Page 1

frettatiminn.is ritstjorn@frettatiminn.is auglysingar@frettatiminn.is 81. tölublað 7. árgangur

Föstudagur 25.11.2016 Bókaútgáfa er lífsháski Jóhann Páll, bókaútgefandi Íslands, lítur yfir vígvöllinn og 38 ferilinn

Gjafakort

Borgarleikhússins Gefðu töfrandi stund í jólagjöf!

Börn velja list 66

Miðasala | 568 8000 | borgarleikhus.is

Saga Steinþórs

Baráttukona með logandi hugsjónir Snædís Rán berst fyrir réttindum sinnum og bugast hvergi

Steinþór í Fræbblunum lést aðeins 27 ára gamall. Þura konan hans heldur minningu hans á lofti og um leið arfleifð pönksins.

amk fylgir Fréttatímanum

B R U T T Á L S F A Y A D I R Á F L K S C F A A L B Y R A U D T I T R Á F L K S C F A A L B B R U R T U T T Á K FRIDAY T L Á S L F S A F A Y A Y D A I R D I F R K F L C K S A C F L A A B L R B Y U R A U D T I T R Á F L K S C F A A L B B R U R T U T T Á K FRIDAY T L Á S L F S A F A Y A Y D A I R D I F R F L K S C F A A B L A C K börnLfæddust L B Y U RMinni R A U D T I eftir hrun T R Á F K S C BLACK F A A L B Y A R D I U R T R U F T T Á K T L C Á S L F S A F AFRIDAY Y A Y D A I R D I F R K F L C K S C F A A L B Y URBLA R A U D T I T R Á F L K S C F A A L B Y Allt að A R D I U R T R U F T T Á K T L C Á S L F S A F A Y A Y D A I R D I F R K F K % S C F A A L B Y R TURBLAC A U D T I T R Á F L K S C F A A L afsláttur B Y R U R T U T T Á T L CK FRIDA Á S L F S A F A Y A Y D A I R D I F R K F K S C F A A L B Y R TURBLAC A U D T I T R Á F L K S C F A A L B Y A C K F R I D A R I D A Y A F S L ÁT T U R I D A Y A F S L ÁT T U R F R K F C K S A C F L A A B L R B Y U R T A U D T I T R Á F L K S C F A A L B Y A R D I U R R T U F T T Á K T L C Á S A L F S A F A Y A Y D A I R D I F R K F K C F A A L B Y R A U TTURBLAC D T I T R Á F L K S C F A A L B Y A UR R T U T T Á T L Á S ACK FRID L F S A F A Y A Y D A I R D I F R K F C K A C F L A A B L R B Y U R T A U T D T I T R BLACK F Y AFSLÁ 14

2. HÆÐ - SMÁRALIND

Hrunið var svo streituvaldandi atburður að hann hafði afgerandi áhrif á meðgöngu kvenna og fósturvöxt. Aukning varð á meðgönguháþrýstingi og notkun á háþrýstingslækkandi lyfjum jókst um helming skömmu eftir hrun. Tekjuminni hópar voru viðkvæmari fyrir áhrifunum. Valur Grettisson valur@frettatiminn.is

Védís Helga Eiríksdóttir er doktor í lýðheilsuvísindum.

Þetta er meðal niðurstaðna í doktorsrannsókn Védísar Helgu Eiríksdóttur sem hún varði í vikunni. „Ég byrjaði að skoða þetta í meistaraverkefni mínu árið 2010,“ segir Védís Helga en hún skoðaði léttburafæðingar, fyrirburafæðingar og vaxtarskert börn í tengslum við efnahagshrunið. „Kenningin var sú að efnahagshrunið hefði haft áhrif á ófrískar konur, það er, að hrunið hafi verið svo streituvaldandi atburður að hann hafði líffræðileg áhrif á framvindu meðgöngunnar,“ útskýrir Védís Helga. Niðurstaða rannsóknar hennar leiddi í ljós að hrunið hafði töluverð áhrif á heilsu ófrískra kvenna.

„Merkilegast var kannski greinileg aukning á háþrýstingi, eða um 50% hækkun sé miðað við árin fyrir hrun,“ segir Védís og bætir við að samsvarandi hækkun hafi orðið í notkun á háþrýstingslækkandi lyfjum. „Og sú hækkun var bundin við fyrsta árið eftir hrunið,“ segir Védís. Hún segir áhrifin hafi verið greinilegri á meðal ófrískra kvenna sem eru hvað viðkvæmastar, eins konur yngri en 25 ára, og þær sem voru ekki í vinnu á þessum tíma. Atvinnustaða foreldra hafði einnig greinileg áhrif. „Þannig var stigvaxandi samband á milli léttburafæðinga og atvinnustigs foreldra. Ef eitt foreldri var án atvinnu, þá voru 60% meiri líkur á léttburafæðingu. Ef

báðir foreldrar voru atvinnulausir, þá voru enn meiri líkur á léttAY burafæðingu, eða um 140%,“ segir B LA C K FR ID A FS LÁ T T U R LÁ T T U R B LA C Y A Védís. ID FR K B LA C Y A FS T TAUY LÁID K FR A FS LÁ T T U R LÁ T T U R B LA C K FR ID A FR Aðspurð hverjarFRafleiðingarnar R ABYLAACFS K T T UID C K ID A Y C FS LÁ A LA LA FS B B A Y YLAAC B A A Y ID ID R A U FR FR geta verið fyrir börnin, segir VéID T K K T FR C C LÁ K LA B LA R B LA C T TAUYR ABFS LÁ T T U R fræðunum LÁID T TAU K FR LÁID ACFS K FR A FS dís aðA FS samkvæmt þáLÁ T T U R ABYLAACFS T T U R B LA UID FR T LÁ K T C K FR ID A Y C FS LÁ A LA LA FS B B A Y YLAA B A A Y ID ID R A U FR FR ID séu þessi börn í Rmeiri áhættu á T K K T FR C C LÁ K LA B LA B LA C TU T TAUYR ABFS LÁ Tsér LÁID T TAU K FR LÁID A FS K FR A FS LÁ T T U R LÁ T T U R B LAACFS að þróa með efnaskiptasjúkR ABYLAACFS UID FR T K T C K FR ID A Y C FS LÁ A LA LA FS B B LA A Y Y B A A R ID A Y T UID dóma, hjarta- og R æðasjúkdóma á C KT FR LALÁ B LA C K FR ID TU TAUYR ABFS R B LA C K FR LAACFS T T U ID T TA LÁ LÁ T T FR ID FS K LÁ LÁ A FR FS FS K A A C fullorðinsárum auk þess Asem Y þau TUR B R ABYLA T UID C KT FR LA C K FR IDvið LALÁ A Y A FS LÁ T K FR ID A Y ABFS ABYLA ID ID R U FR FR T eru líklegriBtil að Reiga taugaK K T C C LÁ LA LA B LA C T TAUYR ABFS LÁ T T U aðBstríða. LÁID TT K FR LÁID A FSraskanir K FR A FS LÁ T T U R LÁ T T U R B LAACFS fræðilegar R ABYLAACFS T UID C K FR ID A Y C KT FR FS LÁ A LA LA FS B B A Y A ABYL Y ID ID R A U FR FR ID T Niðurstaðan er sú að fleiri börn K K T FR C C LÁ K LA LA UR B T TAUYR ABFS U R B LA C LÁ T Teða LÁID TT K FR LÁID K FR fæddustA FS léttari voru Y A FS LÁ T T FS LÁ T T U R B LAACFS ID AvaxtarR ABYLAACFS T UID C K FR C KT FR LÁ A LA LA FS B B A Y A ABYL Y ID ID R A U FR FR ID T skert vegna áhrifa hrunsins á verðK K T FR C C LÁ K LA LA C B LA TTUR B T TAUYR ABFS LÁID T K FR LÁID A FS LÁ K FR A FS LÁ T T U R LÁ T T U R B LAACFS andi mæður. Lærdómurinn Y því, R ABYLAACFS UID C K FR ID A er C KT TFR FS LÁ A LA LA FS B B A Y A ABY Y ID ID R A U FR FR ID T K K að mati Védísar, sá að huga þurfi T FR C C LÁ K LA LA C B T TAUYR ABFS U R B LA LÁID K FR LÁIT A FS LÁ T T U Rhópum K FR B LAACFS vel að viðkvæmum þegar Y A FS LÁ T T R ABYLAACFS T UID C KT FR LA C K FR ID A K FR ID A Y A FS LÁ T T U R ID A Y ABFS LALÁ B ABY ID R U FR T K T hverskonar áföll eiga sér stað í FR C C LÁ K LA LA C TTUR B T TAUYR ABFS U R B LA ID T LÁ LÁ T FR FS FS K LÁ LÁ A A FR C FS FS K LA A A C B samfélaginu. R ABYLA T UID LÁ T T U R C K FR ID A Y C KT FR

iStore Kringlunni er viðurkenndur sölu- og dreifingaraðili DJI á Íslandi

DJI Batterí

25% afsláttur

60

LALÁ B LA A Y A FS Y ABFS R ABY T UID C KT FR LALÁ B LA C K FR ID LA C K FR ID A K FR T TAUYR ABFS LÁID LÁ A FS LÁ T T U R ID A Y A FS LÁ T T U R B T U R B LAACFS FS A AY T B LA C K FR B LA C K FR ID C K FR ID A ID A Y A FS LÁ FR K C LA LA B B Tilboðin gilda frá LÁ T T U R A FS LÁ T T U R A FS 25. til 28. nóvember

Phantom 3 advanced

Phantom 4

Phantom 3 Pro

Nú 99.990 kr.

Nú 149.990 kr.

Nú 129.990 kr.

Áður 124.990 kr.

Áður 169.990 kr.

Áður 149.990 kr.

KRINGLUNNI ISTORE.IS


2|

FRÉTTATÍMINN | Föstudagur 25. nóvember 2016

Árásarmaðurinn á Höfn hefði átt að vera í fangelsi Líkamsárás Maðurinn sem höfuðkúpubraut föður sinn á Höfn í Hornafirði fyrir viku hefði átt að sitja í fangelsi vegna annarra mála, en var á biðlista eftir fangelsisvist. Lögregla segir grafalvarlegt að tafir séu á að brotamönnum sé stungið inn. Íbúar á Höfn voru skíthræddir við árásarmanninn. Þóra Tómasdóttir thora@frettatiminn.is

Koma hefði mátt í veg fyrir líkamsárásina á Höfn í Hornafirði því árásarmaðurinn var nýlega dæmdur til tveggja mánaða fangelsisrefsingar fyrir önnur brot. Hann var á

Elís Kjartansson, lögreglufulltrúi á Suðurlandi, segir alvarlegt að dæmdum mönnum sé ekki stungið inn.

biðlista eftir fangelsisvist. Auk þess hefur hann verið ákærður fyrir fíkniefnaræktun og verður það mál tekið fyrir hjá héraðsdómi Austurlands. Maðurinn er 32 ára gamall og réðist lífshættulega að föður sínum þann 17. nóvember. Lögregla var kölluð að heimili feðganna á Höfn

í Hornafirði og var faðirinn þá svo illa leikinn eftir soninn að hann var fluttur til Reykjavíkur með þyrlu. Maðurinn hafði lamið föður sinn ítrekað í höfuðið svo höfuðkúpan brotnaði og tvísýnt er um sjón hans. Hann er þó ekki í lífshættu. Vegna áverkanna var faðirinn ekki í líkamlegu ástandi fyrir yfirheyrslu fyrr en í gær, en hún fór fram á Landspítalanum. Árásarmaðurinn gengst við brotunum og faðir hans hefur fengið skipaðan réttargæslumann til að gæta hagsmuna sinna, enda talið að um alvarlegt heimilisofbeldi sé að ræða.

Íbúar á Höfn lýsa í samtölum við Fréttatímann að mikil ógn hafi stafað af manninum, sérstaklega þegar hann var undir áhrifum vímuefna. Hann á áralanga sögu um ofbeldi, fíkniefni og þjófnað og hefur lögregla þurft að hafa afskipti af honum margoft. Samkvæmt heimildum Fréttatímans var manninum stungið inn á Litla-Hraun strax eftir árásina og hefur því formlega hafið afplánun á eldra máli. Hann bíður nú dómsmeðferðar á fíkniefnaræktun og auk þess má búast við að hann verði ákærður fyrir alvarlega líkamsárás á föður sinn.

Landhelgisgæslan þurfti að sækja föður árásarmannsins. Hann var höfuðkúpubrotinn eftir árásina. Mynd | LHG

„Það er grafalvarleg staða að fólk sé á biðlistum eftir afplánun. Bæði er það slæmt fyrir fólkið sjálft, að fá ekki að klára sín mál, og svo er það alvarlegt þegar um er að ræða brotamenn sem eru varasamir umhverfinu,“ segir Elís Kjartansson, lögreglufulltrúi rannsóknardeildar á Suðurlandi.

Leynd yfir fjárfestingum Kínverja í Vík í Mýrdal Viðskipti Xinglin Zu, sem vill byggja 100 herbergja hótel í Vík í Mýrdal, gefur ekki upp nöfn meðfjárfesta sinna og segir viðskiptin vera trúnaðarmál. Ferðaþjónustufyrirtækið, sem sækir um lóðina í Vík, var stofnað í fyrra en var með litlar tekjur. Ingi F. Vilhjálmsson ingi@frettatiminn.is

Óttarr Proppé segir ekkert hafa breyst á milli Viðreisnar og Bjartrar framtíðar. Mynd | Hari

Allsherjaþukl á þingi Stjórnmál Stjórnmálaforingjar reyna að finna flöt á samstarfi á milli flokka, en það glittir í stjórnarkreppu vegna tregðu við að mynda ríkisstjórn. „Ég hef ekki setið á neinum leynifundum,“ segir Óttarr Proppé, formaður Bjartrar framtíðar, en þreifingar voru á Alþingi í gær um myndun ríkisstjórnar eftir að það slitnaði upp úr viðræðum flokkanna fimm á miðvikudaginn. Þá herma heimildir að Framsókn sé algjörlega út úr myndinni þar sem Píratar hafa útilokað samstarf við flokkinn með afgerandi hætti. Það þýðir að möguleikunum fækkar verulega og snúið að mynda ríkisstjórn á vinstri vængnum. Eftir því var tekið að Benedikt Jóhannesson fór einn á fund með Katrínu Jakobsdóttur og tilkynnti

um að hann teldi ekki grundvöll fyrir samstarfi á miðvikudaginn en Óttar segir ekkert hafa breyst þeirra á milli. Nokkur óvissa ríkti á göngum Alþingis í gær, en Brynjar Níelsson, þingmaður Sjálfstæðisflokksins sagði um stöðuna í gær: „Það er allsherjarþukl í gangi.“ Formaður Samfylkingarinnar, Logi Einarsson, sagðist ekki hafa rætt við aðra formenn í gær og að hugmyndir um viðræður á milli VG, Sjálfstæðisflokks og Samfylkingarinnar væru lítið annað en hugmyndir á þessu stigi. Samkvæmt heimildum Fréttatímans stóð til að halda þingflokksfund í gærkvöldi hjá VG, þar sem næstu skref væru ákveðin. Meðal annars hvort það ætti að skila umboðinu. | vg

Djúsí Sushi HOT MAGURO RÚLLA Ljúffengar rækjur, gómsætur túnfiskur, mjúkt avókadó, spicy jalapeno mayo og kimchee ... fáránlega góð!

sushisamba.is

„Hvar fékkstu þessar upplýsingar? Þetta á að vera trúnaðarmál eins og er. Á þessu augnabliki vil ég ekkert segja um verkefnið,“ segir Xinglin Zu, kínverskur fjárfestir sem hefur verið búsettur á Íslandi um nokkurra ára skeið, sem hyggst reisa 100 herbergja hótel í Vík í Mýrdal. Xinglin rekur ferðaþjónustufyrirtæki á Íslandi sem heitir 9xing ehf. og hefur þetta fyrirtæki sótt um leyfi hjá bæjaryfirvöldum í Vík í Mýrdal til að reisa hótelið. Fréttastofa RÚV sagði frá því þriðjudaginn að umsókn um bygginguna hefði borist frá Xinglin. Fjárfestirinn vill ekki svara því hvort einhverjir aðrir séu með honum í fjárfestingunni. Bygging hótelsins mun kosta á bilinu einn til einn og hálfan milljarð króna ef af henni verður, að sögn Ásgeirs Magnússonar, sveitarstjóra í Vík í Mýrdal. „Hann segir í sinni umsókn að fleiri muni koma að þessu með honum í framhaldinu ef af verður. Mér dettur ekki í hug að hann taki þessa peninga undan koddanum.“ Ferðaþjónustufyrirtæki Xinglins var stofnað í fyrra en ekki var mikill rekstur í því það árið, samkvæmt ársreikningi þess. Fyrirtækið seldi þjónustu fyrir einungis 165 þúsund krónur og tapaði 178 þúsundum. Einu eignir félagsins voru rúmlega

Kínverskur fjárfestir, sem rekur ferðaþjónustufyrirtæki á Íslandi, vill byggja 100 herbergja hótel í Vík í Mýrdal. Fjárfestirinn vill ekki gefa upp hverjir standa að verkefninu með honum. Ásgeir Magnússon segir að bygging hótelsins sé hluti af mikilli uppbyggingu í Vík.

320 þúsund króna hlutafé og það skuldaði sjö þúsund krónur. Ljóst er að fyrirtækið hefur varla fjárhagslegt bolmagn, miðað við þessar tölur, til að ráðast í fjárfestingu í hóteli upp á einn til einn og hálfan milljarð króna. Mikil sprenging hefur orðið í komu kínverskra ferðamanna til Íslands á liðnum árum og fór fjöldi þeirra til dæmis úr rúmlega 26 þúsund árið 2014 og upp í tæplega 48 þúsund í fyrra og gæti Xinglin meðal annars verið að horfa til þessa.

Umsvif kínverska ríkisins á Íslandi hafa einnig aukist talsvert á liðnum árum og má meðal annars nefna fjárfestingu í nýju og miklu stærra sendiráði við Skúlagötu í Reykjavík sem vakti alþjóðlega athygli árið 2012. Sérfræðingur um málefni Grænlands, Damien Degeorges, spurði meðal annars að því í blaðinu International Herald Tribune hvort aukin umsvif Kína á Íslandi tengdust áhuga þeirra á að komast til áhrifa á Grænlandi og norðurslóðum og minntist hann á komu ísbrjótsins Snædrekans til Íslands um sumarið 2012. „Sveitarstjórn Víkur tók umsókn 9xing ehf. fyrir á fundi sínum á fimmtudaginn en Fréttatíminn fékk ekki upplýsingar um niðurstöðu fundarins áður en blaðið fór í prentun. “

Yfirgnæfandi líkur að saksóknari áfrýi sýknudómi Jóns Ásgeirs Dómsmál - Lárus Welding og Magnús Arnar dæmdir í Aurum­ málinu. 18 af 20 hrunmálum hefur verið áfrýjað til Hæstaréttar Íslands. Ingi F. Vilhjálmsson ingi@frettatiminn.is

Yfirgnæfandi líkur eru á því að sýknudómi yfir Jóni Ásgeiri Jóhannessyni í Aurum-málinu verði áfrýjað til Hæstaréttar Íslands. Í átján af þeim tuttugu málum sem embætti héraðssaksóknara, áður sérstaks saksóknara, hefur höfðað vegna efnahagsbrota sem tengdust hruninu hefur niðurstöðu héraðsdóms verið áfrýjað til Hæstaréttar. Dómur féll í málinu í gær, fimmtudag. Saksóknarinn í málinu, Ólafur Hauksson, krafðist fjögurra ára

Afar líklegt er að sýknudómi yfir Jóni Ásgeiri Jóhannessyni í Aurum-málinu verði áfrýjað til Hæstaréttar Íslands.

fangelsisvistar yfir Jóni Ásgeiri í málinu sem snýst um sex milljarða króna lánveitingu út úr Glitni um sumarið 2008. Lánið var notað til að kaupa bresku skartgripakeðjuna Aurum af eignarhaldsfélagi Pálma Haraldssonar, Fons ehf., og rann einn milljarður af peningunum til félags í eigu Jóns Ásgeirs. Jón Ás­geir var einn stærsti hluthafi Glitnis á þessum tíma og beitti hann áhrif-

um sínum innan bankans til að fá Lárus Welding bankastjóra til að veita lánið. Lárus Welding var hins vegar dæmdur í fangelsi í eitt ár í málinu sem og Magnús Arnar Arngrímsson, sem var framkvæmdastjóri fyrirtækjasviðs Glitnis, en hann hlaut tveggja ára dóm. Bjarni Jóhannesson var einnig sýknaður í málinu, eins og Jón Ásgeir. Ólafur Hauksson segir í samtali við Fréttatímann að hann geti ekki tjáð sig um hvort málinu verði áfrýjað þar sem embætti ríkissaksóknara taki ákvörðun um það. Hann vill heldur ekki tjá sig um dóminn í málinu almennt séð. Miðað við fyrri dóma í málum sem tengjast hruninu má hins vegar nánast fullyrða að því verði áfrýjað.


5 ára ábyrgð

Kósíhelgi í bústaðnum? Hoppaðu upp í Polo!

VW Polo frá aðeins

2.420.000 kr.

Það er sama hvert tilefnið er, það verður alltaf meira spennandi með Volkswagen Polo. Hann hefur þennan eiginleika að keyra þig áfram með hvað sem þér dettur í hug. Gefðu hugarfluginu lausan tauminn og hoppaðu upp í Polo. Ævintýrin bíða þín.

www.volkswagen.is

HEKLA · Laugavegi 170-174 · Reykjavík · Sími 590 5000 · hekla.is Höldur Akureyri · Bílasala Selfoss · Bílás Akranesi · HEKLA Reykjanesbæ


4|

FRÉTTATÍMINN | Föstudagur 25. nóvember 2016

Prima ehf reynir aftur við að byggja skóla Útboð Umdeilt byggingarverktakafyrirtæki, Prima ehf, er aftur með lægsta tilboð í útboði Reykjavíkurborgar í gríðarlega stóra framkvæmd við byggingu nýs skóla í Úlfarsárdal. Fyrra tilboð fyrirtækisins þótti grunsamlega lágt og samkeppnisaðilar saka fyrirtækið um undirboð. Reykjavíkurborg hyggst ráðast í framkvæmd í Úlfarsárdal og leitar nú að verktakafyrirtækjum til að byggja þar nýja byggingu fyrir Dalsskóla. Útboð var haldið fyrir nokkrum vikum og þótti bæði fulltrúum Reykja-

víkurborgar og samkeppnisaðilum boð Prima ehf vera grunsamlega lágt. Það nam 79% af kostnaðaráætlun framkvæmdarinnar. Ámundi V. Brynjólfsson, á viðhalds- og framkvæmdasviði, sagði þá að boðið hefði kallað á sérstaka skoðun vegna þess hve lágt það var, en vegna formgalla á útboðinu þurfti að kalla aftur eftir tilboðum í verkið. Þá var skilmálum breytt og krafist meiri reynslu af fyrirtækjum sem vildu spreyta sig. Prima ehf hefur ekki verið í neinum stórum byggingaframkvæmdum á undanförnum árum. Fresturinn fyrir ný tilboð í skólabygginguna rann út í gær,

fimmtudag, og var þá Prima ehf aftur með lægsta boð. Í þetta sinn nam það 87% af kostnaðaráætlun. Prima ehf hefur sterk tengsl við verktakafyrirtækið Brotafl. Brotafl átti langlægsta tilboðið í verkhluta nýs Icelandair hótels við Landsímareitinn sem gert var á árinu. Verkfræðistofan Efla annaðist útboð verksins í apríl og áætlaði kostnaðinn 92 milljónir króna. Tilboð Brotafls var 59 milljónir eða 65% af kostnaðaráætlun. Sama dag og tilboðið var gert var Sigurjón G. Halldórsson, forsprakki Brotafls, hnepptur í gæsluvarðhald

Verktakafyrirtækið Prima spratt upp á grunni lokunar Brotafls. Mynd | Rut

grunaður um stórfelld skattalagabrot. Á meðan hann var í varðhaldi tók bróðir hans, Guðjón Júlíus Halldórsson, við stjórnarformennsku í fyrirtækinu Prima ehf, og tók yfir verkefni Brotafls. Prima ehf var gamalt fyrirtæki sem hafði ekki verið starfandi í mörg ár. Starfsmenn Brotafls voru ráðnir til Prima og héldu áfram sömu vinnu. Verkstjóri Brotafls, Ómar Rafnsson, stýrði framkvæmdunum fyrir hönd Prima. Héraðssaksóknari fer enn með rannsókn á Brotaflsmálinu en ekki hefur verið tekin ákvörðun um hvort gefin verði út ákæra. | þt

Eiríkur Fannar sakaður um áreitni úr fangelsinu José Alves, nýdoktor við Rannsóknasetur Háskóla Íslands á Suðurlandi,

Þrautseigja fugla á hreiðri dregur úr afráni „Einn orkufrekasti og hættulegasti tíminn í lífsferli fuglanna er álegan, tímabilið þar sem legið er á eggjum. Á þeim tíma eru fuglar bundnir við jörðina og geta ekki étið á meðan. Hjá tegundum þar sem báðir foreldrar liggja á eggjum getur skipt miklu fyrir afkomu unganna hvernig álegutíma foreldra er skipt.“ Þetta segir José Alves, nýdoktor við Rannsóknasetur Háskóla Íslands á Suðurlandi, en hann er einn meðhöfunda að grein sem birtist í Nature í dag. Tímaritið Nature er meðal allra virtustu tímarita sinnar tegundar í heiminum en það kemur út vikulega og hefur raunvísindi í háskerpu.

„Hins vegar virðist mismunandi hætta á afráni skýra mun á álegumynstri milli tegunda,“ segir José og bætir við að tegundir sem reiði sig á felubúning, t.d. rauðbrystingur, sitji fastar á og lengur í einu. „Þær eiga á hættu að koma upp um staðsetningu hreiðursins þegar foreldrar hafa vaktaskipti og því getur það minnkað líkur á afráni að sitja sem fastast á hreiðrinu. Tegundir sem sjást vel þar sem þær liggja á hreiðri og ráðast að auki á afræningja, eins og t.d. tjaldur og spói, skipta hins vegar oftar um hlutverk þar sem það hefur lítið gildi að minnka virkni við hreiður.“

Sjávarútvegsmál

Hluthafar Gunnvarar tóku 175 milljóna arð Útgerðarfyrirtækið Hraðfrystihúsið-Gunnvör í Hnífsdal borgaði út 175 milljóna króna arð til hluthafa sinna í fyrra. Þetta kemur fram í ársreikningi félagsins sem nýlega var skilað til ársreikningaskrár Ríkisskattstjóra. Stærsti hluthafi fyrirtækisins er fyrirtækið Ísfirsk fjárfesting sem er í eigu Ingu Steinunnar Ólafsdóttur og Kristjáns Jóhannssonar. Framkvæmdastjóri Gunnvarar er Einar Valur Kristjánsson sem jafnframt er einn stærsti hluthafi þess. Gunnvör er tíunda stærsta útgerðarfyrirtæki landsins og er meðal hluthafa Morgunblaðsins. | ifv

Djúsí Sushi VOLCANO RÚLLA Gómsæt ebi rækja, aspas, ferskur vorlaukur, masago og spicy mayo ... hrikalega góð!

sushisamba.is

Lögreglumál Eiríkur Fannar Traustason er sagður hafa áreitt konu ítrekað úr fangelsinu, áður en hann fékk umdeilt leyfi frá afplánun vegna sérstakra fjölskylduaðstæðna. Ekki fæst uppgefið hvort fangelsisyfirvöld höfðu vitneskju um áreitið. 15 ára stúlka kærði Eirík Fannar fyrir nauðgun í haust en málið var óklárað í kerfinu þegar fangelsisyfirvöld veittu honum leyfi frá afplánun á nauðgunardómi. Þóra Tómasdóttir thora@frettatiminn.is

Fréttatíminn hefur heimildir fyrir því að Eiríkur Fannar Traustason hafi áreitt konu ítrekað úr fangelsinu, áður en hann fékk sérstakt leyfi frá afplánun vegna fjölskylduaðstæðna. Ekki er vitað hvort fangelsyfirvöldum var kunnugt um áreitið, en það ku hafa verið ógnandi. Eiríkur Fannar hlaut fimm ára fangelsisdóm í Hæstarétti í byrjun júní fyrir grófa nauðgun í Hrísey. Hann fór inn í tjald hjá 17 ára gamalli stúlku, ýtti höfði hennar ítrekað niður í svefnpoka hennar, hótaði að drepa hana og sló hana í höfuð og líkama. Stúlkan var franskur ferðlangur en hún var ein á ferðalagi um Ísland á reiðhjóli sínu. Eiríkur Fannar játaði brot sín fyrir dómi og samþykkti bótaskyldu. Honum var gert að greiða stúlkunni 1,6 milljónir í miskabætur. Dómurinn mat Páll Winkel fangelsismálastjóri segir að aðeins sé samþykkt hlé á afplánun fanga þegar um alvarlegar aðstæður er að ræða.

Eiríkur Fannar er sagður hafa áreitt konu á meðan hann afplánaði dóm fyrir nauðgun. Hann er nú í umdeildu leyfi. Mynd | Rut

brot Eiríks „mjög alvarlegt.“ Auk þess kærði fimmtán ára gömul stelpa hann fyrir nauðgun í haust. Málið er á borði héraðssaksóknara Reykjavíkur en stúlkan kærði málið hjá Lögreglustjóranum á Norðurlandi eystra í sumar. Barnavernd og Barnahús hafa sömuleiðis komið að málinu. Meðferð þessa máls var ekki lokið þegar Eiríkur Fannar fékk að fara í sérstakt tímabundið leyfi úr fangelsinu vegna alvarlega veikinda nýfæddra barna sinna. Hann gengur enn laus og er nú kominn til Akureyrar ásamt fjölskyldu sinni. Leyfið hefur verið gagnrýnt harkalega og þykir fordæmalaust. Helga Vala Helgadóttir héraðsdómslögmaður sagði við RÚV að allt liti út fyrir að fangelsismálayfirvöld hefðu gert mistök

þegar leyfið var veitt, í ljósi þess að hann sætir annarri rannsókn fyrir kynferðisbrot gegn barni. Arnbjörg Sigurðardóttir, réttargæslumaður stúlkunnar, sagði það hafa komið sér mjög á óvart hversu opin heimild fangelsismálayfirvalda sé, til þess að gera hlé á afplánun fanga. Hún sagði einnig að horfa verði á eðli þeirra brota sem fangar sitji inni fyrir, þegar þeim er veitt hlé frá afplánun, og lögunum sé verulega ábótavant. Ekki náðist í Páll Winkel fangelsismálastjóra við vinnslu fréttarinnar en hann hefur sagt í fjölmiðlum áður að í þeim tilvikum, sem hlé á afplánun fanga er samþykkt, séu aðstæður viðkomandi mjög alvarlegar. Slíkt sé aðeins gert í undantekningartilvikum.

Hafnfirðingar vilja eignast skólabyggingarnar Viðskipti „Þessar viðræður eru enn í gangi,“ segir Haraldur L. Haraldsson, bæjarstjóri Hafnarfjarðar, en ranghermt var í blaðinu í gær að samningaviðræður, á milli Hafnarfjarðarbæjar og FM húsa vegna rekstrarkostnaðar á skólabyggingu í eigu félagsins, hefðu ekki tekist. Haraldur segir fyrirhugaða sölu á þremur skólabyggingum í Hafnarfirði ekki setja þessar viðræður í uppnám en Fréttatíminn greindi frá því í gær að FM hús ætla að selja skólabyggingar í Garðabæ og Hafnarfirði til fasteignafélagsins Regins og tryggingafélagsins VÍS fyrir 3,7 milljarða króna. Á meðal eigna er Áslandsskóli og tveir leikskólar. Haraldur sagði í samtali við

Fréttatímann í gær að ákvörðunin kæmi sér á óvart, en bærinn hefur unnið að því að semja við FM hús um að lækka rekstrarkostnað vegna samningsins og eru þær samningaviðræður byggðar á endurskoðunarákvæði í samningi, að sögn Haralds. „Markmiðið er að eignast þessi hús,“ segir Haraldur svo, en samningur vegna húsanna var gerður í tíð meirihluta Sjálfstæðisflokksins árið 2000. Fréttatíminn biðst afsökunar á rangfærslum varðandi samningaviðræðurnar. | vg Haraldur L. Haraldsson, bæjarstjóri Hafnarfjarðar, segir samningaviðræður enn í gangi á milli FM húsa og Hafnarfjarðarbæjar.


ÞÚ FINNUR RÉTTA RÚMIÐ HJÁ OKKUR

BARA Í DAG

FÖSTUDAGINN 25. N Ó V E M B E R

O P I Ð T I L K L . 2 2 .00

K C A BL

Y A D I FR TUR

T Á L S F A 25% * M U R Ö V M ÖLLU

AF

* Gildir ekki ofan á önnur tilboð, t.d. ef vara er fyrir á jólaverði eða -tilboði FA X A F E N I 5 Reykjavík 588 8477

DA L S B R AU T 1 Akureyri 588 1100

S KE I Ð I 1 Ísafirði 456 4566

A F G R E I Ð S LU T Í M I Allar verslanir opnar til kl. 22.00 í kvöld www.betrabak.is


6|

FRÉTTATÍMINN | Föstudagur 25. nóvember 2016

Fjármagnstekjuskattur

Írland  Frakkland  Danmörk  Kanada  Kórea  Ísrael  Bretland  Svíþjóð  Finnland  Noregur  Bandaríkin  Portúgal  Ástralía  Belgía  Þýskaland  Ítalía  Austurríki  Holland 

51.0% 44.0% 42.0% 39.3% 35.4% 32.0% 30.6% 30.0% 28.9% 28.8% 28.5% 28.0% 27.1% 27.0% 26.4% 26.0% 25.0% 25.0%

Slóvenía  25.0% Spánn  23.0% Sviss  21.1% Chile  21.1% Japan  20.3% ÍSLAND  20.0% Lúxemborg  20.0% Pólland  19.0% Tyrkland  17.5% Mexíkó  17.1% Tékkland  15.0% Ungverjaland  15.0% Grikkland  10.0% Lettland  10.0% Nýja Sjáland  9.9% Eistland  0.0% Slóvakía  0.0%

Lágur fjármagnstekjuskattur á Íslandi Skattar Þrátt fyrir hækkun fjármagnstekjuskatts eftir Hrun er þessi skattur með lægra móti á Íslandi í samanburði við lönd Efnahags- og framfarastofnunarinnar, OECD. Ekkert land Vestur-Evrópu innheimtir lægra hlutfall fjármagsntekna en Ísland. Þótt samanburður á skattprósentunni gefi ekki fullkomna mynd á skattheimtu milli landa má vera ljóst að fjármagnseigendur á Íslandi Fjármagnstekjuskattur í löndum OECD. Skattprósentan er í lægra meðaltali á Íslandi. Ekkert Vestur-Evrópuland er með lægri skattprósentu en Ísland.

búa ekki við harða skattheimtu. Þvert á móti sést af samanburðinum að skattheimtan á Íslandi er veik, líkari því sem finna má í löndum Austur-Evrópu en í nágrannalöndum Íslands. Ef við berum okkur saman við Norðurlöndin þá er skattprósentan 28,8 prósent í Noregi, 28,9 prósent í Finnlandi, 30 prósent í Svíþjóð og 42 prósent í Danmörku, jafn há skatti á launatekjur. Útreikningurinn er ekki fullkomlega sambærilegur milli landa og misjafnt hvernig frádráttur kostnaðar og verðbólgu spilar á móti skattprósentunni. Eftir sem áður er ljóst að skattheimta á

BLACK FRIDAY

25% AFSLÁTTUR

AF ÖLLUM VÖRUM* EINUNGIS Í DAG REYKJAVÍK – AKUREYRI – ÍSAFJÖRÐUR

OPIÐ TIL KL. 22.00

&

* Gildir ekki ofan á önnur tilboð, t.d. ef vara er fyrir á jólaverði eða -tilboði og ekki af Skovby

BLACK FRIDAY EXTRA AF VÖLDUM VÖRUM

BLACK FRIDAY

EXTRA

NATUZZI EDITIONS

B940 vandaður tungusófi. Hægri eða vinstri tunga.Svart vandað leður. Stærð: 310 x 160 x 97 cm

FREYJA

Borðstofustóll, svart PU leður með viðarfótum. BLACK FRIDAY

EXTRA

50% AFSLÁTTUR

17.490 kr. 24.990 kr.

www.husgagnahollin.is 558 1100

50% AFSLÁTTUR

474.995 kr. 949.990 kr. LIF

Borðstofustóll. Grátt stungið áklæði. BLACK FRIDAY

EXTRA

50% AFSLÁTTUR

9.995 kr. 19.990 kr.

Íslandi á fjármagnstekjur er veikari en á Norðurlöndunum. Fyrir Hrun var fjarmagnstekjuskattur aðeins 10 prósent. Það var vinstri stjórn Jóhönnu Sigurðardóttur sem hækkaði skattprósentuna upp í 20 prósent. Sú ákvörðun var mjög í takt við það sem gerðist í öðrum löndum. Það var einn af lærdómum Hrunsins að skattaafslættir til efnafólks og fyrirtækja grófu undan samfélögunum. Meðal landa sem hækkuðu skattprósentu fjármagnstekjuskatt meira en Íslendingar frá 2008 má nefna Kanada, Frakkland, Ítalíu, Belgíu og Japan. | gse

Tekjuskattur fyrirtækja

Meginástæða þess að Viðreisn treysti sér ekki í frekara samtal við VG, Samfylkingu og Pírata var ótti við skattahækkanir. Benedikt Jóhannesson, formaður Viðreisnar, tók undir með þingmönnum flokksins sem höfðu lýst því yfir að Viðreisn gæti ekki kyngt umtalsverður skattahækkunum. Mynd | Hari

Skattar á fyrirtæki eru lágir á Íslandi Skattar Þar sem fráfarandi ríkisstjórnarflokkar gengu á síðustu vikum fyrir kosningar frá lögum og samningum sem auka útgjöld ríkissjóðs um mörg þúsund milljónir er ljóst að svigrúm til aðkallandi innviðauppbyggingar í heilbrigðs-, mennta- og velferðarkerfi er minna en látið var í veðri vaka í kosningabaráttunni. Af þeim sökum urðu skattamál helsta umfjöllunarefnið í stjórnarmyndunarviðræðunum, mál sem voru lítið sem ekkert rædd í kosningabaráttunni. Gunnar Smári Egilsson gunnarsmari@frettatiminn.is

Til að mæta vaxandi kröfum landsmanna um aukin framlög til heilbrigðismála og uppbyggingu innviða víða um samfélagið þarf að fjármagna þær. Ríkið hefur ýmsar leiðir til að útvega sér fé. Það getur hækkað skatta, tekið lán eða selt eignir. Skatta er hægt að hækka beint með hækkun skattprósentunnar eða óbeint með því að hleypa verðbólgu gegnum hagkerfið án þess að breyta skattprósentum, persónuafslætti og öðrum viðmiðunum í takt við hækkun launa. Þetta er algengasta leið ríkisstjórna til tekjuöflunar, einskonar hljóðlaus hækkun. Slík hljóðlaus hækkun skatta leggst ætíð verst á þá sem hafa lægri meðallaun og lægstu laun. Persónuafsláttur og bætur sem verja hina lægst launuðu fyrir óhóflegri skattheimtu hrörna og veikjast. Lítil stemming fyrir sölu eigna Þar sem lítil stemning er fyrir aukinni skuldasöfnun ríkissjóðs og í raun eru fáir kostir um stórfellda sölu á ríkiseignum. Bæði er að eignasala nýtur ekki mikils stuðnings úti í samfélaginu og það eru fáir kaupendur sem hafa bolmagn til að kaupa dýrar eignir. Þótt það skorti svo sem ekki stöndugt fólk á Íslandi eru hér ekki margir aðil-

ar sem ráða við að fjármagna kaup á ríkisbönkum eða Landsvirkjun. Nema lífeyrissjóðirnir. En fjárfestingar þeirra innanlands eru þegar komnar upp að þolmörkum. Bæði vegna stærðar þeirra í íslensku atvinnulífi og hagkerfi og eins vegna þess að til lengri tíma er sjóðunum hagkvæmara að fjárfesta erlendis og öruggara fyrir hagkerfið sem heild. Sérstakt skattkerfi Eftir skattalækkanir á fyrirtæki og efnafólk á Davíðstímanum svokallaða varð íslenska skattkerfið nokkuð sérstakt og ólíkt því sem tíðkaðist í þeim löndum sem við bárum okkur helst saman við. Skattar á fyrirtæki og fjármagn og var með því lægsta sem þekktist í okkar heimshluta á meðan skattar á launafólk héldust í námunda við það sem launafólk í næstu löndum borgaði. Í sumum tilfellum hærri, ekki síst ef tekið er tillit til vægi lífeyrissjóðsiðgjalda, sem eru miklum mun hærri á Íslandi en annars staðar og standa undir lífeyriskostnaði sem víða er að nokkru eða miklu leyti greiddur af skattfé. Annað einkenni íslenska kerfisins er hversu óbeinir skattar eru háir. Hér vegur virðisaukaskattur og aðrir slíkir skattar þungt á meðan beinir skattar vega minna. Þetta hefur ýmsar afleiðingar. Til dæmis þær að tekjujöfnunaráhrif skattkerfisins eru hér lítil og minni en víðast í nágrenni við okkur. Ekki sleppt og haldið Vegna byrða launþega af lífeyrisiðgjöldum og þar sem skattprósentan á launatekjur er hér há og almenn skattbyrði á launafólk viðlíka há eða hærri en í nágrannalöndunum er ekkert svigrúm til að hækka almennan tekjuskatt. Svigrúmið er hins vegar miklum mun meira þegar kemur að sköttum á fyrirtæki, fjármagnstekjur og hæstu launatekjur. Á þessum sviðum

Bandaríkin  38.9% Frakkland  34.4% Belgía  34.0% Ítalía  31.3% Þýskaland  30.2% Ástralía  30.0% Japan  30.0% Mexíkó  30.0% Portúgal  29.5% Lúxemborg  29.2% Grikkland  29.0% Nýja Sjáland 28.0% Kanada  26.7% Austurríki  25.0% Ísrael  25.0% Holland  25.0% Noregur  25.0% Spánn  25.0% Kórea  24.2% Chile  24.0% Danmörk  22.0% Slóvakía  22.0% Svíþjóð  22.0% Sviss  21.2% Eistland  20.0% Finnland  20.0% ÍSLAND  20.0% Tyrkland  20.0% Bretland  20.0% Tékkland  19.0% Ungverjaland  19.0% Pólland  19.0% Slóvenía  17.0% Lettland  15.0% Írland  12.5% Fyrirtækjaskattar eru enn lágir á Íslandi þótt skattprósentan hafi verið hækkuð úr 15 prósentum í 20 prósent af ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur 2009. Skattprósentan er ekki lægri í okkar heimshluta ef undan er skilið Írland, sem stendur nú í deilum við Evrópusambandið og OECD vegna undirboða á sköttum til fyrirtækja. Ef Írar hækka ekki skatta á fyrirtæki eiga þeir á hættu að Írland verði skilgreint sem aflandseyja. Skattprósentan er sú sama á Íslandi og á Bretlandi og í Finnlandi, eilítið lægri en í Danmörku og Svíþjóð og nokkuð lægri en í Noregi og Hollandi of miklum mun lægri en í Bandaríkjunum, Frakklandi, Þýskalandi og Kanada. Svo dæmi séu tekin. Það voru fleiri þjóðir en Íslendingar sem hækkuðu skattprósentu tekjuskatts fyrirtækja eftir Hrun; til dæmis Þýskaland, Sviss, Kanada og Bandaríkin. Á móti kemur að nokkur lönd lækkuðu skatta á fyrirtækja í anda efnahagsstefnu, sem boðar að slíkt muni efla atvinnulíf og hagvöxt. Það voru hins vegar lönd þar sem skattprósentan var 25 til 30 prósent, langt fyrir ofan þau 20 prósent sem Íslendingar innheimta af fyrirtækjum í dag.

innheimta íslensk stjórnvöld lægri skatt en víðast hvar í nágrannalöndunum. Kannski má segja að þetta sé klemman sem íslensk stjórnvöld eru í. Það er vaxandi krafa um það í samfélaginu að grunnkerfi samfélagsins verði svipuð og í nágrannalöndum okkar; heilbrigðis-, menntaog velferðarkerfi. Krafan fyrir Hrun snerist hins vegar um að skapa íslenskum fyrirtækjum og eigendum þeirra jafngóðar aðstæður og helst betri en í nágrannalöndunum. Með því að létta skattbyrðunum af fyrirtækjum og efnafólki grefst hins vegar undan grunnkerfunum. Það er ekki hægt að byggja þau upp svo þau verði lík því sem þekkist í næstu löndum nema aðlaga skattkerfið að því sem aðrar þjóðir búa við.


NÝTTU TÆKIFÆRIÐ Komdu í Dorma SMÁRATORG HOLTAGARÐAR AKUREYRI ÍSAFJÖRÐUR

Black

Friday 25%

afsláttur af öllum vörum* Spring Air

BARA EINU SINNI Á ÁRI Í DAG 25. NÓVEMBER

REGENCY

OPIÐ TIL 22.00 *G ildi

ði.

re

kki

ofa

ön

nu

r ti

lbo

ð

a var f e .

e

t.d

Sængurföt frá Nordicform MIKIÐ ÚRVAL – FRÁBÆRT VERÐ Afgreiðslutími Föstudagurinn 27. nóvember opið til kl. 22.00 www.dorma.is

Holtagörðum, Reykjavík 512 6800 Smáratorgi, Kópavogi 512 6800

ri r fy

Dalsbraut 1, Akureyri 558 1100 Skeiði 1, Ísafirði 456 4566

lbo lati


Black Verð frá: 34.990

Apple Watch ólar

Birt með fyrirvara um prentvillur og verðbreytingar.

20% AFSLÁTTUR

BEATS - Heyrnartól og hátalarar

25% AFSLÁTTUR

VIFA - Þráðlausir hátalarar

30% AFSLÁTTUR

Dönsk hönnun, frábær hljómur

WITHINGS - Ýmsar heilsuvörur

MOPHIE- Hleðslurafhlöður

SKULLCANDY - Heyrnartól

Vog, blóðþrýstingsmælir ofl.

Ýmsar gerðir og stærðir

Frábært úrval

30% AFSLÁTTUR

B&W T7 - Þráðlaus hátalari

30% AFSLÁTTUR Verð 39.990

30% AFSLÁTTUR

BE-EZ - Fartölvu hulstur

50% AFSLÁTTUR Verð 6.990

30% AFSLÁTTUR

TYLT - Hleðslu hulstur

40% AFSLÁTTUR


Friday TILBOÐ

iPad Pro 9.7” 32GB

MacBook Air 11” 128GB

Fullt verð: 99.990

Fullt verð: 159.990

Verð: 79.990 - 15 stk

Verð: 99.990 - 8 stk

ATH: vara aðeins til í verslun Laugavegi

Þráðlausir hátalarar

LIBRATONE TOO

LIBRATONE ONE

LIBRATONE ZIPP

Verð áður: 22.990

Verð áður: 29.990

Verð áður: 39.990

Verð: 16.990

Verð: 19.990

Verð: 29.990

KNOMO - Kinsale

KNOMO - Kobe

KNOMO - Osaka

KNOMO - Molton

60% AFSLÁTTUR

60% AFSLÁTTUR

60% AFSLÁTTUR

60% AFSLÁTTUR

Fartölvutaska 13”

Fartölvutaska 15”

Fartölvutaska 15”

Fartölvutaska 12”


10 |

FRÉTTATÍMINN | Föstudagur 25. nóvember 2016

Ríkisbankinn varð af sextán milljörðum vegna mistaka

Skýrsla Ríkisendurskoðunar um eignasölu Landsbankans sýnir hvernig bankinn varð af miklum peningum með því að brjóta eigin vinnureglur og selja fyrirtæki bak við luktar dyr. Bankinn seldi fyrirtæki ítrekað á undirverði til fyrirfram valinna fjárfesta í stað þess að leita tilboða á markaði. Borgunarmálið er bara eitt dæmi um slíkt en er ekki stærsta málið í krónum talið. Ingi F. Vilhjálmsson ingi@frettatiminn.is

Ríkisbankinn Landsbankinn seldi hlut í nokkrum fyrirtækjum fyrir að minnsta kosti rúmlega 16 milljörðum króna minna en bankinn hefði átt að fá fyrir þessi hlutabréf ef bréfin hefðu verið seld miðað við raunverulegt verðmæti þeirra. Þetta má lesa út úr skýrslu Ríkisendurskoðunar um sölu Landsbankans á hlutabréfum í fyrirtækjunum Icelandic Group, Promens, Borgun og Framtakssjóði Íslands á árunum 2010 til 2014 sem kom út í vikunni. Í öllum tilfellum var um lokað söluferli að ræða þar sem hlutabréfin voru ekki boðin upp á markaði með opnum hætti til að tryggja að hæsta mögulega verð fengist fyrir hlutabréfin. Ríkisendurskoðun gagnrýn-

ir Landsbankann harðlega fyrir að hafa ekki fylgt reglum um „opið og gagnsætt“ söluferli í viðskiptum með ríkisfyrirtæki á þessum árum. Rúmur helmingur af verðmætinu Þó að mest hafi verið fjallað opinberlega um sölu Landsbankans á ríf lega 31 prósenta hlut sínum í greiðslukortafyrirtækinu Borgun árið 2014 þá var það sala Landsbankans á hlutabréfum í fisksölufyrirtækinu Icelandic Group þar sem bankinn varð af mestu fé miðað við verðmæti hlutabréfanna í fyrirtækinu. Bankinn seldi Framtakssjóði Íslands, fjárfestingarsjóðs lífeyrissjóðanna, hlutabréf sín í Icelandic Group fyrir 13,9 milljarða

Landsbankinn seldi fisksölufyrirtækið Icelandic Group á 11,8 milljörðum krónum lægra verði en bankinn hefði átt að fá fyrir fyrirtækið árið 2010.

Undirverð í eignasölu Landsbankans Landsbankinn hefði átt að fá minnst 11.8 milljörðum króna meira fyrir Icelandic Group árið 2010 miðað verðmæti hlutafjár fyrirtækisins. Landsbankinn varð af 10 milljónum evra, um 1535 milljónum króna, við söluna á hlutabréfunum í Promens til Framtakssjóðs Íslands árið 2011 miðað við verðmæti hlutabréfa í fyrirtækinu. Landsbankinn tók ekki tillit til rúmlega 1930 milljóna króna óbeins hlutar síns í Visa Europe, vegna mistaka við söluna á hlutabréfum sínum í Borgun árið 2014. Hlutur Borgunar í fyrirtækinu var 6.2 milljarða króna virði. Landsbankinn seldi hlutabréf sín í Framtakssjóði Íslands fyrir 1 milljarði króna minna en bankinn sjálfur hafði verðmetið hlutinn á. Bankinn óskaði ekki eftir öðrum tilboðum til að reyna að fá hærra verð fyrir bréfin.

króna um sumarið 2010 þrátt fyrir að bókfært eigið fé félagsins – eignir mínus skuldir – hefði verið 25,7 milljarðar króna. Mismunurinn nam því 11,8 milljörðum króna. Ríkisendurskoðun segir að eðlilegt hefði verið að selja fyrirtækið fyrir 25 milljarða króna á þessum tíma: „Hvernig sem á málið er litið lágu mikil verðmæti í Icelandic Group á þessum tíma og því virðist engin ástæða hafa verið til að selja félagið fyrir lægra verð en bókfært eigið fé þess í ársbyrjun 2010, þ.e. 143 m. evrur (25,7 ma.kr.).“ Einungis eitt verðmat Ríkisendurskoðun gagnrýnir að sala fyrirtækisins byggði aðeins á einu verðmati sem Vestia, fyrirtækið sem hélt utan um hlutabréfin í Icelandic Group fyrir Landsbankann, vann fyrir bankann. „Stofnunin óskaði m.a. eftir gögnum


MIÐ

R U T NÆ

D N LÍ LA

N G ESI

EG V A UG

G

N U N OP

R Á R LE

& 6 7 I1

I G R TO

FÖSTUDAGINN 25. NÓVEMBER 30% AFSLÁTTUR AF ÖLLUM VÖRUM 40% AFSLÁTTUR AF JÓLAVÖRUM

Gildir í öllum verslunum Lín Design, Laugavegi, Glerártorgi, Kringlunni og vefverslun lindesign.is. Til að virkja afslátt í vefverslun þarf að nota kóða “LD”.

Opið til miðnættis á Laugavegi og Glerártorgi Opið til 19:00 í Kringlunni

Gildir fram á sunnudag

LAUGAVEGI 176 | GLERÁRTORGI | KRINGLAN | LINDESIGN.IS


12 |

FRÉTTATÍMINN | Föstudagur 25. nóvember 2016

WOW! Fjólublár föstudagur ! KÖ B E N

frá

7.999 kr. Tímabil: desember 2016 - mars 2017 Gagnrýni Ríkisendurskoðunar á eignasölu Landsbankans, sem Steinþór Pálsson stýrir, er hörð og afdráttarlaus. Bankinn varð af miklum fjármunum, að minnsta kosti um sextán milljörðum króna, með því að selja eignir bak við luktar dyr.

L ON D O N

frá

6.999 kr. Tímabil: febrúar - ma í 2017

BR I S TO L

frá

7.999 kr. Tímabil: desember 2016 - febrúar 2017

E D I N B O RG

frá

7.999 kr. Tímabil: desember 2016 - mars 2017

DU B L I N

frá

9.999 kr. Tímabil: janúar - maí 2017

Fáðu enn lægra verð!

20% afsláttur TIL ALLRA WOWFANGASTAÐA

*Verð miðast við flug aðra leið með sköttum ef greitt er með Netgíró.

um það hvernig Landsbankinn hefði verðmetið félagið fyrir söluna og fékk í hendur það verðmat sem framkvæmdastjóri Vestia kynnti fyrir stjórn þess félags með minnisblaði frá 9. júní 2010. Annað verðmat lá ekki fyrir. Einungis ein aðferð var notuð við gerð verðmatsins, þ.e. núvirt áætlað sjóðstreymi samstæðunnar (e. Discounted Cash Flow), og var það í samræmi við starfsreglur Vestia frá 2009. Niðurstaða þess mats var sú að heildarvirði hlutafjárins væri 66 m. evra (10,3 ma.kr.).“ Þá voru aðrar eignir Vestia, meðal annars hlutabréf í Húsasmiðjunni, einnig seld í lokuðu söluferli. Bankinn lærði ekki af reynslunni Eitt af því sem vekur athygli í skýrslu Ríkisendurskoðunar er hversu oft Landsbankinn vék frá þeirri reglu sinni að selja þær eignir sem bankinn yfirtók í opnu og gagnsæju söluferli. Langmest af eignunum sem bankinn yfirtók eftir efnahagshrunið voru minni eignir eins og íbúðir, bílar og slíkar eignir einstaklinga. Bankinn var skyldugur til að selja allar eignir sínar í opnu söluferli, bæði þessar minni eignir og einnig þær stóru eins og Icelandic Group, en hann vék frá þessari reglu ítrekað á tímabilinu og snérust frávikin um háar upphæðir. „Landsbankinn hefur á því tímabili sem úttekt Ríkisendurskoðunar nær til selt um 6000 eignir og hefur þar verið fylgt þeirri stefnu að viðhafa opið söluferli, þar sem gætt hefur verið að jafnræði fjárfesta og gagnsæi. Í örfáum tilvikum hefur verið vikið frá þeirri stefnu að viðhafa opið söluferli,“ segir í skýrslunni. Landsbankinn taldi sig hins vegar hafa heimildir til þess að selja eignir í lokuðu söluferli í vissum tilfellum, til dæmis vegna samkeppnis- eða neyðarsjónarmiða, ef svo bar undir. Bankinn setti sér hins vegar verklagsreglur sem sögðu að rökstyðja þyrfti slík frávik skriflega. Þetta var hins vegar ekki gert. „Hvorki lög né reglur opinberra aðila gerðu því afdráttarlausa kröfu um að viðhafa alltaf opið og gagnsætt söluferli. Þegar tekin væri ákvörðun um að víkja frá meginreglunni þyrfti þó að rökstyðja það með skriflegum hætti og í samræmi við heimildir viðkomandi reglu. Slíkur rökstuðningur tryggði að ekki teldist um að ræða brot á reglum heldur einungis nýting þess sveigjanleika sem í þeim fælust. Sá sveigjanleiki væri nauðsynlegur og eðlilegur enda mættu reglurnar ekki verða til að rýra verðmæti þeirra eigna sem væru til meðferðar hverju sinni.“ Ríkisendurskoðun telur röksemdir Landsbankans fyrir því að nota lokað söluferli ekki hafa verið fullnægjandi og að bankinn hefði átt að læra af viðskiptum sínum með

hlutabréfin í Icelandic Group þegar hluturinn í Borgun var seldur. Þetta var hins vegar ekki gert: „Þessi reynsla hefði því átt að hvetja bankann til að beina eignasölum í opið ferli í enn ríkara mæli en gert var og bankaráðið til að fylgja þeirri stefnu eftir. Sú varð þó ekki raunin og gagnrýnir Ríkisendurskoðun það.“

Opið og lokað söluferli „Með opnu söluferli er átt við það þegar seljandi auglýsir tiltekna eign til sölu með áberandi hætti og gefur þar með öllum þeim sem uppfylla þau skilyrði sem sett eru kost á að bjóða í hana á jafnræðisgrundvelli í samræmi við nánar tilgreindar forsendur. Dæmi um slíkt ferli eru sölur Landsbankans á íbúðarhúsnæði. Söluferli telst lokað þegar takmörkuðum fjölda aðila, einum eða fleirum, er boðin tiltekin eign til kaups án auglýsingar. Slík ferli geta verið mislokuð. Fyrir kemur að aðeins einum aðila er boðin eign til kaups í beinni sölu en einnig er mögulegt að leitað sé til afmarkaðs hóps aðila, verðsamkeppni höfð milli þeirra og hæsta tilboði tekið. Sölur Landsbankans á eignarhlut sínum Borgun árið 2014 er dæmi um beina eignasölu. Sala Landsbankans á eignarhlut sínum í Promens árið 2014 er á hinn bóginn dæmi um lokað söluferli þar sem verðsamkeppni fór fram.“

Eins og hálfs milljarðs undirverð Þrátt fyrir að sala Landsbankans á Vestia, þar sem Icelandic Group var langverðmætasta eignin, hafi ekki orðið eins umtöluð og gagnrýnd og sala bankans á Borgunarhlutnum varð síðar þá var fjallað talsvert um hana í fjölmiðlum. Árið eftir þá sölu, árið 2011, seldi Landsbankinn Framtakssjóði Íslands hlutabréf í plastframleiðslufyrirtækinu Promens á undirverði. Eins og segir í skýrslunni: „Sama dag og Horn eignaðist 99% hlutafjár í Promens, þ.e. 13. júlí 2011, seldi stjórn Horns 40% þess hlutar til Framtakssjóðs Íslands í beinni sölu án auglýsingar eða útboðs fyrir 40 m. evra (6,6 ma.kr.). Það verð jafngilti því að virði allra hlutabréfa félagsins væri 100 m. evra (16,5 ma.kr.) en þess ber að geta að samkvæmt ársreikningum þess nam eigið fé þess 119 m. evra í árslok 2010. Þar að auki veitti Horn Framtakssjóðnum kauprétt á 9,5% hlut í Promens sem nýttur var sama ár. Þetta ár seldi Horn Framtakssjóðnum því alls 49,5% hlutar síns í Promens fyrir 49,5 m. evra (7,9 ma.kr.).“ Miðað við verðmæti Promens í ársreikningi félagsins árið áður hefði verðið hins vegar átt að vera 59,5 milljónir evra en ekki 49,5 milljónir evra. Munurinn var rúmlega einn og hálfur milljarður króna. Eins milljarðs króna undirverð Ríkisendurskoðun bendir svo á að þegar Landsbankinn seldi hlutabréf sín í Framtakssjóði Íslands árið 2014 hafi bréfin verið seld fyrir einum milljarði króna minna en bankinn mat þau sjálfur á. „Í maí 2014 seldi Landsbankinn eignarhluti sína í Framtakssjóði Íslands slhf. og IEI slhf. í lokuðu ferli á samtals 7 ma.kr. Kaupendur voru aðrir hluthafar Framtakssjóðsins sem höfðu forkaupsrétt að hlutunum. Söluverðið var um einum milljarði króna lægra en bankinn hafði sjálfur metið hlutina á. Ríkisendurskoðun gagnrýnir Landsbankann fyrir þau vinnubrögð sem voru viðhöfð við þessa sölu.“ Síðar á árinu 2014 átti hin umdeilda Borgunarsala bankans sér svo stað en í þeim viðskiptum gleymdi bankinn að gera ráð fyrir hlutdeild sinni í fyrirtækinu Visa Europe upp á ríflega 1900 milljónir króna og vanmat hlutabréfin sem seld voru eftir því.


ÁRNASYNIR

LEYNIST GULLNI MIÐINN Í ÞINNI ÖSKJU? Kauptu konfektöskju og þú gætir unnið 65” Samsung sjónvarp að verðmæti 299.995 kr.*

*Gildir um 800 g, 1 kg og 1,2 kg öskjur.


14 |

FRÉTTATÍMINN | Föstudagur 25. nóvember 2016

nýtt líf og ótímabært andlát Steinþórs Það má segja að Tíbet hafi leitt Þuríði Þórðardóttur, eða Þuru eins og hún er alltaf kölluð, og pönkarann, listamanninn og tónlistarmanninn Steinþór Stefánsson saman. Hann lést með sviplegum hætti árið 1988, en þá komst hann í alræmdan, en jafnframt goðsagnakenndan klúbb rokkstjarna sem allar létust fyrir aldur fram, eða 27 ára.

A

Valur Grettisson valur@frettatiminn.is

nd lát ha ns v ir t ist leyndardómsfullt. Hann fannst drukknaður í fjöruborði á Álftanesi með áverka á höfði. Þura og fjölskylda komust aðeins að því fyrir skömmu, eða 28 árum síðar, hvernig andlát Steinþórs bar raunverulega að. Þura hafði áður óskað eftir gögnum um andlát stóru ástarinnar í lífi sínu, því hún vildi segja syni sínum nákvæmlega hvernig faðir hans dó. Þá fékk hún ekki aðgang að gögn-

unum. Það eina sem þau vissu var að hann hefði látist af slysförum. Steinþór spilaði með frægustu pönkhljómsveitum landsins, Fræbblunum og Q4U. Hann spilaði líka með öllum hinum hljómsveitunum, Parror og Snillingunum og mörgum fleiri. Hin ástkona Steinþórs var listagyðjan sjálf. Hann málaði á striga og skrifaði ljóðabækur, ein bókin er öll skrifuð í fornum rúnum, enda mikill áhugamaður um norræna goðafræði. Steinþór lét eftir sig ókláraða ljóðabók og

Sérblað um

jólaskraut þann 2. desember auglysingar@frettatiminn.is | 531 3310

þriggja mánaða gamlan son, Ásþór Tryggva, sem átti eftir að kynnast föður sínum í gegnum listina, og ekki síður í gegnum hendurnar. Hann erfði handlagni föður síns og hannar nú tæki til þess að gera kviðarholskurðaðgerðir á börnum öruggari. Stundum brýst listagyðjan út í hagnýtri sköpun, vísindunum til góða. Hinni hippi og Tíbet „Ég kem svolítið seint inn í pönktímabilið, ég kynnist Ellý í Q4U upp úr 1981,“ útskýrir Þura þegar hún rifjar upp hvernig hún kynntist Steinþóri. Þura og Ellý urðu fljótt perluvinkonur, enda báðar hrifnar af heimspeki pönksins; til helvítis með valdið og það allt. Ellý bjó þá með Steinþóri og fleirum í kommúnu við Fischersund en báðar störfuðu þær hjá Bæjarútgerðinni. „Ég var þá að safna pening til þess að fara til Tíbet,“ segir Þura sem hefur alltaf heillast af landinu. „Ég var á leiðinni til Danmerkur,

Þura heldur minningu Steinþórs hátt á lofti. Ásþór Tryggvi var aðeins þriggja mánaða gamall þegar faðir hans lést. Mynd | Rut

og þaðan ætlaði ég einhvernveginn til Tíbet, þegar ég hitti Steinþór fyrst,“ segir Þura, en fyrir einskæra tilviljun þá hafði hún ekki hitt Steinþór þrátt fyrir að hann væri einn af bestu vinum Ellýjar. Hún hafði þó séð hann skömmu áður þar sem hún sat í strætisvagni og hann var á gangi á Vesturgötunni og heillaðist strax af þessum hávaxna og myndarlega pönkara. Það var því ljóst að örlögin þyrftu að grípa í taumana, og lífið sjálft beindi þeim á sömu umferðarmiðstöðina á sama tíma. Þar biðu þau eftir rútu sem átti að bera þau á flugvöllinn, þaðan sem þau ætluðu að fljúga til Danmerkur. Steinþór var búsettur í Danmörku í stuttan tíma, en hugðist sækja búslóðina og flytja heim aftur. Ferðalag Þuru átti þó eftir að taka óvænta stefnu, en hún komst ekki til Tíbet í þeirri ferð. „Hinni hippi kom á BSÍ og hann þekkti okkur bæði,“ segir Þura sem varð til þess að hún og Steinþór töluðu saman. Þá vissi hún ekki að Steinþór var býsna frægur í pönksenunni. Hinni hippi bað þau um að gæta töskunnar sinnar á meðan hann skryppi í smástund. Hann snéri þó ekki aftur. „Við Steinþór ræddum því nokkuð saman um þessa óvæntu sameiginlegu ábyrgð, töskuna hans Hinna hippa, sem við ákváðum að lokum að skilja bara eftir,“ segir Þura. Hún og Steinþór fóru með rútunni á Keflavíkurflugvöll en í fluginu sat Þura fyrir aftan Steinþór. „Í fluginu rétt hann mér bók og spurði: „Viltu lesa Viggó?“ Ég sagði bara já,“ segir Þura. Blaðamaður spyr hana hvaða bók hún sé að tala um, og Þura svarar að bragði: „Viggó viðutan, auðvitað.“ Aftur gripu örlögin í taumana þegar þau voru komin til Kaupmannahafnar. Steinþór missti af lestinni til Jótlands, þangað sem

„Hún sagði bara: Jájá, en ertu búinn að gefa henni eitthvað að borða, eða á ég að koma við með samloku?“ ferðinni var heitið, og vantaði samastað yfir nóttina. Hann og Þura enduðu á því að eyða nóttina á gólfinu hjá vinafólki í borginni. „Það gerðist ekkert,“ segir Þura en bætir við: „En það gerðist samt eitthvað.“ Í fáum orðum; þau voru ástfangin. Þau áttu þó ekki eftir að ná almennilega saman fyrr en á Íslandi, eftir aðra misheppnaða tilraun Þuru til þess að fara til Tíbet. Þá komst hún ögn lengra en til Danmerkur, þar sem hún ílengdist síðast með Steinþóri, eða til Grikklands. Ertu búinn að gefa henni að borða? Skömmu eftir að þau byrjuðu saman fluttu þau til Akureyrar, það var árið 1986. Sjálf er Þura uppalin í Breiðholti á sjöunda áratugnum og ólst þar upp á skemmtilegum og fjörugum tímum þegar uppbygging í hverfinu var gífurlega mikil. „En þegar hann bauð mér að koma með sér til Akureyrar þá tróð ég öllu mínu ofan í svartan ruslapoka,“ segir Þura. Steinþór er ættaður frá Akureyri, ólst þar upp og átti þar sterkar rætur. Þura kynntist þá fjölskyldu og ætt Steinþórs sem var ólík því sem hún átti að venjast. Það var fastheldin fjölskylda sem sá um sína og hafði í heiðri listina og gömul gildi. „Það var mikil list í kringum Steinþór, og henni var haldið að honum. Amma hans í Kristnesi átti til að mynda kasettur af honum


. r k 0 0 0 . ! i 0 ð 0 r e -5 v a t s i l frá

+ 50% AFSLÁTTUR AF VETRARDEKKJUM OG AUKAHLUTUM! Staðalbúnaður Ford Focus er á pari við margan lúxusbílinn. Hann er með loftkælingu og upphitanlegri framrúðu, fékk fimm stjörnur í öryggisprófi EURO NCAP, er sítengdur með Bluetooth og búinn nýjustu tækni eins og íslensku leiðsögukerfi og átta tommu snertiskjá. Þú færð framúrskarandi þjónustu hjá Brimborg og við tökum gamla bílinn þinn upp í nýjan Focus. Þetta tilboð gildir föstudaginn 25. og laugardaginn 26. nóvember. Miðað er við Ford Focus Trend Edition sem til eru á lager og afhendast fyrir næstu mánaðarmót. 50% afsláttur af vetrardekkjum og aukahlutum á bara við selda bíla með þessu tilboði.

OPIÐ TIL Komdu og tryggðu þér glænýjan Ford Focus með 500.000 kr. afslætti!

Brimborg Reykjavík Bíldshöfða 6 Sími 515 7000

Ford_Focus_svartur föstudagur_5x38_20161121_END.indd 1

20.00 Í DAG!

UREYRI ÍK OG AK REYKJAV

Brimborg Akureyri Tryggvabraut 5 Sími 515 7050

ford.is

Nýir og notaðir bílar: Söludeildir eru opnar alla virka daga kl. 9-17 og laugardaga kl. 12-16

24/11/2016 14:01


16 |

Sólarferðir frá kr.

59.995

Aðeins bókanlegt í dag!

FRÉTTATÍMINN | Föstudagur 25. nóvember 2016 Þessi mynd er tekin af Þuru og Steinþóri kvöldið örlagaríka þegar hann lést.

Skíðaferðir frá kr.

129.795 m/hálfu fæði

BLACK FRIDAY Y DA RI KF AC BL

SÓLARFERÐIR

TENERIFE

Y DA RI KF AC BL

Hotel Villa Adeje Beach Frá kr. 79.730 m/allt innifalið

Netverð á mann frá kr. 79.730 m.v. 2 fullorðna og 1 barn í stúdíó. Netverð á mann frá kr. 99.995 m.v. 2 fullorðna í stúdíó. 30. nóvember í 21 nótt.

Birt með fyrirvara um prentvillur. Heimsferðir áskilja sér rétt til leiðréttinga á slíku. Ath. að verð getur breyst án fyrirvara.

Frá kr. 59.995

m/ekkert fæði innif. Netverð á mann frá kr. 59.995 m.v. 2 fullorðna í íbúð. 10. desember í 7 nætur.

GRAN CANARIA Roque Nublo

Y DA RI KF AC BL

ENNEMM / SIA • NM78667

Y DA RI KF AC BL

Compostela Beach Golf Club

Frá kr. 92.795

farandi með þulur þegar hann var lítið barn,“ segir Þura. Afi Steinþórs var organisti og fjölmargir tónlistarmenn í fjölskyldunni. Ömmu Steinþórs leist þó illa á pönkið. „Steinþór sagði mér að hún hefði brotið fyrstu Fræbblaplötuna sem hann sendi henni,“ segir hún. „Líklega voru það textarnir sem fóru fyrir brjóstið á henni,“ bætir hún við og segir ömmu hans hafa haft háleitari markmiði fyrir barnabarnið en að spila á bassa í pönkhljómsveit. Þura segir að þau hafi reykt hass á þessum tíma. Hún gerði þó þau mistök að láta vinkonu sína senda sér lítinn hassbút með flugi. „Ég var bara ung og vitlaus,“ segir Þura sem var handtekin á flugvellinum þegar hún ætlaði að sækja bútinn. Lögreglan leit málið alvarlegum augum, Þura fékk að gista næturlangt í fangaklefanum og gekk varðstjórinn svo langt að hringja í móður Steinþórs og upplýsa hana um glæpi hinnar óforbetranlegu tengdadóttur. „Og það lýsir raunar henni Mæju, móður Steinþórs, best hvernig hún svaraði honum,“ segir Þura og hlær. „Hún sagði bara: Jájá, en ertu búinn að gefa henni eitthvað að borða, eða á ég að koma við með samloku?“

„Ég samsvara mér mikið með heimspeki pönksins, þó ég klæði mig ekki þannig upp.“ Þura var aldrei ákærð fyrir fíkniefnamisferlið og sjálf komst hún aldrei í kast við lögin aftur eftir þetta. „Málið gufaði bara upp,“ svarar hún aðspurð hvað hefði orðið af málinu og bætir svo við með sposkum svip: „Ætli þeir hafi ekki hirt bútinn sjálfir.“ Öruggt faðmlag í hvefulum heimi Svo breyttist allt. Þura varð ólétt árið 1987. Steinþór fann til töluverðrar ábyrgðar í ljósi þess að nýtt líf var skyndilega á hans forræði. Hann fór í blikksmíðanám og fór að leita að framtíðarhúsnæði fyrir litlu fjölskylduna, en þá bjuggu þau á Nönnugötunni. Þau fluttu í hús á Vatnsenda. Þuru leist raunar ekkert á húsið, enda göt eftir mýs, auk þess sem það taldi rétt svo um 50 fermetra. En Steinþór var handlaginn og sá kosti í nálægðinni við náttúruna, enda allir sammála um að hann var mikið náttúrubarn. Hann gerði upp húsið og bjó vel

m/ekkert fæði innif. Netverð á mann frá kr. 92.795 m.v. 2 fullorðna í íbúð. 30. nóvember í 20 nætur.

Y DA RI KF AC BL

Aparthotel Green Field Frá kr. 59.995

m/ekkert fæði innif. Netverð á mann frá kr. 59.995 m.v. 2 fullorðna í íbúð. 2. janúar í 9 nætur.

Y DA RI KF AC BL

SKÍÐAFERÐIR

AUSTURRÍKI Skihotel Speiereck

Netverð á mann frá kr. 129.795 m.v. 2 fullorðna og 2 börn í herbergi. Netverð á mann frá kr. 149.995 m.v. 2 fullorðna í herbergi.

Það eru ekki margar myndir til af Steinþór með Ásþóri, en þessa tók Þura árið 1988.

um litlu fjölskylduna sem ákvað þó að snúa aftur til Akureyrar til þess að eignast barnið. „Fæðingin var erfið,“ segir Þura en það tók tólf tíma að koma Ásþóri Tryggva inn í heiminn. Steinþór fékk drenginn í fangið á undan móðurinni og horfði í fyrsta sinn í augun á syni sínum, sem átti eftir að sakna hans svo sárt í framtíðinni. Faðir hans var það fyrsta sem drengurinn sá, fyrstu hlýju hendurnar sem hann fann fyrir, fyrsta örugga faðmlagið í hverfulum heimi. Ég sé ykkur í 1. maí göngunni Það var þremur mánuðum eftir að Ásþór fæddist, í lok mars árið 1988, sama mánuði og fyrsta glasabarnið fæddist, sama ár og Lockerbie hryðjuverkið var framið í Skotlandi, sem Þura og Steinþór ákváðu að fara og skemmta sér á aðalfundi Sniglanna í Garðaholti á Álftanesi. Steinþór var ölvaður og úr varð að lögreglan var kölluð vettvang. Hann var handtekinn ásamt öðrum manni. Þeim manni tókst þó að sannfæra lögregluna um að sleppa þeim báðum eftir að lögreglan hafði ekið um fimm hundruð metra í burtu. Lögreglan lét þá út og félagarnir gengu aftur að félagsheimilinu, þar sem Ásþór hafði stofnað vélhjólasamtökin Óskabörn Óðins fyrr um kvöldið. Sá klúbbur er enn starfræktur í Hafnarfirði og halda þeir minningu félaga síns hátt á lofti og er kannski frægastur fyrir að vera sá fyrsti sem skartaði svokölluðu MC merki á Íslandi. Frásögnin af andláti Steinþórs var þó óskýr. Blaðamaður hafði heyrt að lögreglan hefði handtekið Steinþór og hann fundist tveimur dögum síðar látinn í flæðarmálinu. Í samvinnu við Þuru fékk blaðamaður aðgang að krufningarskýrslu og vitnaskýrslum um atburðina til þess að fullvissa sig um að andlátið hefði ekki borið að með óeðlilegum hætti. Sjálf hafði hún aldrei verið viss hvað gerðist nóttina örlagaríku. Í skýrslunni kom fram að Steinþór var nokkuð ölvaður. Þura var á sama tíma að tala við góða vinkonu sína inni á klósetti og ílengdist þar. Steinþór spurðist fyrir um hana, en einn gesturinn sagði hana líklega vera farna. Steinþór sagði þá við félaga sína: „Ég ætla að ganga til Akureyrar, ég sé ykkur í 1. maí göngunni.“ Það reyndust síðustu orð pönkarans. Steinþór gekk niður túnið fyrir neðan Garðaholtið og sást ekki til hans fyrr en einum og hálfum degi síðar. Þá lá hann í flæðarmálinu skammt frá Dysjum á Álftanesi. Hann var látinn. Í skýrslunni segir að hann hafi verið með áverka á höfði. Helsta


Allt að 12% verðlækkun á Stema kerrum vegna gengisbreytinga

Stema 750 kg kerrur á lager.

Stema 750 MUT kerrur fyrir Stema 2700 og 3500 kg flutningavagnar Stema 2700 kg sturtuvagnar með snjósleða og fjórhjól með stórum á frábæru verði. Afgreiddir með hliðarrafdrifinnar vökvadælu. Sérpöntun á gafli og hallanlegum palli. borðum,skráningu og tilbúnir til notkunar. sturtuvögnum með aftur- og hliðarsturtu.

Stema 750 kerrur fyrir iðnaðarmenn

Stema 2700/3500 tveggjahásinga. Sterkar og öflugar kerrur með sliskjum á góðu verði.

Stema 3500 bílavagnar með sliskjum, hallanlegum palli og búnaði til að draga tæki upp á hann.

Stema 750 boxkerrur fyrir ferðalög

ÁSAFL

Hjallahrauni 2 - 220 Hafnarfjörður Sími 562 3833 - asafl@asafl.is - www.asafl.is


18 |

Gefðu

FRÉTTATÍMINN | Föstudagur 25. nóvember 2016

armin

Fenix 3 HR Heilsu- og Snjallúr sem hreyfir við þér! Fenix 3 HR er úr fyrir kröfuharða íþróttamenn, útivistarfólk og alla sem líkar vandað og fallegt úr. Níundi áratugurinn var ótrúlega gróskumikill tími og pönkið hafði mikil áhrif á bæjarbraginn.

Verð frá 74.900

Ögurhvarfi 2, 203 Kópavogur, sími 577 6000, garmin.is

SÓFAR

SNIÐNIR AÐ ÞÍNUM ÞÖRFUM

Torino

Nevada

skýringin er sú að hann hafi farið niður í fjöruna, líklega til þess að ná áttum, láta renna af sér og hlusta á hljómfallið í hafinu. En þar virðist hann hafa dottið, misst meðvitund, og drukknað í flæðarmálinu. Ekkert bendir til þess að um annað en slys hafi verið að ræða. „Mér fannst þetta gera hann dálítið mannlegan. Hann hefur aldrei verið teiknaður upp sem einhver helgimynd hjá mér,“ segir Ásþór Tryggvi sem átti eftir að alast upp við sterka minningu um föður sinn. Sótt af stórfjölskyldunni Þura sat ein eftir. Hún var með þriggja mánaða gamalt barn og eigandi hússins á Vatnsenda var nýbúinn að selja það og hún hafði þrjá mánuði til þess að finna sér nýtt húsnæði. „Ég neitaði bara að taka þátt í þessu,“ segir hún um þennan erfiða tíma. Hún sinnti Ásþóri, hún byrgði sig inni á Vatnsenda og vonaði að Steinþór kæmi aftur. Að dauðinn væri ekki endanlegur. Hún sökk djúpt ofan í afneitun og þunglyndi. „Og þó ég muni þetta ekki alveg nákvæmlega, þá man ég bara að fjölskyldan hans Steinþórs kom á skólarútunni, sem ekið var um í Eyjafirðinum, og sótti mig hreinlega á Vatnsenda og fóru með mig til Akureyrar,“ segir Þura. Fjölskylda Steinþórs varð áskynja hversu alvarlegt ástandið var. Þau óku henni norður, vöfðu hana í bómull, hlúðu að henni og þessu litla lífi, síðasta listaverki Steinþórs. Hún

fékk íbúð og vinnu í kaupfélaginu, en umfram allt félagslegan styrk. Því ekkert net er jafn sterkt og fjölskyldan. „Þau gerðu allt, foreldrar Steinþórs hjálpuðu mér fjárhagslega, bróðir tengdamömmu borgaði upp bílalánið og frænkur hans máluðu íbúðina,“ segir Þura. Hún var illa farin andlega og ákvað að hætta allri neyslu áfengis og annarra vímuefna, auk þess sem hún leitaði til sérfræðinga til þess að gæta andlegri heilsu sinni. Nokkrum árum síðar var hún nægilega sterk til þess að hefja nýtt ástarsamband, hún kynntist manni sem gekk Ásþóri í föðurstað. Nýr kafli hófst í lífi þeirra allra. En minningu Steinþórs var haldið hátt á lofti. Enda maður sem enginn gleymir svo glatt. Vill klára ljóðabók föður síns „Ég hef verið svona tíu, ellefu ára þegar ég fór að skoða dótið hans af viti,“ segir Ásþór Tryggvi sem hefur búið við það alla sína ævi að eiga tvo feður. Einn sem er látinn og annan á lífi. Steinþór og svo Bjössi. Ásþór les allt sem hann kemst yfir með föður sínum og íhugar stundum að klára ljóðabókina sem Steinþór var hálfnaður með. „Vandinn er bara sá að ég er mun klárari í raungreinum en tungumálum,“ segir hann sér til varnar. Hann lærði á hljóðfæri, fimm ár af klassískum gítar, auk þess sem hann skrifar ljóð ofan í skúffuna og hugsanir á blað til þess að skilja flókin viðfangsefni heimsins.

Bali NÝ SENDING AF BORÐSTOFUHÚSGÖGNUM

Opið virka daga kl. 10-18 Opið laugardaga 11 - 15 Bíldshöfða 18 - 110 Reykjavík sími: 557 9510 - www.patti.is

Þura hefur geymt nær allar eigur Steinþórs, meðal annars gallavesti og hermannahúfu; staðalbúnað pönkarans á níunda áratugnum. Mynd | Rut

„Það ættu allir að skrifa niður hugsanir sínar. Því þær birtast manni með öðrum hætti á blaði, og maður getur skilið flóknari viðfangsefni þannig,“ segir Ásþór, sem er þakklátur föður sínum fyrir að hafa sinnt listinni jafn samviskusamlega og hann gerði. Það eykur á nánd feðganna. Hann segist hafa mátað leðurjakkann sem pabbi hans átti og móðir hans gætir eins og sjáaldra augna sinna. Hann passar í jakkann, þó pabbi hans hafi verið hávaxnari. Ásþór hefur þurft að kynnast föður sínum í gegnum listina. Í gegnum tónlist og ritlist, og ekki síst í gegnum upptökur af honum að lesa upp ljóð, meðal annars ásamt Degi Sigurðarsyni, Gyrði Elíassyni, og Björk Guðmundsdóttur. Samferðafólki Steinþórs. Ásþór segir einkennilegt að heyra hann tala. En telur sig hafa nokkuð rétta mynd af föður sínum, þó minningin eigi til að sveipa menn óskýrum ljóma. En ertu pönkari? spyr blaðamaður Ásþór. „Það er erfitt að svara þessu. Ég samsvara mér mikið með heimspeki pönksins, þó ég klæði mig ekki þannig upp,“ segir Ásþór sem hefur lært verkfræði í Hollandi. Hann erfði hugvit og handlagni föður síns og segir raunar hendurnar hafa bjargað sér í flóknu náminu. „Það kom alltaf að því að einhver þurfti að smíða þessar prótótýpur,“ útskýrir hann. Og þá er hann að vísa til véla sem eru nákvæmari en hendur skurðlækna, og eru hugsaðar til þess að aðstoða lækna við uppskurð á börnum. Ásþór stofnaði fyrirtæki í kringum verkefnið og hefur fengið styrki til þess að þróa hugmyndina áfram. Spurður hvort hann hugsi stundum til þess ef faðir hans hefði ekki dáið svarar Ásþór að hann geti ekki sett sig í þau spor. Hann átti góða æsku, góðan fósturföður, „ég var svo heppin að eiga tvo pabba,“ segir Ásþór. Blaðamaður ræður ekki við sig, og spyr Þuru síðustu spurningarinnar: „Hefur þú farið til Tíbet?“ Þura hlær, „nei, ekki enn,“ svarar hún. Það er því ljóst að Þura á nokkur ævintýri eftir. Því síðast þegar hún ætlaði til Tíbet, fann hún Steinþór.


Föstudagur Fös. 25. 25. nóv.nóv. Jólaþorpið opnar kl. 18.00 Kveikt verður á jólatrénu

Bæjarhátíð Sjá dagskrá á baksíðu!

0 0 : 9 1 . l k g n i n ý s a d l e g u l F a rf ja rð a r! fn a H t ei v rs a n u rg jö B í sa m v in n u v ið

Ofurtilboð eða TaxFree

Geir Ólafsson

Stefán Hilmarsson

í verslunum Fjarðar alla helgina

Opið til 50% asláttur af völdum vörum

Björgvin Franz og Ester Jökuls – Hnallþórujól

kl.

21:00

Páll Rósinkranz og Karlakórinn Þrestir

Flugeldasýningföstudag föstudag kl. 19:00

0

ng rsson

Jólasveinarnir mæta

í samvinnu við Björgunarsveit Hafnarfjarðar Þétt og góð dagskrá sjá

Felex Bergsson

F lu g

Ofurtilboð eða Tax Free Hilmarsson Stefán Stefán Hilmarsson

nz og

tilboð

Páll Rósinkranz og Karlakórinn Þrestir

Free

í verslunum Fjarðar alla helgina

21:00

föstudag Opið til kl. Tilboðin gilda til og með sunnudag laugardag 11-17 sunnudag 12-17

í

Geir Ólafsson Geir Ólafsson

Dagskrá á Tho

Jólasveinarn Kl. 18:00 Lúðras Kl. 18:15 Ávarp Kl. 18:20 Karlak Páll R Kl. 18:30 Dúna o við að

Björgvin Franz og Ester Jökuls – Hnallþórujól

Ofurtil

í ve


…black friday

20 | amk… FÖSTUDAGUR 25. NÓVEMBER 2016

20% afsláttur á öllum vörum

Gildir 25.11.2016

Dýrabær Smáralind | Kringlu og Reykjanesbæ


Allt svart á algjöru botnverði aðeins í dag! -45 Maybelline Vex Colossal maskari

2.690 kr. 1.490 kr.

-29 Svarti Galdur

6.990 kr. 4.990 kr.

-29 Brakið - kilja

2.790 kr. 1.990 kr.

-50 Tech V-Neck í svörtum

5.990 kr. 2.990 kr.

-53

-43 Coddoc

6.990 kr. 3.990 kr.

-50 Svörtulönd

2.390 kr. 1.190 kr.

-24 Skrímslið kemur

4.790 kr. 3.590 kr.

-40

-41

Aðeins 30. stk. í boði!

-67

-40

Clubmaster gleraugu-svört umgjörð

Antamasque

2.990 kr. 990 kr.

21.990 kr. 12.990 kr.

-70 Þú afhjúpar mig - kilja

2.290 kr. 690 kr.

-75 Ef ég hefði verið

5.990 kr. 1.490 kr.

-25

-43

2.290 kr.

Adam Lambert - Trespassing

2.490 kr. 1.490 kr.

-30

Wu-Tan Clan: Wu-Tang Forever

6.990 kr. 3.990 kr.

-10

-41

172 tímar á tunglinu - kilja

4.290 kr. 2.990 kr.

Schmidt spilasafn í kassa

3.890 kr. 2.290 kr.

-20

-55

Macron húfa

iPhone 6s 64 GB

4.990 kr. 2.990 kr.

109.890 kr. 98.890 kr.

-35

-35 Dallas Bílstóll

Flugfreyjutaska -svört

19.990 kr. 14.990 kr.

27890. kr. 12.990 kr.

-36

-35 Russell Hobbs Illumina matvinnsluvél

24.990 kr. 16.240 kr.

-35 Russell Hobbs Performance PRO blandari

Russell Hobbs Heilsugrill Family

36.990 kr. 23.690 kr.

16.990 kr. 10.990 kr.

Russell Hobbs Illumina Blandari

18.990 kr. 12.340 kr.

Mars by Crazybaby Space Grey Bluetooth

Snjóskóflur

9.990 kr. 4.490 kr.

-35

-35 Remington Define & Style sléttujárn

7.990 kr. 5.190 kr.

-35 Russell Hobbs Cook@Home multi cooker

34.990 kr. 22.740 kr.

69.990 kr. 55.990 kr.

Remington HyperFlex

26.990 kr. 17.540 kr.

Remington Professional Compact hárblásari

19.990 kr. 12.990 kr.

-50 Sveinbjörg Púðaver - Krumma

6.990 kr. 3.490 kr.

-30

Andersson 2.1 heimabíó

59.990 kr. 41.990 kr.

Stærsta íslenska vefverslunin. Frí heimsending ef verslað er fyrir 4.000 kr. eða meira. Afhendum samdægurs á höfuðborgarsvæðinu! Gildir í dag eða á meðan birgðir endast. Ef þú finnur eitthvað svart sem ekki hefur lækkað láttu okkur vita á Facebook og við lækkum samstundis.

www.heimkaup.is | Smáratorgi 3 | 201 Kóp. | S: 550-2700


r u t r Sva agur d u t s fO

49”

kr. 99.900,-

55”

kr. 129.900,-

THIS IS TV Sería: 6100 • Tegund: UHD - 4K • Stærð: 49” eða 123cm • Bogið • Upplausn skjás: 3840x2160 (4K) - 8M pixlar • Tegund skjás: LED • PQI: 1400 PQI (Picture Quality Index) UE55KU6175U Verð áður: kr. 179.900.- / UE49KU6175U Verð áður: kr. 149.900.-

kr. 13.740,-

2 fyrir 1

VC08QHNJGGT Samsung ryksuga. 850w. Litur: Jungle gray. Verð áður: 22.900,-

kr. 134.900,-

kr. 89.900,-

R1 Samsung MultiRoom WiFi eða Bluetooth, þráðlaus hátalari. Verð áður kr. 34.900,- stk.

BLU-RAY spilarar með 30% afslætti

30% afsl. Verð frá 10.493,-

Tvöfaldur Kæliskápur RS7567THCSP

Stál. Heildarrými: 532 lítrar. Kælirými: 361 lítrar. Frystirými: 171 lítrar. Twin Cooling, aðskilin kælikerfi. Klakavél. Verð áður: 199.900,-

Kælir - frystir RB31FERNCSS

185 cm skápur. 208+98 ltr. Blásturskældur og þarf aldrei að afþýða. Verð áður: 129.900,-

FYRIR HEIMILIN Í LANDINU

lágmúla 8 · SÍmi 530 2800

SÍÐUmúla 9 · SÍmi 530 2900


20% Black Friday

AFSLÁTTUR AF ÖLLUM VÖRUM Kr. 12.990.-

Black Friday

Kr. 10.392.-

Kr. 8.490.-

Black Friday

Kr. 6.792.-

Kr. 3.990.-

Black Friday

Kr. 3.192.-

Kr. 5.990.-

Black Friday

Kr. 4.792.-

next á íslandi

NEXT, KRINGLUNNI | SÍMI 551 3200


Föstudagur til fjár

Bergstaðir Kolaport Ráðhúsið Stjörnuport Traðarkot Vesturgata Vitatorg

FÖSTUDAGINN 25. NÓVEMBER

Slepptu desemberstressinu og kláraðu jólaundirbúninginn snemma. Gerðu frábær kaup í miðborginni. Afsláttur af völdum vörum víða um miðborgina. Næg bílastæði og munið bílastæðahúsin!

3 fyrir 2 af ullarsokkum frá Geysi. Teppi á tilboði: 14.800 kr. og 12.800. kr.

25% afsláttur af völdum vörum.

20% afsláttur af fatnaði.

20% afsláttur af öllum vörum.

15% afsláttur af öllum vörum.

10% afsláttur af öllum barnaskóm. 20% afsláttur af öllum dömuskóm.

Skólavörðustíg 7 og 16

Skólavörðustíg 4a

Laugavegi 80

Skólavörðustíg 6

Laugavegi 26

Klapparstíg 44

20% afsláttur af öllum vörum. Opið til kl. 21.

15% afsláttur.

25–30% afsláttur af öllum vörum.

25–40% afsláttur af öllum vörum.

Góður afsláttur af völdum vörum.

15–50% afsláttur af völdum vörum.

Laugavegi 92

Laugavegi 53b

Bankastræti 6

Bankastræti 12

Aðalstræti 6–8

Bankastræti 4

20% afsláttur af öllu. Opið til kl. 18.

20% afsláttur af völdum vörum.

20–50% afsláttur af völdum vörum.

Matur og gjafakörfur. Opið 8–22 frá 19. des. til jóla. Opið til 12 á aðfangadag.

Laugavegi 25

Aðalstræti 6–8

Laugavegi 25

Geirsgötu 7b

MIÐBORGIN OKKAR — ÞAR SEM HJARTAÐ SLÆR! WWW.MIDBORGIN.IS


…black friday

26 | amk… FÖSTUDAGUR 25. NÓVEMBER 2016

n o d al B

r sa

H

ö

ld

u

la

u

15

A

fs

tt

u

%

r

i

Baðinnréttingar

Opið virka daga frá 9 til 18 laugardaga 11 til 15 Ármúla 31 - Sími 588 7332

i-t.is

30% afsláttur af öllum fatnaði,

hjólum, veiðivörum og fleiru Jólagjöfin fæst á frábæru verði í Ellingsen Unnið í samstarfi við Ellingsen

V

ið ætlum að vera með opið frá 8-19 og það verður 30% afsláttur af öllu nema ferðatækjunum. Það er því tilvalið fyrir fólk að kaupa jólagjafirnar,“ segir Sigríður Sigmarsdóttir, verslunarstjóri Ellingsen. Þetta er annað árið í röð sem Ellingsen býður upp á Black Friday tilboð. „Þetta gekk rosalega vel í fyrra, það voru raðir hérna fyrir utan og fólk var mjög ánægt með að geta nýtt sér þennan afslátt. Það er farið að huga að jólagjöfunum á þessum tíma og vill vera

skynsamt,“ segir Sigríður. Úrvalið í Ellingsen hefur aukist mikið að undanförnu og í síðustu viku var kynnt til sögunnar sérstök Ellingsen lína sem hefur nú þegar hlotið fádæma viðtökur. „Þarna á meðal er gamla góða duggarapeysan sem var mjög vinsæl í gamla daga en hefur nú verið uppfærð. Hún er úr 100% ull, er unnin hér á Íslandi og kemur í herra- og dömusniði. Einnig eru vettlingar í línunni, húfur, hanskar og teppi. Þetta hefur fengið rosalega góðar viðtökur og þetta verður greinilega ­jólagjöfin í ár, það er alveg augljóst - Fyrsta upplag af peysunni

er uppselt og við bíðum spennt eftir næstu sendingu. Von er á henni í byrjun desember,“ segir Sigríður. Auk nýja Ellingsen vörumerkisins hafa ný og þekkt vörumerki verið tekin í sölu að undanförnu, þar má nefna Nike, Adidas og Champions sem hefur ekki fengist í Ellingsen í 20 ár. Þessi merki verða vitanlega á 30% afslætti í dag. „Það er hreinlega allt á tilboði fyrir utan ferðatækin, þar með talin hjólin, útileguvörurnar og veiðivörurnar svo eitthvað sé nefnt svo það er hægt að gera gríðarlega góð kaup.“

30% afsláttur Opið er til 19 í kvöld í Ellingsen og allar vörur nema ferðavörurnar eru á 30% afslætti, þar með taldar Nike vörurnar, Adidias og Champions sem fæst nú loks aftur á Íslandi. Myndir | Hari

Tilboðin gilda bæði í Ellingsen á Fiskislóð og Ellingsen Akureyri. Sigríður Sigmarsdóttir verslunarstjóri.


250 TILBOÐ

ALLT AÐ

FARTÖLVUR

70%

AFSLÁTTUR !

SKJÁKORT

ALLT AÐ

ALLT AÐ

-30%

-70%

HÁTALARAR

SKJÁIR

HEYRNARTÓL

ALLT AÐ

ALLT AÐ

-60%

ALLT AÐ

-50%

-30%

LYKLABORÐ OG MÝS

PRENTARAR

ALLT AÐ

ALLT AÐ

-40%

-50%

TÖLVUKASSAR

FLAKKARAR

ALLT AÐ

ALLT AÐ

-35% -30% -30%

-30% SAMSETTAR BORÐTÖLVUR

ALLT AÐ

ALLT AÐ

ALLT AÐ

-50%

BLUETOOTH HÁTALARAR

SMÁTÖLVUR

MÓÐURBORÐ

NETBÚNAÐUR ALLT AÐ

-50%

ALLT AÐ

-20% ÖRGJÖRVAR ALLT AÐ

-70%

REYKJAVÍK AKUREYRI HÚSAVÍK EGILSSTAÐIR KEFLAVÍK SELFOSS AKRANES


28 |

FRÉTTATÍMINN | Föstudagur 25. nóvember 2016

lóaboratoríum

lóa hjálmtýsdóttir

Sérblað um netverslanir Þann 8. desember

auglysingar@frettatiminn.is 531 3300

EINU SINNI VORU ALLIR UNGIR, LÍKA GAMLIR KARLAR

S

á sem var tvítugur 1968 er 68 ára í dag. Það segir sig sjálft. Hugmyndir okkar um ungt fólk á þessu ári, 1968, er af uppreisnargjörnum æskulýð sem neitaði að beygja sig undir kröfu eldri kynslóða, hafnaði gömlum úr sér gegnum gildum og vildi reyna eitthvað nýtt, eitthvað allt annað. Sá sem var 68 ára árið 1968 var að sjálfsögðu jafn gamall öldinni og var því tvítugur 1920. Það var líka umrótsár, umlukið ungu fólki sem véfengdi flest af því sem eldra fólk hafði treyst á. Sá sem var 68 ára árið 1920 fæddist árið það magnaða ár 1852 þegar Evrópa var að vakna og lifði því sín ungdómsár á miklum mótunartíma. Sá sem er tvítugur í dag fæddist árið 1996 og mætir tvítugur afturhaldssemi þeirra sem eru 68 ára í dag, sama fólkinu og var að kafna undan einþykkni eldri kynslóða á sínum yngri árum. Svona er líklega lífið. Eða svona hefur það í það minnsta verið. Það er eilíf hringrás af fólki sem er opið fyrir nýjungum til að byrja með en heldur síðan dauðahaldi í óbreytt ástand þegar yngra fólk vill aðlaga samfélagið eigin hugmyndum.

Fljótt á litið er þetta tilgangslaust streð í gamla fólkinu. Svo vitnað sé í nóbelssöngvarann ætti það að færa sig úr dyragættinni og hleypa breytingum tímans fram hjá sér. Ég er ekki enn orðinn 68 ára en það eru nokkur ár síðan mér fannst ég of gamall til að hafa skoðanir á skipulagsmálum. Ég leyfi mér svo sem að hafa skoðanir á því hvað sé vellukkuð borg og hvað sé illa skipulagður bær. Þegar ég gekk inn og úr út frönskum bæjum og þorpum fyrir ári síðan upplifði ég hversu illa bíllinn hafði farið með suma bæi. Þeir höfðu einhvern veginn brotið sig upp úr mannlegri stærð svo að maður á göngu gat varla fundið leiðina inn eða út og gat ekki notið margs á göngu sinni. En ég nenni ekki að æsa mig yfir því hvort spítali verður byggður hér eða þar eða hvort best sé að hafa flugvöll niðri í bæ eða úti í hrauni. Ég verð orðinn gamall maður þegar af þessum ráðagerðum verður. Það er miklu nær að unga fólkið ákveði þetta. Það þarf að búa við niðurstöðuna lengur en ég. Það er varla svo að ég nenni að kjósa lengur. Auðvitað getur

komandi ríkisstjórn gert mér lífið leitt en mér finnst mikilvægara að yngra fólk hlutist til um landsmálin. Mín kynslóð hefur kosið þrjátíu, fjörutíu ár og mér sýnist samfélagið vera í hálfgerðum molum eftir það; eilífar deilur um það sem minnstu skiptir á meðan fátt er rætt um hvernig samfélag við vildum helst. Ég gaf því dóttur minni, níu ára, atkvæði mín í forsetakosningunum í sumar og alþingiskosningunum í haust. Ég gekk á kjörstað og kaus það sem hún hafði valið. Mér fannst ekki mikið um val hennar en get ekki vefengt það á nokkurn hátt. Ég hefði örugglega ekki varið atkvæðinu betur. Kynslóðabil er orðið eitt af helstu vandamálum vestrænna stjórnmála. Til einföldunar má segja að eldri karlar hafi kosið Trump í forsetakosningum í Bandaríkjunum og yngri konur Hillary. Sama má segja um Brexit. Þar vildu eldri karlar út úr Evrópu en yngri konur vera þar áfram. En þótt skiptingin sé skýr milli kynja er hún þó mest milli aldurshópa. Og það skrítna er að yngra fólk er sáttara við það hvernig veröldin er að þróast. Það er gamla fólkinu sem finnst eins og allt sé að fara á verri veg. 1968 vildi unga fólkið knýja á um breytingar en eldra fólk halda veröldinni kjurri. Hvar þetta endar allt saman veit ég ekkert um. Ef ég reyndi að segja ykkur eitthvað um það myndi ég ráðleggja ykkur að taka ekkert mark á því. Þegar ég var um tvítugt komst Margraet Thatcher til valda í Bretlandi og Ronald Reagan í Bandaríkjunum. Þegar fólk mun horfa úr framtíðinni á tímann sem ég var ungur maður og bar ábyrgð á því að hnika samfélaginu til skárri vegar mun dómurinn verða þungur. Þetta er það tímabil sem unga fólkið brást. Vonandi á það ekki við um ungt fólk í dag.

Gunnar Smári


26.

27. nóvember 2016 í Kópavogi

Aðventu­ hátíð Ljós jólatrésins verða tendruð Laugardaginn 26. nóvember kl. 16:00

Villi og Sveppi skemmta, Jóla­ mar kaður , Jólakortasmiðja, Grýla, Leppalúði, Bóla og margt fleir a

Velkomin á aðventuhátíð í Kópavogi fyrstu helgina í aðventu. Dagskrá fyrir alla fjölskylduna í Menningarhúsunum og nágrenni. Njótið upphafs aðventunnar í hjarta Kópavogs! Nánari dagskrá á kopavogur.is


32 |

FRÉTTATÍMINN | Föstudagur 25. nóvember 2016

„Einmana konan á biðstofunni er sennilega írsk“ Áttunda viðbót írsku stjórnarskrárinnar var lögfest í kjölfar þjóðaratkvæðagreiðslu árið 1983. Hún kveður á um að líf fósturs skuli lagt að jöfnu við líf móður en fóstureyðing er bönnuð á Írlandi, utan afar sjaldgæfra undantekningartilvika. Frá árinu 1980 hafa meira en 167.000 írskar konur og stúlkur farið í fóstureyðingu utan landsins. Krafan um að fella áttundu viðbótina úr gildi verður sífellt háværari. Sólveig Jónsdóttir ritstjorn@frettatiminn.is

V

ið förum um borð. Það er kalt.“ Þannig hljóðar fyrsta Twitter-færslan á notendanafninu @TwoWomenTravel frá því í ágúst. Meðfylgjandi er mynd af flugvél á flugvellinum í Dublin. Forsætisráðherra Írlands,

Enda Kenny, er taggaður í færsluna og í þær sem á eftir koma. Eins og notendanafnið gefur til kynna er tilgangurinn að segja frá ferðalagi tveggja kvenna. Þær eru á leiðinni frá heimalandi sínu, Írlandi, yfir til Englands. Þar er önnur þeirra að fara að gangast undir fóstureyðingu. Hin er henni til halds og trausts. Þær nýta sér nafnleysi á meðan þær miðla reynslu sinni,

eru andlitslausir fulltrúar þúsunda írskra kvenna sem hafa lagt upp í þessa sömu för á undan þeim. Kvíðinn í orðunum er áþreifanlegur, aðstæðurnar allt annað en hversdagslegar. Ferðalagið er skrásett, allt frá strætóskýlum, biðstofum og spítalagöngum. Leigubíllinn á gistiheimilið eftir að aðgerðin hefur verið framkvæmd. Blóðugt lak í rúminu morguninn

Mótmælendur safnast saman í Dublin í kjölfar dauða Savitu Halappanavar. Savitu var meinað um fóstureyðingu eftir að ljóst var að barnið sem hún bar undir belti myndi ekki geta lifað utan líkama hennar. Eftir að hafa fætt lífvana fóstur fékk Savita blóðeitrun og lést.

eftir. Samkvæmt upplýsingum breska heilbrigðisráðuneytisins fóru 3451 kona frá Írlandi til Bretlands árið 2015 til þess að fara í fóstureyðingu, eða um tíu konur á dag. Engar áreiðanlegar heimildir eru til um fjölda þeirra sem fara til annarra Evrópulanda til að gangast undir fóstureyðingu. Rétturinn til lífs 1861 gengu í gildi lög á Írlandi sem kváðu á um að sækja mætti til saka konur sem með einhverjum úrræðum framkölluðu fósturlát. Að aðstoða konu eða stúlku á einhvern hátt við slíkt var einnig refsivert og viðurlögin við hvoru tveggja var lífstíðarfangelsi. Þjóðaratkvæðagreiðsla um grein 40.3.3. í írsku stjórnarskránni fór fram árið 1983. Þar var á ferð áttunda viðbótin við stjórnarskrá landsins en í henni fólst að réttur fósturs til lífs væri jafn rétti móður til lífs og að hinu opinbera bæri að vernda þennan rétt ófædds barns með lögum. Um helmingur þjóðarinnar kaus og áttunda viðbótin var samþykkt með 67% atkvæða. Sama ár lá Sheila Hodgers, tveggja barna móðir, á Our Lady of Lourdes sjúkrahúsinu í Drogheda í nágrenni Dublin. Sheila var barnshafandi og barðist á sama tíma við brjóstakrabbamein. Á degi heilags

Patreks fæddi hún stúlkubarn sem lést nokkrum mínútum síðar. Krabbameinsmeðferðin hafði verið stöðvuð eftir að í ljós kom að Sheila var ófrísk þar sem læknar álitu að meðferðin gæti skaðað fóstrið. Af sömu ástæðu hafði henni verið neitað um röntgenmyndatöku og verkjastillandi meðferð. Sheila Hodges lést 19. mars 1983, 27 ára gömul. Tilfelli „X“ Hópur námsmanna var sóttur til saka árið 1989 fyrir að dreifa upplýsingabæklingum til samnemenda sinna um heilsugæslustöðvar á Englandi þar sem fóstureyðingar voru framkvæmdar. Að lokum var málinu vísað til Evrópudómstólsins sem úrskurðaði að samkvæmt Rómarsáttmálanum, sem aðildarríki EES höfðu samþykkt, gæti fóstureyðing flokkast undir þjónustu. Þar af leiðandi gætu aðildarríki ekki bannað dreifingu upplýsinga um heilsugæslustöðvar eða spítala sem veittu umbeðna þjónustu í öðru aðildarríki. Upp úr 1990 komu upp sífellt fleiri mál sem vöktu ekki aðeins athygli út fyrir Írland heldur einnig innan írsks samfélags og fóru að skapa enn meiri umræðu um endurskoðun laga um fóstureyðingar. Tilfelli „X“ var eitt


1.398

4.590

kr./kg

kr./stk.

franskur kalkúnn 4,6 kg

svínalundir

Kílóverð 997 kr.

verð áður 2.198 kr./kg

FJAR-DARKAUP

helgartilboð 998

2.998

kr./kg

kr./kg

1.898 kr./kg

móa vistfugl frosinn verð áður 1.438 kr./kg

25. - 26. nóvember

898 kr./kg

Hangilæri úrbeinað verð áður 3.829 kr./kg

Hangiframpartur úrbeinaður verð áður 2.898 kr./kg

558 kr./pk.

Hamborgarar 115g 2 í pk. verð áður 620 kr./pk.

Snertilausar greiðslur

OPIÐ mánudaga - miðvikudaga frá 09:00 - 18:00 / fimmtudaga 09:00 - 18:30 föstudaga 09:00 - 19:00 / laugardaga 10:00 - 16:00 / lokað sunnudaga. www.fjardarkaup.is

svínasíða m/puru verð áður 1.198 kr./kg


34 |

FRÉTTATÍMINN | Föstudagur 25. nóvember 2016

5 staðreyndir um fóstureyðingar á Írlandi -Fóstureyðing er leyfð í undantekningartilvikum síðan lög um vernd lífs á meðgöngu tóku gildi árið 2013. Samkvæmt lögunum er fóstureyðing aðeins heimil ef líf móðurinnar er í bráðri hættu, þar með talið ef hún er í sjálfsvígshugleiðingum. Ef kona vill láta eyða fóstri á þeim grundvelli að hún sé með sjálfsvígshugsanir þurfa allt að sex læknar að samþykkja umsóknina. Það er undir þeim komið að ákvarða hvort konan fái leyfi til að enda meðgönguna eða ekki.

Frábær í jólapakkann

GROHE Aquatunes Bluetooth hátalari.

Hlustaðu á tónlist í sturtunni eða baðinu. Vatnsheldur hátalari með hleðslustöð.

-Á Möltu er fóstureyðing bönnuð undir öllum kringumstæðum. Það er eina ríkið innan Evrópusambandsins sem er með strangari löggjöf á málaflokknum en Írland.

byko.is

Pinex® Smelt

-Tölur frá neyðarstöðvum fyrir fórnarlömb nauðgana á Írlandi frá árinu 2013 sýna að það ár urðu að minnsta kosti 197 konur þungaðar eftir að hafa verið nauðgað. Undir þeim kringumstæðum er fóstureyðing bönnuð. Fjórðungur þessara kvenna fór í fóstureyðingu, ýmist með því að ferðast frá landinu til að fara í aðgerðina eða með því að taka lyf sem framkalla fósturlát á ólöglegan hátt.

250 mg

-Ef litningagalli eða fötlun barns sem konan ber undir belti gerir það að verkum að það muni ekki lifa utan líkama hennar er henni engu að síður óheimilt að fara í fóstureyðingu.

Munndreifitöflur Enda Kenny, forsætisráðherra Írlands, telur að konur eigi ekki að eiga greiðan aðgang að fóstureyðingum í landinu.

H V Í TA H Ú S I Ð / A c t a v i s 5 1 1 0 7 2

af málunum sem vöktu bæði athygli og reiði. 14 ára stúlku, „X“ var nauðgað með þeim afleiðingum að hún varð ófrísk. Stúlkan glímdi við sjálfsvígshugsanir í kjölfar atburðarins og afleiðinga hans en var lögum samkvæmt meinað að gangast undir fóstureyðingu. Málið endaði fyrir dómstólum, þar sem það tapaðist og stúlkan neyddist til að fara til Englands til að láta binda endi á meðgönguna. Málinu var vísað til hæstaréttar sem úrskurðaði að í tilfelli eins og hennar, þar sem ástandið skapaði lífi og heilsu konunnar í raunverulega hættu, skyldi fóstureyðing vera heimil. Inntak niðurstöðunnar varð hins vegar ekki að lögum fyrr en árið 2013. Dauði Savitu Halappanavar, viðbrögð og athygli fjölmiðla og samfélagsins alls í kjölfar hans áttu sinn þátt í endurskoðun laganna.

FLOTTU AFMÆLISTERTURNAR FÁST HJÁ OKKUR Skoðið úrvalið á

o kk ar b ak ar i.i s

Strikinu 3 • Iðnbúð 2 • Garðabæ • 565 8070 • facebook.com/okkarbakari

Hún var líka með hjartslátt 21. október 2012 fór ung kona af indverskum ættum, Savita Halappanavar, á Háskólasjúkrahúsið í Galway vegna bakverkja. Daginn eftir missti hún vatnið og í kjölfarið var henni sagt að fóstrið, sem hún var gengin fjóra mánuði með, myndi ekki lifa. Í ljósi þess óskaði hún eftir því að bundinn yrði endi á meðgönguna en var þá tjáð að á meðan enn fyndist hjartsláttur hjá fóstrinu væri slík aðgerð bönnuð með lögum. Ljósmóðirin útskýrði fyrir henni að fóstureyðing væri einfaldlega ekki inni í myndinni því Írland væri „kaþólskt ríki“. Tveimur dögum síðar fæddi Savita látið fóstur eftir að hafa ítrekað beðið um fóstureyðingu. Nokkrum dögum síðar lést hún sjálf úr blóðeitrun. Málið vakti mikla reiði og stór hópur fólks reis upp víðs vegar um landið og krafðist þess að áttunda viðbótin yrði endanlega felld úr gildi. Í Dublin héldu meira en tólf þúsund manns í mótmælagöngu. Mótmæli fóru fram við sendiráð Írlands í London, Berlín og Brussel og sendiherra Indlands á Írlandi var kallaður heim til að ráðfæra sig við þarlend stjórnvöld vegna málsins. Indverskir stjórnmálamenn tjáðu sig um málið og nokkrir þeirra létu þá skoðun í ljós að dauða Savitu ætti að fylgja eftir með dómsmáli á grundvelli þess að

mannréttindi hennar hefðu verið brotin. Írsk stjórnvöld hefðu í rauninni framið morð. Móðir Savitu benti á að vegna laganna um bann við fóstureyðingum hefði tilraun til þess að bjarga lífi fjögurra mánaða fósturs kostað rúmlega þrítuga konu lífið. Hún hafi líka verið með hjartslátt. Þokast frá gömlum gildum Lög um vernd lífs á meðgöngu voru staðfest árið 2013. Þau voru af sumum álitin lausnin á áratugalöngum þrætum um málefnið en samkvæmt þeim lögum er konum heimilt að gangast undir fóstureyðingu ef sýnt þykir að lífi móðurinnar sé stofnað í hættu vegna líkamlegra kvilla eða ef ljóst er að hún sé í lífshættu vegna sjálfsvígshugsana. Skoðanakannanir frá því í júlí 2016 benda til þess að stór hluti almennings á Írlandi vilji taka fóstureyðingarlöggjöf landsins til gagngerrar endurskoðunar. Þannig vill meira en helmingur þjóðarinnar að fóstureyðing hætti að flokkast undir það að vera glæpsamlegt athæfi en viðurlögin við því að fá eða framkvæma fóstureyðingu utan þröngra skilyrða núverandi lagaramma geta varðað allt að 14 ára fangelsi. Yfirgnæfandi meirihluti vildi auk þess að skilyrðin fyrir því að fá að gangast undir fóstureyðingu yrðu ekki jafn ströng og áður. Miklar breytingar hafa orðið á írsku þjóðfélagi á tiltölulega skömmum tíma. Í kjölfar uppljóstrana um hneykslis- og kynferðisafbrotamál kaþólsku kirkjunnar virðist írska þjóðin vera að færast frá gömlum, rótgrónum trúarlegum og samfélagslegum gildum í átt að mannúðlegri nálgun. Skýrasta dæmið um slíkt er án efa þjóðaratkvæðagreiðslan í maí síðastliðnum um lög sem veita samkynhneigðum pörum rétt til þess að ganga í hjónaband. 62% írsku þjóðarinnar samþykktu lögin og í kjölfarið sendi forsætisráðherrann, Enda Kenny, frá sér yfirlýsingu um að Írland væri lítið land sem með þessu hefði sent frá sér stór skilaboð um jafnrétti í heiminum. Kuldalegur staður Kenny útilokaði hins vegar stuttu seinna að hin afar umdeilda átt-

-Árið 2015 fóru að meðaltali 10 konur á degi hverjum frá Írlandi til Bretlands til að fara í fóstureyðingu. Engar áreiðanlegar tölur eru til um þann fjölda kvenna sem fara til annarra Evrópulanda til að láta framkvæma aðgerðina eða framkvæma sjálfar ólöglega fóstureyðingu með því að nota lyf sem framkalla fósturlát. Árið 2014 lagði írska tollgæslan hald á meira en 1000 skammta af slíku lyfi, helmingi fleiri en árið áður. Stúlka eða kona sem framkvæmir fóstureyðingu og hver sá sem aðstoðar hana við að framkalla fósturlát gæti átt yfir höfði sér allt að 14 ára fangelsisdóm. unda viðbót stjórnarskrár landsins frá 1983 myndi fara í þjóðaratkvæðagreiðslu í hans stjórnartíð. Sjálfur tryði hann ekki á að fóstureyðing ætti að vera eitthvað sem konur ættu að eiga greiðan aðgang að. Í júlí var lögð tillaga fyrir írska þingið um að fóstureyðing yrði leyfð í þeim tilfellum þar sem fóstrið væri greint með banvænan litningagalla eða fötlun. Tillagan var felld með 95 atkvæðum gegn 45. Árið 2014 ferðuðust 140 írskar konur til Bretlands til að gangast undir fóstureyðingu af slíkum ástæðum. Í ferðinni sem @TwoWomenTravel lýstu greindu þær frá því að á biðstofunni á sjúkrahúsinu á Englandi hefðu þær hitt fleiri írskar konur í sömu erindagjörðum og þær. Einmana kona á biðstofu fyrir utan fóstureyðingardeildina á spítalanum væri að öllum líkindum írsk. Þrátt fyrir að vera taggaður í öll 22 tístin á ferðalagi kvennanna tveggja svaraði Enda Kerry engu þeirra né kaus að tjá sig um þau opinberlega. Heilbrigðisráðherra landsins, Simon Harris, steig hins vegar fram á samfélagsmiðlinum og þakkaði þeim fyrir að greina frá þeim raunveruleika sem blasir við mörgum konum. Harris hefur jafnframt látið hafa eftir sér að sagan sýni að í gegnum aldirnar hafi Írland oft verið kuldalegur og dapur staður fyrir konur og börn, staðreynd sem bergmáli enn í dag í dómssölum þar sem fóstureyðingarmál eru tekin fyrir.


36 |

FRÉTTATÍMINN | Föstudagur 25. nóvember 2016

Ekki vera Skröggur! Berglind Björk Halldórsdóttir, kennari, gistihúsaeigandi, þýðandi og þriggja barna móðir við Reynisvatn, lætur jólagjafir aldrei flækjast neitt fyrir sér. Hún elskar bæði að gefa og þiggja og er enga stund að þylja upp sínar helstu óskir þessi jólin.

GASTROPUB

JÓLÓ

Halla Harðardóttir halla@frettatiminn.is

MATSEÐLAR FYRIR HÓPA

„Púða, kodda, sjálfvirkar nuddgræjur, náttföt, ullarsokka og mjúk teppi, til að geta horft á Netflix og slakað á í enn meiri þægindum.“

Frá 22. nóvember bjóðum við spennandi jólamatseðla fyrir hópa – 8 manns eða fleiri.

„Sleifarstand. Ég fékk slíkan grip í jólagjöf frá ömmu minni fyrir mörgum árum og fannst þetta gagnlausasta gjöf í heimi. Í einhverjum flutningunum lenti hann á Sorpu og ég sé mikið eftir því. Ég hugsa um hann og ömmu hvert einasta sinn sem ég elda og þarf að leggja sósuga sleifina á annars tandurhreint graníthelluborðið.“

JÓLASEÐILL 1

5 JÓLALEGIR RÉTTIR OG 2 GÓMSÆTIR EFTIRRÉTTIR   FLATKÖKUR MEISTARANS, léttgrafin bleikja, rjómaostur, dill, sítróna TVÍREYKT HANGIKJÖT, steikt laufabrauð OFNBAKAÐUR HUMAR með hvítlaukssmjöri, humar-mayo, maís-chilisalsa ANDABRINGA, blómkálsmauk, appelsínu-portvínssósa NAUTALUND OG RIFIN LAMBAÖXL, bernaisefroða, ostrusveppir   Eftirréttir SÚKKULAÐIKAKA „NEMISIS“ bökuð á 90°C JÓLASKYR

5.990 kr.

JÓLASEÐILL 2

7 JÓLALEGIR RÉTTIR OG 2 GÓMSÆTIR EFTIRRÉTTIR   FLATKÖKUR MEISTARANS, léttgrafin bleikja, rjómaostur, dill, sítróna TVÍREYKT HANGIKJÖT, steikt laufabrauð OFNBAKAÐUR HUMAR með hvítlaukssmjöri, humar-mayo, maís-chilisalsa HROSSA CARPACCIO, döðlur, rucola-mayo, stökkir jarðskokkar, parmesan ANDABRINGA, blómkálsmauk, appelsínu-portvínssósa SALTFISKUR, sætar kartöflur, tómat-chutney NAUTALUND OG RIFIN LAMBAÖXL, bernaisefroða, ostrusveppir   Eftirréttir SÚKKULAÐIKAKA „NEMISIS“ bökuð á 90°C JÓLASKYR

7.990 kr.

SÆTA SVÍNIÐ // Hafnarstræti 1–3 / Sími 555 2900 / saetasvinid.is

„Gjafabréf á Skinnsemi fullorðinssirkus. Alvöru skemmtun, typpamálun, brjóstadúskar og sjálflýsandi húllafjör. Fyrir utan einstaka uppistandsýningar er þetta eina sýningin sem ég hef farið á og ekki verið við það að sofna allan tímann. Þau eru með nýtt prógramm fyrir janúar og eru að selja gjafabréf núna, sem væri mjög sniðug gjöf handa mér.“ „Alls konar furðudót af Ali Express. Það er mjög þægilegt og skemmtilegt að sitja á náttfötunum fyrir framan tölvuna langt fram á nótt og netkaupa gjafir frá Kína. Verðið er það lágt að það er ekki hundrað í hættunni ef gripirnir reynast minna en hágæðavara. Þetta er auðvitað alls ekkert sniðugt fyrir kolefnafótsporið og stéttabaráttu verksmiðjustarfsmanna svo það fylgir þessu nett samviskubit. Ég hef samt fengið margar fínar gjafir þaðan, eins og til dæmis einangrandi strútspúða sem fer yfir höfuðið og er með götum fyrir munn og hendur svo hægt sé að leggja sig hvar og hvenær sem er.“ „Listaverk, helst eftir gefandann sjálfan eða vini hans og kunningja til þess að fá persónulega tengingu við verkið. Það er ótrúlega mikið af snjöllu fólki að selja myndlistina sína og eftirprentanir á facebook á jólagjafaviðráðanlegu verði. Vonandi líkar manni myndin en ef ekki er samt alveg bannað að skila. Ósamstæðir og skrýtnir hlutir sem gefnir eru frá hjartanu gera húsið að heimili og fólk lærir að elska þá með tímanum.“

Teikningar | Hari

„Skrautmunir úr Góða hirðinum. Það eru ýmsar gersemar sem leynast þar en því miður fara þær oft fram hjá manni því það er svo sjaldan sem maður hefur tíma til að fara og gramsa. Oft ber lyktin mann líka ofurliði og varpar skítugum blæ á annars fagurlega skapaða hluti. Ég veit til þess að það er fólk sem situr um bestu hlutina og selur þá á uppsprengdu verði í smáauglýsingum eða netverslunum. Þegar hlutirnir eru komnir heim úr skransölunni og eru settir á instagram myndu þeir nefnilega sóma sér vel í hvaða Hús og híbýli blaði sem er.“ „Áfengi, það getur ekki klikkað. Portvín og piparkökur með mygluostum er geggjað saman. Það eru víst tuttugu og ein tegund af íslenskum jólabjórum í ár og svo er hægt að „pimpa“ gjöfina upp með fallegu bjórglasi. Mig langar líka í svona snyrtilega græju sem felur rauðvínsbeljur. Þá get ég haft hana í eldhúsinu og hætt að kaupa alltaf sömu tegundina. Með því að gera það og skipta um svo lítið ber á halda nefnilega allir að þetta sé alltaf sama beljan sem er í gangi upp í skáp.“

„Öllu gamni fylgir einhver alvara og ef þú hefur ekki gert góðverk eða gefið til hjálparstarfs allt árið og leggst svo útbelgdur af jólamat í nýumbúið rúm í hlýjum og öruggum vistarverum að kvöldi aðfangadags án þess að hugsa tvisvar, þá ertu eiginlega algjör hálfviti,“ segir Berlind Björk. Mynd | Rut

„Það er mjög þægilegt og skemmtilegt að sitja á náttfötunum fyrir framan tölvuna langt fram á nótt og netkaupa gjafir frá Kína.“ „Gjafakörfur með matvörum. Reyktar pylsur, ostar, gæðasúkkulaði og hjúpaður lakkrís, biscotti kökur, brauðolíur og síróp, heimagerðar smákökur, sultur, kæfur, þurrkaðir ávextir og kryddhnetur. Allt þetta minnir mig á þegar Emil í Kattholti stalst í búrskápinn og hélt veislu fyrir fólkið á fátækrahælinu. Það er ótrúlega notalegt að ganga frá þessu inn í ísskáp, vitandi það að maður á nægar vistir til að narta í næstu daga.“ „Nudd- og baðolíur, baðsölt og skrúbbar úr ilmkjarnaolíum. Þótt sturtusápa og freyðibað úr lágvöruverslun dugi vel hversdags er einstaklega notalegt og heilsusamlegt að nota vörur gerðar úr alvöru jurtum án allra aukaefna. Þær eiga að hafa áhrif á líkama, huga, tilfinningar og sál. Losa um orkuhindranir og alls konar. Ég veit svo sem ekki hvort ég finni bara áhrifin eftir að hafa lesið um þau aftan á flöskunni en jólin eru tími töfra og ég trúi á þá.“ „Gjöf sem gefur frá Hjálparstarfi kirkjunnar. Öllu gamni fylgir einhver alvara og ef þú hefur ekki gert góðverk eða gefið til hjálparstarfs allt árið og leggst svo útbelgdur af jólamat í nýumbúið rúm í hlýjum og öruggum vistarverum að kvöldi aðfangadags án þess að hugsa tvisvar, þá ertu eiginlega algjör hálfviti. Andvirði þessara gjafabréfa renna til hjálparstarfs innanlands og erlendis eftir þörfum. Það má til dæmis velja um jólagjafir undir tré til barna foreldra sem hafa lítið á milli handanna á Íslandi, gjafir sem hjálpa til sjálfshjálpar í Afríku eins og geitur, hænur, tré og örlán sem og neyðarpakka og máltíðir fyrir fólk í flóttamannabúðum um allan heim. Ekki vera Skröggur! Þú getur hjálpað.“


DRUNGI EFTIR RAGNAR JÓNASSON

★★★★ „Flott

flétta hjá Ragnari!“ STEINÞÓR GUÐBJARTSSON, MORGUNBLAÐINU

„HEFU

R BLÁ SIÐ NÝJU LÍFI Í NOR RÆNU GLÆP ASÖG UNA.“ SUND AY EXPRE SS

Drungi er ný og spennandi glæpasaga eftir Ragnar Jónasson. Risaforlagið Penguin hefur þegar tryggt sér réttinn á henni fyrir Breska samveldið! „Breskir aðdáendur glæpasagna þekkja tvo frábæra íslenska rithöfunda, Arnald Indriðason og Yrsu Sigurðardóttur. Hér kemur sá þriðji: Ragnar Jónasson.“ The Times

4. Metsölulisti Eymundsson Skáldverk


38 |

FRÉTTATÍMINN | Föstudagur 25. nóvember 2016

Myndir | Hari

Bókaútgáfa er lífshættulegt starf Jóhann Páll Valdimarsson, stofnandi Forlagsins, hefur selt sinn hlut í fyrirtækinu og mun láta af störfum sem stjórnandi þess um áramótin. Hann segist ekki hafa hugmynd um hvað taki við, en hann sé manískur maður og detti örugglega eitthvað skemmtilegt í hug. Það vanti til dæmis bæjarstjóra í Corleone á Sikiley. Friðrika Benónýsdóttir fridrika@frettatiminn.is

Þegar ég varð sextugur sagði einhver eðlisávísun mér að þetta væri orðið fínt, nú skyldi ég hætta þessu, segir Jóhann Páll Valdimarsson sem hættir sem forleggjari um áramótin.

Flestir halda að ég sé að segja ósatt þegar ég segist ekki hafa hugmynd um hvað ég er að fara að gera, en það er alveg satt,“ segir Jóhann Páll Valdimarsson, bókaútgefandi Íslands, þegar hann er spurður hvað hann ætli að taka sér fyrir hendur nú þegar hann hefur selt sinn hlut í Forlaginu og lætur af störfum um áramótin. „Konan mín er að þýfga mig um þetta en ég get ekki svarað henni því ég veit það ekki sjálfur. Eina planið sem ég er með er að plana ekki neitt. Ég ætla bara að

leyfa lífinu að koma til mín og sjá hvað gerist á þeirri leið sem eftir er, hvað sem hún verður nú löng. Mér finnst bara svo gaman að lífinu og æ meira gaman eftir því sem ég eldist. Þegar ég var ritstjóri Verzlunarskólablaðsins skrifaði ég ritstjórnargrein sem hét: Lifðu stutt, og lifðu vel, deyðu ungur og vertu fallegt lík, en ég er margbúinn að biðja Guð um að gleyma þessari grein. “ Vill hætta í stuði Jóhann Páll er 64 ára gamall og hef-

ur verið viðriðinn bókaútgáfu nánast frá barnsaldri, hvað kom til að hann ákvað að segja skilið við hana? „Það gerðist eitthvað þegar ég varð sextugur, alveg out of the blue. Þá sagði mér einhver eðlisávísun að þetta væri orðið fínt, nú skyldi ég hætta þessu. Ég sagði engum frá þessu, ekki einu sinni konu og börnum, fyrr en fyrir tveimur eða þremur árum. Þá sagði ég þeim að nú hyggðist ég gera breytingar, en þau tóku mig greinilega ekki alvarlega. Það var ekki fyrr en á hólminn var

komið, um mitt þetta ár, að þau áttuðu sig á að mér var fúlasta alvara með þetta. Egill Örn, sonur minn spurði hvernig mér dytti í hug að hætta núna, ég væri í bullandi stuði og sýndi það í vinnunni, brennandi af áhuga og stútfullur af hugmyndum, það gengi engan veginn upp að ég hætti núna. En það er akkúrat pælingin hjá mér, að fara meðan ég er í stuði og meðan ég get þetta og hef ánægju af. Mér finnst hin tilhugsunin; að láta keyra mig heilabilaðan og gargandi í hjólastól út úr


Sérfræðingur frá Eilersen verður í verslun okkar um helgina 24.-26. nóv. Skeifan 6 / 5687733 / epal@epal.is / www.epal.is

afsláttur a Eilersen v f öllum ö um helgi rum na.

High Box sófar í leðri og mismunandi áklæðum* Stærðir

Bakar/Cross

Amdal

Leður Pure

Verð nú:

2 sæta 190x97cm 3 sæta 220x97cm 3 sæta 240x97cm

359.800.395.500.439.800.-

385.500.439.800.475.500.-

559.800.619.800.675.500.-

Verð áður:

2 sæta 190x97cm 3 sæta 220x97cm 3 sæta 240x97cm

585.500.657.500.-

644.500.720.800.-

715.800.-

786.800.-

935.800.1.023.500.1.125.000.-

* Gildir til 31. des 2016


40 |

FRÉTTATÍMINN | Föstudagur 25. nóvember 2016

Ferill minn í nokkrum bókum: Fyrstu árin Hvunndagshetjan : þrjár öruggar aðferðir til að eignast óskilgetin börn AUÐUR HARALDS Heyrði Auði lesa upp og spurði hvort hún væri farin að skrifa og hún hafði skrifað nokkrar síður. Negldi samning á stundinni. Þótti óvenjulegt að hafa þrjá smokka á kápunni. Seldist eins og heitar lummur.

Ég vona sannarlega að ég hafi verið mikið lím í þessu fyrirtæki.

fyrirtækinu, orðinn gjörsamlega gagnslaus og fyrir öllum, alveg hroðaleg. Það er svo algengt í lífinu að fólk bara hangi á sínu starfi og ég vil ekki láta það gerast með mig.“ Spurður hvort hann haldi virkilega að honum takist að kúpla sig algjörlega út úr útgáfunni segir Jóhann Páll að óskað hafi verið eftir því að hann sinni einhverjum störfum fyrir Forlagið, sem ráðgjafi eða útgefandi einstakra verka, og það hyggist hann gera. Hann muni hins vegar hætta sem útgefandi um áramótin, því geti ekkert breytt. „Fyrsta spurningin sem ég þurfti að spyrja sjálfan mig þegar ég fékk þessa flugu í hausinn var hvort ég

gæti í alvöru skilið við ævistarf mitt, sem ég hef lifað og hrærst í síðan ég man eftir mér. Það væru mikil mistök að framfylgja þessari ákvörðun ef ég yrði síðan stöðugt með áhyggjur af þessu barni mínu. Ég hef reynt að vera nærgöngull við sjálfan mig við að svara þessari spurningu og svarið er að ég held að mér takist að hætta og líta þannig á að þessum kafla í ævi minni sé lokið.“ Kvaddi föður sinn með bréfi Eins og fram hefur komið í þessu spjalli, og alþjóð vissi reyndar fyrir, er Jóhann Páll sonur Valdimars Jóhannssonar stofnanda og eiganda bókaútgáfunnar Iðunnar, og hann

hóf störf hjá föður sínum fljótlega eftir stúdentspróf. Ákafur í að sanna sig og rekinn áfram af ótta um að fólk teldi að hann hefði nú bara fengið vinnuna fyrir að vera sonur föður síns án þess að kunna sérstaklega til verka var mikilvægt að standa sig. „Ég heyrði þetta utan að mér og það hleypti í mig brjáluðum þrótti, ég var algjörlega manískur þennan áratug sem ég stýrði Iðunni af því að ég þurfti að sýna veröldinni að ég ætti eitthvert erindi í þetta starf. Ég stóð mig vel, þótt ég segi sjálfur frá, útgáfan gekk vel og síðustu árin leið mér næstum eins og ég væri að stjórna peningaprentsmiðju,

BYRJAÐU JÓLAINNKAUPIN

SNEMMA V NÓ 25 .

EM

Tvíbytnan BENT HALLER; GUÐLAUGUR ARASON ÞÝDDI Þessi unglingabók setti allt á annan endann á Íslandi. Raunsönn frásögn af ungu fólki en fólk vildi ekki horfast í augu við vandamálin. Gaf út margar umdeildar unglingabækur, eins og t.d. bækur Sven Wernströms. Ljóstollur ÓLAFUR GUNNARSSON Þessi fjallar um einelti og hefst á setningunni: Ég fann tittlinginn á mér skríða saman af kvíða. Ég rétti Ólafi 4000 danskar í reiðufé þegar hann sagði mér fyrstu setninguna. Sjónvarpsauglýsingin fékk bara eina birtingu og var bönnuð. Ekki sú eina frá þessum árum. Mér hættir til að stuða. Punktur punktur komma strik PÉTUR GUNNARSSON Heyrði hann lesa ásamt Listaskáldunum vondu í Háskólabíói og hleypti í mig kjarki til að hringja í hann og falast eftir útgáfu. Allt í kringum bókina voru mikil tímamót bæði í bókmenntunum og í lífi útgefanda sem þurfti að sanna sig.

BER

Í dag, föstudaginn 25. nóvember, verða ýmsar verslanir með vörur á frábærum afslætti. Nýttu Black Friday áhyggjulaus og borgaðu reikninginn 1. febrúar 2017.

Kynntu þér jólareikning Netgíró á www.netgiro.is

Uppgjör: manneskja í mótun: skáldsaga BENTE CLOD Ég gaf út mikinn fjölda „kvennabóka“ sem ruddu sér til rúms á þessum árum. Við Ólafur Gunnarsson bönkuðum óboðnir upp á hjá henni í Danmörku, blindfullir um miðja nótt, en urðum heldur leiðir þegar við áttuðum okkur á að hún væri lesbía og hypjuðum okkur.

Þú borgar aðeins 195 kr. tilkynningar- og greiðslugjald (ef fjárhæð er yfir 3.000 kr., annars 0 kr.) og 3,95% lántökugjald.

Strumpastríð Ég hef líklega aldrei verið skammaður jafn mikið í fjölmiðlum eins og fyrir útgáfu á Strumpabókunum. Það varð allt vitlaust og ég sakaður um að rústa málkennd barna. Þýðingarnar voru undir dulnefni en ég get lætt því út úr mér núna að það var framúrskarandi málvísindamaður sem þýddi þær. Herra Fyndinn Það var ekki fyndið að semja um útgáfu Herramannabókanna á íslensku. Norskur aðili var með réttinn fyrir

Ísland og ég heimsótti hann í Osló en kom fyrst við í Kaupmannahöfn og datt í það með Óla Gunn. Hef aldrei mætt jafn timbraður á fund og var bara boðinn áfengislaus bjór á fundinum. Það var áfall. Ástarsaga úr fjöllunum GUÐRÚN HELGADÓTTIR OG BRIAN PILKINGTON Algjört útgáfuævintýri. Hér var vandað betur til verka en títt var um barnabækur og ekkert til sparað. Ég mætti með hana glóðvolga úr prentsmiðju í Belgíu á alþjóðlegu barnabókasýninguna í Bologna þar sem slegist var um útgáfuréttinn. Erlendir útgefendur sýndu íslenskum bókum engan áhuga á þessum árum en þarna var ég stjarna. Selst eins og heitar lummur enn í dag. Lífsjátning: endurminningar Guðmundu Elíasdóttur söngkonu INGÓLFUR MARGEIRSSON SKRÁÐI Pabbi var ekki kátur þegar hann frétti að ég hefði fengið Ingólf Margeirsson til að skrá sögu einhverrar óperukellingar í Grjótaþorpinu. Ekki til glataðri bókarhugmynd. Varð algjör metsölubók og fyrsta og líklega eina íslenska ævisagan sem tilnefnd var til Bókmenntaverðlauna Norðurlandaráðs. Stattu þig drengur: þættir af Sævari Ciesielski STEFÁN UNNSTEINSSON Það vildi enginn af Sævari vita á þessum tíma og þótti bíræfið og ósvífið að reyna að varpa ljósi á líf hans. Vakti mjög harkaleg viðbrögð og ég átti sannarlega í vök að verjast. Ævinlega þakklátur séra Jóni Bjarman sem tók upp hanskann fyrir mig. Ljóð VILMUNDUR GYLFASON Var svo heppinn að kynnast Vilmundi. Við náðum vel saman. Kynntumst í maníukasti en ég fylgdist líka með því hvernig sjúkdómurinn lagði hann að velli. Það var sárt. Ég sprengi klukkan 10 ALISTAIR MACLEAN Ég vildi sjónvarpsauglýsingu sem væri lýsandi fyrir heiti bókarinnar. Snorri Þórisson og Jón Thor Hannesson neyddust til að sprengja upp stúdíóið. Svínvirkaði. Turnleikhúsið THOR VILHJÁLMSSON Við Thor héldum fund í Hólavallagarði og skáluðum fyrir samstarfi. Ég fékk bágt fyrir hjá pabba.


HUGO BOSS ILMDAGAR Í LYFJUM & HEILSU KRINGLU

20% AFSLÁTTUR AF ÖLLUM HUGO BOSS VÖRUM DAGANA 24.-27. NÓVEMBER. FINNDU ÞINN HUGO BOSS ILM OG FÁÐU VEGLEGAN KAUPAUKA FRÍTT MEÐ* *Á MEÐAN BIRGÐIR ENDAST


42 |

FRÉTTATÍMINN | Föstudagur 25. nóvember 2016

gróðinn var svo mikill. Þannig að ég held ég hafi alveg sannað að ég vissi hvað ég væri að gera.“ Eftir tíu ára starf sem framkvæmdastjóri hjá Iðunni sagði Jóhann Páll skilið við fyrirtæki föður síns og hætti í fússi. Hvað gerðist? „Án þess ég ætli nú að fara út í það hér í smáatriðum, þá get ég sagt að eftir tíu ár á Iðunni þá sárnaði mér mikið við föður minn, mér fannst hann ekki sýna mér stuðning á erfiðu augnabliki. Ég hef alltaf verið tilfinningamaður og látið tilfinningarnar ráða miklu í mínu lífi og frekar en að taka slaginn varð ég bara sár og reiður, skrifaði föður mínum bréf þar sem ég kvaddi hann. Eftir það talaði ég ekki við hann í sex, sjö ár. Þetta var auðvitað gífurlega sársaukafullt fyrir alla fjölskylduna og ég fór út úr Iðunni algjörlega slyppur og snauður. Við hjónin áttum reyndar hús og fyrsta verk mitt var að selja það og flytja í miklu ódýrara húsnæði til þess að reyna að koma fótunum undir nýtt fyrirtæki sem fékk nafnið Forlagið. Ólafur Gunnarsson átti hugmyndina að því nafni en síðar píndi Sigurður Pálsson mig til að skýra næstu útgáfu mína JPV-útgáfu, sem mér fannst alltof grobbið, en hann hafði nú sitt fram blessaður.“ Starfsandinn er límið í fyrirtækinu Jóhann Páll segir að þegar þarna var komið sögu hafi hann verið orðinn altekinn af útgáfubakteríunni, hann hafi verið búinn að sanna fyrir sjálfum sér að hann hefði hæfileika í starfið auk þess að finnast það ofboðslega skemmtilegt. Ekkert annað hafi komið til greina en að halda áfram, þótt í hönd færu erfiðustu ár lífs hans. Hann segist hafa unnið dag og nótt við að halda fyrirtækinu á floti og þótt það hafi gengið nokkuð vel hafi hann þáð boð Máls

og menningar um að ganga til samstarfs við þá með því fororði að halda Forlaginu aðskildu innan Máls og menningar og að hann stýrði þeirri útgáfu. Seinna sagði hann skilið við Mál og menningu og tók við framkvæmdastjórn Genealogia Islandorum gegn því að fá að reka almenna útgáfu innan fyrirtækisins. Það var upphaf JPV útgáfu. Hann staldraði stutt við í Genealogiu og var farinn áður en ár var liðið en ákvað að halda áfram með JPV útgáfu ásamt Agli Erni og fleirum. Rekstur JPV undir stjórn þeirra feðga gekk glimrandi frá fyrsta degi en sjö árum síðar sameinuðu þeir JPV bókahluta Eddu og þar með var Mál og menning, Vaka-Helgafell, Iðunn og fleiri forlög komin undir stjórn feðganna. Sameinað fyrirtæki fékk gamla nafn Forlagsins en gefur út bækur undir öllum merkjunum. Hann segist í fyrstu hafa óttast að erfitt yrði að skapa góðan samstarfsanda meðal þessara fyrrum keppinauta, en það hafi gengið eins og í sögu frá fyrsta degi. Spurður hvort hann hafi engar áhyggjur af því að hann persónulega sé límið sem heldur fyrirtækinu saman og það muni gliðna aftur í frumeindir við brotthvarf hans dregur hann við sig svarið. „Það er ekki gott fyrir mig að svara þessu. Ég vona sannarlega að ég hafi verið mikið lím í þessu fyrirtæki, það væri hræsni af mér að segja annað. Ég vona að það sé rétt mat hjá mér að persóna mín hafi skipt miklu máli í þessu sambandi. Hins vegar er Egill Örn, sonur minn, orðinn alveg eldklár í þessum málum og kann þetta fag og sama gildir um Hólmfríði Matthíasdóttur sem mun taka við mínu starfi og fyrirtækið hefur á að skipa algjöru úrvalsliði starfsmanna. Límið sem þú talar um er hins vegar auðvitað fyrst

og fremst andrúmsloftið sem þarf að vera til staðar í svona fyrirtæki; að allir séu að vinna af ástríðu að sama marki og það hefur okkur tekist, þrátt fyrir stærð fyrirtækisins. Við erum býsna mikið eins og ein fjölskylda hérna og ég treysti Agli og Hólmfríði til að tryggja það að svo verði áfram.“ Heilar sættir Við getum ekki sagt skilið við ósætti Jóhanns Páls við föður sinn án þess að fá svar við því hvort þeir hafi náð sáttum aftur. „Já, það var líklega sex eða sjö árum eftir að ég kvaddi hann með þessu bréfi að pabbi fékk heilablóðfall á afmælisdaginn minn og ég fór upp á spítala þar sem hann lá út úr heiminum. Það var auðvitað alveg gríðarlega erfið stund að sitja þarna við rúmið hans meðvitundarlauss. Síðan jafnaði hann sig býsna vel og við tókum upp samband aftur og það sem meira var, og skipti mig bara öllu máli í lífinu, pabbi sá óskaplega eftir því að hafa brugðist mér, að því er honum fannst og mér fannst reyndar líka þegar ég kvaddi hann. Hann var óendanlega leiður yfir því og vildi mikið ræða það við mig næstu ár á eftir, þannig að við náðum algjörlega heilum sáttum. Núorðið þegar ég hugsa um þetta finnst mér pabbi hafa tekið sökina af því sem gerðist of mikið á sig. Þegar maður eldist og lítur til baka þá sé ég að auðvitað átti ég minn þátt í þessu, kannski ekki minni en hann, þetta bara atvikaðist svona eins og vill gerast í lífinu.“ En hvaða eiginleikum þarf stjórnandi bókaútgáfu að vera gæddur til að fyrirtækið gangi vel, að mati Jóhanns Páls? „Ég hef enga trú á að neinn geti náð árangri í bókaútgáfu nema vera gjörsamlega undirlagður af henni.

Forlagið er að mínu viti best heppnaða útgáfufyrirtæki sem starfrækt hefur verið á Íslandi.

Fyrsta spurningin sem ég þurfti að spyrja sjálfan mig þegar ég fékk þessa flugu í hausinn var hvort ég gæti í alvöru skilið við ævistarf mitt, sem ég hef lifað og hrærst í síðan ég man eftir mér. Það væru mikil mistök að framfylgja þessari ákvörðun ef ég yrði síðan stöðugt með áhyggjur af þessu barni mínu.

A L B R U T T Á L S F A Y A D I T R Á F L K S C F A A L B Y A R D I U R T F T Á K L C S A F L A B L B Y R A U R D T I U T R T Á T L Á S L F S A F A Y A Y D A I B L A C K F R ÁT T U R B L A C K F R I D K F R I D A Y A F S L Á L C S A F L A B L B Y R A U R D T I U T R T Á T L Á S L F S A F A Y A Y D B L A C K F R I ÁT T U R B L A C K F R I D A K F R I D A Y A F S L Á L C S A F L A B B Y R A U R D T U T T Á FRI T L Á S L F S A F A Y A Y D A I R D I R Á F L K S C F A A BLACK F L B Y A R D I U R T F T Á K L C S A F L A B Rodania B Y R A U R D T I U T R T Á F T L Á S L F S A F A Y A Y D A I R D I F R K F L % % C K S A C F L A A B L B Y R A R D U RI T F T Á K L C afsláttur afsláttur S A F L A B B R U R T U T T Á FRIDAY T L Á S L F S A F A Y A Y D A I R D I F R K F L C K S A C F L A A B L B Y R A D I UR R T F T Á K L C S A F L A K F R I D A Y R I D A Y A F S L ÁT T U R B D A Y A F S L ÁT T U R B I F R K F L C K S A C F L A A B L B Y R A D I U Rasa R T F T Á K L C Brosway S A F L A B Y R A U R T U T T Á T L Á K FRID S L F S A F A Y A Y D A I R D % % I F R K F C K S A C F L A A B L B Y A UR R D I U R afsláttur afsláttur T F T Á K L C S A F L A B R U T T Á K F R I D A Y R I D A Y A F S L ÁT T U R L S F A Y A D I F R K F C K S C F A A L B Y A UR BLA R D I U R T F T Á K L C S A F L A B R U T T Á L C K F R I D A Y R I D A Y A F S L ÁT T U R S F DAY A

BLACK 40

40

Michael Kors

30

Laugavegi 15 og Kringlunni - sími 511 1900 - www.michelsen.is

6

20


FRÉTTATÍMINN | Föstudagur 25. nóvember 2016

Þess vegna hef ég stundum sagt, og miklu meira í alvöru heldur en í gamni, að bókaútgáfa er lífshættulegt starf. Þetta er svo krefjandi og þú verður að leggja þig allan undir; tilfinningalega og líkamlega með alveg óendanlegri vinnu. Auðvitað er maður svo að skipta við fólk með stór egó og þarf nokkra sálfræðihæfileika til. Maður þarf að vera svo margt. Mér hefur oft fundist á þessari leið að ég væri að ganga mjög hættulega nærri mér og óttast að starfið legði mig að velli þannig að ég er mjög glaður að komast á lífi frá þessu og í dag líður mér þannig að ég eigi eitthvert líf eftir. Það er líf í mér allavega og ég er ágætlega á mig kominn og þakklátur fyrir að hafa tækifæri á að kanna nýjar lendur.“ Bæjarstjóri í Corleone Spurður hvers hann haldi að hann muni sakna mest úr starfinu þegir Jóhann Páll dágóða stund en svarar svo: „Auðvitað samskiptanna við höfundana og starfsfólksins og í raun og veru veit ég að ég mun sakna alls lífsstílsins sem þessu fylgir. Forlagið er að mínu viti best heppnaða útgáfufyrirætki sem starfrækt hefur verið á Íslandi. Ég held samt að það verði líka léttir að varpa þessum byrðum af sér og fá frelsi til þess að gera eitthvað annað. Þú trúðir mér ekki áðan að ég hefði engin plön um framtíðina, þau hef ég ekki en það er tvennt sem mig langar að gera. Mig langar að ferðast og þá helst til framandi slóða, jafnvel búa erlendis um einhvern tíma, það hef ég aldrei upplifað. Ég hef líka lengi haft áhuga á ljósmyndun og gæti ákaflega vel hugsað mér að sinna því aðeins meira. Þannig að ég sé það fyrir mér, allavega til að byrja með, að ég láti reyna á þetta tvennt, enda auðvelt að sameina það. Svo bara kem-

ur í ljós hvert það leiðir mig. Ég er manískur maður og mjög impúlsívur þannig að mér getur dottið allur fjárinn í hug á þessari leið. Ég fór til Sikileyjar um daginn og í vikunni áður en ég fór þaðan var allri bæjarstjórninni í Corleone stungið í steininn og ég var að grínast með það að þarna væri strax komið atvinnutækifæri, ég gæti orðið bæjarstjóri í Corleone og orðið hinn sanni don Corleone, sem ég hef stundum verið kallaður. Eða kannski stofna ég útgáfufélag á Sikiley; hvernig hljómar Palermo Poets? Um framtíðina veit ég bara ekki neitt, en miðað við það að það verði ennþá þetta líf í mér og ástríða þá getur mér auðvitað dottið nánast hvað sem er í hug. Eina sem ég veit er að ég vil ekki fara í jafn krefjandi starf og ég hef verið í hjá Forlaginu.“ Tíminn er að renna frá okkur en ég verð að fá að spyrja hvernig Jóhann Páll haldi að sér muni líða um þetta leyti næsta ár, þegar jólabókavertíðin er á fullu án hans þátttöku. „Þá verð ég bara að gæta þess að vera í nógu framandi umhverfi,ég held að það myndi hjálpa. Ég get tekið Indland sem dæmi, það er svo rosalega ólíkur heimur, allt öðruvísi en nokkurt land sem ég hef kynnst þótt ég hafi ferðast víða, það er eins og að stíga inn í aðra vídd. Þegar þú kemur til Indlands er bara um tvennt að velja, annað hvort sleppirðu gjörsamlega tökunum eða gengur af göflunum. Ég er nú maður sem vill hafa líf sitt í nokkuð föstum skorðum en þarna varð ég bara að gefast upp og fljóta inn í þennan heim og það hreif mig svo mjög að ég er á leiðinni þangað aftur og ég hugsa að það væri bara mjög skynsamlegt að vera þar um næstu jól. Þar er enginn möguleiki á að halda í neitt stress. Þar lifir maður bara einn dag í einu.“

Sérblað um

jólagjafir

þann 3. desember

U T T Á L S F A Y A D I R F K C S A F L A B Y R A U D T I T R Á F L K S C F A A L B Y R A U D T I U T R T Á F T L Á K S L C F S A A F A Y A Y D A I R D I F R K F C K C A F L A B Y R A U TTUR BLA D T I T R Á F L K S C F A A L B Y R A L A C K F R I D K F R I D A Y A F S L ÁT T U F R I D A Y A F S L ÁT T U C K A C L A B F L A B R Y U R T A U T D T I T R Á F L K S C F A A L B Y R A L A C K F R I D K F R I D A Y A F S L ÁT T U F R I D A Y A F S L ÁT T C K A C L A B L A B R Y U R T A U D T I ÁT T R Á F L K S C F A A L B Y R A U D T I T T Á T L Á S L F Föstudagur til fjár! S A F LACK FR A Y A Y D A I R D I F R K F C K A C ÁT T U R B L Y A F S L ÁT T U R B L A R B L A C K F R I D A Y A A U D T I T R T Á F T L Á K S L C F S A A F L A BRosendahl Y A Y D A I R D I F R K F C K A Stórafsláttur C A L A B Y UR BL R A U D T I Á T T% T R Á F L K S C F A A L B Y R A af öllum vörum frá þessum vörumerkjum U D T T Á T L Á S L F S A F LACK FRI A Bafsláttur Y A Y D A R ITilboðin gilda í verslunum D I F R K F C K A C L okkar á Laugaveginum, A B L A B Y R A U D T I T R L ÁT T U R Á F L K S í Kringlunni og í vefversluninni á michelsen.is. C F A A L B Y R A U D T T Á T L Á S L F S A F A B L A C K F R I C K F R IÁDmichelsen.is Y A Y sérðu vörulínurnarFí R heild. A D I K A C L A Y A D I R L ÁT T U R B A Y A F S L ÁT T U R B L F K C A L B R U D T I T R Á T L Nomination Á S L F S A F A BLACK F Y A Y D A I R D I F R K F C K A C L A L B Y R A U D T I T R L ÁT T U R B A Y % Á F L K S C F A A L B R U D afsláttur T I T R Á L Á S L F S A F A BLACK F Y A Y D A I R D I F R K F C K A C L A B L B Y R A U D T I T R Á F S L ÁT T U R L K S C F A A L B Y R A U D T I T Á L S F A BLACK FR Y A D I R F K C A L TUR B auglysingar@frettatiminn.is | 531 3310

FRIDAY í dag

60

20


44 |

FRÉTTATÍMINN | Föstudagur 25. nóvember 2016

Forvitnileg sýning var opnuð í gær í Bogasal Þjóðminjasafns Íslands sem heitir Ísland í heiminum, heimurinn í Íslandi. Þar er fjallað um það hvernig saga og samtími Íslands hafa alla tíð einkennst af tengslum við önnur lönd, rétt eins og reyndin er um önnur lönd í heiminum.

Svipmyndir af Íslandi í heiminum

Guðni Tómasson gudni@frettatiminn.is

Enginn er algjörlega eyland og á Íslandi hefur hreyfanleikinn oft verið meiri en af hefur verið látið. Þetta þykir aðstandendum sýningarinnar mikilvægt að undirstrika á okkar tímum. Fréttatíminn fékk sýningarhöfundana, mannfræðingana Kristínu Loftsdóttur og Unni Dís Skaptadóttur, til að velja nokkra gripi sem getur að líta á sýningunni.

Hnöttur eða Ísland?

Negrastrákarnir

„Þetta sérstæða hnattlíkan var notað í kennslu í lok 19. aldar. Þetta er fallegur gripur skorinn úr hnotu sem kom frá Brynjúlfi Jónssyni frá Minna-Núpi. Út úr mynd af Íslandi kemur hnötturinn. Það er hægt að ímynda sér margar sögur í kringum hann, til dæmis hvernig umræðu hann hefur vakið í skólastofunni á þessum árum. Er það Ísland sem kemur úr hnettinum, eða hnötturinn úr Íslandi? Við vorum búnar að ákveða heitið á sýningunni þegar okkur var bent á þetta líkan. Það varð að einkennismerki sýningarinnar og endurspeglar vel hvað við erum að reyna að segja með þessari sýningu um stöðu okkar í heiminum.“

Kristín Loftsdóttir og Unnur Dís Skaptadóttir eru sýningarhöfundar sýningarinnar Ísland í heiminum, heimurinn í Íslandi. „Við reynum að segja sögu nokkurra einstaklinga bæði í fortíð og samtíma. Það er talað um innflytjendur, flóttafólk, hælisleitendur, erlent vinnuafl og svo framvegis, en á bak við þessa merkimiða eru einstaklingar. Í sýningunni biðjum við því líka nokkra einstaklinga að velja hluti sem þeir tengja við landið sitt og líf í nýju landi.“ Mynd | Hari

„Þetta er líklega þekktast gripurinn á sýningunni: bókin um Tíu litla negrastráka. Barnagælan kom fyrst út á Íslandi 1922 í þýðingu Gunnars Egilssonar en með myndum Muggs, en margir kannast eflaust við hana út af umdeildri endurútgáfu árið 2007 sem kveikti miklar umræður. Vísurnar sem eiga uppruna sinn í Bandaríkjunum endurspegla vel hvað kynþáttahugmyndir hafa dreifst víða og sýna fram á hvað fordómar og staðalmyndir eru lífseig fyrirbæri, jafnvel þvert á kynslóðir, lönd og höf. Þær skjóta til dæmis upp kolli í Rússlandi strax árið 1903 með svipuðum myndum.“

Kaffidúkur og gestabók „Þetta er fallegur og sérstakur kaffidúkur sem notaður var á heimilinu á Fjólugötu 5. Þar bjuggu Guðrún Sveinsdóttir píanóleikari og Vigfús Einarsson ríkisráðsritari. Á fimmta áratug síðustu aldar drógu þau dúkinn fram í kaffiboðum og gestir voru beðnir um að skrifa nafn sitt á dúkinn. Guðrún saumaði nöfnin í dúkinn með bláum lit. Þarna rita því nafn sitt bæði íslenskir og erlendir gestir sem margir voru tengdir tónlist. Dúkurinn minnir á hve íslenskt tónlistarlíf var í miklum tengslum við útlönd og hvað tilkoma erlendra tónlistarmanna hér á landi skipti miklu. Með þessu fólki kom mikill metnaður og fagmennska sem styrkti stoðirnar í tónlistarlífinu.“

Balikbayan box á leið til Filippseyja „Svokölluð Balikbayan box eru notuð af brottfluttum Filippseyingum (sem kallast Balikbayan) fyrir sendingar til heimalandsins. Viðkomandi kaupir boxið og setur í það ýmsa hluti, bæði persónulega og nytsamlega og greiðir þannig líka fyrir sendingakostnaðinn. Í þetta setur fólk til dæmis notuð barnaföt sem ætluð eru ákveðnum ættingja, raftæki, síma og tölvur. Í þetta fara líka súkkulaðistykki, pakkamatur og þurrmatur, auðvitað allt hlutir sem eru til á Filipseyjum, en þetta er sérstök birtingarmynd á tengslum milli gamla og nýja landsins.“

Geysilega góð jól Upplifðu ekta jólaveislu

Ómótstæðilegur jólabrunch

Frá 11:30–16:00 föstudag til sunnudags.

Einnig ef pantað er fyrir 10 eða fleiri á virkum dögum

Verð 3.695 kr.

Einstakur jólaborgari

160g eðal hreindýraborgari með reyktu majónesi, týtuberjasultu, sultuðum rauðlauk og gullosti. Borinn fram með sætkartöflu frönskum og kokteilsósu. Verð 2.995 kr.

Aðalstræti 2 • 101 Reykjavík • sími 517 4300 • www.geysirbistro.is


Gildir til 28. nóvember

NÓVEMBERDAGAR

Verð áður: 95.800 kr.

Tilboðsverð: 47.400 kr.

* Öll glerin pu-, is r ð e m a kom glamparn og móðuvö

Evolis frönsku verðlaunaglerin frá BBGR eru með tvöfalda yfirborðsslípun sem færir þau í nýja vídd. * Miðast við 1,5 index

Sími: 5 700 900

KRINGLUNNI 2. HÆÐ | HAGKAUPSHÚSINU, SKEIFUNNI | SPÖNGINNI, GRAFARVOGI

prooptik.is


46 |

FRÉTTATÍMINN | Föstudagur 25. nóvember 2016

Steldu stílnum

frá stjórnmálamönnunum Leiðtogar stjórnmálaflokkanna hafa allir einkennandi fatastíl sem segir margt um persónueinkenni þeirra. Dyggir aðdáendur, og þeir sem láta sig dreyma um frama á sviði stjórnmálanna, geta auðveldlega stolið stílnum þeirra. Katrín Jakobsdóttir

SVARTUR FÖSTUDAGUR?

LÝSUM FREKAR UPP SKAMMDEGIÐ

20-50% afsláttur af öllum jólavörum, jólaljósum og seríum í dag og um helgina.

Katrín Jakobsdóttir er unglingurinn á Alþingi þegar kemur að fatastíl. Stíllinn er glaðlegur, litríkur og afslappaður og stundum eins og dregin beint úr fataskáp skandinavíska háskólanemans. Hún er oft í þægilegum buxum og strigaskóm og hún er greinilega aðdándi hinna klassísku Converse strigaskóa. Katrín getur verið þjóðleg í klæðaburði, er mikið í prjónuðum flíkum, bæði peysum og sjölum, sem gefa unglingaEf stílnum smá tvist. Katrín er þú vilt hrifin af röndum eins og vera Katrín Logi hún er líka trú sínkíktu þá í Polarn um flokki í litavali því oftar O. Pyret eða skelltu þér til en ekki er hún í grænu. Skandinavíu í verslunarferð.

Bjarni Benediktsson

Dökk jakkaföt, skyrta og bindi í bláum og gráum fötum eru aðalsmerki Bjarna, þó að hann eigi það til að brydda uppá hversdaglegri fatnaði svo sem póló-bol eða köflóttum Harris Tweed. Jakkafötin eru gjarnan í minni kantinum og bindishnúturinn í stærra lagi. Bandarísk áhrif eru greinileg í fatavali Bjarna. Stundum sendir hann dularfull skilaboð með litavali sínu, eins og grænu peysunni sem enginn skildi hvað þýddi í stjórnarmyndunarviðræðunum.

Óttarr Proppé

Ef þú vilt vera Bjarni, beint í Boss með’ig.

Það er alltaf bjart yfir lávarði íslenskra stjórnmála. Litapalletta Óttars hefur lengst af einkennst af rauðum og gulum tónum sem flútta vel við skegg- og hárlit hans. Fullyrða má að pönkið lifi enn í Óttari og hafi dafnað vel á Alþingi. Öllum að óvörum birtist Óttar í grænum jakka á dögunum og vakti verðskuldaða athygli fyrir.

Benedikt Jóhannesson

AFGREIÐSLUTÍMI Virka daga: kl. 9.00–18.00 Laugardaga: kl. 10.00–16.00 Sunnudaga: kl. 12.00–16.00

við Fellsmúla | 108 Reykjavík | rvm.is

Benedikt Jóhannesson tekur engar áhættur í fatavali. Oftar en ekki skartar hann klassískum jakkafötum í gráum eða bláum tónum og hvítri skyrtu. Bindin er líka oftast í dökkum tónum, stundum röndótt en alltaf dökk. Við þetta tækifæri hefur Benedikt valið sér óvenjudjarft bindi með gulu mynstri sem lífgar óneitalega upp á litlaus jakkafötin. Eitt smáatriði sem ­Benedikt hefur dálítið verið að leika sér með gerir hér

Ef þú vilt vera Benedikt skelltu þér þá í eina af herra­fata­ verslunum bæjarins, Guðstein eða Herragarðinn.

gæfumun þegar á heildina er litið, en það er vasaklúturinn í brjóstvasanum. Skemmtilegt smáatriði sem alls ekki margir í svo hefðbundnum klæðnaði spila með.

Birgitta Jónsdóttir

Kapteinninn tjáir sig frjálslega með fatnaði. Eins og sannur pírati á netinu stelur hún stílum úr hinum og þessum áttum og sækir innblástur í pönkið, rokkið og póesíuna. Hún blandar skærum og myrkum litum og tekst stöðugt að koma á óvart. Hakkaraáhrifin eru áberandi í klæðavali hennar. Hún ber svarta Matrix-frakkann af miklu sjálfsöryggi og rammar inn andlitið með rauðum dramatískum varalit.

Sigurður Ingi Jóhannsson

Sigurður Ingi Jóhannsson hefur markað sér algjöra sérstöðu með tveimur djörfum stíleinkennum sem aldrei hafa sést á Alþingi áður. Hann ber giftingarhringinn á þumEf þú alfingri og bindur silkivilt vera Birgitta, gæti Hókus klút um hálsinn undir pókus verið búðin þín, skyrtukraganum. Þetta en þú getur líka óvenjulega tvist á yfirvegdressað þig upp aðan Framsóknarmanninn í Desigual á Spáni. sýnir karakter sem þorir að fara ótroðnar slóðir þó hefðbundin jakkafötin pakka því inn í trúverðuga umgjörð. Ef þú vilt vera Sigurður Ingi gæti Saga Boutiqe verið þín verslun.

Logi Már Einarsson

Logi Már Einarsson hefur skapað sér einstakan stíl og augljóslega sótt sér innblástur til Frakklands. Oftar en ekki má sjá hann í bláröndóttum bómullarbol í klassískum frönskum sjóarastíl með Ef þú bómullarklút vilt vera Sigurður Ingi gæti í bleikum tón. Saga Boutiqe Stíllinn er afslappaðverið þín ur og óvæntur en hann er verslun. samt alls ekki tilviljanakenndur og má segja að þarna hafi Logi fundið Ef þú sinn einkennisbúning. Röndóttu vilt vera bolirnir fylgja Loga út í búð og Óttar ferðu rakleiðis í herrafataverslun upp í stjórnarráð, sama hvernKormáks og Skjaldar, ig vindurinn blæs. Til að toppa eða á flóamarkað afslappelsið er Logi gjarnan með í bresku sveitaþorpi. hliðartösku og í sportlegum og þægilegum skóm.

Ef þú vilt vera Logi ættirðu að skella þér á Bretagne-skagann í Frakklandi. Þar er þægilegur bómullar­fatnaður og rendur í algleymingi.


„Ein af bestu bókum Árna.“ B J Ö R G V I N G . S I G U R Ð SS O N / P R E SS A N

„Margslungin saga sem er listilega vel úthugsuð … sagan situr í lesandanum og nagar hann inn að beini.“ S T E I N Þ Ó R G U Ð B JA R T SS O N / M O R G U N B L A Ð I Ð

„… tvímælalaust með því besta úr heimi krimmanna … margslungin og mögnuð saga … eftir einn

besta og frumlegasta spennusagnahöfund landsins.“ B J Ö R G V I N G . S I G U R Ð SS O N / P R E SS A N

„… trúverðugasti krimmahöfundur landsins … nýjasta bók hans er eiturbeitt.“ S I G M U N D U R E R N I R R Ú N A R SS O N / M O R G U N B L A Ð I Ð

ÁRNI ÞÓRARINSSON hefur ritað hörkuspennandi sögu úr íslenskum samtíma og lýsir af stílgáfu og næmi þeirri spillingu sem leynist í hversdagslífinu, heimi hákarla og hornsíla.

w w w.forlagid.i s | Bókabúð Forlags in s | F i sk i slóð 39


THORNTONS ÞAÐ BESTA FRÁ BRETLANDI

kaup ´ tt í Hag Ny

Gildir til 27. nóvember á meðan birgðir endast.

TILBOÐ

20% afsláttur á kassa

Opal reyktur og grafinn lax Hátíðarlax.

Fumgali

Lindu konfekt

Lífræn ítölsk hráskinka beint frá Ítalíu.

Blandaðir molar og fylltir súkkulaði molar.

p ´ tt í Hagkau Ny

gkaup a H í ´ t t y N

Robin klementínur Ómissandi um jólin.

BLACK FRIDAY

30 Barnana

Lífrænt banana sælgæti, ríkt af kalíum.

Mcvitie´s súkkulaði kúlur

%

AFSLÁTTUR

AF ÖLLUM FATNAÐI OG SKÓM Gildir aðeins í dag 25. nóvember

Gott að grípa með.


ÍSLENSKAR KALKÚNABRINGUR TILBOÐ

25%

ng Thanksgivi kominn r e n n i n ú k kal

afsláttur á kassa

FERSK KALKÚNABRINGA

2.999 kr/kg

1.699 kr/kg

verð áður

3.999

HAMBORGARAVEISLA

um helgina HAMBORGARAR 2 X 120 G.

539kr/pk

verð áður 599

2 X 140 G.

629kr/pk 99

ra betri a g r o b n a ð ó g rir

verð áður 6

Ge

2 X 175 G.

764kr/pk

verð áður 849

4 X 80 G.

629kr/pk

verð áður 699

30% afsláttur af Ali bacon

Lye Cross Farm

Lífrænir Cheddar ostar.

Pretzilla

Hamborgarabrauð úr pretzeldeigi.


50 |

FRÉTTATÍMINN | Föstudagur 25. nóvember 2016

Enver Hoxha á sínum yngri árum

.

„Við urðum öll einhvern veginn að lifa af“ Örlítið um albanskan skáldskap og albanskan raunveruleika, um hershöfðingja dauða hersins, höfund hans og afskekktasta land Evrópu. Ásgeir H. Ingólfsson ritstjorn@frettatiminn.is

Við horfum á bakið á litlum dreng sem horfir út í myrkrið. Út í nóttina og snjóinn. Hann heldur á tuskudýri sem virðist eini vinur hans í heiminum. Við þekkjum orðið flest söguna á bak við þessa eftirminnilegustu fréttaljósmynd síðasta árs; Kevi Pepoj var langveikur albanskur piltur sem átti að vísa úr landi. En við vissum flest lítið um hvaðan hann og fjölskylda hans komu, oft ekki nema nafnið á landinu – Albaníu, innilokaðasta landi Evrópu um aldir sem er helst þekkt hérlendis fyrir að hafa verið kommúnískara en Kreml og svo seinna fyrir stéttskipt heilbrigðiskerfi sem óvænt varð fyrirmynd þeirra sem vildu

Þýðing úr fangelsi, þýðing á disklingi

Bota Albönsk mynd um staðinn sem hinir óæskilegu voru sendir.

meiri einkavæðingu í íslensku heilbrigðiskerfi. Menning landsins hefur sjaldan ratað til Íslandsstranda – en það er þó aðeins að breytast. Fyrir tveimur

Bankastræti 4 I 101 Reykjavík instagram.com/aurumlifestyle

facebook.com/aurumlifestyle

árum sýndi RIFF albönsku myndina Bota, sem gerðist á afskekktasta stað þessa lands sem svo lengi var hugmyndafræðilega séð það afskekktasta í Evrópu. Hún gerist þar sem hinir óæskilegu voru sendir á tímum kommúnistaleiðtogans Envers Hoxha – og þeir eru þar enn. Eða öllu heldur börnin þeirra. Þetta er krummaskuð gamalla uppreisnarmanna og barnanna sem hafa ekki enn fundið leið aftur til hinnar nýju, frjálsu Albaníu. Bota þýðir „heima“ á albönsku og þeirra heima er hið afskekkta heima. Jafnvel þótt heimað sé annars staðar. Ég ræddi við annan leikstjórann á sínum tíma, Thomas Logoraci, sem er Albani sem hafði alist upp í Bandaríkjunum, og hann sagði mér að nýbakaða nóbelskáldið Dylan hafi verið bannað á hans heimili – sem og önnur álíka músík. Þess í stað fékk hann að hlusta á gamlar kasettur frá foreldrunum – sem reyndust svo vera einu tiltæku útgáfurnar af þessum albönsku dægurlögum sem hægt var að nota í myndinni, spilaðar af 70 ára gömlum kasettum. Einn af þeim sem var talinn ekki síður líklegur Nóbelsverðlaunahafi en Dylan var Ismaïl Kadaré, höfuðskáld Albaníu, og núna á dögunum kom út Hershöfðingi dauða hersins,

Við fyrstu sýn virðist bókin berast okkur í gegnum ansi mörg tungumál. Persónurnar tala flestar ítölsku, en sú ítalska er þó aðeins til í ítölskum þýðingum, enda bókin frumsamin á albönsku – og þaðan þýdd á frönsku og eftir henni er íslenska útgáfan gerð. En líkt og með Milan Kundera hefur Kadaré löngum haft búsetu í Frakklandi og starfar það náið með þýðanda frönsku útgáfunnar að bæði hann og Kundera líta á frönsku útgáfuna sem næsta bæ við frumtextann – og Kadaré hefur raunar stundum breytt albönsku útgáfunni því honum þótti franska útgáfan vera betri. Þýðandinn var raunar albanskur sjálfur. Jusuf Vrioni lærði frönsku í Frakklandi fyrir stríð en snéri aftur og ætlaði að hjálpa til við enduruppbyggingu Albaníu eftir stríð. Það fór ekki betur en svo að honum var kastað í fangelsi – þar sem hann stytti sér stundir við að þýða albanskar bókmenntir yfir á frönsku, eitthvað sem hann sagði að hefði hjálpað honum að halda geðheilsunni. Þar á meðal var Hershöfðingi dauða hersins, sem seinna átti eftir að rata til Frakklands og gera Kadaré heimsfrægan. Hrafn E. Jónsson heitinn þýddi söguna á íslensku fyrir aldarfjórðungi síðar og var hún lesin í útvarpi í upphafi tíunda áratugarins – en kom aldrei út á bókarformi fyrr en nú. Handritið var raunar eingöngu til á gömlum úreltum tölvudisklingi, sem Ólafi Hrafnssyni tölvufræðingi, syni þýðandans, tókst að flytja á nothæft form.

Skáldið Kadaré les úr verkum sínum.

bókin sem gerði hann frægan. Bókin sem núna er orðin fyrsta albanska bókin á íslensku að mér vitandi. Handbendi kommúnista eða andspyrnuhöfundur? Staða Kadaré er einstök í albönskum bókmenntum – og það má þakka þessari bók. Hann var ekki nema 27 ára þegar hún kom út en sjö árum seinna kom hún út á frönsku og við það öðlaðist Kadaré heimsfrægð – og var mögulega frægastur allra Albana ef forsetahjónin alræmdu, Enver og Nexhmije Hoxha, voru undanskilin. Mögulega var frægðin ástæðan fyrir því að hann gat haldið áfram að skrifa bækur sæmilega óáreittur – aðrir segja þá staðreynd að hann sé gamall nágranni Envers Hoxha frá borginni Gjirokaster hjálpi líka til. Svo eru einnig sumir sem telja að hann hafi verið handbendi kommúnistastjórnarinnar og hafi njósnað um aðra höfunda – sem þykir þó almennt hæpin kenning. Sjálfur neitar Kadaré öllum slíkum ásökunum en segist þó ekki hafa verið andófsmaður, enda hafi andófsmenn eins og þeir sem þekktir voru í öðrum kommúnistaríkjum aldrei verið til í Albaníu, enda hefðu slíkir menn verið leiddir fyrir aftökusveit áður en þeir gætu stundað mikið andóf, eins og segir í for-


,,ÆTTI AÐ VERA TIL

Á ÖLLUM HEIMILUM ... K R I ST Í N C L AU S E N / DV

„Bókin er tilvalin til að kveikja á skemmtilegum samræðum við börnin og hugsa um næstu ferð kringum landið.“ A NDR I SN ÆR MAGN A S ON

„ . . . augljóslega mjög vel heppnuð fjölskyldubók sem á líklega eftir að fylgja eiganda sínum . . . fram á fullorðinsár.“ K R I ST Í N C L AU S E N / DV

„Uppsetning og útlit bókarinnar er til algjörrar fyrirmyndar . . . “ ÍR I S E L L ENB ERGER / HU GR Á S

„ . . . e instaklega eigulegur gripur og sómir sér vel á hillu og enn betur í höndunum á litlu fólki.“ I N G I M A R B J A R N A S O N / ST A R A FU G L

„Við gefum . . . FIMM stjörnur af fjórum mögulegum . . . “ FOR E L DR A HANDB ÓK IN

w w w.forlagid.i s | Bókabúð Forlags in s | F i sk i slóð 39


52 |

mála bókarinnar, þar sem einfaldlega er haft eftir Hoxha: „Við urðum öll einhvern veginn að lifa af.“ Skrifin segir hann hafa verið sitt eina andóf – og það andóf þurfti að dulbúa vandlega á tímum kommúnismans. Það er forvitnilegt að velta fyrir sér Hershöfðingja dauða hersins út frá þeirri ritskoðun sem hún varð að forðast; bókin fjallar um ítalskan hershöfðingja sem kemur til

FRÉTTATÍMINN | Föstudagur 25. nóvember 2016

kall til höfuðborgartitilsins. En Zog var ávallt í skugga landsins handan hafsins, Ítalíu, og hélt þeim góðum með því að beina öllum viðskiptum landsins til Ítalíu. En það dugði ekki Mússólíní til lengdar og á föstudaginn langa vorið 1939 barst seinni heimstyrjöldin til stranda Albaníu. Í bók Kadaré er rifjað upp hvernig einsamall fjallabúi hljóp að

„Það er meðfædd eðlisávísun sem rekur þá í stríð. Eðli þeirra heimtar stríð, hrópar á stríð. Á friðartímum þrífast þeir ekki og eru í dvala eins og snákar að næturlagi. Lífskraftur þeirra kemur bara í ljós í ófriði.“ Albaníu áratugum eftir heimstyrjöldina síðari til þess að grafa upp bein ítalskra hermanna. En áður en við förum nánar út í söguna sjálfa er rétt að rifja örsnöggt upp sögu Albaníu fram að atburðum hennar. Landið hefur ávallt verið einangrað og á sinn hátt afskekkt, þrátt fyrir nálægð við lönd á borð við Grikkland, gömlu Júgóslavíu og Ítalíu. Ástæðurnar eru margþættar. Þetta er mikið fjallaland sem er erfitt yfirferðar, tungumálið er lítið sem ekkert skylt nágrannatungunum og ólíkt flestum kristnum nágrönnunum sínum tóku margir þeirra upp íslamstrú þegar Tyrkir réðu yfir svæðinu. Albanía varð svo loks sjálfstæð árið 1912 og áratug síðar varð Ahmed Zogu fyrsti konungur Albaníu og tók sér nafnið Zog I. Hann var einræðisherra af ekkert svo ólíku sauðahúsi og Hoxha síðar, þótt stjórnarfarið væri allt annað. Það var hann sem gerði Tírana að höfuðborg sökum staðsetningar hennar inni í miðju landi, eitthvað sem var alls ekkert sjálfgefið enda áttu borgir á borð við Dürres og Shköder ekkert síður til-

ströndinni og barðist daglangt einn við innrásarherinn, vel staðsettur í byssuhreiðri sínu. Við fáum ótal slík endurlit, upprifjun á löngu gleymdum hluta hildarleiksins sem við þykjumst flest kunna nær utanbókar. Hershöfðingi safnar líkum Aðalpersónur bókarinnar eru

ítalskur hershöfðingi og prestur sem er samferða honum. Þeir eru komnir þangað til þess að grafa upp lík ítalskra hermanna sem féllu í stríðinu – og í gegnum þær sögur fáum við alls kyns svipmyndir af þessu löngu liðna stríði. Við lesum ljóðræna dagbók hermanns sem gerðist liðhlaupi og vinnumaður hjá malara og varð ástfanginn af malaradótturinni, okkur er tjáð hve hávaxin líkin eru sem verið er að grafa upp, við fáum að heyra sorgarsögu aldraðrar ekkju og við fáum að heyra um hóruna sem var drepin, eiganda einu kvenkyns beinanna sem þeir grafa upp. Ef við horfum fram hjá sögusviðinu sjálfu er galdur sögunnar helst sá að spegla tilgangsleysi stríðsins í iðju sem virkar jafnvel enn tilgangslausari. Hershöfðingi með mannabein í skottinu sem dreymir um að endurlífga þennan löngu dauða her og vinna allar þær orustur sem í raun töpuðust. Um leið eru þeir alltaf hálfpartinn týndir í þessu ókunna landi sem þeir skilja illa og fá oft takmarkaðar upplýs-

Albaníuvinurinn Byron lávarður Þótt Albanía hafi lengi verið lokað land hafa þó alltaf einhverjir ferðalangar skrifað um dvöl sína þar. Illugi Jökulsson rifjaði upp í útvarpsþætti í vor pistla sem Joseph Roth skrifaði frá Albaníu á millistríðsárunum, barnabókahöfundurinn Edward Lear og frú Edith Duram skrifuðu ferðabækur frá Albaníu á 19. öld og sá frábæri ferðasöguhöfundur Leslie Gardiner þvældist um landið Byron lávarður í heimsókn hjá á svipuðum tíma og Kadaré var að semja Ali Pasha. Hershöfðingjann. Þekktasti Albaníuvinurinn er þó líklega Byron lávarður, sem orti svo eftir heimsókn sína: Fierce are Albania‘s children! Their native fortresses not more secure Than they in doubtful time of troubles need: Their wrath; how deadly! But their friendship sure

Sérblað um

jólagjafir

þann 3. desember

auglysingar@frettatiminn.is | 531 3310

Litríka Tírana Litaglaðar kommúnistablokkir í miðbæ Tírana.

ingar frá heimamönnum. „Gömlu mennirnir rugluðust á atburðum og bardögum ólíkra stríða. Það var ekki vissa í neinu. Aðeins forin geymdi sannleikann.“ En það er hins vegar ómögulegt að líta fram hjá sögusviðinu. Það má velta fyrir sér þeirri ákvörðun Kadaré að horfa svona á land sitt út frá gestsaugum – og maður spyr sig ítrekað; telur hann þessi gestsaugu vera glögg? Hershöfðinginn er frekar óviðkunnanleg persóna, hann er gamaldags karlremba, þjóðremba og stríðsæsingamaður. Það má vel vera að Kadaré hafi einfaldlega viljað rifja upp sögur úr stríðinu og skyggnast um leið aðeins inn í sálarkima gamla óvinarins – og bókin gengur alveg upp ef hún er lesin þannig. En mann grunar þó óneitanlega að hann noti hershöfðingjann í raun sem fjarvistarsönnun til þess að segja ýmislegt um Albaníu sem Albani gæti aldrei sagt. Þannig fer lesandi ósjálfrátt að reyna að greina að hversu miklu leyti tal hershöfðingjans og fylgdarmanna hans um Albani er fordómfullt raus hrokafullra útlendinga og að hversu miklu leyti það er ádeila Kadaré á heimaland sitt. Hershöfðingjunum er tíðrætt um of beldisáráttu Albana. Þeir segja þeir þá hrjúfa og vanþróaða og „vart fæddir þegar byssa er látin í vögguna til þess að vopnið verði óaðskiljanlegur hluti af lífi þeirra.“ Þeir spá því að þetta tortími þjóðinni að lokum, samanber þetta samtal: „Einmitt. Albanir hafa alltaf haft dálæti á því að drepa og láta drepa sig. Þegar þeir gátu ekki sameinast gegn utanaðkomandi óvini þá drápu þeir hverjir aðra. Hefurðu heyrt um blóðhefndina hjá þeim?“ „Já.“ „Það er meðfædd eðlisávísun sem rekur þá í stríð. Eðli þeirra heimtar stríð, hrópar á stríð. Á friðartímum þrífast þeir ekki og eru í dvala eins og snákar að næturlagi. Lífskraftur þeirra kemur bara í ljós í ófriði.“ Það er raunar merkilegt hve gagnrýnir þeir eru á ofbeldishneigð Albana, þar sem hershöfðinginn sjálfur er hertur í stríði og hugnast friðurinn illa. Hann nær litlu sambandi við heimamenn, þótt hann sé í landinu í meira en ár, og fullyrðir að þótt það sé „nógu auðvelt að leita í jörð þeirra en að leita í sál þeirra, nei, aldrei.“ Sökin á því liggur þó ekki síður hjá hershöfðingjanum sjálfum, hann er jafn hrokafullur og innrásarherinn hafði verið og virðist ennþá líta á Albanina sem óvini sína þótt hann njóti aðstoðar þeirra og fyrirgreiðslu við uppgröftinn og fái oftast höfðinglegar móttökur. En ávallt leitar hugurinn aftur að meintri grimmd þjóðarinnar og presturinn greinir þá grimmd á einum stað með bókmenntafræðina að vopni: „Morðin sem þeir fremja eru alltaf framin samkvæmt aldagömlum lögum. Blóðhefndin er eins og leikrit, samið samkvæmt lögmálum sorgarleiksins,“ leikrit sem hann segir Albani njóta „í fagurfræðilegri fullnægingu.“ Þessi fagurfræði sækir í kanún-

Söngvaskáld Gítarleikarinn Mirel stillti sér upp fyrir blaðamann í síðustu Albaníuheimsókn.

-lögin, ævafornar siðareglur sem lengi skiptu meira máli en landslög og trúarbrögð og skipta enn töluverðu máli á afskekktustu svæðum Albaníu. Mögulega eru þau ástæðan fyrir því hve landið er einangrað, ekki síður en tungan og trúin og gamli kommúnisminn. Blóðhefnd þeirra minnir um margt á Íslendingasögurnar – og bókmenntir þeirra virðast raunar gera það líka, ef marka má orð rithöfundarins Joseph Roth, sem skrifaði greinar um Albaníu á millistríðsárunum og sagði allar bókmenntir þeirra „ættbálkasögur úr sveit.“ Valdasjúkur bókaormur Aðrar sögur Kadaré eru margar tímalausar staðleysur sem flakka um völundarhús valdsins, völundarhús sem kunna að tákna Albaníu og kunna að tákna eitthvað allt annað. Einu sinni gekk hann of langt og var refsað fyrir, ástæðan var skáldsagan Draumahöllin – sem fjallar um stofnun sem safnar draumum þegnanna og túlkar þá til þess að finna andófið áður en það birtist í vöku. Albanía er aldrei nefnd en allegorían var of augljóst til að fara framhjá yfirvöldum. Enda gat einræðisherrann Enver Hoxha komið auga á slík bókmenntatrikk þegar hann sá þau, hann var víðlesinn og átti risastórt bókasafn – og er skemmtilega lýst í formála Jóns Guðna Kristjánssonar sem bókaormi, en um leið sem valdasjúkum, siðblindum og vænisjúkum fjöldamorðinga. Hans Albanía var ekki undir hælnum á Sovétríkjunum eftir að Stalín var allur – hann og rúmenski einræðisherrann Nicolae Ceau?escu áttu það sameiginlegt að þykja Kremlarkommúnisminn ekki nógu svæsinn og slitu því sambandi við Moskvu og fóru sínar eigin óhugnanlegu leiðir (það gerði Tító raunar líka í Júgóslavíu, en sá kommúnismi var ólíkt geðugri). Albanía var flestum Evrópuríkjum lokaðra – það var helst að Kínverjar væru algengir gestir enda voru flest milliríkjasamskipti við Peking eftir að Moskvu var hafnað. Þá hikaði Hoxha ekki við hreinsanir að hætti síðasta Sovétleiðtogans sem honum hugnaðist, Jóseps Stalíns. Örlögin höguðu því svo þannig að um það leyti sem bókin kemur loks út á íslensku tilkynna stjórnvöld í


Skógarlind 2 13–17

10–18

SVARTUR föstudagur

laugardagur og sunnudagur

3

FRÁBÆRIR VERSLUNARDAGAR

- 20%

af öllu í versluninni

og jafnvel meira af sumum vörum


r

54 |

FRÉTTATÍMINN | Föstudagur 25. nóvember 2016

WOW! Fjólublár föstudagur ! AL I C A N T E

frá

12.999 kr. Tímabil: desember 2016 - janúar 2017

BE RL Í N

frá

Götulíf í Tírana.

7.999 kr. Tímabil: desember 2016 - mars 2017

F R A N K F U RT

frá

9.999 kr. Tímabil: desember 2016 - mars 2017

SA L Z B U RG

frá

10.999 kr. Tímabil: desember 2016 - febrúar 2017

BOS TO N

frá

15.999 kr. Tímabil: desember 2016 - maí 2017

Fáðu enn lægra verð!

20% afsláttur TIL ALLRA WOWFANGASTAÐA

*Verð miðast við flug aðra leið með sköttum ef greitt er með Netgíró.

Albaníu að þau ætli að hefja leit að jarðneskum leifum 6000 manna sem hurfu sporlaust á tímum Hoxha. Þannig endurtekur mannkynssagan sig, fyrst í skáldskap og svo í raunveruleikanum. Sú Albanía sem hann tók við var þó afskaplega frumstæð – iðnbyltingin kom ekki til Albaníu fyrr en með Hoxha og 80 prósent landsmanna stunduðu landbúnað fyrir heimstyrjöldina, jafnstór prósenta var ólæs – og það má bókaormurinn Hoxha eiga að hann kenndi þeim að lesa. Hins vegar hafði hann vafasöm áhrif á hártísku karlmanna þjóðarinnar. Þegar ljósmyndir í Þjóðminjasafninu í Tírana eru skoðaðar þá eru albanskir karlmenn upp til hópa afskaplega vígalegir með sítt skegg og enn síðari makka – en eftir að Hoxha tók við urðu karlmenn að gera svo vel að skera hár sitt og skegg til að vera yfirvöldum þóknanlegir. Kapítalistaklaufar og gnarrískur borgarstjóri En hvernig rímar þetta allt saman við nútímann, við landið sem Kevi litli fæddist í tæpum aldarfjórðungi eftir að kommúnisminn leið undir lok? Albanía hefur vissulega opnast og hún er ólíkt frjálsari en áður – en hún er þrátt fyrir það á vissan hátt ennþá eitt lokaðasta land Evrópu og landlæg spilling getur gert landið óbærilegt að búa í fyrir þá sem lenda upp á kant við vitlausa aðila. Þjóðin keppir við Moldóvu um titilinn fátækasta land álfunnar og er enn að súpa seyðið af kapítalisma og kommúnisma fortíðarinnar. Já, kapítalisma, því eftir að kommúnisminn féll tóku nefnilega við einhverjar misheppnuðustu frjáls-

Karlmennskueiður Kanún-lögin snúast ekki bara um blóðhefnd. Albanía er mjög karlægt þjóðfélag, þar sem erfiðisvinna lendir oft mest á konum og þær höfðu lengi lítið um það að segja hverjum þær giftust. En þar bauðst þó konum eitt sem þeim bauðst hvergi annars staðar; að gerast karlar. Til þess þurftu þær að sverja karlmennskueið sem og skírlífseið – og með því gátu þær bjargað sér frá ástlausu hjónabandi ef svo bar undir og öðlast allt það frelsi sem konum var annars neitað um. Þessar karlakonur máttu drekka raki, reykja sígarettur og skjóta af byssum eins og hver annar karlmaður. Þær klæða sig líka eins og karlar og klipptu sig eins og karlar og tóku sér karlmannsnafn. Nýleg ítölsk-albönsk kvikmynd, Karlmennskueiður (Vergine giurata, Sworn Virgin á ensku) lýsir þessu hlutskipti ágætlega, en hún fjallar um karl-konu sem ákveður eftir fjórtán ár sem karl að gerast kona aftur.

samgöngur Albaníu) voru sárafáir bílar á götunum. Það breyttist þó þegar maður kom til höfuðborgarinnar, Tírana, en þar mátti sjá handbragð Edi Rama út um allt. Hann var myndlistarmaður áður en hann varð borgarstjóri upp úr aldamótum og lýsti borgarstjórastarfinu svona: „Þetta er ein mest spennandi vinna í heimi, af því ég get skapað og barist fyrir góðum málefnum á hverjum degi. Það að vera borgarstjóri í Tirana er hæsta

Maður skynjar vanda Albana í dag dálítið þannig að þeir séu ennþá að læra á lýðræði og kapítalisma, þeir eru jafn óvanir hvoru tveggja, hafa litla tilfinningu fyrir því hvernig þessi kerfi virka og eru ennþá að átta sig á göllunum, sem var mögulega ástæðan fyrir því að þeir leyfðu kapítalismanum að vera nær óheftur um stund, með skelfilegum afleiðingum. hyggjutilraunir í gervöllu austrinu. Pýramídasvindl og stjórnlaus kapítalismi réðu ríkjum í tæpan áratug, oft að undirlagi stjórnvalda, og svo bættist við flóttamannastraumur í kjölfar Kósóvóstríðsins, sem snerti Albaníu á margvíslegan hátt. Ástandið hefur batnað síðan – en spilling grasserar ennþá og landið er ennþá bláfátækt og stéttaskipting mikil. Þegar ég kom þangað fyrst fyrir tæpum áratug virtist forneskjan í fyrstu mikil – í Shköder sá maður jakkafataklædda menn á hjólum og fyrir utan fúrgoninn minn (litlar rútur sem sjá um almennings-

stig konseptlistar, það er list í sinni tærustu mynd.“ Sem listamaður tókst Rama að breyta ásýnd Tirana þrátt fyrir að borgin væri á kúpunni. Hann greip til einfalds bragðs sem hann hafði lært í listinni; að mála. Húsin voru grá og guggin, gráminn var yfirþyrmandi. Þannig að hann gaf íbúum niðurníddustu og gráustu blokkanna litríka málningu. Það var enginn peningur til að leggjast í miklar framkvæmdir, ráða innanhúsarkítekta, skipta um innbú og hvað þá að byggja upp á nýtt. En þess þurfti ekki nauðsynlega, í bili

Edi Rami. Listamaðurinn sem varð borgarstjóri og forsætisráðherra.

var meira en nóg að fá bara smá lit. Grámygluleg hverfi breyttust í litrík og glaðleg hverfi, full af röndóttum, marglitum og fallegum húsum. Þetta virtist smitast út í borgarsamfélagið, fólk fór að skapa nærumhverfi sitt upp á nýtt. Eitt dæmi er forljótur pýramídi sem arkítektinn dóttir Hoxha teiknaði upp í valdabrjálæði sínu. Núna nota börn og unglingar þennan risapýramída sem rennibraut. Aðaltorgið er fullt af klessubílum sem krakkar leika sér í og gamlar konur labba þar óáreittar í gegn á meðan krakkarnir klessa á bíla hvors annars, traustið er fullkomið. Það er að segja á milli gömlu konunnar og krakkana á klessubílunum. Rama reyndist hins vegar ekki bara vera hugmyndaríkur heldur líka spilltur eins og forverar hans, með milljónir geymdar á aflandsreikningum. Hann varð þrátt fyrir það forsætisráðherra stuttu eftir að hann var borgarstjóri og er það enn. Maður skynjar vanda Albana í dag dálítið þannig að þeir séu ennþá að læra á lýðræði og kapítalisma, þeir eru jafn óvanir hvoru tveggja, hafa litla tilfinningu fyrir því hvernig þessi kerfi virka og eru ennþá að átta sig á göllunum, sem var mögulega ástæðan fyrir því að þeir leyfðu kapítalismanum að vera nær óheftur um stund, með skelfilegum afleiðingum. Þeir virðast líka einfaldlega vera klaufalegir kapítalistar. Fáeinir glúrnir kynningarfulltrúar færu til dæmis létt með að margfalda túrismann í landinu – þetta er land sem bíður þess að vera uppgötvað, en gerir ósköp lítið í því að láta vita af sér. En ferðalangur til Albaníu upplifir gestgjafana töluvert öðruvísi en hershöfðinginn í sögu Kadaré. Á móti honum tekur hlédrægt en hlýlegt fólk, fólk sem ennþá er örlítið hissa að sjá ferðamenn og nálgast þá af ósvikinni forvitni um þessa fáeinu gesti sem rata til þeirra.


„Æsilegur aksjónþriller …“ F R I ÐR I K A BE NÓN Ý SD Ó T T I R / F R É T TA BL A ÐI Ð

„Þvílík spenna! Þvílíkur galdravefur!“ V IGDÍ S GR Í M SD Ó T T I R

„Fléttan er skemmtilega hugsuð og Lilja nær að endurspegla óreiðuna, þar sem engum er treyst og jafnvel frelsið er ógnvekjandi tilfinning …“

BE RG E NS T I DE N DE*

A DR E S SE AV I SE N*

G L Æ PA-

Lilja Sigurðardóttir er háspennuhöfundur sem sló í gegn með Gildrunni. Hér neglir hún lesandann í nýrri bók.

DROT TNIN G w w w.forlagid.i s | Bókabúð Forlags in s | F i sk i slóð 39

*UM GILDRUNA

S T E I N Þ ÓR GU ÐBJ A RT S S ON / MORGU N BL A ÐI Ð


56 |

FRÉTTATÍMINN | Föstudagur 25. nóvember 2016

Salka Valka talar beint til okkar og leikhús á ekki að vera þægilegt Lettnesk-bandaríski leikstjórinn Yana Ross hefur ákveðnar skoðanir á hlutverki leiklistarinnar. Hún snýr nú aftur til starfa í íslensku leikhúsi og tekst á við eitt af stórvirkjum Halldórs Laxness, Sölku Völku, í jólasýningu Borgarleikhússins. Hún er á því að leikari þurfi að læra margt um efnivið sinn og inntak leikverksins áður en hann fer með túlkun sína á svið. Hún er líka yfir sig hrifin að Halldóri Laxness og sögunni sem hann skrifaði fyrir áttatíu og fimm árum og segist nánast vera í vímu yfir leikhópnum sem hún starfar með í Borgarleikhúsinu. Guðni Tómasson gudni@frettatiminn.is

Sérblað um

jólaskraut þann 2. desember auglysingar@frettatiminn.is | 531 3310

Leikstjórinn Yana Ross segir samstarf sitt við leikhópinn í Borgarleikhúsinu helst minna sig á endurfundi elskenda, svo ánægð er hún með samstarfið við listamennina sem taka þátt í Sölku Völku. Það er að stórum hluta sami hópur og stóð að rómaðri leikstjórn hennar á Mávinum eftir Tsjékhov í fyrra. Myndir | Hari

A

ldrei hefur jafn þýðíngarlaus kvenmaður stigið á land í jafn þýðíngarlausu þorpi,“ segir á einum stað í upphafi skáldsögunnar Sölku Völku eftir Halldór Laxness. Strax er sleginn sá þungi tónn stéttaskiptingar sem lifir í bókinni, þar sem sumir hafa nóg en aðrir eru allslausir og berskjaldaðir. Konan sem stígur í land er Sigurlína en þorpið er Óseyri við Axlarfjörð, þar sem Bogesen kaupmaður ríkir yfir öllu. Við hlið sér leiðir Sigurlína dóttur sína, Sölku Völku. Við tekur saga sem er epísk að vöxtum og teygir sig yfir langan tíma. Salka Valka kom út í tveimur hlutum á árunum 1931-1932 en bókin var fyrsta þjóðfélagslega skáldsaga Halldórs og sú bók sem kom höfundinum fyrst á framfæri við heiminn. Upphaflega stóð til að sagan yrði kvikmynduð undir heitinu Kona í buxum (e. A woman in pants) en ekkert varð úr þeim áætlunum. Salka Valka er allt í senn þroskasaga Sölku Völku og saga af pólitík og trúarvafstri, stórum hugsjónum og erfiðri lífsbaráttu, trénaðri stéttaskiptingu og kúgun. Hún er bók sem lýsir bæði mannlegri illsku og mannlegri reisn við krefjandi aðstæður og kröpp kjör. Heillandi höfundur Enn og aftur tekur íslenskt leikhúsfólk sér fyrir hendur að taka stórar og efnismiklar sögur Halldórs Laxness fyrir og færa upp á leiksviði. Nú er verið að vinna hörðum höndum að uppsetningu á Sölku Völku í Borgarleikhúsinu, en Salka Valka verður jólasýning hússins, frumsýnd á næst síðasta degi ársins. Það er lettnesk-bandaríski leikstjórinn Yana Ross sem heldur um alla þræði í sýningunni en í fyrra stjórnaði hún uppfærslu á Mávinum eftir Anton Tsjékhov í leikhúsinu. Það var sýning sem þótti að margra mati heppnast einkar vel. „Það er auðvitað áhugavert að bjóða útlendingi til að takast á við Laxness og Sölku Völku, þetta mikla meistaraverk,“ segir Yana

Með Sölku Völku festi Halldór Laxness sig í sessi sem þungavigtar höfundur í íslensku bókmenntalífi. Í ævisögu sinni um Laxness segir nafni hans, Halldór Guðmundson, að Salka Valka hefði sýnt að fram væri kominn „nútímalegur íslenskur skáldsagnahöfundur en ekki bara spjátrungur sem bjó mest erlendis, fór á fyllirí í evrópskri menningarkreppu og sagði þjóð sinni til syndanna.“

Ross. „Þegar ég segi þetta dreg ég ekkert undan og er á engan hátt kaldhæðin. Ég er á því að Laxness sé ekki aðeins stórkostlegur höfundur og snillingur heldur líka heillandi manneskja, þannig að ég hef notað mikið af undirbúningstímanum til að kynnast honum sem best. Til dæmis var ég í sumar í bókasafninu í gamla háskólanum mínum, Yale í Bandaríkjunum, og lagðist þar í mikið grúsk á meðan við vorum að vinna að leikgerðinni,“ segir Yana en leikgerðin er samstarfsverkefni hennar og Sölku Guðmundsdóttur. En hvernig sér leikstjórinn nóbelskáldið þá fyrir sér nú þegar hún tekst á við þessa stóru skáldsögu? „Ég sé Halldór fyrst og fremst sem ástríðufullan höfund sem ekkert var óviðkomandi. Ég ímynda mér að hann hafi ekki tekið neinu létt, þegar hann var á annað borð búinn að taka sér fyrir hendur að fjalla um það. Annað sem ég dáist að er hve hann virðist hafa átt auðvelt með að skipta um skoðanir og kúrs í lífinu því eins og við vitum þá erum við gjörn á að bíta í okkur hlutina þegar við verðum eldri. Þessi aðlögunarhæfni finnst mér sérstök og sjaldgæf. Hann er fyr-


UPPÁHALDS BÆKURNAR á því formi sem þér hentar

3. sæti*

Innbundin skáldverk

5.990 kr. Hljóðbók 5.190 kr. Rafbók 3.690 kr.

sæti*

Barnabækur

4.190 kr. Hljóðbók 3.390 kr. Rafbók 2.990 kr.

Innbundin

1. sæti*

Heildarlisti

5.490 kr. Hljóðbók 5.190 kr. Rafbók 3.690 kr.

Innbundin

*Metsölulisti Eymundsson vika 46

Innbundin

1.

LANDSINS MESTA ÚRVAL BÓKA Bókabúð Forlagsins | Fiskislóð 39 | Opið alla virka daga 10–18 | laugardagar 11–15 | www.forlagid.is


58 |

FRÉTTATÍMINN | Föstudagur 25. nóvember 2016

WOW! Fjólublár föstudagur ! L OS A N GE L E S

frá

19.999 kr. Tímabil: desember 2016 - maí 2017

SA N F RA NCI S C O

frá

„Það er ekki endilega auðvelt að taka orðmargar og efnismiklar bækur og setja þær upp á leiksvið,“ segir Yana Ross sem vill koma stíl og andblæ Sölku Völku vel til skila í jólasýningu Borgarleikhússins, þar sem áherslan er á pólitískt inntak verksins.

19.999 kr.

ir mér eins og tré sem er alltaf að teygja út greinarnar og vill vaxa í nýjar áttir. Þessi leitandi hugur á langri starfsævi finnst mér mjög heillandi.“

Tímabil: desember 2016 - maí 2017

Stórmerk bók Þessi leit skáldsins telur Yana Ross að eigi sér greinilega stað í Sölku Völku, sem hún upplifir sem hápólitíska bók, með öllum sínum stéttaátökum, kommúnískum draumsýnum og ádeilu á misskiptingu auðsins. „Þetta er bók sem á mikið erindi enn í dag,“ segir Yana. „Til dæmis þetta þema um það hvernig hægt er að misbeita hugmyndafræði sem mér finnst sterkt í verkinu. Ég held að Halldór hafi áttað sig vel á því hvaða tól er hægt að nota þegar kom að því að hafa áhrif á mannshugann með áróðri og popúlisma. Þess vegna finnst mér þetta vera nútímaleg bók sem býður upp á ýmsa möguleika í leikhúsi dagsins í dag.“ Yana Ross segir að hún og leikhópurinn í Borgarleikhúsinu vilji færa átök sögunnar nær okkur á einhvern hátt og tengja þessa veröld okkar tímum og stjórnmálum. „Þetta er bók sem er nálægt okkur nú þegar, við þurfum bara að horfast í augu við spegilinn sem hún bregður upp. Það er engin sérstök ástæða til að aðlaga tungumál bókarinnar, en þá er ég fyrst og fremst að tala um áhersluna á pólitíska spillingu og það hvernig hægt er að misnota hugsjónir stjórnmálanna á versta veg. Ofan á þetta bætast síðan öll hin lögin, til dæmis harmræn örlög persónanna, átök þeirra og þroski. Við viljum alls ekki týna öllum þessum áhugaverðu þráðum.“

M O N TRÉ A L

frá

13.999 kr. Tímabil: desember 2016 - apríl 2017

STO K K H Ó L M U R

frá

5.999 kr. Tímabil: janúar - apríl 2017

AMS T E RDA M

frá

9.999 kr. Tímabil: desember 2016 - maí 2017

Fáðu enn lægra verð!

20% afsláttur TIL ALLRA WOWFANGASTAÐA

*Verð miðast við flug aðra leið með sköttum ef greitt er með Netgíró.

Hver er Salka? Það getur verið áhugavert að ræða við leikhúsfólk í miðju æfingaferli. Þegar Yana Ross er spurð um hvaða hugmyndir hún hafi um Sölku Völku koma vöflur á hana. „Þetta er dálítið erfið spurning einmitt núna. Ég er eiginlega föst núna í því að reyna að kryfja Sölku og þessa epísku þroskasögu barnsins sem við kynnumst í upphafi verksins. Þetta verður að koma í ljós en við erum mikið að velta fyrir okkar hvað mótar eina manneskju. Þá komum við að þessari eilífu spurningu um erfðir eða umhverfi. Salka verður auðvitað fyrir miklum kröftum, bæði innan fjölskyldu og líka áhrifum samfélagsins. Ég reyni í starfi mínu sem leikstjóri að forðast svart-hvíta sýn á sögur og persónur. Mér finnst það óskýra, loðna og óreiðukennda alltaf áhugaverðara. Það er þetta sem gerir okkur manneskjurnar spennandi, við erum ekki alltaf sjálfum okkur samkvæm. Við erum gölluð en samt öll með möguleika

á því að skara fram úr og standa út úr hópnum. Þess vegna vil ég ekki setja neinn merkimiða á Sölku, til dæmis ekki merkja hana sérstaklega sem einhverja femíníska hetju.“ Yana Ross segir að persóna Sölku sýni fram á einn undirliggjandi tón sögunnar sem sé draumur hennar um að komast til efna í lífinu. „Þetta endurómar í lífi ungu krakkanna í dag, hvort sem okkur líkar betur eða verr. Um þetta snýst lífið og í dag er allt hægt að verðmeta og skella verðmiða á. Við erum öll vara á markaði og þetta tungutak sem við sjáum út um allt í dag er líka til staðar í sögunni af Sölku Völku þegar að er gáð, enda kviknaði sagan í Bandaríkjunum, landi kapítalismans, sem kvikmyndahandrit.“ Yana Ross er fædd í Lettlandi, en er með bandarískt ríkisfang. Hún segist sem íbúi New York borgar hafa þróað með sér ofurnæmi fyrir ummerkjum um aukna misskiptingu auðsins, pólitíska spillingu og niðurbrot á samtryggingu í vestrænum samfélögum. „Þetta sé ég greinlega hér og velti því fyrir mér hvort Ísland sé að verða eins konar fylki í Bandaríkjunum. Þessa umræðu um að allt sé falt fyrir rétt verð, sem greinilega er til staðar í Sölku Völku, þýðir ekkert að ætla að forðast og það gerum við heldur ekki. Í meðförum okkur á þessu efni reynum við að skapa rými til að fjalla um þetta og spegla efni sögunnar í samtíma okkar.“ Gegnheill Laxness Stundum heyrast þær raddir að sviðsetningar á verkum Laxness hér á landi séu of fyrirferðarmiklar í íslensku leikhúslífi og endilega málið í samtíma okkar, en sitt sýnist hverjum í þeim efnum. Yana Ross segist skilja slíkar efasemdir ágætlega. „Það er ekkert endilega auðvelt að taka svo efnismiklar og orðmargar bækur fyrir á leiksviði,“ segir hún. „Það er algengt að fólk reyni um of að breyta slíkum stórvirkjum bókmenntanna í leikrit. Þá er hættan að vilja þrengja efniviðinn um of og leikhúsið ber þannig anda höfundarins ofurliði. Mér er mikilvægt að vinna með frásögnina í textanum og halda sem mest í texta verksins. Laxness snýst því ekki bara um samtöl persónanna heldur kemur andinn fram í þessum massífu blaðsíðum af texta sem lýsa landslagi og átökum manns og náttúru. Hann lýsir hafinu á ljóðrænan hátt, gráma himinsins og svo mætti áfram telja. Þessar risavöxnu öldur verksins verður maður að reyna að halda í með einhverjum leiðum. Þetta er snúið en ég held að okkur sé að takast þetta.

Sýningin okkar á Sölku Völku verður Laxness í gegn, allt á sér uppruna í honum og textanum. Rödd höfundarins hverfur of oft þegar bækur eru færðar yfir í leikhús, en það má ekki gerast og það ætlum við ekki að láta gerast.“ Elskendur hittast Yana Ross segist vera að reyna að koma sér upp ákveðnum leikhúsum þar sem hún vinnur reglulega og þetta er nú í annað sinn sem hún kemur hingað til að vinna að uppfærslu við Borgarleikhúsið. Eftir að hafa unnið að Mávinum eftir Tsjékhov í fyrra hefur sú uppfærsla farið á flug og íslenski leikhópurinn farið utan með sýninguna. Í vor er jafnvel ráðgert að fara með sýninguna alla leið til Kína. „Samstarfið við þennan hóp, sem er að stórum hluta til sami hópur og nú tekst á við Sölku Völku, er meginástæða þess að ég kem hingað aftur. Ég er svo heppin að geta talað um nokkur leikhús sem eins konar heimili í mínu lífi. Þegar maður kemur í fyrsta sinn er maður að reyna að átta sig á því hverslags heimili viðkomandi leikhús getur orðið. Svo þegar allt virðist smella, eins og það gerði hér, þá er stórkostlegt að geta komið saman aftur til að vinna. Svona er þetta hjá okkur. Mér finnst þetta eiginlega eins og við séum elskendur sem hefur verið stíað sundur og séum nú að hittast aftur eftir dramatískan aðskilnað. Á sama hátt hefur mér liðið á ferðum okkar með Mávinn. Við höfum hist á fjögurra mánaða fresti og þetta hafa alltaf verið eins og endurfundir elskenda. Það er stundum dálítið eins og við séum í vímu yfir hvort öðru,“ segir Yana og hlær. En hverju vill Yana Ross ná fram með nýrri uppfærslu af Sölku Völku? „Ég vil að leikhópurinn taki afstöðu og ábyrgð á stöðu sinni í samfélaginu og að það skili sér í verkinu. Fyrir mér er leikari mikið meira en skemmtikraftur. Störf hans kalla á ábyrgð gagnvart samfélaginu sem hann þjónar. Ég er á því að við í hópnum þurfum að læra margt áður en við höfum rétt á því að tala og vonandi tekst okkur að koma einhverju sem skiptir máli yfir til áhorfendanna. Vonandi mun það síðan kveikja umræður og hugsanir sem víðast. Leikhús á í mínum huga alls ekki að vera hreinsandi afl, þangað sem maður kemur til að líða betur eftir sýningu. Af þess konar leikhúsi er nóg en það heillar mig ekki. Ég vil bein samskipti við áhorfendur þar sem við reynum hvert á annað og getum þannig vonandi breytt sýn okkar á heiminn. Þegar best tekst til þá nær maður þessu og að þessu vil ég stefna.“


BLACK FRIDAY 25% afsl. af öllum vörum í verslun 50% afsl. af völdum skóm og bakpokum

Erum flutt í Ármúla 40

u k s n Í s le Opið

Föstudaga 10-18 Laugardag 11-15

ALPARNIR

Erum flutt í Ármúla 40 // 108 Reykjavík // Sími 534 2727 // www.alparnir.is // e-mail: alparnir@alparnir.is


BLACK FRIDAY 50”

65”

20 stk.

Panasonic TX50DX700E 50“ Snjall VIERA LED sjónvarp með 4K Ultra HD 3840x2160 upplausn og Local Dimming. Með netvafra, Netflix í 4K og In-House TV streaming.

Whirlpool ARC2353 Kombi kæliskápur með frysti. 171L kælir og 41L frystir. Aðeins 40dB og í orkuflokki A+. (HxBxD): 143x55x58 cm.

30 stk.

119.995

Philips 65PUT6121 65“ Snjall LED sjónvarp með Ultra HD 4K 3840x2160 upplausn og baklýsingu. Netflix 4K. Netflix í 4K, Multiroom TV og Incredible Surround hljóðkerfi.

FULLT VERÐ 169.995

Vestfrost R3651WH Stór kæliskápur með frysti. 209L kælir og 81L frystir. Stafræn hitastýring. Tvær grænmetisskúffur. Skúffa fyrir kjöt og fisk. Hljóðlátur – aðeins 39db. Orkuflokkur A+. (HxBxD): 185x59,5x61,5 cm.

50 stk.

20 stk.

179.995 FULLT VERÐ 249.995

SPAN Whirlpool AKP457WH Actual Line Multifunction 8 blástursofn með 65 lítra ofnrými. Klukka. Grill, Undir og yfirhiti. Niðurfellanlegt grill sem auðveldar þrif. Tvöfalt gler í hurð. Orkuflokkur A. Innbyggingarmál (hxbxd) 56x60x55 cm. Hvítur.

Whirlpool ACM838NE 60cm spansuðu helluborð með 4 hellum og snertirofum. Booster á 1 hellu. Tímastilling. Barnalæsing. Glerkantur. Mál (BxHxD): 58 x 5,8 x 51 cm.

20 stk.

100 stk.

34.995

49.995

29.995

34.995

FULLT VERÐ 49.995

FULLT VERÐ 69.995

FULLT VERÐ 49.995

FULLT VERÐ 59.995

LG GSL760PZXV Tvöfaldur kæliskápur með stáláferð, SpacePlus vatns- og klakavél, 405L kæli og 196L frysti. Útbúinn No Frost, Multi Air Flow kæliviftu, LED snertiskjá og lýsingu. Með Fresh Zone grænmetisskúffu og Moist Balance Crisper skúffu fyrir kjöt og fisk. Hljóðlátur aðeins 39dB. Orkuflokkur A+. (HxBxD): 179x91,2x73,8 cm.

25 stk.

Ódýr í rekstri Whirlpool HSCX80310 Tvíátta barkalaus þurrkari með varmadælu. Tekur 8 kg. 121L tromla. Rakaskynjari með 6TH SENSE. 14 stillingar og hægt að stilla hita. LCD skjár. Stafræn niðurtalning. Vatnstankur uppi. Tengist við niðurfall. Kaldur blástur og krumpuvörn. Orkunýting A+.

40 stk.

Með gufu LG FH4G6TDY2 1400 snúninga 8kg þvottavél með stafrænu kerfisvali og hitastilli. 6 MOTION. TrueSteam gufuþvottur. Betri hreinsun á ofnæmisvöldum. LED skjár. 58L tromla. Stafræn niðurtalning. 13 kerfi / 30 mín hraðkerfi. Þvotthæfni A. Vinduhæfni A. Orkuflokkur A+++. Hljóðlátur Inverter Direct Drive mótor. Með gufu.

50 stk.

Íslenskt stjórnborð og leiðarvísir.

Whirlpool AWOD7114 1400sn og 7kg þvottavél með stafrænu kerfisvali og 52L tromlu. 6th Sense. LCD skjár. 15 kerfi og 30 mín. hraðkerfi. Clean+ blettakerfi. Stafræn niðurtalning. Þvotthæfni A. Vinduhæfni B. Orkunýting A++. Stærð (BxHxD): 59,5x85x60sm. Hvít.

40 stk.

169.995

79.995

69.995

49.995

FULLT VERÐ 249.995

FULLT VERÐ 94.995

FULLT VERÐ 84.995

FULLT VERÐ 64.995

7 VERSLANIR REYKJAVÍK - AKUREYRI - HÚSAVÍK - SELFOSS EGILSSTAÐIR - REYKJANESBÆR - AKRANES www.ht.is - SJÁ ALLT VÖRUÚRVALIÐ - www.ht.is - ÞÚSUNDIR VÖRUTEGUNDA - www.ht.is - FRÁBÆR TILBOÐ - www.ht.is - SJÁ ALLT VÖRUÚRVALIÐ


BLACK FRIDAY 49” Philips 49PUT6101 49“ Snjall UHD LED sjónvarp með Ultra HD 4K 3850x2160 upplausn og baklýsingu. Útbúið öllum helstu tæknimöguleikum eins og USB upptöku og Miracast.

55” 20 stk.

79.995 FULLT VERÐ 119.995

Philips 55PUS6031 55“ UHD Smart LED sjónvarp með Ultra HD 3840x2160 punkta upplausn. Frábært sjónvarp á ótrúlegu verði.

100 stk.

99.995

FULLT VERÐ 169.995

Svaraðu heimasímanum með snjallsímanum! Panasonic KXPRW110 Þráðlaus DECT sími sem má tengja við allt að 4 snjallsíma í gegnum Wi-Fi. 2.2“ LCD skjár. NI-MH hleðslurafhlöður.

DeLonghi EDG200 Dolce Gusto Piccolo kaffivél fyrir kaffihylki. Fljótvirk og slekkur á sér eftir 5 mín. Tilbúin til notkunar á 16 sekúndum.

Ariete 5630203 Drink ‘N‘ Go Smoothie blandari fyrir fólk á ferðinni. 2 glös og uppskriftabók fylgja. Ryðfríir stálhnífar og auðvelt að taka í sundur og þrífa.

Hurom HBSILVER Slow Juicer safapressa fagfólksins. Hljóðlát og öflug. Skilar tærum safa með hámarksnýtingu hráefnis. Pressar ávexti, grænmeti, hveitigras, hnetur og soyabaunir.

66 stk.

200 stk.

100 stk.

2.995

29.995

FULLT VERÐ 22.995

FULLT VERÐ 9.995

FULLT VERÐ 5.995

FULLT VERÐ 44.995

6.666

4.995

20 stk.

Nýjung! CoffeeSwitch

Býr til bæði venjulegt og espresso kaffi

Whirlpool ADPU300IX Rúmgóð uppþvottavél með LCD skjá, sótthreinsikerfi og 6th sense tækni. Hljóðlát, aðeins 48 db. Tilvalin fyrir stórar fjölskyldur. Orkunýting A++. Stál.

30 stk.

Sharp R622STWE Öflugur 800W örbylgjuofn með 1000W grilli. 25,5 cm diskur og 8 eldunarstillingar. Afþýðing samkvæmt þyngd og barnalæsing. Silfurlitaður.

Dolce Gusto kaffivélar Sjálfvirkar Dolce Gusto MiniMe kaffivélar fyrir hylki. Tilbúnar til notkunar á 16 sekúndum og slökkva á sér eftir 5 mínútur.

Philips HD8844 Espresso kaffivél með kaffikvörn og CoffeeSwitch. Býr bæði til venjulegt og espresso kaffi. LCD skjár og keramík kvörn með 5 stillingum. Sjálfvirkt Cappucino kerfi. Býr til gufu til þess að flóa mjólk og hita drykki.

49.995

100 stk.

12.995

200 stk.

9.995

69.995

FULLT VERÐ 74.995

FULLT VERÐ 19.995

FULLT VERÐ 16.995

FULLT VERÐ 109.995

12 MÁNAÐA VAXTALAUSAR RAÐGREIÐSLUR

25 stk.

ht.is 7 VERSLANIR UM LAND ALLT

HAFNARGÖTU 90 REYKJANESBÆ S: 414 1740 • EYRARVEGI 21 SELFOSSI S: 480 3700 • GARÐARSBRAUT 18A HÚSAVÍK S: 464 1600 • GLERÁRGÖTU 30 AKUREYRI S: 460 3380 • KAUPVANGI 6 EGILSSTÖÐUM S: 414 1735 • ÞJÓÐBRAUT 1 AKRANESI S: 431-3333 • SUÐURLANDSBRAUT 26 REYKJAVÍK S: 569 1500


62 |

FRÉTTATÍMINN | Föstudagur 25. nóvember 2016

WOW! Fjólublár föstudagur ! Amiina PAR Í S

innblásin af franska fantinum Fantômas

frá

9.999 kr. Tímabil: febrúar - mars 2017

N E W Y O RK

Fyrir hundrað árum gekk illmennið Fantômas nánast fram af bókaormum í Frakklandi, slík var illska hans og slægð. Nú sendir íslenska hljómsveitin Amiina frá sér nýja plötu með tónlist sem tengist þessu skrautlega illmenni sem fljótlega var kominn upp á hvíta tjaldið eftir að hann sló í gegn hjá glæpaþyrstum lesendum.

frá

15.999 kr.

Guðni Tómasson gudni@ruv.is

Tímabil: desember 2016 - maí 2017

WA S H I N GTO N D.C .

frá

15.999 kr. Tímabil: desember 2016 - maí 2017

G R A N C A NA RI A

frá

9.999 kr. Tímabil: febrúar - mars 2017

TE N E RI F E

frá

15.999 kr. Tímabil: desember 2016 - mars 2017

Það er ekki víst að þú, lesandi góð­ ur, þekkir nafnið Fantômas nema þú sért þeim mun betur að þér í hundrað ára gömlum glæpasög­ um frá Frakklandi. Þessi persóna er samt hvorki meira né minna en lávarður hryllingsins og ein allra þekktasta og vinsælasta persóna franskra glæpasagna. Sögurnar af Fantômas urðu til í samvinnu höfundanna Marcel Allain og Pierre Souvestre og slógu fljótlega í gegn. Fantômas kom fram á sjónarsvið bókmenntanna árið 1911 en saman skrifuðu höfundarn­ ir þrjátíu og tvær bækur um óþokk­ ann áður en Souvestre dó, en þá bætti Allain bara ellefu sögum við flokkinn. Stórhættulegur glæpon Fantômas er glæpamaður sem svífst einskis og oft er horft til hans sem eins konar millistigs í þróun frá ill­ mennum nítjándu aldar til nútíma­ legra raðmorðingja sem hafa allar götur síðan verið vinsælt umfjöllun­ arefni glæpasagnahöfunda. Hann er sinn eigin herra, vægðar­ laus með öllu og mikill sérfræðing­ ur í að dulbúast. Í mörgum tilfellum fer hann frumlegar og flóknar leið­ ir í glæpum sínum. Þannig drepur hann til dæmis fórnarlömb sín með risavöxnum snákum, plágusýktum rottum eða kemur þeim feiga fyrir í herbergi sem fyllist hægt og rólega af sandi. Af þessum lýsingum að dæma þótti ljóst að Fantômas var fædd­ ur fyrir hvíta tjaldið og sögurnar

Hljómsveitin Amiina er í dag skipuð Sólrúnu Sumarliðadóttur, Guðmundi Vigni Karlssyni, Magnúsi Tryggvasyni Elíassen og Maríu Huld Markan Sigfúsdóttur. Nú gefur sveitin út tónlist sína við aldargamla þögla spennumynd.

um hann voru fljót­ leikhúsi Théâtre lega kvikmyndaðar, du Châtelet við Sig nuba k k a í enda buðu þær upp miðborg Parísar á hressandi notk­ á Hrekkjavöku­ un á tæknibrellum þess tíma. kvöldi árið 2013. Strax á árun­ Það var franski um 1913-14 leik­ tónlistarmaður­ stýrði franski leik­ inn Yann Tiersen s t jór i n n L ou i s sem hafði um­ Feuillade f imm sjón með verk­ efninu þar sem þöglum kvikmynd­ fimm ólíkir tón­ um um Fantômas og ódæði hans. listarhópar sömdu Hver myndanna tónlist við mynd­ er ríflega klukku­ irnar. stund að lengd og Amiina hafði tím­a nn fyrir sér líkt og átti við um bækurnar át tu Sögurnar um óþokkann Fantômas og fékk því að velja héldu frönskum lesendum í heljþessar my ndir sér eina af mynd­ argreipum fyrir hundrað árum . unum fimm til að eftir að hafa mikil semja tónlistina áhrif á ýmsa lista­ við. „Við heilluð­ menn á 20. öldinni. Þar má til dæmis nefna súrrealista og framúr­ umst algjörlega af þessu illmenni, stefnulistamenn á borð við skáldið sem er dálítíð úr karakter því við Guilliaume Appolinaire og mynd­ erum ekkert mikið í illmennun­ listarmanninn René Magritte. um,“ segir Sólrun Sumarliðadótt­ ir, einn liðsmanna Amiinu. „Þess­ Illmennið heillaði Amiinu ar myndir eru heillandi en mjög kaótískar þegar maður horfir á þær Á hundrað ára afmæli þöglu mynd­ anna um Fantômas fékk íslenska fyrst. Þarna er mikið hugarflæði á hljómsveitin Amiina það óvenjulega ferðinni og maður skilur hvorki verkefni að semja tónlist við eina upp né niður í framvindunni. Síð­ myndanna eftir Feuillade. Sýning an fer maður að fá tilfinningu fyrir myndanna fór fram í hinu glæsilega þessu og þá var freistandi að leika af fingrum fram undir myndinni. Við ákváðum hins vegar á endanum að semja nokkuð nákvæma og út­ skrifaða tónlist undir myndina, sem er jafnvel með sérstökum leiðar­ Það skemmdi síðan ekki stefjum fyrir einstakar persónur fyrir að fara út til Parísar, myndarinnar.“

vinna með tónlistarfólki úr ýmsum áttum sem fengu sama verkefni og tók að sér aðrar myndir í seríunni og fá loks að flytja þetta á þessum ævintýrlegu tónleikum í Châtelet leikhúsinu. Það var ekkert slor að fá að vinna þar.“

Fáðu enn lægra verð!

20% afsláttur TIL ALLRA WOWFANGASTAÐA

*Verð miðast við flug aðra leið með sköttum ef greitt er með Netgíró.

Útlit útgáfunnar á tónlist Amiinu um Fantômas tekur skiljanlega mið af glæpamanninum og ódæðum hans. Meðlimir Amiinu stilla sér auðvitað upp í kirkjugarði með svartan „ælæner“ í kringum augun.

Kyrkislöngur og lestarslys Sólrún segir það hafa verið mjög áhugavert að takast á við að semja tónlist fyrir ríflega hundrað ára gamla kvikmynd. „Í myndinni okk­ ar var til dæmis sena sem gengur út á risastóra kyrkislöngu og mann í gaddabelti, þarna er líka mjög leikrænt lestarslys og enn ein sena úr klaustri, svo eitthvað sé nefnt. Það var þannig af ýmsu að taka í dramatískum og flottum atriðum. Það skemmdi síðan ekki fyrir að fara út til Parísar, vinna með tón­ listarfólki úr ýmsum áttum sem fengu sama verkefni og tók að sér aðrar myndir í seríunni og fá loks að flytja þetta á þessum ævintýra­ legu tónleikum í Châtelet leikhús­ inu. Það var ekkert slor að fá að vinna þar.“ Nú lítur tónlistin dagsins ljós í sjálfstæðri útgáfu, bæði á geisladisk, vínylplötu og í stafrænu formi. „Fljótlega sáum við að það lá beint við að búa til plötu úr þessu verkefni, hver sena í kvikmyndinni átti sér þannig skýran hljóðheim og okkur langaði mikið til að gefa þetta út. Okkur fannst Fantômas líka eiga það skilið.“ Útgáfudagur á nýju plötunni er laugardagurinn 26. nóvember en allar nánari upplýsingar er að finna á heimasíðu sveitarinnar, amiina. com. Útgáfunni verður fagnað í Mengi að kvöldi útgáfudagsins.


TILBOÐ

KOLSVARTUR FÖSTUDAGUR Í VERSLUNUM NÝHERJA

CANON EOS 1300D

LENOVO IDEAPAD 110

LENOVO Yoga 700

Verð: 64.900 kr.

Verð: 49.900 kr.

Verð: 169.900 kr.

18-55mm linsa, taska og minniskort fylgja.

Fáránlega ódýr og góð 15,6" fartölva.

11,6" skjár og Core M5 örgjörvi. 8GB, 256GB SSD, 7 klst. rafhlaða og aðeins 1,1 kg.

Tilboð: 49.900 kr.

Tilboð: 39.900 kr.

Tilboð: 99.900 kr.

20%

23% SONY Bravia XD93 55" Verð: 349.990 kr.

41%

SONY, BOSE OG AUDIO TECHNICA Heyrnartól

SONY OG BOSE Heimabíó

Tilboð: 259.990 kr. Stórkostlegt 4K Ultra HD Android sjónvarp. Ábyrgð til 2021.

26%

50% ALLT

40% ALLT

SPENNANDI TILBOÐ OG AMERÍSKUR AFSLÁTTUR! TAKMARKAÐ MAGN Í BOÐI. NÝHERJI / BORGARTÚNI 37, MÁN.-FÖS. KL. 9-18 & LAU. KL. 11-15 / KAUPANGI AKUREYRI, MÁN.-FÖS. KL. 9-17 / NETVERSLUN.IS


64 |

FRÉTTATÍMINN | Föstudagur 25. nóvember 2016

GLÆSILEGAR BORGIR Í A-EVRÓPU Í BEINU FLUGI

GOTT UM HELGINA

Við bjóðum uppá glæsilegar borgir í A-Evrópu. Tilvalið fyrir hópa, fyrirtæki og einstaklinga. Veldu tímann og farðu þegar þú vilt, 2,3,4 daga eða lengur. Verðlag er hagstætt bæði í mat og drykk. Þá er hægt að gera góð kaup á hinum ýmsu verslunum og mörkuðum. Við bjóðum uppá skoðunarferðir fyrir hópa og fyrirtæki.

Jólaþorp og Pop up í Hafnarfirði

VERÐ FRÁ 87.900.BÚDAPEST Í UNGVERJALANDI Ein af fallegri borgum Evrópu, hún er þekkt fyrir sínar glæsi byggingar sem margar eru á minjaskrá Unesco, forna menningu og spa/heilsulindir. Þar hefur í árhundruði blandast saman ýmis menningaráhrif sem gerir borgina svo sérstaka. Flogið er tvisvar í viku allt árið. GDANSK Í PÓLLANDI Hansaborgin Gdansk er elsta og fallegasta borg Póllands, saga hennar nær aftur til ársins 997. Glæsilegur arkitektúr, forn menning og tónlistar-hátíðir hafa gert borgina að vinsælustu ferðamannaborg Póllands. Flogið er tvisvar í viku allt árið. VILNÍUS Í LITHÁEN Vilníus er eins og margar aðrar borgir í Eystrasaltinu frá miðöldum og glæsileg eftir því. Upphaf borgarinnar má rekja til ársins 1330 og er gamli bærinn á minjaskrá Unesco. Þröngar steinilagðar götur er viða að finna í gamla bænum og gamli byggingastíllinn blasir hvarvetna við. Flogið er tvisvar í viku allt árið.

WWW.TRANSATLANTIC.IS

Ljósaganga UN Women Alþjóðlegur baráttudagur Sameinuðu þjóðanna gegn kynbundnu ofbeldi er í dag. Ljósagangan er upphaf 16 daga átaks UN Women á Íslandi. Yfirskrift göngunnar er Konur á flótta. Maryam Raísi leiðir gönguna í ár og flytur viðstöddum hugvekju. Maryam og móðir hennar, Torpikey Farrash, hafa verið á flótta undanfarin 15 ár. Hvar? Lagt af stað frá Arnarhóli. Hvenær? Í dag klukkan 17. Hvað kostar? Ekkert að sýna samstöðu.

SÍMI: 588 8900

Djöflaeyjan (Stóra sviðið)

Lau 26/11 kl. 19:30 26.sýn Fös 2/12 kl. 19:30 28.sýn Lau 10/12 kl. 19:30 30.sýn Sun 27/11 kl. 19:30 27.sýn Lau 3/12 kl. 19:30 29.sýn Fös 30/12 kl. 19:30 32.sýn Kraftmikill söngleikur um skrautlegt mannlíf í braggahverfum Reykjavíkur!

Hafnfirðingar eru komast í jólaskap. Þeir ætla að opna Jólaþorpið í Strandgötu og tendra ljósin á jólatrénu sínu. Handverks- og listafólkið sem starfar í Íshúsinu í Hafnarfirði ætlar að færa sig í miðbæinn og opna Pop up markað þar með vörur sínar. Hvar? Í Strandgötu í Hafnarfirði. Hvenær? Í kvöld kl. 18 opnar Pop up Íshússins. Hvað kostar? Ekkert að taka inn stemningu og skoða.

Nautn í Hveragerði Sýningin Nautn – Conspiracy of Pleasure kemur nú suður yfir heiðar en hún var nýlega í Listasafninu á Akureyri. Á morgun verður hún opnuð í Hveragerði. Listamenn sem þar eiga verk eru Anna Hallin, Birgir Sigurðsson, Eygló Harðardóttir, Guðný Kristmannsdóttir, Helgi Hjaltalín Eyjólfsson og Jóhann Ludwig Torfason / Pabbakné. Hvar? Listasafni Árnesinga, Austurmörk 21 Hveragerði. Hvenær? Opnun á morgun, laugardag, kl. 14. Hvað kostar? Allir velkomnir á opnun.

Perlum fyrir jólin Jólin nálgast og það þarf að huga að ýmsu. Sumir taka upp á því að perla eitthvað jólalegt, en það er skemmtilegt að ná allri fjölskyldunni saman í því. Starfsfólk Borgarbókasafnsins í Sólheimum lætur ekki sitt eftir liggja og dregur fram perlur og straujárn fyrir börn og fylgdarfólk þeirra. Hvar? Borgarbókasafn Sólheimum 27. Hvenær? Á morgun, laugardag, milli 13 og 14. Hvað kostar? Verið velkomin.

Maður sem heitir Ove (Kassinn)

Fös 25/11 kl. 19:30 27.sýn Lau 3/12 kl. 19:30 30.sýn Sun 11/12 kl. 19:30 33.sýn Lau 26/11 kl. 19:30 28.sýn Sun 4/12 kl. 19:30 31.sýn Sun 27/11 kl. 19:30 29.sýn Lau 10/12 kl. 19:30 32.sýn Siggi Sigurjóns og Bjarni Haukur sameina krafta sína í bráðfyndnum einleik!

Horft frá brúnni (Stóra sviðið)

Fös 25/11 kl. 19:30 13.sýn Sun 4/12 kl. 19:30 Lokasýn Sýningum lýkur í desember

Óþelló (Stóra sviðið) Fim 22/12 kl. 19:30 Frums Mán 26/12 kl. 19:30 Hátíðarsýning

Fös 13/1 kl. 19:30 4.sýn Lau 14/1 kl. 19:30 5.sýn

Sun 11/12 kl. 19:30 aukasýn

Heimar mætast Fim 2/2 kl. 19:30 8.sýn Fös 3/2 kl. 19:30 9.sýn

Fim 29/12 kl. 19:30 2.sýn Fös 27/1 kl. 19:30 6.sýn Lau 7/1 kl. 19:30 3.sýn Lau 28/1 kl. 19:30 7.sýn Vesturport tekst á nýjan leik á við Shakespeare!

551 1200 | Hverfisgata 19 | leikhusid.is | midasala@leikhusid.is Leitin að jólunum (Þjóðleikhúsið) Lau 26/11 kl. 11:00 Sun 4/12 kl. 13:00 Lau 17/12 kl. 11:00 Sun 4/12 kl. 14:30 Lau 17/12 kl. 13:00 Lau 26/11 kl. 13:00 Sun 27/11 kl. 11:00 Lau 10/12 kl. 11:00 Lau 17/12 kl. 14:30 Lau 10/12 kl. 13:00 Sun 18/12 kl. 11:00 Sun 27/11 kl. 13:00 Lau 3/12 kl. 11:00 Lau 10/12 kl. 14:30 Sun 18/12 kl. 13:00 Lau 3/12 kl. 13:00 Sun 11/12 kl. 11:00 Sun 18/12 kl. 14:30 Lau 3/12 kl. 14:30 Sun 11/12 kl. 13:00 Sun 4/12 kl. 11:00 Sun 11/12 kl. 14:30 Sívinsælt aðventuævintýri Þjóðleikhússins komið í sölu 11 leikárið í röð.

Útgáfu á bókinni Heimar mætast verður fagnað innilega. Í bókinni, sem Stofnun Vigdísar Finnbogadóttur og Háskólaútgáfan gefa út, er að finna smásögur frá Mexíkó sem spanna tímabilið frá 1952 til 2009. Hvar? Útgáfuhóf í Bókabúð Máls og menningar á Laugavegi. Hvenær? Í dag milli 17 og 19. Hvað kostar? Allir velkomnir!

Kuldi, myrkur og punk Hljómsveitirnar Leiksvið fáránleikans og Bootlegs ætla að bjóða upp á alvöru hávaða og læti á Gauknum. Hvar? Gauknum Hvenær? Einhvern tímann eftir 22 í kvöld. Hvað kostar? 1000 kr.

Fjarskaland (Stóra sviðið)

Sun 22/1 kl. 13:00 Frums Sun 5/2 kl. 13:00 3.sýn Sun 29/1 kl. 13:00 2.sýn Sun 12/2 kl. 13:00 4.sýn Nýtt íslenskt barnaleikrit eftir Góa!

Lofthræddi örninn Örvar (Kúlan) Lau 26/11 kl. 13:00

Mán 28/11 kl. 13:00

Lau 26/11 kl. 15:00

Mán 28/11 kl. 14:30

Akranes Akranes

Hrífandi einleikur fyrir börn um hugrekki.

Yfir til þín - Spaugstofan (Stóra sviðið) Fim 1/12 kl. 19:30 35.sýn Sprellfjörug gleðisýning fyrir alla fjölskylduna!

Íslenski fíllinn (Brúðuloftið)

Lau 4/2 kl. 13:00 Lau 11/2 kl. 13:00 Lau 4/2 kl. 15:00 Lau 11/2 kl. 15:00 Sýningum lýkur í nóvember!

Lau 18/2 kl. 13:00 Lau 18/2 kl. 15:00

Improv Ísland (Þjóðleikhúskjallari)

Fös 25/11 kl. 20:00 Mið 30/11 kl. 20:00 Spunasýningarnar vinsælu snúa aftur - engin sýning eins!

leikhusid.is | midasala@leikhusid.is | 551 1200

DJ Silja Glømmi

frettatiminn.is

Plötusnúðurinn DJ Silja Glømmi er meira en lítið til í að nota föstudagskvöld í að snúa skífum á plötuspilaranum. Hvar? Veitingastaðnum Hverfisgötu 12 Hvenær? Í kvöld frá kl. 21. Hvað kostar? Ekkert inn.


Tvímælalaust ein áhugaverðasta sýning leikársins. BL. DV

„Björn Thors og Unnur Ösp Stefánsdóttir eru ekki bara hjón, þau eru einhverjir albestu leikarar sem við eigum nú um stundir.” SA. tmm.is

„Þetta er fallega unnin sýning, af skynsemi, húmor og alúð,“ MK. Víðsjá

„Leiklist nær tæpast hærri hæðum!” JSJ. Kvennablaðið

„Ég öfunda þá sem eiga eftir að sjá þessa sýningu. Hún er snilld.” SA. tmm.is

„Ein af þessum stundum í leikhúsinu þar sem allt tekst” HA. Kastljós

BROT ÚR HJÓNABANDI UNNUR ÖSP STEFÁNSDÓTTIR BJÖRN THORS

Uppselt á allar sýningar Sýningar í nóvember 2017 komnar í sölu!

Fös Sun Mið Fim

4/11 6/11 9/11 10/11

Kl. Kl. Kl. Kl.

20 20 20 20

UPPSELT UPPSELT UPPSELT UPPSELT

Fös Lau Sun Fim

11/11 Kl. 20 12/11 Kl. 20 13/11 Kl. 20 17/11 Kl. 20

UPPSELT UPPSELT UPPSELT UPPSELT

Fös 18/11 Kl. Lau 19/11 Kl. Sun 20/11 Kl. Fim 24/11 kl.

20 20 20 20

UPPSELT UPPSELT UPPSELT UPPSELT

Fös 25/11 Kl. 20 Lau 26/11 Kl. 20 Sun 27/11 Kl. 20 Mið 30/11 Kl. 20

UPPSELT UPPSELT UPPSELT UPPSELT

Sýningar í nóvember 2017 Fös 10/11 Kl. 20 Laus sæti

Lau 11/11 Kl. 20 Laus sæti

Sun 12/11 Kl. 20 Laus sæti

Miðasala | 568 8000 | borgarleikhus.is

Lau Sun Þri Mið

3/12 4/12 6/12 7/12

Kl. Kl. Kl. Kl.

20 20 20 20

UPPSELT UPPSELT UPPSELT UPPSELT


66 |

FRÉTTATÍMINN | Föstudagur 25. nóvember 2016

Þrjár stúlkur helga sig listinni NÝTT! FREYJU U ELL KARAM Ð BRAG

Veljum hríslenskt.

eldar indlands

Taj Mahal, Agra, Jaipur og Ganges-fljót FARARSTJÓRN:

PÉTUR HRAFN ÁRNASON

ÞÉTT OG HNITMIÐUÐ FERÐ UM GULLNA ÞRÍHYRNING INDLANDS Dvalið í höfuðborginni Delhi sem er sjóðheitur suðupottur menningaráhrifa frá tímum búddadóms, hindúa, múslima og Breta. Til Agra sem státar af þremur stöðum á heimsminjaskrá UNESCO og er Taj Mahal þeirra frægastur. Til að loka hinum Gullna þríhyrningi er næst haldið til Jaipur sem jafnan er kölluð „bleika borgin“ vegna fjölda bygginga í þeim lit.

páska ferð

Í borginni Varanasi fáum við að kynnast hinu kaótíska og iðandi mannlífi sem víða einkennir Indland. Niður hið helga fljót Ganges og fylgjumst með borginni vakna. Það er ógleymanleg lífsreynsla að sjá borgarbúa þvo sér í hinu helga vatni. Stórkostleg litadýrð, fjölbreytt mannlíf og fegurstu mannvirki jarðar. Indland bíður þín.

8.–19. APRÍL, 12 DAGAR

489.000 KR.*

*Verð per mann í tvíbýli. Nánari upplýsingar á vefsíðu Farvel.

415 0770

farvel.is

farveltravel

farvel_travel

Af hverju viltu verða listakona? Fréttatíminn ræddi við þrjár níu ára gamlar stúlkur sem eiga það sameiginlegt að vilja leggja listina fyrir sig. Þær Úlfhildur, Emelía og Kamilla Ása greina frá draumum sínum sínum og áhrifavöldum. Alda Lóa Leifsdóttir aldaloa@frettatiminn.is

„Ég lék blátt snjókorn“

„Alveg sama þótt ég verði fátæk“

„Væri ónýt ef ég væri ekki í dansi“

amilla Ása Níelsdóttir er níu ára og nemandi í 4. bekk Álfhólsskóla. Hana langar pínu að verða leikkona og pínu listakona og kannski smá flugfreyja. „Mamma er sko flugfreyja,“ bætir Kamilla við. „Það eru aðallega leikarar í minni fjölskyldu ég veit ekki hvort að það er listafólk í fjölskyldunni, en það er allavega einn alþingismaður.“ Sjálfri finnst mér gott að mála og dunda mér og gott að gera eitthvað sem gerir heiminn flottari. Ef það væri engin list þá væri dálítið tómlegt. Til dæmis hérna í skólanum mínum, ef við hefðum ekki búið til Bangsimon þá væri mjög tómlegt hérna.“ Kamilla og vinir hennar í klúbbastarfinu hönnuðu og saumuðu Bangsimon og hann er alltaf hérna í sófanum fram á gangi í Álfhólfsskóla. Ef einhver er leiður í skólanum og þarf knús þá má alltaf knúsa „knúsibangsann“. Kamilla er viss um að listin bæti heiminn og á einn uppáhaldslistamann sem málar vatnaliljur. „Ég hef málað með mömmu, við gerðum ávaxtamynd saman, hún gerði perur og epli og ég gerði kíwi og banana, segir Kamilla. „Mamma kenndi mér að mæla stærðirnar með þumalputtanum. Mamma er eiginlega líka dáldið listakona. En ég hef líka leikið. Ég lék bláa snjókornið í leikritinu „Rödd hinna bráðnuðu snjókorna“ þar sem allir léku aðalhlutverk en ég lék þó mesta aðalhlutverkið af því að ég söng lengsta lagið.“

melía Ástudóttir Eyjólfsdóttir er harðákveðin að fara í Listaháskólann þegar að því kemur. Hún er níu ára nemandi í Barnaskóla Reykjavíkur og stundar jafnframt því píanónám í Do re mí. „Ég ætla að læra, myndlist, sönglist og leiklist. Ég ætla að safna prófum í öllum þessum greinum og eiga þannig auðveldara að finna mér vinnu.“ Emelía óttast samt ekki fátækt ef það mun fylgja starfi hennar. „Mér finnst svo gaman að gera list að ég held að mér væri alveg sama þótt ég yrði fátæk,“ segir hún og dregur fram bunka af myndum sem hún hefur teiknað með kúlupenna og blýanti. Emelía er tíður gestur í Nexus þar sem hún sækir andagift sína í myndablöð. Hún er mjög hrifin af ofurhetjum og fer þar Spiderman fremstur í flokki. Ég teikna mikið upp úr teikniseríum og myndablöðum. Blöðin sem ég les eru öll á ensku sem ég skil mjög vel, en ég hef samt aldrei farið til útlanda og hef reyndar engan áhuga á því. Bekkjarsystir mín trúir því ekki og spurði mömmu hvort það gæti verið satt.“ „Myndlistarhæfileika mína hef ég úr fjölskyldunni. Amma er mjög góður teiknari og hefur kennt mér mikið. Hún er þannig séð ekki listakona en hún vinnur á Kleppi. Uppáhalds listamenn og fyrirmyndir Emelíu eru Picasso og kona sem ætlaði að verða læknir en lenti í strætóslysi og fór að mála myndir af sjálfri sér og sálarástandi sínu. „Við vorum að prófa að gera svona myndir í skólanum um daginn, við áttum að teikna og lýsa því hvernig okkur liði.“ Ég gerði myndir af leikhúsgrímum, ein sem brosir og önnur með skeifu, rigningu og sól, heilt hjarta og brotið hjarta. Þetta lýsti því að mér leið þarna á milli, ekki glöð en ekki leið, mér leið bara venjulega, segir Emelía og setur upp svona hlutlausan svip.

lfhildur Tómasdóttir ætlar að verða listakona. Hún er níu ára nemandi í Vesturbæjarskóla en sækir einnig dansnám hjá Birnu Björns og leirlistarnámskeið í Myndlistarskóla Reykjavíkur. „Listin róar mig og gefur mér góða líðan,“ segir Úlfhildur ákveðin. En áhugasvið hennar er dans, leik- og sönglist og einnig fatahönnun. Ég hef saumað föt á Leó, köttinn minn og prjónaði trefil sem ég er búin að týna. Úlfhildur ætlar sér ekki að svelta fyrir listina, „ég þarf samt að eiga allt það nauðsynlegasta.“ Hún hugsar sér að eiga fatahönnunastarfið sem ígrip á milli verkefna, þegar hún er að hvíla sig frá sviðslistinni. En stórkostlegasti listviðburður sem hún hefur upplifað voru tónleikarnir með Justin Bieber í haust, „maður fékk að sjá Biber í alvörunni, og hann er bara bólugrafinn unglingur,“ segir Úlhildur og hlær. Hún er með fjórar myndir af honum uppi á vegg hjá sér en hann er langt frá því að vera hennar fyrirmynd. „Það eru hinsvegar asískir krakkar sem ég fylgist með á youtube. Ég hlusta mikið á þau og hermi eftir dansinum þeirra.“ Einnig er Arianne Grande í uppáhaldi hjá Úlfhildi. „Fyrirmynd mín úr myndlistar­ heiminum er Melkorka, systir mín, en hún er ljósmyndari og teiknari í listaskóla í New York en ég er ekki mikið fyrir að teikna,“ segir Úlfhildur sem var ljúka við stórglæsilegt þrívíddar jólakort handa Margréti vinkonu sinni.„Ég er meira fyrir að renna og móta og að búa til skúlptúra úr rusli og dóti sem á að henda. Ég er hrifin af endurvinnslu listaverkum,“ segir Úlfhildur sem stefnir á Listaháskólann, en ætlar fyrst að klára Vesturbæjarskóla, Hagaskóla og Verslunarskólann áður en listanámið verður tekið föstum tökum.

Kamilla með knúsibangsann sem hún og vinir hennar í klúbbastarfinu skópu saman.

Emelía stefnir á nám við Listaháskólann og ætlar að leggja fyrir sig myndlist, söng- og sviðslist.

Úlfhildur er með fimm myndir af Justin Bieber upp á vegg hjá sér og svo safnar hún líka úlfum. Myndir | Alda Lóa

K

farvel@farvel.is

Njóttu fimmtudags, föstudags & laugardags með okkur

auglysingar@frettatiminn.is | 531 3310

E

Ú


-

-25%

AF ÖLLUM LJÓSUM

ÚTI- OG INNISERÍUR, AÐVENTULJÓS, ÚTI- OG INNILJÓS

Öll verð eru birt með fyrirvara um prentvillur og/ eða myndabrengl. Tilboð gilda til 28. nóvember.

TIL 28. NÓV.

Opið lengur í Breidd til jóla* LAU 10-19 SUN 11-18 *Sjá afgreiðslutíma allra verslana á byko.is

AÐVENTUDAGSKRÁ

TENGDU SAMAN MARGAR SERÍUR

25% byko.is

Laugardagur:

13-15 Sirkus Íslands 13-14 Kór Kársnesskóla 14-15 Hreimur og Vignir

Sunnudagur:

Tónlistaratriði 13-14 Ingunn og Arnar 14-15 Vigga og Sjonni

AFSLÁTTUR AF KERTUM, KERTASTJÖKUM OG LUKTUM

AUÐVELT AÐ VERSLA Á BYKO.IS SKREYTUM SAMAN


68 |

FRÉTTATÍMINN | Föstudagur 25. nóvember 2016

Misbýður úrval unglingabóka um jólin Róbert 12 ára segir vöntun á góðum bókum.

„Mér finnst fleiri bækur skrifaðar fyrir stelpur en stráka. Þar að auki er það sem er í boði fyrir okkur ekki nógu skemmtilegt,“ segir Róbert Aron Garðarsson Proppé, 12 ára. Mynd | Rut Birna Guðmundsdóttir birna@frettatiminn.is

M

ér finnst þetta vera vandamál. Jólin eru á næsta leiti og maður bíður spenntur eftir nýjum bókum en þegar maður les Bókatíðindi í gegn verður maður bara fyrir vonbrigðum,“ segir Róbert Aron Garðarsson Proppé, 12 ára, en hann er óánægður með lítið úrval af unglingabókum í jólabókaflóðinu í ár. „Það er alltaf verið að segja við stráka að þeir lesi ekki nóg en það er bara ekkert til af unglingabók-

um. Maður flettir í gegnum Bókatíðindi og sér fullt af bókum fyrir börn, bíður eftir því að sjá unglingabækurnar en þær eru bara nítján talsins þetta árið og margrar af þeim komu út í fyrra. Aðrar eru svona bækur sem kennararnir mínir segja að séu ekki nógu góðar. Æ, svona fimmtán blaðsíðna úrklippubækur af Justin Bieber. Svo flettir maður áfram og er þá bara kominn í fullorðinshluta Bókatíðinda.“ „Það er alltaf verið að hvetja krakka til að lesa í skólanum og við fáum að velja okkur bækur sjálf. Hins vegar eru mjög fáar unglingabækur að velja úr á bókasafn-

inu og mér finnst fleiri bækur skrifaðar fyrir stelpur en stráka. Þar að auki er það sem er í boði fyrir okkur ekki nógu skemmtilegt og margir kunningjar mínir eru sammála.“ „Mig langar að lesa meira og þá verður það að vera bók sem ég tengi við. Ég vil að einhver skrifi fleiri bækur fyrir unglinga. Það er lausnin. Mér finnst Hafnfirðingabrandarinn eftir Bryndísi Björgvinsdóttur rosalega skemmtileg en hún kom út fyrir tveimur árum. Sú bók fjallar um unglingsstelpu sem er hjá ömmu sinni í pössun í desember því mamma hennar og pabbi fara í heilsubótarferð

„Ég get skilið þessa bók því hún er ekki skrifuð eins og barnabók eða fullorðinsbók. Þeir nota sama slangur og ég geri.“

til Kanaríeyja. Það er mikið fjör í þeirri bók og sögupersónan er á aldri við mig. Ég get skilið hvað hún er að ganga í gegnum og kemst mikið betur inn í bókina út af því. Svo er ég núna að lesa bók eftir sama höfund og tvö aðra unglingsstráka en hún heitir Leitin að tilgangi unglingsins. Sú bók er um stráka á mínum aldri sem eru í grunnskóla. Þar koma höfundar bókarinnar fram og segja hvað þeir eru að hugsa um framvindu bókarinnar. Ég get skilið þessa bók því hún er ekki skrifuð eins og barnabók eða fullorðinsbók. Þeir nota sama slangur og ég geri. Hún er skiljanlegri.“

Þarf lítið til að sagan renni úr pennanum Krakkaritsmiðja í Kringlunni á morgun.

mun aðstoða þátttakendur við að myndskreyta sögurnar. Tvíeykið gaf nýverið út barnabókin Lukka og hugmyndavélin. „Ég og Logi með„Krakkar eru með ímyndunarhöfundur minn ætlafl í toppstandi um að vera saman í en stundum þarf Kringlunni á morgun. maður bara smá Þetta er semsagt leiðsögn til að ritsmiðja þar sem koma sér af stað,“ krakkar geta komið segir Eva Rún og samið sögu undir Þorgeirsdóttir ritleiðsögn. Allir skrifa sögur og sérstaklega höfundur. Ímyndkrakkar sem hafa unaraflinu verður ímyndunarafl í topp gefinn laus taumurstandi. Stundum inn og sögur búnþarf maður bara smá ar til af því sem leiðsögn til að koma hugarheimur þáttsér af stað og þá smá takenda geymir á segja að sagan renni ritsmiðju sem fram úr pennanum. Þetta fer nú á laugardag ina bók út ð Tvíeykið gaf nýveri er tveggja klukkufyrir krakka á aldrin. vél nda Lukka og hugmy inum níu til tólf ára. stunda ritsmiðja þar Námskeiðið er ætlað forvitnum og sem við ætlum að leika okkur með hugmyndaríkum krökkum sem ímyndunaraflið og búa til sögur.“ hafa gaman af því að búa til Takmarkaður fjöldi kemst á sögur. námskeiði og því nauðsynlegt Leiðbeinað skrá sig með því að hringja í safnið. | bg endur í smiðjunni eru Eva Rún og teiknarEva Rún inn Logi og Logi Jes KristJes sjá jánsson en um krakka­ hann ritsmiðju í Kringlunni.


1.490 kr.

ALLAR STÓRAR PIZZUR AF MATSEÐLI

PÖNNUPIZZA: 1.590 KR. EF ÞÚ SÆKIR, VIKUNA 21.–27. NÓV. 2016

www.dominos.is

sími 58 12345

domino’s app


70 |

FRÉTTATÍMINN | Föstudagur 25. nóvember 2016

Sýna það sem sést ekki svo oft „Við erum að hylla teikninguna,“ segir Harpa Þórsdóttir, forstöðumaður Hönnunarsafns Íslands, en opnuð hefur verið sýningin Á pappír. Úrval teikninga og skissa úr eign safnsins og einkasöfnum. Verkin á sýningunni gefa mynd af vinnubrögðum hönnuða og myndlistarmanna við gerð umbúða, auglýsinga, bókakápa, svo fátt eitt sé nefnt, allt frá þriðja áratug síðustu aldar fram á þann sjöunda. Birna Guðmundsdóttir birna@frettatiminn.is

„Í raun erum við að sýna það sem sést ekki svo oft í hönnun. Hinn raunverulega frumgrip en ástæðan fyrir því er sú að teikningar eru vaxandi þáttur í safneigninni. Þetta eru mjög mismunandi teikningar, suma ætlaðar fyrir verkkaupa en aðrar eru hugmyndaskissur. Margar skissur eru hráskissur og aðrar fínlegri. Sýnum líka þróunarferlið frá því að til dæmis auglýsing er teiknuð og þangað til hún fer í prent.“ Harpa Þórsdóttir segir sýn­ inguna Á pappír vera gríðar­ lega skemmtilega. Mynd | Hari

„Í sjálfu sér erum við að hylla teikninguna, þetta millistig, þar sem augljós hæfni og framKristín Þorkelsdóttir, bíóaug­ úrskarandi hæfileikar hönnuðlýsing frá um 1956-60 (Veitinga­ húsið Laugavegi 28). anna koma bersýnilega í ljós.“ „Elstu teikningarnar eru eftir eru Lothar Grund, Kristín Þor­ son, auglýs Jónas Sólmundsson sem var einn kels, Stefán Jónsson og Sverrir Stefán Jóns Skeljung. Jóndi, Rafskinnuauglýs­ ­Haraldsson.“ ing fyrir af frumkvöðlum í húsgagnasmíði ing fyrir dagblaðið Vísi. og fór í nám til Þýskalands en eftir flettist, var tengd „Það er mikil unun að sjá að hann var þar hafði hann á orð á við rafmagn og sett upp í glugga handbragðið sem liggur í þesshve mikil áhersla var lögð á teiknniður í miðbæ. Þar erum við með um verkum. Þessi sýning er gríðarverk eftir Jónda í Lambey, bónda og lega skemmtileg og gefur manni ingu.“ listamann, sem starfaði sem auglýsmikið til baka,“ segir Harpa. „Svo erum við með Rafskinnu sem var rafknúin auglýsingabók ingateiknari eins og fleiri sem eru á Harpa skipulagði sýninguna og mjög þekkt auglýsingaleið hér þessari sýningu.“ ásamt Þóru Sigurbjörnsdóttur og á árum áður. Rafdrifin bók sem Ástríði Magnúsdóttur. „Aðrir listamenn á sýningunni

Tyrkneskur og danskur matur í Neskirkju Derya Özdilek er á fullu við að undirbúa tyrkneska menningarhátíð sem haldin verður í Neskirkju um helgina. Hafið færði Elísabetu Jökulsdóttur mann. Nú verður sýning úr því sem hafið skilar af sér.

Elísabet fann mann í flæðar­ málinu

Hafið færði Elísabetu Jökulsdóttur mann. Hún hafði kastað honum í öldurnar og beðið honum bölbæna með skáldskap sínum, en hafið skilaði honum aftur í fang hennar. Nú verður sýning úr öllu saman. „Þetta er skyndisýning, því að stundum verður eitthvað til eins og af sjálfu sér,“ segir Elísabet Jökulsdóttir skáld. „Ég var í rithöfundahúsi á Eyrarbakka og ég er vön að ganga fjörur og athuga með reka, enda hef ég vanist því bæði í æsku á Seltjarnarnesi og vestur á Ströndum. Hafið skilar ýmsu og ég er mikil

fjörukona. Þarna á Eyrarbakka var mér sendur maður sem ég fann í fjörunni. Ég fann semsagt hjálm, mótórhljólahjálm eða logsuðuhjálm, og út úr honum kom alveg svakalega mikið af þangi, sem eins flaut út úr kjaftinum á honum. Mér fannst þetta svo sterk mynd og þetta er líka hægt að tengja við ýmislegt. Þetta minnti mig til dæmis á Keith Richards eins og hann var í myndinni um sjóræningjana í Karabíahafinu, svo getur þetta líka verið sjávarguðinn Póseidon eða þess vegna Djákninn á Myrká sem fer út að keyra með mann svo að illa fer. Þess vegna tók ég manninn með mér og síðan langaði mig að gera eitthvað með hann.“ Útkoman er ljósmyndasýning sem Elísabet opnar Gallerí Gegenüber við Freyjugötu 32 á morgun, laugardag, klukkan 14. „Á sýningunni er ég hálfnakin á myndunum með manninum mínum. Ég klæddi mig upp í korselett og nælonsokka sýndi honum ákveðna virðingu. Ég kalla sýninguna Sjórekin ást á sólpallinum. Þetta er þriðji gjörningurinn sem ég geri nakin. Fyrir mörgum árum vandist ég því að vera módel í módelteikningu og mér finnst þetta frelsandi. Maður er berskjaldaður og sterkur og líkaminn er bara utan um þessa manneskju. Hann er tjáningartæki.“ | gt

Auk þess að elda Ashura ætlar Derya að útbúa danskt og tyrkneskt sætabrauð auk fleiri tyrkneskra smárétta, eins og þessi fylltu vínviðarblöð sem kallast Dolma. Mynd | Rut Halla Harðardóttir halla@frettatiminn.is

V

ið erum að halda Ashura hátíðina í þriðja sinn á Íslandi og hugmyndin með henni er að fólk hittist, borði góðan mat og tali saman,“ segir Derya Özdilek en hún er ein þeirra sem skipuleggur tyrkneska menningarhátíð í Neskirkju um helgina. Það er Menningarfélag ungra múslima á Íslandi, Horizon, sem stendur fyrir hátíðinni í samstarfi við Neskirkju. „Markmið okkar í Horizon er að tengja saman ólíka menningarhópa á Íslandi og sýna fram á að fólk með ólíkan bakgrunn og trúarbrögð geti hist og gert hluti saman,“ segir Derya.

er haldin í lok nóvember og þá er hefðin að borða Ashura grautinn sem hátíðin dregur nafn sitt af. Uppskriftin að grautnum á að hafa komið frá sjálfum Nóa en sagan segir að þegar hann fann land eftir flóðið hafi hann fagnaði með því að búa til búðing með öllu því hráefni hann gat safnað saman. „Í búðingnum er ótrúlega mikið af ólíkum hráefnum sem saman mynda jafnvægi og gefa gott bragð. Þarna koma saman súr, sæt og sterk krydd en öll saman gefa þau rétta tóninn. Í Tyrklandi hefur þessi búðingur öldum saman verið tákn um ólíka menningarheima sem búa saman í sátt og samlyndi,“ segir Derya.

Vill opna veisluþjónustu Súrt, sætt og sterkt Ashura er tyrknesk hátíð sem

„Það er mikil vinna að búa búðinginn til svo ég byrja á

föstudaginn. En svo ætla ég að gera fleiri tyrkneska rétti en líka dönsk sætindi,“ segir Derya sem er fædd og uppalin í Danmörku af tyrkneskum innflytjendum. Hún segist því vera jafn dönsk og hún er tyrknesk og sé til að mynda jafn fær í að reiða fram „smörrebröd“ og hefðbundna tyrkneska rétti. Deyra stundar íslenskunám í Háskóla Íslands en draumur hennar er að stofna einn daginn sína eigin veisluþjónustu. „Mér finnst svo gaman að elda og ég hef komist að því að Íslendingar elska að prófa nýja hluti. Ég þarf bara að finna eldhús og þá get ég farið að elda og baka allskonar góða hluti.“ Ashura hátíð verður haldin í Neskirkju laugardaginn 26. nóvember 2016 kl. 14­—16. Hátíðin er öllum opin og aðgangur er ókeypis.

Hátíðin er haldin í samstarfi við félagið Horizon, sem var stofnað af ungum múslimum sem vilja vera virkir í samtali við aðra hópa samfélags­ ins í að brjóta niður múra og byggja traust. Ashura hátíðin minnist þess þegar Nói steig á land eftir flóðið og gerði sér graut úr öllum þeim jurtum sem hann fann. Henni er því fagnað með sérstökum graut úr fjölda jurta og með góðum mat.


GOTT UM HELGINA

Með eða á móti …

Jólaskraut í nóvember? Rakel ­Garðarsdóttir „Ég elska jólin – þá verða f lestir svo kátir og fólk gerir fínt í kringum hjá sér og skreytir – oft með ljósum. Ekki veitir af þar sem á þessum tíma er svo svakalega dimmt. Þannig ég er alveg á því að fólk byrji að skreyta snemma.“

Lárus Blöndal ­Guðjónsson „Sko, það að er alltaf svo dimmt hjá okkur á Íslandi nema á sumrin. Þá finnst mér um að gera að henda jólaljósunum á trén, grindverkin, flaggstangirnar og þá staði sem fólki dettur í hug. Allt verður bjartara og skemmtilegra.

Sunna Rut ­Ragnarsdóttir „Jólaskraut í nóvember hljómar álíka gáfulega og nagladekk í júlí. Já, já, það munu einhverjir segja að jólaljósin lýsi upp skammdegið og eitthvað í þeim dúr. En það eru til aðrar leiðir í lýsingamálum en jólaljós. Ekki misskilja mig, jólin eru alveg skemmtilegur tími en það er óþarfi að eyða mörgum mánuðum í þau.“

Þuríður Sigurðardóttir „Mér er svo sem sama hvað aðrir gera en held mig við hefðir að mestu leyti. Mér finnst stundum að jólaundirbúningur, sem jafnvel hefst í október, sé svo útþynntur að jólin séu búin loks þegar þau koma. Ég bíð yfirleitt fram að aðventu með jólaskraut. Jólatréð skreytum við á Þorláksmessu.“

20% AFSLÁTTUR

SMÁRALIND

Bíó Kvikmyndin Nahid. Íranskt drama um konu í klóm feðraveldisins sem sýnt var á Cannes hátíðinni. Nahid fjallar konu sem hefur skilið við manninn sinn. Hún heldur forræði yfir drengnum þeirra gegn því að hún giftist aldrei aftur. Þegar Nahid langar að stofna heimili með nýja kærastanum flækjast málin.

Tónleikar FM Belfast, Hermigervill og skemmtistaðurinn Húrra ætla að halda tónleika og leggja sitt af mörkum vegna hörmungarástandsins í Nígeríu og nágrannaríkjum þar sem fjöldi vannærðra barna er í lífshættu. Allur aðgangseyrir fer í neyðarsöfnun UNICEF á Íslandi.

Dans Reykjavík Dance Festival heldur hátíð sem er tileinkuð unglingnum. Þriggja daga hátíð sem fram fer um helgina. Bæði er boðið upp á sýningar sem áhugaverðar eru fyrir unglinga auk þess sem unglingar taka þátt í danssýningunum. Fyrir hvern fullorðinsmiða fá fimm unglingar frítt inn.

Ft 25 11 2016  

News, newspaper, Fréttatíminn, Iceland

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you