietrza na dworze. Powinna mieć podstawową wiedzę o zwyczajach i kulturze innego kraju. Zajęcia dotyczące obycia i porównywania zachowań różnych narodowości cieszą się zawsze dużym powodzeniem wśród młodzieży. Powinna też umieć opowiedzieć o sobie, o swoim kraju, o głównych miastach w Polsce. Przebywając w innym kraju młodzież spotyka swoich rówieśników i dorosłych, którzy ciekawi są jak wygląda Polska, czym różnią się nasze kraje, jakich ciekawostek o Polakach i Polsce mogą się dowiedzieć. Powinna znać podstawowe przepisy dotyczące danego kraju, drogowe, picia alkoholu, zażywania narkotyków i kar grożących za ich nieprzestrzeganie. Powinna znać podstawowe słowa z jakimi zetknie się na ulicy, co pomoże w poruszaniu się takie jak zakazy i nakazy, informacje o wyjściach, wejściach, ostrzeżeniach. Znajomość podstawowych słów wpłynie na większą swobodę i poczucie bezpieczeństwa przebywając w budynkach publicznych, w sklepie czy na ulicy. Uzasadnienie do wyboru stylu uczenia się Młodzież uczy się słuchając – rozmawia i stara się zapamiętać jak najwięcej słów i wyrażeń, prowadzi dyskusje i powtarza. Przyswaja wiedzę poprzez słuchanie, powtarzanie i zapamiętywanie.

Projekt:,, Podniesienie poziomu i jakości nauczania języka angielskiego w szkołach podstawowych województwa łódzkiego” jest finansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

38


Młodzież uczy się patrząc i oglądając – przyswaja sobie wiedzę na postawie instrukcji które widzi, czytając teksty, robi notatki. Jest to dobry sposób dla osób które są wzrokowcami i więcej zapamiętują widząc nie słysząc. Młodzież uczy się – poprzez aktywny udział i działanie. Zapamiętuje widząc i dotykając przedmioty, wykonuje czynności, jest w ruchu. Ten styl uczenia wykorzystujemy w programie 4H uważając, że jest najbardziej skuteczny, ale nie koniecznie musi się sprawdzić przy nauczaniu języka angielskiego. Ponieważ trudno stwierdzić, który z tych stylów mógłby być bardziej skuteczny ( część osób jest wzrokowcami, część słuchowcami), a każde dziecko przyswaja sobie język w tempie indywidualnym, wydaje się, że warto wykorzystywać każdy z tych stylów. Podejmując decyzję warto pamiętać że udowodniono korelację między wybraną techników nauczania a stopniem przyswojenia wiedzy. Obrazuje to poniższy schemat:

Zachęcamy do korzystania z doświadczeń programu 4H w prowadzeniu zajęć. Nasze metody sprawdziły się w praktyce. Ważnym elementem w przyswajaniu wiedzy i umiejętności jest zabawa i zajęcia ruchowe.

Jedną z tajemnic sukcesów w prowadzeniu zajęć z młodzieżą jest włączanie w procesie uczenia elementów rozrywki. Wybierajmy taką formę działania, która wytworzy przyjazną atmosferę i pozwoli na przełamywanie barier pomiędzy prowadzącym, a uczestnikami spotkań. Dzięki rozrywce spotkania staną się bardziej produktywne, dzieci będą otwarte i zaangażowane, a zajęcia oprócz tego, że pozwolą

Projekt:,, Podniesienie poziomu i jakości nauczania języka angielskiego w szkołach podstawowych województwa łódzkiego” jest finansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

39


przełamać często barierę lęku przed odzywaniem się w języku angielskim będą znacznie przyjemniejsze pod względem towarzyskim. Rozrywka jest doskonałym instrumentem ułatwiającym wzajemne poznanie i wyżycie się młodzieży. Zmniejsza napięcie i likwiduje nudę, obawę przed trudnościami w przyswojeniu sobie wiedzy z języka angielskiego, a często zmęczenie codziennymi zajęciami w szkole. Warto zwrócić uwagę, że zabawa daje młodzieży poczucie bezpieczeństwa wynikające z przynależności do grupy i szansę na uzyskanie uznania w oczach innych, a także nowe doświadczenia. Może też pomóc w stworzeniu dobrej atmosfery w której czuliby się dobrze i swobodnie wszyscy członkowie grupy, intensyfikuje bowiem uczestnictwo w działaniach zespołu, ułatwia wzajemne porozumiewanie się, ustanawia standardy współżycia. Dzięki aktywnym zajęciom sprzyjamy w tworzeniu się solidarności grupowej i nadawaniu grupie tożsamości. W ten sposób, oprócz wiedzy podstawowej związanej z przyswajaniem wiedzy młodzież zyskuje znacznie więcej stając się świadomym członkiem społeczności. Wspólne zajęcia w grupie Zabawa z dwoma partnerami jest najprostsza formą zespołowego działania. Umożliwia nawiązanie bliskiego kontaktu z drugą osobą, pozwala na rozumienie odczuć i wrażeń, a przede wszystkim dzięki stałej zmianie ról, na poczucie ważności i wartości każdej osoby. Włączając w to elementy wiedzy z języka angielskiego połączymy zabawę ze zdobywaniem umiejętności np. w prowadzeniu konwersacji. Z kolei rozrywka z udziałem wielu partnerów zwiększa możliwość różnych wrażeń i intensywność przeżyć. Przyjemne doznania są często związane ze stopniem ogólnego zamieszania, różnorodnymi nieprzewidzianymi sytuacjami i spontanicznymi reakcjami uczestników. Do zabawy możemy wykorzystać przedmioty, czy materiały pomocnicze, poprzez które możemy stymulować różnorodne działania w grupie. Każdy z przedmiotów może zawierać określone „przesłanie”, które wpływa pobudzająco lub hamująco na młodzież. Od prowadzącego zajęcia będzie zależeć budowanie napięcia zajęć. W każdym młodym człowieku tkwią duże podkłady energii, które tłumione podczas całodziennych lekcji w szkole powinny mieć ujście w czasie np. dodatkowych zajęć z języka angielskiego. Warto nauczyć członków grupy zrozumienia własnego ciała i jego reakcji na bodźce zewnętrzne. Dlatego pozwólmy w sposób kontrolowany wyzwolić energię w grze. Zwracajmy uwagę na różnicę i podobieństwa w reakcji własnego ciała. Rozmawiajmy o odczuciach na dotyk, smak, wrażenia wzrokowe i słuchowe. Gry związane z identyfikacją indywidualnych przeżyć osobistych pozwalają na wyrobienie w grupie poczucia bezpieczeństwa, zrozumienia reakcji własnego ciała, otwierają nową gamę przeżyć i wrażeń. Ponadto umacniają zdolności percepcyjne ciała, poprawiają sprawność fizyczną i zwiększają aktywność. Pozwalają na odkrycie twórczego potencjału ciała. Co możemy uzyskać z wprowadzenia takich zajęć? - umożliwienie poczucia tożsamości z grupą, - akceptacja odrębności i indywidualności innych osób w grupie, - poczucie wolności, a równocześnie łączności z zespołem, - umiejętność zmiany dystansu do innych osób w grupie, - możliwość wykorzystania doświadczeń innych osób w grupie poprzez obserwację.

Projekt:,, Podniesienie poziomu i jakości nauczania języka angielskiego w szkołach podstawowych województwa łódzkiego” jest finansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

40


Dobre rezultaty możemy osiągnąć poprzez wspólne analizowanie przeżyć, reakcji członków grupy i wzajemne zrozumienie dla indywidualnych odczuć. Kiedy wprowadzać zajęcia aktywizujące grupę? Posiadanie pewnej wiedzy o celach rozrywki sprawi, że łatwiej nam określić, kiedy należy ją wykorzystać. W każdej grupie ważne jest, by członkowie dobrze się znali, bez tego bowiem nie mogłoby być mowy o rzeczywistym uczestnictwu w jej życiu. Działania prowadzące do wzajemnego dobrego poznania się są na ogół formą rozrywki i mają ogromną wagę dla przyszłego sukcesu grupy. Mogłoby się wydawać, że dzieci z jednej klasy się znają. Często jednak zapominamy, że sam fakt przebywania w jednej klasie i uczestnictwo we wspólnych lekcjach nie oznacza, że mogą o sobie wiele powiedzieć. Warto przeprowadzić kilka ćwiczeń, by pokazać, że jednak członkowie grupy, choć przebywają często razem, nie znają się. Zdarza się też, że tworzą się mniejsze grupy, ściślej ze sobą związane nie dopuszczające innych osób do swojego grona. Naszym celem jest budowanie jednego zgranego zespołu, dlatego powinniśmy eliminować powstawanie zamkniętych „grupek”. Proponujemy tu wprowadzanie gier, których celem jest rozbijanie takich zespołów. Niektóre z tych gier mają charakter formalny, inne opierają się na czysto nonsensownym poczuciu humoru. Jeżeli użyje się ich w odpowiedni sposób, gry tego rodzaju mogą w sposób znaczący przyczynić się do budowy zwartej i należycie współpracującej grupy. Zachęcamy do wprowadzania gier w czasie gdy oczekujemy na przybycie całej grupy, przed rozpoczęciem zajęć. Okres pomiędzy przybyciem pierwszych uczestników, a moment rzeczywistego rozpoczęcia spotkania to czas krytyczny, który warto zaplanować. W czasie oczekiwania dzieci, które często przybyły wcześniej nudzą się, dlatego warto je zabawić. Często trudno jest podczas zajęć przejść od towarzyskich pogaduszek, do bardziej oficjalnej, szkoleniowej części spotkania. W takim przypadku nierzadko lepiej jest zaproponować wspólną zabawę czy pokazać sztuczkę, by skupić grupę na nowym zadaniu. Czasami okazuje się, żeby grupę poważnie zaangażować w poznawanie nowego tematu, trzeba najpierw rozbudzić jej zainteresowanie. Gry i zabawy bywają w tym wypadku o wiele skuteczniejsze niż sztywny wykład. Zagadki i konkursy szczególnie gdy przygotowano je odwołując się do poczucia humoru zebranych, mogą okazać się świetnym sposobem na wprowadzenie nowego tematu. Czasami może okazać się konieczne rozluźnić atmosferę podczas zajęć. Gry relaksujące, muzyka, czy zabawy muzyczne pozwalają oderwać się na chwilę od właściwego poruszanego tematu. Grupy młodzieży zmuszone do długiego siedzenia, zwłaszcza, że nasze zajęcia organizowane są po lekcjach, zwykle potrzebują trochę ruchu i odprężenia. Dlatego warto zaplanować zabawy ruchowe. Różnice dzielące członków grupy ( status społeczny, stopień języka angielskiego, pozycja w klasie) mogą powodować kłopoty w porozumiewaniu się i wzajemnej identyfikacji, mogą też wywoływać duże poczucie niepewności. Może nawet pojawić się wyraźna agresja i niechęć. Dobry prowadzący, opiekun grupy przewiduje taką możliwość i zapobiega jej. Osoby nie doceniane przez grupę bywają doskonałymi organizatorami rozrywki. Dlatego warto tak zaplanować zajęcia, żeby właśnie ci członkowie mogli wykazać się swoimi talentami. Takie pokazanie się może pomóc im w podwyższeniu własnego statusu w grupie i sprawić, że staną się bardziej produktywnymi członkami zespołu. Możecie na przykład odkryć, że jeden z

Projekt:,, Podniesienie poziomu i jakości nauczania języka angielskiego w szkołach podstawowych województwa łódzkiego” jest finansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

41


młodszych lub nowych członków grupy ma talent plastyczny lub muzyczny. Wykorzystując jego zdolności sprawicie, że zyska on uznanie u innych i zostanie zaakceptowany. Zdarza się, że trzeba rozładować ciężką napiętą sytuację. Dobry prowadzący zajęcia opiekun grupy potrafi załagodzić konflikt odwołując się w odpowiednim momencie do poczucia humoru uczestników zajęć. Ogłoszona w porę przerwa na zabawę może stać się skutecznym wentylem bezpieczeństwa. Dobrze jest też nie kończyć spotkania po emocjonującej grze. Pewne formy rozrywki zostały opracowane właśnie z myślą o zrelaksowaniu uczestników. Program mogą zakończyć poczęstunek i wspólny śpiew. Jak wykorzystujemy rozrywkę w klubie 4H Gry i zabawy, to robienie czegoś, co sprawia dzieciom przyjemność i dostarcza radości. Możemy oddawać się rozrywce w samotności alba wraz z innymi, których towarzystwo nas cieszy. Rozrywka to poczucie zabawy, a dobra rozrywka nie bierze się od tak, sama z siebie. Trzeba ją zaplanować. Najważniejszą sprawą przy planowaniu rozrywki jest dopilnować, żeby żaden z członków zespołu nie pozostał na marginesie życia grupy. W naszych klubach 4H wybieramy osobę odpowiedzialną za rozrywkę, lub grupę dzieci do spraw rozrywki. Taka osoba lub osoby powinny być doświadczonymi i kompetentnymi członkami grupy. Staramy się by wybierając i powierzając różne funkcje członkom zespołu, ta od rozrywki nie była ostatnią. Następnie taka wybrana osoba lub osoby stają się odpowiedzialne za planowanie rozrywki. Plan działalności rozrywkowo – rekreacyjnej powinien określać:  rodzaj planowanej rozrywki,  niezbędne wyposażenie i materiały,  wskazaną osobę, która poprowadzi grę lub zabawę.  ustalony czas na przeprowadzenie wybranej zabawy i czas potrzebny do jej wykonania Uczymy, że plan należy sporządzać ze znacznym wyprzedzeniem. Osoby odpowiedzialne za rozrywkę ustalają wcześniej znając terminy kolejnych spotkań, rodzaj gier i zabaw. Wykorzystujemy tu opracowane dla klubów 4H materiały szkoleniowe, przykładowe gry i zabawy, a także zbiory przygotowane przez różnych autorów, w tym ze stowarzyszenia KLANZA. Członkowie klubów 4H mogą przez cały rok brać udział w wielu formach rozrywki. Początki pór roku, święta i specjalne imprezy dostarczają wielu okazji do organizowania wspólnych zabaw i gier. Rozrywka jest ważnym punktem programu każdego spotkania klubu 4H. Warto wprowadzić taki element również do programu zajęć związanych z pogłębianiem wiedzy z języka angielskiego.

Rola opiekuna grupy W programie 4H opiekun, lider klubu 4H pełni ważną rolę pomagając członkom klubu odpowiedzialnym za gry i zabawy w planowaniu i wyborze zajęć. Nie jest wykluczone, że na początku będziecie musieli służyć radą i pomocą. Ważne jednak jest byście cały czas byli wyczuleni na potrzeby grupy, dostrzegali ich problemy we wzajemnym poznawaniu się członków grupy i rozpoznawali obszary napięć.

Projekt:,, Podniesienie poziomu i jakości nauczania języka angielskiego w szkołach podstawowych województwa łódzkiego” jest finansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

42


Trzeba też czuwać, by do zabawy włączali się wszyscy uczestnicy zajęć, zachęcając nieśmiałych do czynnego uczestnictwa zajęciach.

Wskazówki jak wybierać, przygotowywać i prowadzić gry? Kilka wskazówek, jakie mamy dla naszych opiekunów klubów 4H, które można wykorzystać w projekcie Jak wybierać gry:  zastanowić się jakie typy gier mogłyby zainteresować Waszą grupę,  wziąć pod uwagę głównie te gry i zajęcia, które odpowiadałyby wiekowi i zainteresowaniom członków grupy,  wziąć pod uwagę umiejętności fizyczne i umysłowe grupy,  ciągle poszerzać zestawy gier, szukając nieustannie nowych i odmiennych od dotychczasowych gier i zabaw,  wybierać gry rozwojowe w sensie ich wartości społecznej lub w przypadku tego programu – z języka angielskiego, zwiększając stopniowo poziom trudności,  starać się wybierać takie gry, które w części rozrywkowej zainteresują wszystkich uczestników zajęć. Przygotowując się do części rozrywkowej zajęć proponujemy:  zaplanować szereg gier – nauczyć się przechodzić od jednej do drugiej bez większego zamieszania,  planować ponad rzeczywistą potrzebę. Jeśli któraś gra zostanie przyjęta bez entuzjazmu, można wtedy z łatwością zastąpić ją inną,  zapoznać się dokładnie z przebiegiem każdej z gier ( ruchy, zawołania itd.),  zaplanować w jaki sposób będziecie zapoznawać z grą członków grupy,  brać pod uwagę zewnętrzne wymogi związane z prowadzeniem danej gry, takie jak odpowiednia przestrzeń, wyposażenie, materiały pomocnicze, muzyka. Należy pamiętać również o wygodzie bawiących się. O te wszystkie elementy warto zadbać jeszcze przed rozpoczęciem zajęć,  gry i zabawy powinny stanowić logiczny ciąg i być zapisane w punktach, tak by móc szybko przechodzić z jednej formy zabawy do drugiej. Prowadzenie gier i zabaw Tutaj chcielibyśmy zwrócić uwagę na następujące elementy:  warto ustawić się w takim miejscu by być widzianym i słyszanym przez całą grupę;  zanim zaczniecie wyjaśniać zasady przebiegu gry należy zwrócić na siebie uwagę grupy. Warto korzystać z naturalnych przerw, być przyjaznym i miłym;  starać się zachęcić grupę entuzjazmem w głosie i w wyrazie twarzy,  jeśli to konieczne, jeszcze przed rozpoczęciem objaśniania reguł gry ustawić grupę w odpowiednim porządku;

Projekt:,, Podniesienie poziomu i jakości nauczania języka angielskiego w szkołach podstawowych województwa łódzkiego” jest finansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

43


   

objaśnienia powinny być jasne i krótkie. Jeśli to możliwe pokazać trudniejsze elementy gry; pozwolić uczestnikom zadawać pytania, ale sami unikajcie rozwlekłych i nudnych wyjaśnień; w trakcie prowadzenia gry należy wykazać zapał i entuzjazm. Radość przewodzenia jest pochodną zdolności do dzielenia się z innymi; w razie konieczności należy przerwać grę, skorygować ją i zacząć ponownie od nowa. Żadna gra nie będzie zabawna, jeśli nie bawią się wszyscy uczestnicy grupy; należy zachęcać i zaangażować wszystkich do zabawy. Jeśli to możliwe, wziąć czynny udział w grze. Zabawę należy kończyć kiedy entuzjazm jest najwyższy. Kończyć należy zawsze tak, żeby dać uczestnikom szansą poproszenia o jeszcze.

Kiedy jest dobry moment do zabawy  Na otwarcie zajęć,  W trakcie prowadzenia zajęć, gdy zainteresowanie tematem spada lub, gdy dzieci są zmęczone,  Po zakończeniu tematu zajęć.

Gry i zabawy są odpowiednim typem rozrywki dla każdego z tych elementów i mogą sprawić wiele radości, ale pod warunkiem, że nie będzie ich zbyt wiele. Wybierając gry warto się upewnić, czy są odpowiednie do warunków, do posiadanej wiedzy przez dzieci, a także czy ubiory i pomieszczenie są odpowiednie do wybranej gry. Należy unikać takich form rozrywki, które mogłyby niepotrzebnie wprawić w zakłopotanie, wyrządzić coś złego, zranić czy też w jakikolwiek inny sposób urazić uczestników. Warto też pamiętać o zachowaniu ostrożności i dobrego smaku przy ich doborze. W wielu grach nie ma zwycięzców ani nagród. Uczymy się bawiąc, bawimy się ucząc. Poprzez gry i zabawy staramy się wprowadzać i tłumaczyć zwroty i słówka z języka angielskiego, a równocześnie rozwijać umiejętności życiowe. Nauka nie musi być zawsze nudna i bolesna. Bezpieczeństwo w prowadzeniu zajęć Zmniejszenie potencjalnego niebezpieczeństwa do minimum jest warunkiem udanych zajęć ruchowych. Dlatego planując gry i zabawy należy wziąć pod uwagę bezpieczeństwo swoje i innych, przewidywać zagrożenia wynikające w wyboru miejsca i przedmiotów wykorzystywanych przez członków grupy. Przy wyborze miejsca – pamiętać o usunięciu przedmiotów mogących spowodować urazy ( takie np. jak kanty stołów, wystające ostre krawędzie, wystające korzenie i dołki w ziemi, bliskość wody) Przy wyborze przedmiotów – unikać przedmiotów ostrych, długich, zbyt ciężkich, mogących powodować urazy bądź skaleczenia Należy brać pod uwagę też bezpieczeństwo psychospołeczne młodzieży i zadbać o dobry doping, tak by nikt z członków zespołu nie czuł się zawsze ostatni i najgorszy lub skompromitowany, tak by wszyscy czuli się partnerami. Możemy to osiągnąć stwarzając swobodną atmosferę zaufania, zachęcać zamiast wymuszać uczestnictwo w zajęciach, dać możliwość „upustu nagromadzonej energii” w sposób kontrolowany i

Projekt:,, Podniesienie poziomu i jakości nauczania języka angielskiego w szkołach podstawowych województwa łódzkiego” jest finansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

44


bezpieczny. Wspólnie przygotować miejsce i pomieszczenia do zabawy oraz wspólnie jasno objaśnić reguły wybranych gier i zabaw. Pamiętać o sprawdzaniu spontanicznych pomysłów i przedmiotów które mają być wykorzystywane do zajęć. Ostatnim elementem wspólnych gier powinno być sprzątanie po zakończeniu zajęć, tak by u młodzieży wyrobić nawyki zostawiania po sobie porządku. Warto pokusić się o uatrakcyjnienie tej części, tak by nie kojarzyła się za „smutną koniecznością” ale była dalszym ciągiem wspólnej zabawy. Ochrona przyrody Wybierając „przedmioty” do zabawy zwracajmy uwagę by nie niszczyć roślin, nie łamać gałęzi, czy wyrywać korzeni. Nie traktujmy również drzew jako wygodnych „wieszaków”, nie wbijajmy gwoździ i pinesek. Zasadą powinno być bezpieczeństwo ekologiczne – tak by przyroda nie doznała uszczerbku z powodu czyjejś bezmyślności lub niedbalstwa. Sprzątając plac zabaw warto wytłumaczyć sens robienia porządku i korzyści jakie będzie miała z tego grupa, tak by każdy członek zespołu chętnie brał udział w sprzątaniu. Gry i zabawy możemy podzielić na różne kategorie w zależności od tego czemu mają służyć. W naszym programie mają pomóc „zaprzyjaźnić się” z językiem angielskim, a równocześnie poznać się bliżej, nauczyć pracować w zespole, zmienić nastój czy dynamikę zajęć. Rozrywka jest ważnym elementem, bez którego nie można zbudować dobrego programu dla klubu 4H. Rozrywka zwiększa produktywność niemal każdej grupy, kiedy zostanie należycie wybrana, dobrze umiejscowiona w czasie i dobrze poprowadzona. Przygotowanie planu działalności rozrywkowo – rekreacyjnej zapewni, że rozrywka stanie się ważnym elementem w programie grupy. Rozrywka to nie tylko zabawa, ale również bardzo skuteczny instrument nauczania., pod warunkiem jednak, że zostanie odpowiednio opracowana i zręcznie przeprowadzona. W Kubach 4H przynosi bardzo dobre efekty, dlatego wydaje się że w programie doskonalenia języka angielskiego też powinna się sprawdzić.

Katarzyna Boczek – Współzałożyciel Fundacji Edukacyjnej 4H w Polsce, od 1997 roku Prezes Zarządu Fundacji. Prowadziła wiele programów krajowych i międzynarodowych dla dzieci i młodzieży wiejskiej. Koordynator wymiany międzynarodowej Fundacji od kilkunastu lat. Trener i doradca specjalizująca się w tematyce rozwoju obszarów wiejskich. Zaangażowana we wdrażaniu programu LEADER w Polsce.

Projekt:,, Podniesienie poziomu i jakości nauczania języka angielskiego w szkołach podstawowych województwa łódzkiego” jest finansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

45


Elżbieta Mara Komorowska

Efektywne metody nauczania. Wyzwalanie potencjału do rozwoju w zmieniającym się otoczeniu XXI wieku.”

„Zawsze w zdolnych kraj polski ludzi obfitował, lecz ich nie użył, że ich nikt nie uszykował”. Adam Naruszewicz

W XXI wieku , kiedy „Świat zmienia się codziennie, nie co kilka lat”, wszystkie szkoły , podobnie jak urzędy i instytucje, w mniejszym lub większym stopniu poddawane są wpływom z zewnątrz. To co jest dobre dziś, jutro może okazać się nieaktualne lub mniej przydatne. Zmienia się otoczenie i podejście do efektywnego nauczania. Każdy z naszych uczniów, poprzez proces przyswajania wiedzy, począwszy od klas podstawowych do studiów wyższych, staje się kandydatem na menedżera przyszłości, który będzie kształtował nowy obraz Polski w zjednoczonej Europie. Uczniowie, w roli przyszłych menedżerów i pracowników, będą musieli uwzględniać nowe, ciągle zmieniające się czynniki w procesie podejmowania decyzji na różnych poziomach i w różnych strukturach. Aby sprawnie i skutecznie te role wypełniać, powinni być nie tyle nauczani co rozwijani w procesie nauczania. Takiemu podejściu sprzyjają aktywne formy nauczania, w tym prace zespołowe. Na efektywne sposoby nauczania możemy spojrzeć z 3 perspektyw:  Co uczniowie muszą wiedzieć?  Co uczniowie powinni wiedzieć?  Co mogą wiedzieć? W zmaksymalizowanym procesie nauczania, celowe jest odwołanie się do perspektywy koncepcji Kilpatricka wg którego istotne jest podejście z punktu widzenia:  poziomu reakcji uczniów ( zadowolenie, ocena jakościowa),  poziomu uczenia się, czyli zmiany w postawach i poziomie wiedzy,  poziomu zachowań, czyli praktyczne zastosowanie zdobytej wiedzy i umiejętności,  poziomu rezultatów, czyli wskaźniki dla szkoły ( rankingi, olimpiady etc) a potem odnalezienie się na określonych stanowiskach.

Projekt:,, Podniesienie poziomu i jakości nauczania języka angielskiego w szkołach podstawowych województwa łódzkiego” jest finansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

46


Od kadry nauczającej zależy na ile i w jakim stopniu, nasi przyszli menedżerowie nie tylko zdobędą wiedzę, lecz przede wszystkim będą umieli się nią posługiwać i generować kreatywne rozwiązania. Będziemy mieli tym lepsze wyniki i rezultaty, im szybciej wyzwolimy potencjał do dalszego rozwoju miedzy innymi poprzez skutecznie usunięcie tkwiącej w polskich uczniach bariery ,braku wiary w siebie, obrazu niskiego poziomu asertywności czy zarządzania emocjami i reagowania na stres. Efekty nabywania wiedzy i rozwijania kompetencji i umiejętności będą tym większe, im lepiej zrozumiemy postawę ucznia, zwaną „ strefą mocy. Najpopularniejsza definicja postawy określana jest jako wewnętrzna struktura determinująca zachowania ( Petty i Wagner 1993 ). Jej elementy składowe to: ocena poznawcza, towarzysząca jej emocja oraz tendencja do zachowania się pro…., lub anty…. . Efektywne nauczanie wymaga więc umiejętnego motywowania. Ne jest to proces łatwy, nie podlega dyskusji, że konieczny i przynosi największe efekty. Motywację definiujemy jako wewnętrzny stan umysłu, ducha i emocji, który skłania uczniów do podjęcia określonego wysiłku ( energii ). Motywacja jest paliwem wykorzystywanym do osiągania celu. Działa jak ognisko. Nie dorzucimy drewna ( nie okażemy wsparcia) – zgaśnie. Motywacja jest :  .. siłą napędową do działań = gotowość do działania,  ...odbiciem postaw na drodze do celu = zachowanie,  .. procesem, który poprzez zewnętrzne i wewnętrzne czynniki jest aktywowany. Pojęcie motywacji jako takie pochodzi z łaciny „in movitum ire” oznacza to ,,poruszać się w kierunku czegoś”. Przekładając to na ucznia, oznacza, że w każdym z nich jest siła, która będzie dążyła do mniej lub bardziej świadomego celu. Nie można mówić o motywacji, zapominając o emocjach. Motywacje:  określają cele do których dążymy,  „pchają” do działania. Emocje:  organizują aktywność,  odzwierciedlają stan uczuć, których doświadczamy w drodze do celu. Motywowanie to podtrzymywanie energii uczniów dla realizacji celów w procesie dokształcania. Istotą motywowania jest więc znalezienie takich środków i sposobów działania, aby odpowiednio trafić w stan emocji i potrzeb. Motywowanie jest procesem pobudzającym uczniów do celowego, zgodnego z interesem jednostek działania w celu zaspokojenia potrzeby, a więc usunięcia braku czegoś, co jest istotne dla danego indywiduum. Takie podejście wymaga zrozumienia istoty zaspokajania potrzeb. Nauczyciele, aby skutecznie motywować powinni znać i skupić się na czynnikach, które skłaniają do określonego wysiłku wspierającego zaangażowanie. Motywacja będzie efektywna jeżeli w procesie wzajemnego, komunikacyjnego oddziaływania w procesie doskonalenia, nauczyciele, będą:  wydobywać z nich to co najlepsze.  zauważać ich potrzeby,  ustawiać wysoko poprzeczkę doskonałości,  stosować wzmocnienia pozytywne,

Projekt:,, Podniesienie poziomu i jakości nauczania języka angielskiego w szkołach podstawowych województwa łódzkiego” jest finansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

47


 

okazywać uznanie, przede wszystkim dbać o dobrą komunikację w zespole tak, by każdy czuł się dowartościowany.

Komunikacja motywacyjna zakłada zgodność myśli , czynów i zachowań. Powinna:  kreować atmosferę grupową  budować więzi i korzystne relacje  wpływać integracyjnie i motywująco na zespół. Poprzez komunikowanie dzielimy się znaczeniami za pośrednictwem symbolicznych informacji. Komunikujemy się werbalnie i niewerbalnie ( 55%, 38%, 7%). Mowa ciała jest odbierana podświadomie. Proces ciągłego komunikowania się jest podstawą nie tylko dobrego zrozumienia ale też integracji celów działania. Zakłada nastawienie podmiotów na interakcję, na wzajemny przepływ informacji. Wg Lasswella jednostronne komunikowanie w kategoriach źródła przekazu, sprowadza się do etapu: Kto? Co? W jaki sposób? Do kogo? Z jakim skutkiem? Skłonić innych do uczenia się (działania ) można na dwa sposoby:  drogą przymusu, pojawia się manipulacja a w konsekwencji , brak inicjatywy, obojętność, rezygnacja; 

droga perswazji.

Stosowanie perswazji wymaga znajomości ludzkiej natury: tego co ludzi uaktywnia i pobudza ich motywację, określaną jako stan gotowości jednostki do wykonania zadania , działania ( lub powstrzymanie się od wykonania zadaniadziałania), zdeterminowany przez całość działających aktualnie u danego osobnika motywów. Z psychologii emocji wiemy o dwóch formach wywierania nacisku, które prowadzą do demotywacji:  nacisk psychiczny (brak szacunku dla osobowości danej osoby i wykonywanej przez nią pracy ( nauki ).  nacisk manipulacyjny. - świadome wywieranie wpływu. Konsekwencją będzie w obu przypadkach: frustracja Zdaniem Ziga Ziglara, niezależnie od tego , jakie mamy umiejętności, nie można być efektywnym nauczycielem bez zaangażowania chętnych do współpracy. Zmuszanie kogokolwiek nie ma najmniejszego sensu. Wyniki ludzi działających bez przekonania nigdy nie będą równie wysokie, jak w przypadku osób odpowiednio zmotywowanych. Współczesny, skuteczny i sprawny nauczyciel to menedżer kierujący rozwojem uczniów ( podobnie jak zespołami pracowników) powinien posiadać nie tylko dużą umiejętność obserwowania samego siebie i uczniów, lecz również:  jasno przekazywać informacje,  być wsparciem dla uczniów,  umiejętnie kierować uczniami,  znajdować i stosować odpowiednie „motywatory działań”,  budować autorytet nauczyciela -lidera, który „ pociąga do działania”,

Projekt:,, Podniesienie poziomu i jakości nauczania języka angielskiego w szkołach podstawowych województwa łódzkiego” jest finansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

48


  

motywować „finansowo” (ocena) i „ poza finansowo” ( gest, słowo, wsparcie ), proponować efektywne wprowadzanie innowacji i usprawnień w procesie rozwoju, wskazywać rozwiązania kreatywne.

CO CHARAKTERYZUJE LIDERA EFEKTYWNEGO NAUCZANIA XXI WIEKU??  Wpływa na sposób myślenia, odczuwanie emocji i zachowania uczniów.  Ukazuje realne perspektywy zaspokojenia potrzeb zwolenników  Wierzy we własny sukces i przekazuje wiarę w jego realizację.  Jest zaangażowany i konsekwentny w działaniu.  Posiada autorytet.  Roztacza atmosferę zaufania.  Pozytywnie myśli, odważnie podejmuje decyzje, działa niekonwencjonalnie.  Uwalania uczniów od lęku i strachu przed niepowodzeniem.  Wzmacnia, rozwija motywację uczniów.  Umie przewidywać ryzyko słowa, gestu, zachowania etc..  Jest konsekwentny w procesie osiągania celów.  Umie komunikować się z uczniami werbalnie i niewerbalnie.  Zna się na relacjach międzyludzkich ( empatia, akceptacja etc.).  Umie pracować emocjami i rozpoznaje emocje. ( bodziec – reakcja; 90% - 10 % ).  Nieustannie rozwija się i doskonali ( kontrola nad sobą)  Wzmacnia w uczniach własną wartość, poczucie sensu i potrzebę uczenia się i rozwoju.  Ma charyzmę, zdobywa ludzkie serca a przez to ich umysły i ręce.  Żyje z wyobraźni i myślenia o przyszłości, pracuje w teraźniejszości , a przeszłość i statystyki stosuje do celów porównawczych.  Zna siebie i zgodnie z tą wiedzą wybiera drogi działania (autopoznanie jest zasadniczym składnikiem sukcesu w każdej dziedzinie, esencją sztuki powodzenia)

PORADNIK SKUTECZNEJ MOTYWACJI UCZNIÓW 1.

Podnieś ich na duchu i zachęcaj do nauki, wskazując cele do osiągnięcia.

2.

Bądź mniej formalny, a bardziej ludzki ( rozmawiaj też o sprawach pozazawodowych).

3.

Wprowadź trochę rozrywki (żartuj, śmiej się, wprowadź zasadę” kto pierwszy”).

4.

Daj pracownikom więcej swobody ( generuj decyzje z grupy).

5.

Nagradzaj i dotrzymuj obietnic (motywuj pozytywnie).

Projekt:,, Podniesienie poziomu i jakości nauczania języka angielskiego w szkołach podstawowych województwa łódzkiego” jest finansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

49


6.

Bądź entuzjastą (podchodź entuzjastycznie i z energią, jeśli masz problem, rozwiąż go z zespołem).

Zapamiętaj : Efektywne nauczanie będzie zawsze istotnym fundamentem wyrównywania szans, kiedy w procesie doskonalenia nie zabraknie inspirowania do działania, przy jednoczesnym wyzwalaniu pasji, talentu, energii u siebie i innych.

Elżbieta Komorowska - Trener (dyplom Trenera Phare, praktyka w Dusseldorfie ), coach – konsultant rozwoju osobistego, praktyk, konsultant, doradca z ugruntowanym , przygotowaniem merytorycznym, wynikającym między innymi z kilkunastoletniej praktyki zawodowej na stanowiskach dyrektorskich (również w korporacji ogólnopolskiej na stanowisku Dyrektora Departamentu Zarządzania Zasobami Ludzkimi i Doradcy Zarządu ds. rozwoju w jednej z największych korporacji ). Efekty pracy (m.in. w zakresie przyjaznej kultury organizacyjnej) zaskutkowały przyznaniem ( firmie za kadencji Dyrektora) tytułu Pracodawcy Roku w rankingu przeprowadzonym przez czasopismo Newsweek oraz Business Centre Club na Pracodawcę roku. Kilka dyplomów wyższych uczelni (Akademia Ekonomiczna w Krakowie, Uniwersytet Warszawski, Szkoła Główna Handlowa – Kolegium Gospodarki Światowej w Warszawie), z zakresu: ekonomii, psychologii, zarządzania na świecie, samorządu. Kilkanaście certyfikatów, również z udziałem tzw. „guru światowego zarządzania”. Certyfikowany Human Resources Manager. Autorka kliku książek, (w tym miedzy innymi: „Vademecum skutecznego działania” ;„ „Sukces wyborczy i zawodowy z elementami protokołu dyplomatycznego ”), Kodeksu etycznego funkcjonariuszy publicznych” (opublikowanego w miesięczniku Samorząd Terytorialny i prezentowanego na międzynarodowej konferencji „ Etyka w administracji publicznej” ), ponad 200 publikacji (dot. uwarunkowań sukcesu w konkurencyjnym rynku, zarządzania, efektywnego działania etc.) Kilkunastoletnie doświadczenie z zakresu szkoleń i coachingów i edukacyjne na wyższych uczelniach ( w tym również Wyższej Szkole Przedsiębiorczości i Zarządzania im. L. Koźmińskiego w Warszawie ). Zapraszana jako „kobieta sukcesu” przez różne organizacje. Przeszkolonych kilka tysięcy osób ( ministerstwa, struktury biznesowe, parlamentarne, samorządowe ). Wykreowanych kilkunastu kandydatów. Wielokrotnie powadziła ogólnopolskie fora, seminaria i konferencje ze środowiskami rządowymi, samorządowymi, biznesowymi i parlamentarnymi ( doświadczenie w reprezentowaniu ogólnopolskich stanowisk w Komisjach Sejmu i Senatu).

www.ekomorowska.pl

Projekt:,, Podniesienie poziomu i jakości nauczania języka angielskiego w szkołach podstawowych województwa łódzkiego” jest finansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

50


Pamięci Edwarda J.Piszka...

Edward John Piszek (1916-2004), syn polskich emigrantów, większą część swojego życia spędził w Filadelfii – tam, po skończeniu szkoły średniej zaczął pracować i jednocześnie studiować zarządzanie na Uniwersytecie Pennsylvania. Jak wiele lat później opisywał w swojej biografii, dzięki zwykłemu przypadkowi, odkrył metodę wytwarzania mrożonek rybnych, która pozwoliła mu na osiągniecie ogromnej fortuny w latach 60-tych ubiegłego stulecia. Opuszczając dom rodzinny nie tylko przestał mówić po polsku czy myśleć o kraju przodków – zaprzątnięty wielkim biznesem, właściwie, jak wielokrotnie później wspominał, nie zastanawiał się nad swoimi polskimi korzeniami. Jednak pewnego dnia, kiedy spotyka przedstawiciela organizacji charytatywnej CARE i dowiaduje się o akcji zwalczania epidemii gruźlicy w Polsce, w jednej chwili jego życie ulega zmianie i zostaje podporządkowane bezinteresownej idei niesienia pomocy Polsce, opartej na zasadach chrześcijańskiego braterstwa i solidarności. Dzieląc się, zawsze oczekiwał, że spotka się to ze zrozumieniem i współpracą. Piszek wielokrotnie podkreślał, że jego przedsięwzięcia nie odniosłyby sukcesu, gdyby nie zaangażowanie i kwalifikacje polskiej służby zdrowia w walce z gruźlicą, czy, wiele lat później, gdyby nie zapał polskich nauczycieli we wdrażaniu nowoczesnych metod nauczania języka angielskiego. Mówił o tym zawsze i wszędzie , obojętnie czy to był prezydent czy papież, czy po prostu przypadkowo spotkany człowiek na ulicy – z jednakowym zapałem i godnym podziwu patriotyzmem. Był dumny z zachodzących przemian politycznych i społecznych w Polsce w XX wieku: polska droga do demokracji, powstanie Solidarności, udział Polski w strukturach NATO i Unii Europejskiej, to wszystko było dla niego wielkim darem i nagrodą. Kiedy widział potrzebę, potrafił walczyć. Tak było w czasach zimnej wojny, kiedy Polska była przedmiotem niesmacznych żartów etnicznych w Ameryce. Jak wszystko co robił, zrobił to również z wielkim rozmachem – wykupił pierwsze strony w czołowych dziennikach amerykańskich i umieścił krótkie informacje o wielkich Polakach takich jak Mikołaj Kopernik, Józef Conrad czy Maria Skłodowska. Przypomniał Amerykanom, że Kościuszko i Pułaski to Polacy, że walczyli o wolność Stanów Zjednoczonych i że pochodzili z kraju, który istniał już od tysiąca lat. W 2000 roku, razem z przyjacielem, Stanem Musialem, przyjeżdża do Kutna. Witany przez tysiące młodych zawodników na stadionie Małej Ligi Baseballowej, któremu nadano jego imię, usłyszał z ust Stephena Keenera, prezesa międzynarodowej organizacji młodzieżowej skupiającej ponad trzy miliony zawodników i wolontariuszy, że jest nie tylko fundatorem i idolem tych młodych ludzi, usłyszał, że od tego momentu staje się ich mistrzem i wzorem do naśladowania. Uhonorowany najwyższymi odznaczeniami państwowymi szczególnie cenił jednak zaszczyt posiadania tytułu doktora honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego i

Projekt:,, Podniesienie poziomu i jakości nauczania języka angielskiego w szkołach podstawowych województwa łódzkiego” jest finansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

51


wywodzącej się jeszcze z czasów krakowskich przyjaźni, arcybiskupem, a później Papieżem, Janem Pawłem II.

początkowo z

Znany amerykański pisarz, James Michener, nota bene, autor powieści „Poland”, która powstała dzięki namowom Edwarda Piszka, tak pisał o swoim przyjacielu: „... to człowiek, który dzięki odwadze, inteligencji, wytrwałości i ciężkiej pracy – nie tylko zdobył wielki majątek, lecz także przemienił swoją egzystencję w najcenniejszy skarb: życie, które miało sens...”

Od Fundacji Edukacyjnej 4H w Polsce Edward Piszek, fundator krajowej Nagrody Kryształowej Koniczyny dla zasłużonych społeczników w pracy na rzecz edukacji wsi. Dzięki niemu, a obecnie rodzinie Edwarda Piszka co roku już od dziesięciu lat wartościowi i wyjątkowi ludzie zostają uhonorowani prestiżową nagrodą wręczaną na uroczystej gali w Warszawie.

Projekt:,, Podniesienie poziomu i jakości nauczania języka angielskiego w szkołach podstawowych województwa łódzkiego” jest finansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

52


Materiały konferencyjne 11.03.2010