Issuu on Google+

Jaarverslag 2010


Voorwoord Het afgelopen jaar wordt voor FRES gekenmerkt door teleurstellingen, maar ook positieve veranderingen. Wij hebben afscheid moeten nemen van de directeur van het FRES-bedrijf in Burkina Faso en in hetzelfde bedrijf vier mensen op staande voet moeten ontslaan wegens fraude. Maar positief: we hebben voor onze klanten BTW-vrijstelling met de overheid kunnen regelen en voor Yeelen Ba vrijstelling van importheffingen. Zaken waarin de lokale wetgeving voorzag, maar daarmee nog niet vanzelfsprekend zijn. Al onze inspanningen om het non-payment probleem in het FRES-bedrijf in Zuid-Afrika beheersbaar te maken, hebben nog niet tot het gewenste resultaat geleid. Aids en fraude zijn de grote boosdoeners. Wel hebben we een overeenkomst met de Zuid-Afrikaanse overheid kunnen sluiten die het mogelijk maakt 8.000 nieuwe klanten van stroom te voorzien. De overheid draagt 80% bij in de investeringen. Het FRES-bedrijf in Mali heeft vooral door trage besluitvorming bij de Wereldbank niet de geplande groei kunnen realiseren. Wel is de klantengroei boven verwachting geweest, daar waar met DGIS (Directoraat voor Internationale Samenwerking) en FRES geld in uitbreiding van bestaande minigrids is geĂŻnvesteerd. Bovendien is het bedrijf voortvarend aan de slag gegaan met het ontwerp van twee nieuwe zonnecentrales. De tender die FRES daarvoor heeft uitgeschreven, is succesvol verlopen. De centrales zullen in de loop van 2011 elektriciteit gaan leveren aan bedrijven en huishoudens.

een verschil van mening over de gewenste koers en het tempo van onze activiteiten. Begin 2011 zal overleg plaatsvinden om uit deze impasse te raken. Na evaluatie van de voortgang in de afgelopen jaren hebben we onze doelstellingen moeten bijstellen en onze target van 100.000 klanten in 2015 naar 2020 moeten verschuiven. Daarbij moet bedacht worden dat wij in Mali met onze minigrids klanten met een veel grotere elektriciteitsbehoefte bedienen. Gemiddeld neemt een klant van de zonnecentrale ongeveer vijf keer zoveel elektriciteit af als een SHS klant. De stakeholdersbijeenkomsten die wij twee keer per jaar organiseren worden druk bezocht en zeer gewaardeerd. De discussie die plaatsvindt, is nuttig en levert zowel praktisch als beleidsmatig waardevolle adviezen op. De teleurstellingen worden gecompenseerd door de tevredenheid van onze klanten en de positieve impact die ons werk heeft op de economische en sociale omstandigheden in gebieden die door overheden vaak als stiefkind behandeld worden. Wij danken iedereen heel hartelijk die ons daarbij (in veel gevallen) belangeloos geholpen heeft. Wij vertrouwen ook volgend jaar op uw steun. Annemarie Goedmakers Voorzitter/CEO FRES

We hebben een bedrijf in Benin opgericht; de General Manager die het FRES-bedrijf in Oeganda moet opstarten is begonnen; we hebben positief bericht gekregen van de EU over een subsidieaanvraag voor een op te richten FRES-bedrijf in Guinee-Bissau (het contract zal begin 2011 gefinaliseerd worden) en we hebben vele evaluaties, al dan niet op verzoek van onze stakeholders, doorgemaakt. FRES-Nederland is door onszelf op de schop genomen. Na intensieve interne discussies en op basis van onafhankelijk onderzoek, is een nieuw organisatiemodel gekozen dat efficiĂŤnter is en meer kwaliteit kan leveren. De samenwerking en afstemming tussen bestuursleden en medewerkers is verbeterd, taken zijn beter afgebakend en de flexibiliteit in de omvang is toekomstgericht gemaakt. Daarnaast loopt de rolverdeling en besluitvorming tussen Raad van Toezicht en Bestuur steeds beter. Een teleurstellend feit was het door DGIS eenzijdig bevriezen van de DGIS gelden die op basis van het publiekprivaat partnerschap Nuon-de minister voor Ontwikkelingssamenwerking-FRES beschikbaar zijn gesteld door 3


Inhoud & hoogtepunten

april Officiële oprichting FRES Uganda

november Officiële oprichting SSD-FRES Benin

november Subsidie voor extra SHS in Zuid-Afrika

De eerste grote stap is genomen en we schrijven FRES Uganda in bij de Kamer van Koophandel in Oeganda. De General Manager wordt aangesteld en we kunnen echt beginnen. FRES Uganda heeft als doel om in 2018 10.000 huishoudens en kleine bedrijven toegang geven tot zonnestroom.

We richten SSD-FRES Benin op. Dit betekent dat we vanaf dit moment aanspraak kunnen maken op een concessiegebied en belastingvrijstellingen. Het doel van SSD-FRES Benin is om in 2018 10.000 huishoudens en kleine bedrijven aan te sluiten op zonnestroom.

Eindelijk is het zover, de ZuidAfrikaanse overheid tekent het contract voor 8.000 extra SHS (solar home systems). De benodigde investering wordt voor 80% betaald door de ZuidAfrikaanse overheid (voorgefinancierd door FRES) en voor 20% door FRES. De eerste SHS worden in november geleverd.

Verder in dit jaarverslag

Colofon

Deel 1: FRES: een organisatie die staat

p5

Dit is een uitgave van FRES, mei 2011 FRES (Foundation Rural Energy Services) Amstel 49 1011 PW Amsterdam Postbus 15247 1001 ME Amsterdam

Deel 2: Resultaten FRES in Afrika

december Subsidie voor een FRES Bedrijf in Guinee-Bissau We hebben, in samenwerking met de lokale organisatie Daridibó, een subsidie van € 2,3 miljoen toegezegd gekregen van het ACP EU Energy Facility Programme. We zullen zelf minimaal 1 miljoen euro investeren in de start van het nieuwe FRES-bedrijf in Guinee-Bissau. Het bedrijf zal 3.000 huishoudens op het platteland van toegang geven tot elektriciteit opgewekt uit zonneenergie. 4

p 19

T +31 (0)20 528 90 56 F +31 (0)20 528 67 16 E info@fres.nl W www.fres.nl Dit jaarverslag is evenals voorgaande jaarverslagen beschikbaar op onze website www.fres.nl.

Deel 3: Resultaten FRES in Nederland

Redactie en eindredactie Inge Vesters

p 33

Fotografie Archief FRES, Marion Bargès, Filip Polfliet

Deel 4: Financieel verslag

p 52

Ontwerp filippolfliet@hotmail.com Dit jaarverslag is geproduceerd op FSC-gecertificeerd, 100% chloorvrij papier, gemaakt van duurzaam hout dat afkomstig is van duurzame plantages.


Deel 1: een organisatie die staat

5


1. FRES in vogelvlucht FRES in 2010

15000

• 5 FRES-bedrijven met 27 energiewinkels en • • • • • • •

130 mensen in dienst 13.599 aantal huishoudens en kleine bedrijven aangesloten op zonnestroom 635 kWp SHS 81.250 kWh zonnecentrale 881.279 kWh geproduceerd door centrales gevoed met diesel € 1.703.160 subsidies € 409.100 zakelijke donaties € 28.888 particuliere donaties

Groeicurve aantal klanten FRESbedrijven

12000

9000

6000

3000

0

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010

De bevolking op het platteland in Afrika gebruikt kaarsen en lampolie als energiebron voor licht en batterijen en opgeladen autoaccu’s voor radio en televisie. Het zijn dure en niet-duurzame oplossingen, die bovendien schadelijk zijn voor de gezondheid en het milieu. Op het platteland in ontwikkelingslanden, zonder aansluiting op het nationale elektriciteitsnet, biedt zonne-energie vaak de beste oplossing om toch toegang tot elektriciteit te krijgen. In deze gebieden zet FRES kleinschalige, lokale elektriciteitsbedrijven op. 1.1 FRES-bedrijven

FRES beheert in totaal vijf FRES-bedrijven: Yeelen Kura in Mali, Yeelen Ba in Burkina Faso, NuRa in Zuid-Afrika en sinds dit jaar FRES Uganda Ltd in Oeganda en SSD-FRES Benin in Benin. De bedrijven zijn als volgt aan FRES gekoppeld: FRES 100%

80%

Yeelen Kura SDS-FRES Mali Mali 20% 20%

80% Yeelen Ba Burkina Faso

100% REESET NuRa Zuid-Afrika 20% Zuid-Afrika

FRES is aandeelhouder FRES treedt op namens aandeelhouder Nuon FRES-bedrijf of personeelstrust van FRES-bedrijf is aandeelhouder

Voor ieder bedrijf wordt een concessiegebied door de overheid aangewezen. Een concessiegebied is het gebied waarvoor het FRES-bedrijf een vergunning krijgt om elektriciteit te leveren. In elk concessiegebied worden meerdere energiewinkels geopend van waaruit klanten worden bediend. 1.2 Van innovator naar ervaringsdeskundige 2001 Het Nederlandse energiebedrijf Nuon zet uit commerciële overwegingen in Afrika twee kleinschalige elektriciteitsbedrijven op om mensen op het platteland toegang te geven tot elektriciteit. Yeelen Kura in Mali verwelkomt haar eerste klanten en NuRa in Zuid-Afrika start een pilot. Beide bedrijven zijn joint ventures: NuRa Nuon-RAPS en Yeelen Kura Nuon-EDF. 2003 Nuon besluit zich te concentreren op Noordwest Europa. Om bovengenoemde activiteiten niet alleen te kunnen continueren maar ook uit te kunnen breiden, brengt Nuon het beheer van haar aandelen in de jointventures in Mali en Zuid-Afrika bij FRES onder. 6

FRES Uganda Ltd. Oeganda

100% SSD-FRES Benin Benin

2004 FRES wordt door Nuon opgericht als onafhankelijke stichting. 2007 Met een subsidie van de Europese Commissie (€ 3,4 miljoen) en een deelfinanciering van Nuon (€ 2,3 miljoen), richt FRES een nieuw bedrijf op in Burkina Faso. In mei 2008 registreert het FRES-bedrijf zich bij de Kamer van Koophandel in Burkina Faso en gaat werken onder de naam “Yeelen Ba”. 2007 FRES (80%) en Yeelen Kura (20%) richten een joint venture op genaamd SSD-FRES om samen een zonnecentrale te ontwikkelen. De zonnecentrale wordt in 2008 officieel geopend. 2008 Op 3 oktober sluiten FRES, de Minister voor Ontwikkelingssamenwerking en Nuon een publiek-privaat partnerschap. De Minister en Nuon maken hiermee samen € 20 miljoen vrij om onze doelstellingen te behalen. EDF en Nuon dragen hun aandelen in Yeelen Kura over aan FRES. 2009 Het hoofdkantoor van het nieuwe FRES-bedrijf Yeelen Ba wordt officieel geopend en de eerste klanten in Burkina Faso krijgen toegang tot zonnestroom. FRES vraagt een subsidie aan bij de Wereldbank voor de bouw van 9 zonnecentrales in Mali.


Mali

Niger

Somaliland

Guinee-Bissau

Ivoorkust Burkina Faso

Benin Togo

Congo Oeganda

Angola

Landen met een FRES-bedrijf Landen die FRES onderzoekt Landen die onderzocht werden, maar die niet in aanmerking komen voor het opstarten van een FRESbedrijf

Zambia

Mozambique Zuid-Afrika

Overzicht FRES-bedrijven Naam bedrijf

Yeelen Kura, Mali

Yeelen Ba, Burkina Faso

NuRa, ZuidAfrika

FRES Uganda, Oeganda

SSD-FRES Benin, Benin

Opgericht

2001

2008

2001

2010

2010

Doelstelling

10.000

10.000

50.000

10.000

10.000

Aantal klanten 2010 2.766

284

10.549

-

-

Provincie

Sikasso en Ségou

Kénédougou

Kwazulu-Natal

Mbarara

Donga

Techniek

SHS en minigrids SHS

SHS en lpg

SHS

SHS

Aandeelhouders

FRES (100%)

Nuon (80%) en REESET (20%)

FRES (100%)

FRES (100%)

Nuon (80%) en Yeelen Kura (20%)

7


2. Doelstellingen en strategie 2.1 Missie en doelstellingen FRES Voor economische ontwikkeling is toegang tot betrouwbare en betaalbare energiediensten noodzakelijk.Ook nu nog ontberen 1,5 miljard mensen, waarvan een belangrijk deel op het platteland in Afrika, een moderne, veilige en betaalbare elektriciteitsvoorziening. FRES stelt zich statutair ten doel: het bevorderen van rurale elektrificatie in ontwikkelingslanden, met name door gebruikmaking van zonne-energie.

De onderstaande grafiek geeft de verwachte groei weer: 50000

40000

30000

Missie

20000

FRES bevordert rurale elektrificatie in ontwikkelingslanden door het opzetten van kleinschalige commerciële elektriciteitsbedrijven in gebieden zonder aansluiting op het nationale elektriciteitsnet. Onze bedrijfsmatige aanpak maakt dat de beschikbaarheid van elektriciteit daarmee structureel is.

10000

Doelstelling FRES heeft de ambitie om in 2015 46.000 klanten klanten in rurale gebieden te voorzien van duurzame elektriciteit met als langetermijndoel 100.000klanten in 2020. De doelstellingen zijn dit jaar van 100.000 in 2015 naar 100.000 in 2020 verschoven omdat de toekenning van concessievergunningen, het inrichten van regelgeving en de onderhandelingen met subsidiegevers langer duren dan verwacht. Hierbij richten we ons op gestage en beheerste groei van de bestaande bedrijven en op het oprichten van een beperkt aantal nieuwe FRES-bedrijven. Ieder FRES-bedrijf zal op termijn minimaal 10.000 klanten bedienen. Verwachte groei FRES-bedrijven Yeelen Kura, Mali

NuRa, Nieuwe Totaal Zuid-Afrika FRESbedrijven

2011

4.200

14.000

1.400

19.600

2012

5.400

17.000

2.800

25.200

2013

6.700

20.000

5.000

31.700

2014

8.200

23.000

7.500

38.700

2015

10.000

26.000

10.000

46.000

8

Totaal aantal klanten

0

2011

2012

2013

2014

2015

2.2 Strategie In 2010 hebben we een strategisch plan geschreven voor de periode 2011-2015. Hierin hebben we onze doelstellingen en strategieën voor de komende jaren bepaald. Om deze groei te bereiken, ondersteunt FRES het management van de huidige FRES-bedrijven in Afrika bij het ontwikkelen van businessplannen om tot haalbare strategieën te komen. We richten ons op de betaalbaarheid van de diensten door ons te richten op het vergroten van marktpenetratie zodat we schaalvoordelen bereiken ten aanzien van lokale operationele kosten. Bij de groei in nieuwe landen (waaronder Burkina Faso, Oeganda en Benin) richten we ons op een hogere marktpenetratie. Voor ieder jaar wordt een jaarplan geschreven met daarin de doelstellingen, strategieën en te nemen acties per jaar.


2.3 SWOT-analyse Naar aanleiding van het in 2008 ondertekende publiek-privaat partnerschap met Nuon en de Minister voor Ontwikkelingssamenwerking werd in 2010 een tussentijdse evaluatie uitgevoerd door AidEnvironment. Daarnaast hebben we een organisatieanalyse uit laten voeren door Twynstra Gudde. Uit deze onderzoeken en onze eigen evaluatie kwamen de volgende sterkten, zwakten, kansen en bedreigingen.

Sterkten

Zwakten

• Langdurige ervaring in elektrificatie van het plat-

• Geen goede borging van kennis en ervaring. • Bedrijven in verschillende landen met zeer

• • • • • • •

teland in Afrika. Uitgebreide en gedegen onderzoeksmethode. Een goed netwerk in de internationale ontwikkelings- en zonne-energiesector. Een competent team met gecommitteerde bestuursleden. Een gestandaardiseerd businessmodel. Twee bedrijven in een markt met heel weinig professionele spelers die al bijna tien jaar bestaan. Grote ervaring met het verwerven van subsidies. Sterke partners in Nederland.

verschillende randvoorwaarden.

• Geen gedetailleerd plan van aanpak voor het • • •

realiseren van doelstellingen. Onvoldoende groei aantal klanten bij de FRESbedrijven. De FRES-bedrijven hebben hun break-even punt nog niet bereikt. Afhankelijkheid van subsidies.

Kansen

Bedreigingen

• 1,4 miljard mensen hebben geen toegang tot

• Door de financiële crisis is het moeilijker om

• • •

elektriciteit. Grotere prioriteit bij overheden voor rurale elektrificatie o.a. om de trek van mensen van het platteland naar de stad af te remmen. Technologische innovatie: goedkopere zonnepanelen, zuiniger lampen, mobiele betaalmogelijkheden De internationale aandacht voor de millenniumdoelstellingen.

• • •

financiers te vinden. Daarnaast vervalt de jaarlijkse bijdrage van € 150.000 ten behoeve van de bureaukosten van FRES van hoofdsponsor Nuon per 1 januari 2012. Langdurige, bureaucratische procedures van overheden en subsidiegevers. Verslechtering van de lokale economie waardoor de koopkracht van klanten afneemt. Hogere transportkosten door hogere brandstofprijzen.

2.4 Kansen benutten, bedreigingen tegengaan en zwakten bestrijden Om de kansen te benutten en de impact van de bedreigingen tegen te gaan, hebben we een aantal strategieën geformuleerd. 1. Om ervoor te zorgen dat de klantenaantallen groeien volgens verwachting, stellen we gedetailleerde strategische (meerjaren)plannen op in samenwerking met de FRES-bedrijven en stellen expertise ter beschikking. 2. We gaan ons richten op uitbreiding in de landen waar we momenteel actief zijn, voordat we nog verder uit gaan breiden naar andere landen.

3. Door ons niet alleen op SHS te richten, maar ook op de uitbreiding van bij voorkeur door zonneenergie gevoede minigrids, kunnen meer klanten van de FRES-bedrijven bedrijven opstarten. Tevens volgen we de ontwikkelingen van alternatieven op de markt nauwlettend. 4. De kosten die doorberekend worden aan de klan-ten houden we nauw in het vizier, zodat ze betaalbaar blijven. We reduceren de kosten zoveel mogelijk door het toepassen van efficiënte service, schaalvoordeel door mensen in clusters aan te sluiten, meer zonnecentrales toevoegen en minder afhankelijk zijn van dieselgeneratoren. 9


Valian Pagrimba – winkelier in Burkina Faso

5. Door regio’s te selecteren met een diversiteit van lokale economische activiteiten wordt het risico van verminderde koopkracht tegengegaan. 6. FRES zorgt voor fondsenwerving; zowel voor de FRES-bedrijven (indien die in het land zelf niet beschikbaar is) als voor de dekking van de bureaukosten van FRES zelf. De impact van onze zwakten gaan we minimaliseren/ vermijden door volgende strategieën: 1. FRES gaat zich meer richten op groei van bestaande bedrijven dan op snelle groei van het aantal bedrijven. Daarmee verhogen we de schaalgrootte van de bedrijven en verlagen we de kostprijs. 2. FRES gaat met ieder bestaand bedrijf een gedetailleerd plan ontwikkelen om te groeien naar het break-even punt. We werken aan gelijke inkomsten en lopende kosten plus voldoende reserveringen voor toekomstige vervangingsinvesteringen.

10

Valian Pagrimba (links op de foto) beschikt over een geweldige commerciële troef in zijn zaak langs de weg tussen Bobo-Dialassou en Orodara, de enige geasfalteerde weg in de provincie. Valian is namelijk eigenaar van een koelkast, bijna een unicum in de regio. Gekoelde drank en etenswaren zijn geen overbodige luxe in dit deel van Burkina Faso, met temperaturen tot 45° Celcius. De koelkast van Valian werkt met elektrische zonnestroom van Yeelen Ba. “Met mijn koelkast heb ik een concurrentievoordeel tegenover de andere winkeliers hier in de buurt. Mensen verkiezen de vis uit mijn koelkast, omdat die vers is. Met deze hitte kan ik ook gekoelde frisdrank aanbieden, wat mijn klanten bijzonder op prijs stellen.”


3. De zon als energiebron De FRES-bedrijven geven bewoners op het platteland op twee manieren duurzaam toegang tot elektriciteit: via het solar home systeem (SHS) en via een minigrid. De diensten worden aangeboden volgens een fee-for-service concept. 3.1 Solar home systeem, SHS De FRES-bedrijven werken met SHS op plekken waar klanten ver uit elkaar wonen. Een standaard SHS is afgebeeld in figuur 3.1 en bestaat uit een accu, regelaar en een zonnepaneel. Dit systeem levert voldoende elektriciteit om enkele lampen en stopcontacten voor een radio, ventilator, oplaadapparaat voor mobieltjes of een televisie 4-5 uur per dag van stroom te voorzien.

Beperkingen van het gebruik van een SHS:

• Men kan een beperkte selectie van elektrische • •

apparaten aansluiten zoals een kleine ventilator, radio of een batterijoplader; Koken, verwarmen en koelen behoren niet tot de mogelijkheden; Het betreft een technologie, die hoge initiële investeringen met zich mee brengt.

3.2 Minigrid Indien klanten een hogere energiebehoefte hebben, kan een minigrid uitkomst bieden. Een minigrid is een klein elektriciteitsnetwerk waar klanten die binnen een straal van enkele kilometers wonen op aangesloten kan worden. Via elektriciteitskabels worden huishoudens voorzien van stroom. Wij gebruiken deze technologie wanneer we een bestaand FRES-bedrijf willen uitbreiden met meer mogelijkheden voor onze klanten. We gebruiken bij voorkeur minigrids gevoed door een zonnecentrale met een dieselcentrale als back-up. Als dat niet mogelijk is maken we ook gebruik van dieselgeneratoren als enige stroombron.

>

Het voordeel van een minigrid is dat er een grotere elektriciteitsafname door klanten mogelijk is. Dit bevordert bedrijvigheid in rurale gebieden. Een minigrid kan economisch alleen uit als de afstand tussen klanten klein is, zodat de benodigde hoeveelheid transportleiding per af te leveren kWh beperkt blijft.

Voordelen van het gebruik van SHS:

• Toegang tot energie in gebieden waar geen elektriciteitsnet is of zal worden aangelegd;

• Snelle installatie en eventueel demontage in geval • • • •

van bijvoorbeeld de aanleg van een elektriciteitsnet; Weinig onderhoud; Het systeem kan uitgebreid worden al naar gelang de behoefte of het budget van de klant; Goedkoper per kWh dan kaarsen, batterijen en/of lampolie; Geen uitstoot van schadelijke stoffen.

11


Issouf Tangara – kapper in Kimparana

generator

accu’s

inverter

*

Uit duurzaamheidsoogpunt werken wij het liefst met minigrids gevoed door zonnecentrales. Een zonnecentrale kent veel voordelen ten opzichte van een dieselgenerator:

• Geen afhankelijkheid van de aanvoer van diesel • • • • • •

(belangrijk voor een land als Mali, dat niet aan zee ligt); Geen afhankelijkheid van dieselprijzen; Geen uitstoot van fijnstof, waardoor minder gezondheidsrisico’s; Schone technologie: geen olielekkage, dus geen omgevingsvervuiling; Geen uitstoot van CO2, NOx, SO2; Weinig onderhoud; Geen lawaai. 12

Issouf Tangara, een jonge klant van Yeelen Kura werkte zich in korte tijd op tot de meest succesvolle kapper van Kimparana. Net als alle Malinese kappers werkt hij niet met een schaar, maar met een elektrische tondeuse, die functioneert met elektrische stroom die afkomstig is van de zonnecentrale in Kimparana. Issouf is lang niet de enige kapper in het dorp, maar toch verkiezen de inwoners van het dorp zijn zaak boven de andere. Issouf legt uit wat zijn geheim is: “Ik investeer in goede klantenservice! Wie bij mij over de vloer komt, wordt in de watten gelegd. Aan het plafond hangt een grote ventilator, die zorgt voor een beetje verkoeling. En klanten die wachten op een knip- of scheerbeurt, kunnen hier naar een kleurentelevisie kijken. Een bijkomende troef is mijn satellietantenne, waarmee ik voetbal kan ontvangen. Als er een belangrijke match op het programma staat, is mijn zaak afgeladen. Al mijn klanten stellen die extra service bijzonder op prijs. Met dank aan de elektrische stroom van Yeelen Kura!”


Jean Moumè Sanou – landbouwer in Mahou De trouwste klant van Yeelen Kura in het afgelegen landbouwersdorp Mahou is Jean Moumè Sanou. In 2004 veranderde elektrische stroom het leven van Jean en zijn gezin. En ook de buren en de andere inwoners van het dorp komen regelmatig nieuws- en voetbaluitzendingen bekijken.

3.3 Fee-for-service FRES werkt met het fee-for-service concept. De klant betaalt maandelijks een bedrag voor de toegang tot elektriciteit, waarvan de hoogte onder andere afhangt van het door de klant gekozen serviceniveau: het aantal lampen en stopcontacten óf bij een hoger gebruik een bedrag per kWh. De kosten van de geleverde diensten via een SHS zijn voor de klant even hoog of lager dan met het alternatief: kaarsen of lampolie. De FRESbedrijven zijn eigenaar van de geïnstalleerde systemen en nemen de kosten voor onderhoud op zich. Klanten kunnen bij een energiewinkel in hun buurt terecht voor service, klachten en betalingen.

“Vroeger gebruiken we kaarsen en olielampen. Om de haverklap diende ik een nieuwe voorraad in te slaan. Heel duur! Sindsdien kan ik met twee lampen al mijn kinderen aan het studeren zetten. Een stuk efficiënter! Het zonnesysteem is ook beter voor de gezondheid. De kaarsen produceerden rook en de olielampen gaven een gasachtige walm die het ademhalen bemoeilijkte,” zo situeert Jean Moumè Sanou de impact van elektriciteit op het welzijn van zijn gezin.

De reden dat we voor dit concept hebben gekozen is dat het goedkoper is voor de klant. Bovendien leert de ervaring dat bij directe verkoop van zonnesystemen, klanten onvoldoende rekening houden met additionele kosten na aanschaf van het SHS, zoals onderhouds- en vervangingskosten (€ 100-150 per 3-4 jaar), en moeilijk toegang hebben tot vakmensen die reparaties kunnen uitvoeren. Dit betekent dat de meeste mensen die zelf een SHS aanschaffen er niet in slagen het systeem operationeel te houden.

Jean Sanou omschrijft de service van Yeelen Kura als perfect. “Een tijdje terug had ik een kapotte lamp. Eén telefoontje naar Yeelen Kura en twee dagen later kwam een technicus de lamp vervangen. Ook als de batterij het niet meer doet, wordt ze gratis vervangen. Yeelen Kura levert een prima service, naar mijn oordeel. Ik betaal elke maand mijn bijdrage, en voor de rest hoef ik me nergens zorgen over te maken!”

Voordelen van het fee-for-service concept:

• Lange termijn benadering: het SHS blijft goed

• Economische stimulans voor de regio: structurele

• Lage initiële investering voor onze klanten; • Gemak voor klanten: klant heeft geen (onver-

werken doordat onderhoud is gegarandeerd;

wachte) kosten voor reparatie en hoeft het systeem niet zelf te installeren;

werkgelegenheid, waarbij het FRES-bedrijf het personeel opleidt; Kennisoverdracht van bedrijfsmatig werken.

13


Fases bij het opzetten van een bedrijf 3.4 Het opzetten van een FRES-bedrijf

Voorselectie van landen

Een FRES-bedrijf heeft bij de opstart als doelstelling minstens 10.000 klanten elektriciteit te leveren.

Desk research

Fase 1: Voorselectie van landen: 3 manieren

• Op basis van marktpotentie-onderzoek voert FRES een SWOT-analyse uit.

• Op basis van verzoeken door overheden of NGO’s. • Inschrijving op tenders die uitgeschreven worden om een gebied te voorzien van elektriciteit.

Fase 2: Desk research We verzamelen zoveel mogelijk gedetailleerde informatie over wet- en regelgeving m.b.t. elektrificatie, import, concessiegebieden, mogelijke concurrentie en de economische situatie per regio. Fase 3: Marktonderzoek Onderdelen van het marktonderzoek:

• Het inkomensniveau en de uitgaven aan kaarsen en lampolie van de bevolking, per regio.

• De potentie van het concessiegebied: er moeten minimaal 10 000 potentiële klanten zijn.

• De mogelijkheid tot samenwerken met bedrijven, NGO’s en lokale partners.

• Bereidheid van de overheid om regelingen te treffen inzake invoerrechten of btw-vrijstelling.

Fase 4: Ontwikkeling businessplan Uit het businessplan moet de levensvatbaarheid van het nieuwe FRES-bedrijf blijken. Het plan bevat de volgende onderdelen: de partnerkeuze, het verwachte aantal klanten, de doelgroep van het op te richten bedrijf, de tijdsplanning, de prognose van de kosten en baten van de eerste jaren en - last but not least - een goed onderbouwd financieringsplan. Fase 5: Besluitvorming en implementatie Aan de hand van het businessplan velt het Bestuur haar eindoordeel over het al dan niet starten van een nieuw FRES-bedrijf. Het Bestuur legt haar besluit ter goedkeuring voor aan de Raad van Toezicht. Wanneer de financiering rond is, stellen we een General Manager en een Raad van Commissarissen aan. Elk bedrijf begint kleinschalig om de lokale omstandigheden en de beste aanpak in de praktijk te toetsen. Op die manier blijft het financiële risico beperkt. Fase 6: Monitoring en bijsturing Een Raad van Commissarissen is toezichthouder van het FRES-bedrijf. De Raad komt twee keer per jaar bij het bedrijf om de voortgang van het bedrijf te bespreken. Daarnaast bespreekt ze met de directie van het 14

Marktonderzoek Ontwikkeling businessplan Besluitvorming & implementatie Monitoring en bijsturing bedrijf elke maand een rapportage met de belangrijkste ontwikkelingen. Dat leidt zo nodig tot bijstelling van het gevoerde beleid en aanpassing van beoogde resultaten. Om de verhouding en interactie tussen commissarissen van de FRES-bedrijven en het FRES bestuur te verbeteren zal begin 2011 een workshop met alle betrokkenen georganiseerd worden. FRES evalueert en monitort de bedrijven op aantal klanten, kosten per klant, functioneren medewerkers met resultaatafhankelijke beloningen, ziekteverzuim, aantal en inhoud klachten van klanten, kosten overhead en investeringslasten per nieuwe klant. Op basis daarvan wordt zo nodig het beleid van een bedrijf bijgesteld. We stemmen de frequentie en de aard van onze informatievoorziening af op de behoefte van onze partners, financiers en de regelgevers waar we mee te maken hebben. Alex Earl - Business Developer FRES “We doen gedegen onderzoek voordat we een nieuw bedrijf oprichten. Hierbij doorlopen we meerdere fases waarbij we lokale stakeholders betrekken. We werken met een gestandaardiseerde checklist waaraan moet voldaan worden. Na elke stap is er een formeel go/no go-moment waarbij het Bestuur besluit om door te gaan of niet. Het duurt ongeveer drie jaar van marktonderzoek tot operationeel FRES-bedrijf met de eerste aangesloten klanten. Met name fase drie vind ik persoonlijk erg leuk. Ik verricht graag marktonderzoek waarbij ik onder andere gesprekken met de lokale bevolking voer. De grote glimlach en de blik in hun ogen als ik ze vraag wat het voor hen betekent om toegang tot elektriciteit te hebben, is onvergetelijk. Pas dan realiseer ik me echt waar we het allemaal voor doen.”


4. Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 4.1 MVO-beleid FRES Duurzaamheid staat centraal bij het opzetten van de FRES-bedrijven. Het ontwikkelde businessmodel is gebaseerd op onze ervaringen en sluit aan bij de kernwaarden van duurzaam ondernemen: People, Planet en Profit. People De beschikbaarheid van elektriciteit heeft een positieve invloed op de levens van mensen op het platteland: elektrificatie draagt bij aan de armoedebestrijding in ontwikkelingslanden en aan het verbeteren van de leefomstandigheden. Om de duurzaamheid van een FRES-bedrijf te optimaliseren en de lokale economie te stimuleren, werven we lokaal personeel. Het lokale personeel bestaat uit managers, technici en commerciële en administratieve medewerkers. Gedurende de opstartfase zetten we een expat General Manager in om een FRES-bedrijf van de grond te krijgen en het lokale management in de eerste fase te begeleiden. Aangezien de technologie van zonne-energie vrij nieuw en onbekend is, worden de lokale medewerkers ter plekke opgeleid. Dit begint bij het managementteam dat training krijgt. Zij trainen vervolgens de nieuwe medewerkers en organiseren praktische workshops. Bij ieder FRES-bedrijf zijn zowel de primaire als de secundaire arbeidsvoorwaarden voor de medewerkers boven het marktgemiddelde Er wordt overal gestreefd naar een evenwichtige samenstelling van het team, waarbij ook vrouwen leidinggevende posities bekleden. Planet De voornamelijk agrarische bevolking van ruraal Afrika gebruikt batterijen, kaarsen, lampolie en opgeladen autoaccu’s als energiebron. Dit zijn dure en niet-duurzame oplossingen, die bovendien schadelijk zijn voor de gezondheid en het milieu. FRES-bedrijven bieden een veilig, gezond en duurzaam alternatief tegen dezelfde of lagere kosten. Doordat klanten van de FRES-bedrijven geen fossiele brandstoffen meer gebruiken, maar een SHS, is hun CO2-uitstoot lager. Per SHS-klant is dit op jaarbasis 275 kg en voor de zonnecentrale geldt 250 kg per dag. Dit is een totale besparing van ruim 3.000 ton CO2 per jaar.

Harry Droog , COO FRES “Naast voedsel en water is ook elektriciteit een primaire levensbehoefte. Het biedt een fundament voor de toekomst van de mens:

• onderwijs wordt meer

• • •

effectief als het huiswerk ook gemaakt kan worden doordat er licht is; meer economische bedrijvigheid wordt mogelijk gemaakt; gezondheidsproblemen worden verminderd ( bv door walmende lampen) en de gezondheidszorg wordt verbeterd; de communicatie met de wereld via radio, televisie en mobiele telefonie wordt mogelijk gemaakt.

Als we op aarde zonne-energie gaan installeren dan zijn de rurale gebieden in Afrika wel de juiste plek. De zon is er rijkelijk aanwezig en de alternatieven worden in toenemende mate onbetaalbaar. Door nu te kiezen voor rurale elektrificatie via zonne-energie dragen we ter plekke stevig bij aan een duurzame en betaalbare toekomst.”

Profit Voor (economische) ontwikkeling is toegang tot elektriciteit noodzakelijk. Om klanten leveringszekerheid te kunnen bieden (minimaal twintig jaar), kiest FRES voor een bedrijfsmatige manier van werken. FRES Nederland levert de lokale FRES-bedrijven expertise en zorgt dat er voldoende investeringskapitaal beschikbaar is.

15


Annemarie Goedmakers, CEO FRES “FRES wil niet alleen in Afrika duurzaam bezig zijn, maar we willen ook onze eigen bedrijfsvoering verduurzamen. Om een begin te maken, besloten we om in 2009 op GRI niveau C te rapporteren. Dit hebben we in 2010 vervolgd. Echter, door GRI te rapporteren, bleek dat ons eigen MVO-beleid nog niet echt helder op papier staat, hoewel we wel in de praktijk een beleid hebben dat gericht is op het verkleinen van onze voetafdruk: zoveel mogelijk toepassen van zonne-energie, terugdringen afval, goed personeelsbeleid etc. We willen deze omissie in 2011 rechtzetten.

16

Aangezien onze verantwoordelijkheid verder reikt dan onze activiteiten in Nederland, hebben we ons dit jaar gericht op het verder verduurzamen van de bedrijfsvoering van de FRES-bedrijven. Doordat accu´s de grootste kostenpost zijn van een SHS en bovendien het meest milieu-onvriendelijke onderdeel, o.a. door hun korte levensduur (3-5 jaar), onderzochten we dit jaar welke accu de meest efficiënte en duurzame optie is. De bevindingen worden meegenomen bij de aanschaf van nieuwe accu´s voor de FRES-bedrijven. Daarnaast wordt door de FRES-bedrijven hard gewerkt om door verbeterd onderhoud en voorlichting aan klanten de levenscyclus van de accu’s te verlengen. Bovendien hebben we in Zuid-Afrika en Mali onderzocht hoe we SHS accu’s kunnen recyclen. In Zuid-Afrika neemt de fabrikant de accu’s terug. In Mali wordt nog gekeken naar de logistieke (on)mogelijkheden van de aanbevolen opties.”


4.2 MVO-beleid FRES-bedrijven Amadou Diallo, General Manager Yeelen Kura, Mali “Duurzaamheid staat bij Yeelen Kura voorop. Om het gebruik van diesel door onze dieselgeneratoren terug te dringen, bouwen we zonnecentrales. Daarnaast proberen we brandstofgebruik door de motoren en auto’s van onze medewerkers terug te dringen door alleen klanten te bezoeken wanneer er meerdere aanvragen in een gebied zijn. In 2010 hebben we besloten in welke vorm het perso-

neel 20% van de aandelen in handen kan krijgen om de betrokkenheid te vergroten. We formuleren nu de voorwaarden met de Raad van Commissarissen en de notaris en hopen dat FRES de aandelen in 2011 kan overdragen. Om de veiligheid ’s nachts te vergroten, hebben we als extra service voor omwonenden van de minigrids straatverlichting geïnstalleerd. Hier kwamen veel positieve reacties op van de bewoners. In 2011, met de komst van de nieuwe en uitbreiding van bestaande minigrids, zal het aantal mensen dat hiervan profiteert alleen nog maar toenemen.“

Sifiso Dlamini, General Manager van NuRa “NuRa heeft op verschillende manieren te maken met de gevolgen van HIV en Aids in de regio. Het is niet alleen moeilijk om te gaan met het hoge aantal sterfgevallen onder klanten, maar ook met de hoge uitstroom van de medewerkers die hiervan het gevolg is. Daarom is in 2007 gestart met een HIV/AIDS beleid. We trainen medewerkers om ‘peer facilitator’ te zijn. Zij motiveren HIV geïnfecteerde medewerkers en hun familie om zich te laten behandelen en zorgen dat de mensen die niet geïnfecteerd zijn

advies krijgen ter voorkoming van de ziekte. Daarnaast organiseren we ieder jaar twee Awareness, Counselling and Testing dagen. Aanwezigheid is verplicht. Ook dit jaar hebben we dit weer gedaan met praatsessies en de mogelijkheid voor aanwezigen om zich vrijwillig laten testen. We voeren een sterk Black Economic Empowerment beleid gericht op het versterken van de positie van achterstandsgroepen. Bijna al ons personeel komt uit achterstandsgroepen en ook van onze opgeleide subcontractors, komt het merendeel uit achterstandsgroepen. Om onze medewerkers nog meer bij NuRa te betrekken kunnen ze na een jaar in dienst te zijn REESET-aandelen kopen en zo delen in de resultaten van NuRa via de certificaten die zij ontvangen.“

Walter de Roo, General Manager van Yeelen Ba “Ook bij Yeelen Ba staat duurzaam ondernemen voorop, al staat het nog in de kinderschoenen gezien de jonge leeftijd van Yeelen Ba. We richten ons vooral op de secundaire arbeidsvoorwaarden voor medewerkers. Iedere maand wordt een klein bedrag ingehouden op de lonen van de werknemers en dat vult Yeelen Ba aan voor de betaling van ziektekosten. Daarnaast willen we inzichtelijk maken wat de impact van onze diensten is op de levens van de lokale

bevolking. Yeelen Ba is door het Nederlandse Ministerie van Buitenlandse Zaken gekozen voor een onderzoek waarbij wordt onderzocht wat de impact van duurzame energie en ontwikkelingssamenwerking is. Het onderzoek wordt uitgevoerd door de Inspectie Ontwikkelingssamenwerking & Beleidsevaluaties (IOB). Deze evaluatie vindt plaats in vijf landen: Burkina Faso, Rwanda, Senegal, Ethiopië en Indonesië. Het eerste deel van het onderzoek heeft plaatsgevonden in november 2010 in Kénédougou in Burkina Faso, waarbij familiehoofden en hun vrouwen werden geïnterviewd die nog geen toegang tot elektriciteit hebben. In 2012 zal de tweede ronde van interviews plaatsvinden met huishoudens die aangesloten zijn op elektriciteit om de impact te bepalen.“ 17


Deel 2: Resultaten FRES in Afrika

19


5. Overzicht behaalde resultaten 5.1 MVO-beleid FRES-bedrijven Naast een lange termijndoelstelling, stelt FRES ieder jaar operationele doelstellingen vast. Overzicht van geplande en gerealiseerde activiteiten in 2010 Activiteit: Beheren van de FRES-bedrijven in ZuidAfrika, Mali en Burkina Faso. Behaald: Ja Toelichting: In 2010 richtten we ons op het optimaliseren van de bedrijfsprocessen van de bestaande FRES-bedrijven. Het vervullen van vacatures onder de commissarissen van de FRES-bedrijven was ook een belangrijk aandachtspunt. Activiteit: Yeelen Kura ontwikkelt een nieuw businessplan en NuRa geeft uitvoer aan het businessplan dat in 2009 is geschreven om het aantal klanten sneller te verhogen. Behaald: Deels Toelichting: Door Yeelen Kura is een concept businessplan voor 2010-2013 geschreven voor de aansluiting van 10.000 klanten. Dit plan zal in 2011 verder uitgewerkt worden. Het businessplan voor NuRa is in 2010 aangepast. Activiteit: We stellen een bedrijfshandboek op voor alle FRES-bedrijven om zoveel mogelijk synergie tussen de bedrijven te benutten en om ons businessmodel sneller te kunnen uitrollen. Behaald: Nee Toelichting: Na een analyse van de bestaande documenten van de bedrijven is gebleken dat de aard van de activiteiten in Yeelen Kura (veel minigrid klanten) en NuRa (uitsluitend SHS) aanzienlijk verschillen. In 2011 wordt nagegaan of er alsnog een gestandaardiseerd bedrijfshandboek voor de processen rondom de SHS ontwikkeld kan worden. Hiervoor zal een adviseur van partner PUM worden gevraagd. Activiteit: Opstarten van twee nieuwe bedrijven. Behaald: Ja Toelichting: In 2010 hebben we FRES Uganda opgestart en is SSD-FRES Benin opgericht. Activiteit: Start met de ontwikkeling van vier nieuwe zonnecentrales in Mali.

20

Behaald: Ja Toelichting: Het voornemen om met de ontwikkeling van vier nieuwe zonnecentrales te starten was gebaseerd op medefinanciering van de Wereldbank. Nadat deze medefinanciering uitbleef is besloten alvast met de voorbereidingen voor de bouw van de eerste twee zonnecentrales te starten met eigen financiering en de overige twee uit te stellen. De aanbesteding van de centrales heeft plaatsgevonden in 2010, de werkzaamheden starten in het eerste kwartaal van 2011 en we verwachten medio 2011 te beginnen met de installatie van zonnepanelen. Deze zonnecentrales zullen deels bestaande dieselgeneratoren vervangen. Het is momenteel onduidelijk wanneer het subsidiecontract met de Wereldbank getekend zal worden. Activiteit: Ontwikkelen van drie businessplannen voor nieuw op te richten bedrijven. Behaald: Deels Toelichting: In de loop van 2010 heeft een evaluatie van de groeistrategie van FRES plaatsgevonden. Op basis van deze evaluatie is besloten om meer aandacht te geven aan groei in bestaande FRES-bedrijven en het aantal landen te beperken, vergeleken met eerdere plannen. We hebben businessplannen geschreven voor een nieuw FRES-bedrijf in Benin en Guinee-Bissau.


6. FRES in Mali 6.1 Yeelen Kura in vogelvlucht Van SHS tot zonnecentrale 1997 Nuon en het Franse elektriciteitsbedrijf EDF doen gezamenlijk een haalbaarheidsstudie in Zuid-Mali. 2000 Nuon en EDF ontvangen een subsidie van het Nederlandse Ministerie van Buitenlandse Zaken. Er wordt een joint venture opgericht waarin Nuon en EDF beide 50% aandeelhouder zijn. 2001 Yeelen Kura, dat ‘Nieuw Licht’ betekent in de lokale taal Bambara, bedient haar eerste klanten.

Mali

Sikasso

2006 Yeelen Kura sluit een subsidieovereenkomst ter waarde van € 2,3 miljoen met AMADER, een Malinese overheidsinstantie, om het bedrijf uit te kunnen breiden van 1.500 naar 5.000 klanten. 2007 Aangezien het contract met EDF slechts ruimte biedt voor de investering in dieselgeneratoren bij de minigrids, richten Yeelen Kura (20%) en FRES (80%) een joint venture op genaamd SSD-FRES om samen een zonnecentrale te ontwikkelen. PSOM (Programma Samenwerking Opkomende Markten, onderdeel van de EVD) neemt 60% van de kosten op zich, Nuon 40%. 2008 In mei 2008 wordt de eerste elektriciteit van de zonnecentrale aan klanten geleverd en in oktober vindt de officiële opening van de zonnecentrale plaats. Eind 2008 is besloten om de financiële rapportage van SSDFRES te integreren in die van Yeelen Kura. EDF en Nuon dragen hun aandelen in Yeelen Kura over aan FRES. FRES is nu 100% aandeelhouder van Yeelen Kura.

Jaar van oprichting: 2001 Aandeelhouders: 100% FRES Aangeboden diensten: SHS & minigrids, gevoed door een zonnecentrale en dieselgenerators Aantal mensen in dienst: 37 dat varieert tussen de 3.815 CFA (€ 5,82) en 9.000 CFA (€ 13,72) per maand, afhankelijk van het gekozen serviceniveau. De tarieven komen voor de klant neer op vergelijkbare of lagere kosten vergeleken met het beschikbare alternatief.

2009 FRES dient een businessplan in bij de Wereldbank voor gedeeltelijke financiering van de bouw van negen zonnecentrales. Eind 2009 tekent Yeelen Kura een overeenkomst met AMADER voor ruim € 300.000 voor het uitbreiden van vijf bestaande minigrids. FRES neemt de overige kosten, ruim € 100.000, op zich. Het hoofdkantoor van Yeelen Kura bevindt zich in de stad Koutiala, Mali. Mali is één van de grootste landen van West-Afrika met ongeveer 13 miljoen inwoners. Ongeveer 13% van de bevolking heeft toegang tot elektriciteit. In de grotere dorpen in de regio gelegen tussen Ségou en Sikasso heeft Yeelen Kura 12 energiewinkels. Het gemiddelde maandinkomen van de rurale bevolking van zuidelijk Mali is 30.000 CFA (€ 45). De klanten van Yeelen Kura betalen voor de diensten een bedrag 21


6.2 Resultaten 2010 Aantal klanten: Aantal energiewinkels: Beschikbare capaciteit SHS: Productie zonnecentrale: Productie dieselgeneratoren:

2.766 12 86 kWp 91.250 kWh 881.279 kWh

Inspanningen Na gesprekken met de Wereldbank besloot FRES om een businessplan voor zes zonnecentrales te schrijven; vier nieuwe minigrids gevoed door zonnecentrales, vervanging van één dieselgenerator en één uitbreiding van een huidige minigrid gevoed door een zonnecentrale. De centrales hebben een totale capaciteit van 410 kWp. De totale kosten van dit project bedragen ruim € 4,5 miljoen, waarvan ruim € 2 miljoen mondeling is toegezegd door de Wereldbank. Tijdens het wachten op de definitieve goedkeuring van de Wereldbank besloten we om te beginnen met de bouw van twee zonnecentrales in Kolondiéba en Ourkila. Beide locaties hebben al een minigrid, waarvan die in Kolondiéba tot nu toe wordt gevoed door een dieselgenerator. Beide zonnecentrales zullen in september 2011 operationeel zijn. Eind 2010 en begin 2011 wordt gewerkt aan de uitbreiding van de bestaande grids in Bla, Kimparana, Kolondiéba, Koury en Yorosso. Deze uitbreidingen worden gefinancierd door de in 2009 ondertekende overeenkomst met AMADER. Aantal klanten 3000

Het aantal klanten op 31 december 2010 is 2.766 (eind 2009: 2.646). Voor een minigrid klant ligt dit aantal veel hoger, maar is het moeilijk meetbaar omdat het ook klanten van klanten betreft. De groei van het aantal klanten bleef achter bij onze verwachtingen. Doordat de uitbetaling van de laatste termijn van de in 2006 gesloten overeenkomst met AMADER op zich liet wachten, lopen we vertraging op met de uitbreiding naar 5.000 SHS klanten. Ook de uitbetaling van de overeenkomst met AMADER voor de uitbreiding van de minigrids liep vertraging op, waardoor we nog geen extra minigridklanten hebben aangesloten in 2010. Een aantal SHS klanten is overgestapt naar aansluiting op een minigrid, gezien de hogere elektriciteitsafname die daarmee mogelijk is. Aangeboden diensten Yeelen Kura 6%

56 %

12 %

2%

34 %

SHS Minigrid verbonden aan een dieselgenerator Minigrid verbonden aan een zonnecentrale Lantaarnpalen verbonden aan een dieselgenerator Lantaarnpalen verbonden aan een zonnecentrale

Er staan nog 1.200 klanten op de wachtlijst. Zij konden Aantal klanten nog niet aangesloten worden door de vertraging die is opgelopen in de overeenkomsten met AMADER.

2500

Op 31 december 2010 hebben 225 klanten een betalingsachterstand van meer dan twee maanden. Dit heeft te maken met de moeilijke lokale economische omstandigheden. Dit jaar is een nieuwe invorderingsprocedure van kracht gegaan waarmee Yeelen Kura de non-payment probeert terug te dringen.

2000 1500 1000

6.3 Organisatie 500 0

22

Bestuur en management 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010

De Raad van Commissarissen van Yeelen Kura werd in 2010 gevormd door Annemarie Goedmakers (voorzit-


Sheikh Mlle – handel in het opladen van mobiele telefoons in Mpessoba

ter), Rob Costermans en Roland van der Pouw (tot mei 2010). Het management was in handen van Amadou Diallo, algemeen directeur. Hij rapporteert aan de Raad van Commissarissen. Personeel 2010 Aantal 37 Man/vrouw 31 : 6 Bepaald/onbepaald contract 2 : 35 Fulltime/parttime 37 : 0 Instroom/uitstroom mannen 2:0 Instroom/uitstroom vrouwen 1 : 0 De werkzaamheden ten behoeve van de zonnecentrale zijn geĂŻntegreerd in de bedrijfsvoering van Yeelen Kura. 6.4 Vooruitblik

Elektrische stroom zorgt voor economische activiteit. Duidelijk bewijs vind je in de zaak van Sheikh Mlle, waar mensen de batterij van hun mobiele telefoon laten opladen. In de meeste dorpen in Mali is er geen elektriciteitsnet, dus is het allesbehalve vanzelfsprekend om er even de batterij van een mobiele telefoon op te laden. De plaatselijke bevolking kan daarom terecht bij Sheikh Mlle, die in zijn winkel over opladers in alle maten en kleuren beschikt. Zijn klanten betalen een klein bedrag om hun batterij op te laden. Vanaf drie klanten per dag haalt Sheikh voldoende omzet om de maandelijkse bijdrage voor de energiediensten van Yeelen Kura te betalen. Via zijn kleinhandel in energie kan hij goed zijn brood verdienen, want op een goede dag komen wel twintig tot dertig klanten bij hem over de vloer.

2011 staat geheel in het teken van de bouw van twee extra zonnecentrales en de uitbreiding van de minigrids. Om zoveel mogelijk extra huishoudens en kleine bedrijven aan te sluiten, worden meer marketingcampagnes ingezet om het maximale aantal mensen te bereiken. Om het gebruik van SHS te promoten, richt Yeelen Kura zich op dorpen waar ze nog niet actief is. Daarnaast zal er een pilot worden gedaan met zogenaamde pre-payment meters. Hierbij betalen klanten vooraf voor hun elektriciteit, waardoor de non-payment teruggedrongen wordt. Yeelen kura begint met de installatie van 100 meters. 23


7. FRES in Zuid-Afrika 7.1 NuRa in vogelvlucht Het lichtend voorbeeld van Kwazulu-Natal 1999 De Zuid-Afrikaanse overheid kondigt een programma ten behoeve van rurale elektrificatie aan omdat veel afgelegen gebieden voorlopig niet aangesloten worden op het landelijke elektriciteitsnet. NuRa wordt geselecteerd als één van de concessiehouders. Kwazulu-Natal

2001 NuRa start met een pilot, gesubsidieerd door PSOM (EVD). 2002 NuRa ondertekent een tijdelijke overeenkomst met de Zuid-Afrikaanse overheid voor 400 SHS.

South Africa

2004 Er wordt een toezegging gedaan dat de tijdelijke overeenkomst wordt omgezet in een 20-jarige concessieovereenkomst voor 8.000 extra SHS. 2006 NuRa richt de Renewable Energy Employee Share Empowerment Trust (REESET) op. Medewerkers van NuRa die langer dan een jaar in dienst zijn, delen in de resultaten van de onderneming via de certificaten die zij ontvangen van REESET. 2008 NuRa investeert een bedrag van € 650.000 voor de aanschaf van ontbrekende onderdelen die nodig zijn voor het aansluiten van 2.000 klanten met SHS die bij niet betalende klanten zijn teruggehaald. 2009 NuRa doet mee aan een overheidstender voor 8.000 SHS en is een grote kanshebbers voor het winnen van de tender. Definitieve toewijzing vindt plaats in 2010. NuRa schrijft een businessplan over hoe ze 50.000 klanten gaat aansluiten. Het concessiegebied van FRES-bedrijf NuRa ligt in het noorden van Kwazulu-Natal, één van de minst ontwikkelde provincies van Zuid-Afrika. Zuid-Afrika is een land met extreme verschillen in inkomen, van de 48 miljoen inwoners leeft 50% in armoede. Op het platteland heeft slechts 50% van de mensen toegang tot elektriciteit. NuRa heeft 78 werknemers. Zij werken op het hoofdkantoor, gevestigd in Mkuze, en in de 9 energiewinkels. NuRa levert elektriciteit via SHS. De tarieven lagen in 2010 tussen de € 7,36 (ZAR 65) en € 43,59 (ZAR 385) per maand, afhankelijk van het gekozen serviceniveau. NuRa verkoopt ook LPG, een veilig en milieuvriendelijk alternatief voor koken op hout. Daarnaast worden sinds 2009 houtfornuizen verkocht die een zeer efficiënte verbrandingkamer hebben. 24

Jaar van oprichting: 2001 Aandeelhouders: 80% Nuon, 20% REESET Aangeboden diensten: SHS & LPG Aantal mensen in dienst: 78 7.2 Resultaten 2010 Aantal klanten: Aantal energiewinkels: Beschikbare capaciteit:

10.549 9 530 kWp

Inspanningen De Zuid-Afrikaanse overheid heeft de tender voor 8.000 extra SHS aan FRES toegewezen. In juni werd het contract met de Zuid-Afrikaanse overheid getekend en de eerste SHS werden in december geleverd en geplaatst. De Zuid-Afrikaanse overheid neemt 80% van de kosten voor haar rekening (€ 6 miljoen) en FRES 20% (€ 1,2 miljoen). De kosten van transport van en naar klanten met auto’s en motorfietsen begonnen uit de hand te lopen. Door partner PUM is het fleetmanagement doorgelicht en onderzocht of deze kosten lager kunnen door de procedures aan te passen. Naar aanleiding van de bevindingen zijn er actiepunten geformuleerd die NuRa implementeert. In 2011 zal PUM NuRa voor de tweede keer bezoeken om na te gaan of het voorgestelde actieprogramma de gewenste resultaten oplevert.


Aantal klanten 12000

10000

8000

6000

4000

2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010

Per aansluiting profiteren ongeveer acht personen. Met dit aantal klanten bereikt NuRa in totaal ruim 84.000 mensen. De netto groei van het aantal klanten bleef achter bij de verwachtingen. Dit komt doordat veel systemen bij klanten zijn verwijderd door non-payment. Tevens kon pas in november begonnen worden met het plaatsen van de eerste nieuwe SHS. Op 31 december 2010 stonden 1.649 klanten op de wachtlijst om aangesloten te worden. Dit jaar is er een nieuwe energiewinkel geopend om meer klanten beter te kunnen bedienen. Daarnaast hebben we van een aantal gemeenten toestemming gekregen om onze activiteiten daar naartoe uit te breiden. NuRa verkoopt ook LPG. Dit als vervanging voor het koken op hout; een gezond, veilig en milieuvriendelijk alternatief. De verkoop van LPG leverde in 2010 een substantiële bijdrage waarvan ruim 660.000 kg werd verkocht, wat € 1.215.000 (R. 10.788.780) opleverde. Non-payment NuRa worstelt al langere tijd met het probleem dat veel klanten niet betalen (non-payment). Eind 2010 had ongeveer 43% van de klanten een betalingsachterstand van ten minste twee maanden. Dit is bijna 1,5% minder ten opzichte van vorig jaar. Het percentage van nonpayment veroorzaakte een tekort over 2010 van circa € 446.000. Dit hoge percentage heeft meerdere oorzaken, waaronder het hoge percentage klanten met HIV. Inmiddels is duidelijk dat symptoombestrijding niet werkt, maar dat een integrale aanpak noodzakelijk is met aandacht voor alle deelaspecten van het niet beta-

len van klanten. In 2010 zijn wederom veel maatregelen genomen, waaronder het versturen van betalingsherinAantalneringen klanten per sms, afsluitingen en verwijderingen van SHS. Er wordt voortdurend onderzocht welke mogelijkheden nog meer effectief zouden kunnen zijn. Zo is in 2010 onderzocht wat de mogelijkheden van ‘mobile payment’ zouden kunnen zijn. Klanten moeten vaak 80 km reizen naar de dichtstbijzijnde energiewinkel om de maandelijkse kosten te betalen. In sommige Afrikaanse landen, waaronder Oeganda, wordt betalen per mobiele telefoon al toegepast. Mobile payment kan leiden tot verlaagde exploitatiekosten, hogere klantentevredenheid, verhoogde bereidheid om te betalen, vermindering van mogelijke fraude door medewerkers (digitale betalingen) en meer veiligheid (minder kans op diefstal) voor energiewinkels en verkoopagenten. In 2011 zal uitgewerkt worden hoe dit in de praktijk vorm kan krijgen. 7.3 Organisatie Bestuur en management De Raad van Commissarissen van NuRa werd in 2010 gevormd door voorzitter Bart Blokland (op voordracht van Nuon) en Coen de Ronde (op voordracht van Nuon). Er staat nog een vacature voor een derde lid open op voordracht van REESET. FRES vervult namens Nuon de rol van aandeelhouder bij NuRa.De heer Sifiso Dlamini is sinds september 2006 General Manager van NuRa. Hij rapporteert aan de Raad van Commissarissen. Personeel 2010 Aantal 78 Man/vrouw 48 : 30 Bepaald/onbepaald contract 78 : 0 Fulltime/parttime 78 : 0 Instroom/uitstroom mannen 8:7 Instroom/uitstroom vrouwen 6 : 3 Het aanstellen van een HR Manager en Operations & Project Manager heeft zijn vruchten afgeworpen. Het personeelsverloop was veel lager dan in 2009 (uitstroom 2009: 40). 7.4 Vooruitblik De komende twee jaar ligt de prioriteit bij het terugdringen van non-payment. Daarnaast zal er hard gewerkt worden aan het aansluiten van de 8.000 extra huishoudens en kleine bedrijven. De eerste 4.000 SHS zijn al binnen en eind 2011 worden de resterende 4.000 SHS geleverd. FRES zal in 2011 de aandelen van Nuon overnemen en is dan 80% aandeelhouder. 25


8. FRES in Burkina Faso 8.1 Yeelen Ba in vogelvlucht Een moeizame start 2007 Nuon ontvangt een subsidie van de Europese Commissie (ACP-EU Energy Facility) voor 64,5% van de projectkosten (€ 3,4 miljoen). Met dit bedrag en een deelfinanciering door Nuon (€ 2,3 miljoen) worden we in staat gesteld een nieuw bedrijf op te richten in Burkina Faso.

Burkina Faso

2008 Op 12 mei registreert FRES Yeelen Ba bij de Kamer van Koophandel in Burkina Faso. Yeelen Ba vestigt haar hoofdkantoor in Orodara en bepaalt de locaties van de eerste energiewinkels. Een vergunningaanvraag voor elektriciteitsdistributie wordt ingediend bij het Ministerie van Energie in Ouagadougou. FRES start in april 2008 met de voorbereiding van de EU-Tender voor de aankoop van de benodigde SHS. 2009 De EU-Tender voor de aankoop van de eerste 900 SHS mislukt helaas. Er waren geen aanbiedingen die aan de gestelde voorwaarden voldeden. In juni 2009 wordt een nieuwe EU-tenderprocedure opgestart voor 1.000 SHS. FRES besluit in afwachting daarvan alvast 400 SHS zelf te financieren. 28 juli vindt de officiële opening plaats. De eerste 104 klanten worden aangesloten. Burkina Faso is een Sub-Sahara land met 15 miljoen inwoners, waarvan er ruim 300.000 in Kénédougou wonen. Burkina Faso is één van de tien armste landen ter wereld. De keuze om in de provincie Kénédougou in Burkina Faso een FRES-bedrijf te starten was een logische stap, aangezien dit de aangrenzende provincie van de provincie Sikasso in Mali is. De bij Yeelen Kura opgedane ervaring kan hier ingezet worden. Bovendien zijn de leefomstandigheden in Koutiala en Kénédougou vergelijkbaar. Katoen- en fruitteelt zijn de belangrijkste inkomstenbronnen van de plattelandsbevolking. 75% in heel Burkina Faso en 97% van de huishoudens op het platteland heeft geen toegang tot elektriciteit en is afhankelijk van olielampen, kaarsen etc. Yeelen Ba biedt klanten toegang tot elektriciteit via SHS. De tarieven liggen, na het verkrijgen van de belastingvrijstellingen, tussen de 6.050 CFA (€ 9,22) en 13.875 CFA (€ 21,15) afhankelijk van het gekozen serviceniveau (daarvoor lagen de tarieven tussen € 11 en € 25). Yeelen Ba heeft 14 mensen in dienst.

26

Kénédougou

Jaar van oprichting: 2001 Aandeelhouders: 80% Nuon, 20% FRES Aangeboden diensten: SHS Aantal mensen in dienst: 14 8.2 Resultaten 2010 Aantal klanten: Aantal verkooppunten: Beschikbare capaciteit:

284 5 19 kWp

Inspanningen 2010 was een jaar van tegenstellingen, met als hoogtepunt het verkrijgen van de langverwachte belastingvrijstellingen en als dieptepunt ontslag van de directeur en fraude bij twee energiewinkels. Door het doorberekenen van BTW in de prijzen voor de klanten, lagen de prijzen voor klanten hoger dan beraamd. In 2008 heeft Yeelen Ba een aanvraag ingediend bij de overheid van Burkina Faso om vergelijkbare belastingvrijstellingen als in Mali te krijgen. Na uitvoerig overleg met de overheid van Burkina Faso werden beide vrijstellingen in augustus verleend. Door de vrijstellingen hebben we de prijzen dit jaar kunnen verlagen. Dit jaar slaagde de EU tender en in februari tekenden we het contract voor 1.000 extra SHS met het Italiaanse Energia Solare. In november verscheepten we de eerste SHS naar Burkina Faso.


In november kwam de Raad van Commissarissen er helaas achter dat er werd gefraudeerd bij twee energiewinkels. Door direct ingrijpen zijn de drie betrokken medewerkers, met hulp van lokale overheden, op korte termijn veroordeeld tot gevangenisstraffen, boetes en het terugbetalen van de gestolen bedragen. Daarnaast hebben we helaas het contract met de General Manager moeten beëindigen. Om de zaken te verbeteren bij Yeelen Ba is Walter de Roo (links op de foto) aangenomen als General Manager. Hij heeft veel ervaring in verandermanagement. Om te beginnen zijn de interne controlesystemen verbeterd om fraude in de toekomst te kunnen voorkomen. Aantal klanten In 2010 is het aantal klanten gestegen van 104 naar 284. Na de tariefverlaging per 31 oktober hopen we dat de groei sneller toeneemt in 2011. Omdat de reistijden groot zijn op het platteland door de slechte infrastructuur en om de efficiëntie te vergroten, worden de SHS pas geïnstalleerd in een centrum wanneer er minimaal 15 aanvragen zijn, of indien de eerste aanvraag al 1 maand oud is. Tot die tijd komen mensen eerst op een wachtlijst. Op dit moment staan 89 huishoudens op de wachtlijst.

Er is een campagne opgezet om klanten te informeren over de maatregelen die Yeelen Ba heeft genomen om fraude in de toekomst te voorkomen. Daarnaast werden klanten geïnformeerd over de mogelijkheid om in de energiewinkels te betalen.

300

Aantal klanten Yeelen Ba

Aantal kla

250

200

150

100

2009

2010

27


8.3 Organisatie Bestuur en management Er zijn een aantal wisselingen geweest in de Raad van Commissarissen van Yeelen Ba. Annemarie Goedmakers (op voordracht van FRES) was voorzitter van april 2008 tot november 2010 en heeft het stokje doorgegeven aan Rob Costermans. Roland van der Pouw (op voordracht van Nuon) was lid tot mei en is opgevolgd door Rob Costermans (op voordracht van FRES). De nieuwe vacature wordt begin 2011 ingevuld. Daarnaast is Amadou Diallo (op voordracht van Yeelen Kura) lid van de RvC. Tot 1 april was Hilde van Hulst-Mooibroek als freelance consultant verantwoordelijk voor managementondersteuning, beleidsontwikkeling en coördinatie van de inzet van de betrokken partners. Zij is niet opgevolgd. Tot 8 november was mevrouw Salimata Sanon General Manager van Yeelen Ba. Per 8 november 2010 is de heer Walter De Roo aangesteld als General Manager. Hij rapporteert aan de Raad van Commissarissen. Personeel 2010 Aantal 14 Man/vrouw 12 : 2 Bepaald/onbepaald contract 4 : 10 Fulltime/parttime 14 : 0 Instroom/uitstroom mannen 1:3 Instroom/uitstroom vrouwen 1 : 2 8.4 Vooruitblik Er is een ‘turnaround plan’ geschreven, dat zich onder andere richt op personeelsmotivatie, marketingcampagnes en het voorkomen van nieuwe fraude. In 2011 wordt uitvoering gegeven aan het plan.

28


Sy Kader Traoré – technicus Yeelen Ba in Orodara (Burkina Faso) Sy Kader Traoré werkt als technicus voor Yeelen Ba in Orodara – waar het hoofdkantoor van het elektriciteitsbedrijf is gevestigd. “Met mijn motorfiets en een gereedschapskist reis ik de hele regio af om SHS-systemen te installeren bij de klanten.” Sy Kader brengt het licht bijna letterlijk tot in de afgelegen dorpen van de regio. “Mensen zijn gelukkig als ze me zien komen. Soms is er dan nog geen elektriciteit in het dorp. De installatie van een eerste SHSsysteem is altijd een ingrijpende verandering in het dorp.” Via een geïmproviseerde ladder uit het dorp klimt hij met het zonnepaneel tot op het dak. Het zinken dak is gloeiend heet. Toch kan Sy Kader het zonnepaneel binnen een kwartier muurvast aan het dak bevestigen. Binnen in het huis installeert Sy Kader vervolgens de regulator aan de muur. Dit apparaat zet de zonne-energie om in elektriciteit, die vervolgens wordt opgeslaan in de accu – het derde en laatste onderdeel van een SHS-installatie. Een groepje mensen uit het dorp volgt nauwgezet elke beweging van Sy Kader. “Die belangstelling ben ik ondertussen gewend. Ik installeerde al zo’n 150 systemen, in de meest uiteenlopende omstandigheden. Dan moet je tegen een stootje kunnen,” lacht Sy Kader.

29


9. FRES in Oeganda 9.1 FRES Uganda Ltd. in vogelvlucht Oeganda: een land vol potentie 2007 FRES doet een desk en marktonderzoek in antwoord op de vraag vanuit Oeganda of we daar een FRES-bedrijf kunnen oprichten. De behoefte aan elektriciteit blijkt in rurale gebieden in Oeganda groot te zijn. Onze subsidieaanvraag bij PSOM wordt helaas afgewezen. 2008 Door ondertekening van het publiek-privaat partnerschap hebben we de middelen beschikbaar om een elektriciteitsbedrijf in Oeganda op te richten. 2009 Naar aanleiding van een marktonderzoek is besloten te beginnen met een pilot die gepland staat voor 2010. We dienen het businessplan in bij de REA (Rural Electrification Agency) en de ERA (Electricity Regulatory Authority) in Oeganda voor de vergunning van een concessiegebied en de goedkeuring voor de tarifering in Oeganda. We vragen subsidie aan bij de Wereldbank. 9.2 Resultaten 2010 30% van de Oegandese bevolking leeft in armoede. 7% van de bevolking op het platteland heeft toegang tot elektriciteit. FRES Uganda is in april 2010 opgericht. In december 2010 is een pand gehuurd voor het hoofdkantoor in Mbarara. FRES Uganda richt zich op het westen van Oeganda op de volgende districten: Mbarara, Bushenyi, Rukungiri en Mpigi in een later stadium. Onze subsidieaanvraag voor ruim € 2 miljoen is goedgekeurd door de Wereldbank en kan ondertekend worden nadat het contract voor de concessie is getekend met de Oegandese overheid. Onze samenwerking met de overheid van Oeganda heeft vertraging opgelopen doordat het verkrijgen van een licentie een ingewikkelde procedure bleek te zijn. Medio 2011 hopen we het contract te ondertekenen en kunnen de activiteiten uitgebreid worden. 9.3 Bestuur & management De General Manager, Peter de Wit, is inmiddels aangesteld. Dit jaar is begonnen met het selecteren van leden voor de Raad van Commissarissen. Begin volgend jaar zullen twee mensen aangesteld worden.

30

Oeganda

Mpigi Mbarara, Bushenyi & Rukungiri

Jaar van oprichting: Aandeelhouders: Aangeboden diensten: Aantal mensen in dienst:

2010 100% FRES SHS 1

9.4 Vooruitblik Peter de Wit, General Manager van FRES Uganda ”Ik kijk al uit naar 2011, een jaar waarin veel staat te gebeuren. De eerste helft van 2011 zal in het teken staan van de ontwikkeling van de organisatie. We plukken de vruchten van de in andere landen opgedane ervaring en hopen dat we het eerste SHS al in april in Mbarara kunnen installeren. In het tweede deel van 2011 breiden we uit met de eerste energiewinkel in één van de andere districten. Naar verwachting zullen we eind 2011 ongeveer acht mensen in dienst hebben en hopen we de eerste 250 huishoudens van zonnestroom te voorzien. Wat mij betreft een prachtig begin.”


10. FRES in Benin 10.1 SSD-FRES Benin in vogelvlucht Vraaggerichte hulp 2008 Nadat het Rurale Electrificatie Agentschap (ABERME) op eigen initiatief een bezoek gebracht heeft aan Yeelen Kura, geven ze aan interesse te hebben in onze activiteiten en starten we met een eerste onderzoek naar de mogelijkheden in Benin.

Donga, Borgou Alibori & Atacora

2009 Een uitgebreide desk research geeft voldoende aanknopingspunten voor een marktonderzoek. Ook de bevindingen van het marktonderzoek zijn positief. 10.2 Resultaten 2010

Benin

Benin heeft bijna 9 miljoen inwoners waarvan 39% onder de armoedegrens leeft. 22% heeft toegang tot elektriciteit. We gaan ons richten op de regio’s in het noorden van Benin, namelijk le Borgou, l’Alibori, l’Atacora en la Donga. Begin 2010 heeft FRES in samenwerking met ABERME en de Nederlandse ontwikkelingsorganisatie SNV een concept note binnen het kader van ACP EU Energy Facility Programme ingediend. Hierin deden we een aanvraag voor een subsidie van € 2,5 miljoen. Deze aanvraag werd afgewezen, waarop we besloten om zelf de financiering op ons te nemen.

Jaar van oprichting: 2010 Aandeelhouders: 100% Aangeboden diensten: SHS Aantal mensen in dienst: 0

Dit jaar is het bedrijf opgericht om aanspraak te kunnen maken op een concessiegebied en vrijstelling van belastingheffingen. 10.3 Vooruitblik We hopen in het tweede kwartaal van 2011 het contract voor het verkrijgen van het concessiegebied te ondertekenen. Daarin worden ook de vrijstellingen van douanerechten en BTW voor klanten vastgelegd. Daarna kunnen we verder gaan met de oprichting van het bedrijf en zal een Project Manager aangenomen worden om de start te coördineren. We verwachten in het derde kwartaal van 2011 te starten met onze activiteiten en zullen beginnen met het aankopen van de eerste 600 SHS. De eerste twee jaar financiert FRES de activiteiten en de volgende acht jaar streven we ernaar dat de overheid van Benin 60 tot 80% van de investeringen op zich zal nemen.

31


11. FRES op zoek naar nieuwe markten

Caroline Nijland, Director Business Development “Ook in 2010 zijn er weer een aantal marktonderzoeken verricht om te kijken welke landen eventueel in aanmerking komen om een FRES-bedrijf te starten. Ik coördineer veel van deze onderzoeken. Tijdens mijn werkbezoeken in Afrika zag ik met groot genoegen een groeiende interesse vanuit internationale en nationale overheden in onze activiteiten. Hier hebben we op ingespeeld en we hebben een enorme slag gemaakt. We hebben niet alleen een nieuw FRESbedrijf opgestart in Oeganda en Benin, maar hebben ook de basis gelegd voor een nieuw bedrijf in Guinee-Bissau.

Guinee-Bissau Guinee-Bissau is één van de armste landen van de wereld en heeft ruim 1,5 miljoen inwoners. Slechts 2,6% van de bevolking heeft toegang tot elektriciteit. De meeste mensen hiervan wonen in de grote steden. Wij starten een FRES-bedrijf in Gabú, een provincie in het oosten van Guinee-Bissau die grenst aan Senegal en Guinee. FRES heeft in samenwerking met de lokale organisatie Daridibó een subsidie van € 2,3 miljoen toegezegd gekregen van het ACP EU Energy Facility Programme. Daar bovenop investeren wij minimaal € 1 miljoen. Met deze subsidie krijgen 3.000 huishoudens in de provincie Gabu toegang tot elektriciteit opgewekt uit zonne-energie. Als alles gaat zoals gepland, zal het hoofdkantoor eind 2011 in de stad Gabú gevestigd worden, medio 2012 verwachten we de eerste klanten te kunnen voorzien van zonnestroom.

32

Daarnaast hebben we een aantal desk researches gedaan naar andere landen. Helaas vervielen hiermee de landen Niger, Zambia en Togo. In Niger vond een coup plaats, waardoor het land politiek te instabiel is, Zambia heeft een te hoge inflatie en is organisatorisch gezien nog niet klaar voor een FRESbedrijf, en in Togo is nog geen structuur voor rurale elektrificatie-programma´s. In Afghanistan hebben we een marktonderzoek laten uitvoeren in de regio Uruzgan, maar hier bleek ons bedrijfsmodel niet toepasbaar te zijn. Op dit moment zijn we nog bezig met een desk research naar Mozambique, Angola en Somaliland. Begin 2011 zullen deze onderzoeken afgerond zijn en wordt besloten of we verder gaan met een marktonderzoek. Daarnaast starten we een desk research naar Kameroen, aangezien hier een groeiende vraag naar de elektriciteitsvoorziening op het platteland is.”


Deel 3: Resultaten FRES Nederland

33


12. Overzicht behaalde resultaten Overzicht van geplande en gerealiseerde activiteiten in 2010 Activiteit: Opstellen van een plan voor toekomstige financiering van onze bureaukosten. Behaald: Ja Toelichting: We hebben een strategisch plan voor FRES opgesteld waarin ook de kosten van FRES-Nederland aan de orde komen. Er is nagegaan of de financiering van de bureaukosten afzonderlijk geregeld kan worden. Na consultatie van experts op dit gebied is vastgesteld dat de kans daarop gering is. De financiering van de kosten van FRES-Nederland wordt derhalve vooralsnog als onderdeel van de totale financiering behandeld. Om dit te vergemakkelijken is een verbeterd tijdschrijfsysteem ingevoerd. Activiteit: Aantrekken van extra professionele expertise. Behaald: Ja Toelichting: We hebben in 2010 vooral aandacht besteed aan het werven van twee nieuwe General Managers voor Yeelen Ba en FRES Uganda. Daarnaast hebben we nieuwe commissarissen voor de Raden van Commissarissen voor Yeelen Kura en Yeelen Ba en het nieuwe FRES-bedrijf in Oeganda geworven. Alliander en Nuon hebben toegezegd dat zij mensen willen (blijven) leveren als commissaris. Activiteit: Start aantrekken van € 40 miljoen, waarvan € 7,5 miljoen in 2010. Behaald: Ja Toelichting: In 2010 hebben we € 2,3 miljoen toegezegd gekregen van het ACP EU Energy Facility Programme voor het opstarten van een nieuw FRES-bedrijf in Guinee-Bissau. Daarnaast hebben we bijna € 2,1 miljoen toegezegd gekregen van de Wereldbank voor de bouw van de zes extra zonnecentrales in Mali en ruim € 2 miljoen voor het nieuwe FRES-bedrijf in Oeganda. De Zuid-Afrikaanse overheid heeft 80% subsidie, ofwel € 4,8 miljoen, toegezegd voor 8.000 SHS ter uitbreiding van NuRa in 2011. Met de plaatsing van de eerste 4.000 systemen is reeds begonnen. Activiteit: Aangaan van samenwerkingsverband met twee bedrijven voor corporate sponsoring. Behaald: Nee Toelichting: We zijn in gesprek met Alliander over een mogelijke samenwerking, maar de plannen zijn nog niet concreet. We hebben ook een eerste verkennend gesprek gehad met Vattenfall. 34

Activiteit: Werven van particuliere donateurs ter waarde van € 50.000. Behaald: Deels Toelichting: Er is een bedrag van € 28.888 gedoneerd door particuliere donateurs. Activiteit: Werven van twee zakelijke partners. Behaald: Ja Toelichting: Randstad verleent ons ondersteuning op het gebied van HR. Een HR-consultant adviseert ons onbezoldigd op het gebied van HR-management en -administratie. We zijn samen gaan werken met REF (Rural Energy Foundation). We werken in hetzelfde werkveld en wisselen informatie uit. We hebben een samenwerkingsovereenkomst gesloten met advocatenkantoor Clifford Chance. Zij ondersteunen ons onder andere met juridisch advies bij de tender procedures voor de nieuwe zonnecentrales in Mali. Activiteit: Inzet externe communicatie om draagvlak te creëren bij het bedrijfsleven. Behaald: Deels Toelichting: We hebben onze website vernieuwd en gaan online uitgebreid rapporteren over de voortgang van onze projecten en de prestaties van onze FRES-bedrijven om partners, vrijwilligers en geïnteresseerden beter op de hoogte te houden. In januari 2011 ging de vernieuwde website online.


13. Organisatie 13.1 Bestuur Samenstelling bestuur

Wie (Neven)functies Rol Periode Herbenoeming mogelijk? Annemarie Goedmakers Voorzitter 2009/2014 ja • Directeur Goedmakers B.V. (CEO) • Voorzitter Vereniging Milieudefensie (tot nov. 2010) • Voorzitter Stichting Chimbo • Voorzitter Uitvoerend Comité Daridibó Serge Leijten ja • Programmamanager Alliander Penningmeester 2005/2010 (CFO) André Brouwer Bestuurslid 2005/2010 n.v.t. • Adviseur Communicatie en Management, ABConsult B.V. Harry Droog Bestuurslid 2009/2014 ja (COO) • Voorzitter Platform Duurzame Elektriciteitsvoorziening

• Lid RvC van Exendis B.V. • Voorzitter adviesraad NEW

(Nationaal Expertisecentrum Warmte)

We maken binnen het bestuur onderscheid tussen drie verschillende functies, namelijk die van CEO, CFO en COO. Aangezien FRES geen directeur heeft, neemt het bestuur deze taak op zich. Om deze taak goed uit te voeren, zijn de activiteiten van de bestuursleden geïntensiveerd en werken ze gemiddeld twee dagen per week onbezoldigd voor FRES. De CEO is verantwoordelijk voor onder andere het HRbeleid, communicatie en de start van nieuwe FRESbedrijven, de CFO is verantwoordelijk voor het financiële beleid en de COO buigt zich met name over het optimaliseren van de prestaties van de huidige FRESbedrijven. Begin 2010 is André Brouwer afgetreden. Hij is niet opgevolgd. Verantwoordelijkheden bestuur

• Het besturen van FRES; • Verantwoordelijk zijn voor strategie, beleid, budget en resultaten;

• Erop toezien dat de activiteiten van FRES gericht • •

zijn op het realiseren van de doelstellingen en bijdragen aan de gestelde missie; Beslissingen nemen over benoeming en ontslag van (betaalde en onbetaalde) medewerkers; Waken voor verstrengeling van belangen tussen stichting en bestuursleden en/of medewerkers.

Procedure (her)benoeming bestuursleden De bestuurders worden op voordracht van het bestu-

ur benoemd door de Raad van Toezicht. Het bestuur selecteert nieuwe bestuursleden op basis van expertise en specifieke kennis over de werkvelden van FRES. Bestuursleden worden benoemd voor een periode van 5 jaar en kunnen na afloop van de periode herbenoemd worden. Bestuursvergaderingen Met de intensivering van de activiteiten van het bestuur, is ook het aantal bestuursvergaderingen aanzienlijk toegenomen. In 2010 heeft het bestuur 23 reguliere vergaderingen gehouden (tegenover 9 in 2009) waarin onder meer volgende punten aan de orde kwamen:

• De voortgang van de FRES-bedrijven; • De verschillende marktonderzoeken met bijbehorende bevindingen;

• De financiële rapportages van de FRES-bedrijven; • De jaarrekening en het jaarverslag; • Samenstelling van de verschillende Raden van Commissarissen;

• Organisatieanalyses FRES; • Het strategisch meerjarenplan. Onkostenvergoeding bestuur Het bestuur vervult haar taken op vrijwillige basis en krijgt een onkostenvergoeding op basis van werkelijk gemaakte kosten binnen Nederland. De onkosten van het bestuur bedroegen in 2010 in totaal € 1.516 uitgegeven aan reiskosten in Nederland. 35


13.2 Raad van Toezicht In 2009 vond er een structuurverandering plaats. Een voorwaarde van de donatie van € 9 miljoen door Nuon in 2008 was de instelling van een Raad van Toezicht om de verantwoordelijkheid voor toezicht houden en besturen helder te scheiden. De statuten zijn daartoe in december 2009 aangepast waarbij een duidelijke rolverdeling tussen bestuur en Raad van Toezicht is aangegeven. Deze rolverdeling is in 2010 in de praktijk nader uitgewerkt. Samenstelling Raad van Toezicht Wie Nevenfuncties Rol Periode Herbenoeming mogelijk? • Voorzitter Raad van Commissarissen Gemeentelijk Vervoerbedrijf Amsterdam • Voorzitter Raad van Commissarissen Woning Corporatie Woonbron Rotterdam • Voorzitter Raad van Commissarissen Trans Link Systems • Voorzitter Raad van Commissarissen TenneT BV • Lid Raad van Toezicht Energie Centrum Nederland (ECN) • General Manager Karien van Gennip Private Banking & Investments ING • Voorzitter Raad van Toezicht S.O.S. Kinderdorpen • Lid Raad van Toezicht Cordaid Aad Veenman

Doede Vierstra • Lid Raad van Commissarissen (namens Nuon) Cooperatie De Friesland Zorgverzekeraar • Voorzitter Orde van Sint Pieter (Zakelijke vrienden van de Pieterskerk Leiden) • Lid Curatorium Post Doctorale Controllersopleiding, Universiteit van Amsterdam • Lid Raad van Advies EMIA (Internal Audit) opleiding, Universiteit van Amsterdam Peter Smink • Chief Financial Officer, (namens Nuon) NV Nuon Energy • Penningmeesterschap en Lid van Dagelijks Bestuur Amsterdam Partners

Voorzitter

2009/2013

ja

Plaatsverv. n.v.t. voorzitter

Secretaris 2009/2010 n.v.t.

Secretaris

2010/2014

ja

Op 1 juni is Doede Vierstra afgetreden. Peter Smink is op 1 oktober benoemd. Karien van Gennip is per 31 december afgetreden. 36


Verantwoordelijkheden Raad van Toezicht

Evaluatie rolverdeling

De Raad van Toezicht heeft tot taak het toezicht houden op het bestuursbeleid en de algemene gang van zaken binnen FRES.

Na de instelling van de Raad van Toezicht en de nieuwe functies van de bestuursleden als CEO, COO en CFO, begon een aanpassingsperiode. Inmiddels heeft het bestuur een heldere taakverdeling afgesproken en is er helderheid binnen de rest van de organisatie over de rollen van de diverse bestuursleden. Tijdens bestuursvergaderingen, vergaderingen van de Raad van Toezicht en gesprekken tussen de CEO en voorzitter van de Raad van Toezicht is de structuurverandering geëvalueerd. Naar aanleiding van de evaluaties is de manier van besluitvorming verbeterd, b.v. door het tijdiger aanleveren van duidelijker stukken. Daarnaast worden extra vergaderingen ingepland worden waar nodig.

De Raad van Toezicht vergadert minimaal twee keer per jaar. In 2010 vonden drie vergaderingen plaats. De belangrijkste onderwerpen waren:

• goedkeuring verlenen op het door het bestuur jaarlijks vastgestelde jaarplan en het strategisch plan;

• de vaststelling van het jaarverslag en de jaarrekening;

• goedkeuring verlenen op het opzetten van nieuwe FRES-bedrijven.

Procedure (her)benoeming leden Raad van Toezicht De Raad van Toezicht overlegt met de voorzitter van het bestuur over de profielschets en een voorgenomen benoeming van een lid van de Raad van Toezicht. De Raad van Toezicht benoemt een voorgedragen kandidaat tot lid, tenzij de voorgedragen kandidaat ongeschikt is of tot een niet goed samengestelde Raad van Toezicht zal leiden. Een hoofdsponsor heeft het recht een kandidaat voor de Raad van Toezicht voor te dragen.

FRES onderschrijft de Code Wijffels, de code voor goed bestuur. Met het instellen van de Raad van Toezicht hebben we een hele stap gemaakt. Op de meeste punten voldoen we aan de aanbevelingen en voorschriften. In bijlage drie staan de afwijkingen waar we in 2011 verder aan gaan werken.

Leden worden benoemd voor een periode van vier jaar en kunnen na afloop van de periode maximaal één keer herbenoemd worden. 37


13.3 Medewerkers van FRES FRES biedt een interessante, maatschappelijk relevante werkomgeving met mogelijkheden tot het vergaren van ervaring en ondernemerschap in een internationaal werkveld. We werken met een klein team van betaalde krachten aangevuld met pro deo werkende adviseurs en studenten die onze activiteiten ondersteunen. Tweemaal per jaar zijn er stakeholdersbijeenkomsten voor alle bij FRES betrokken mensen in Nederland: RvT, bestuur, betaalde en onbetaalde medewerkers en partnerorganistaties. Organisatiestructuur FRES Nederland Director Business Development Business Developer Sr. Business Analyst RvT > Bestuur >

Project Leader/ Legal Counselor Project Manager Communication

Wij hebben onze activiteiten tegen het licht gehouden en de efficiency vergroot. We hebben onze focus gelegd op het uitbreiden van bestaande bedrijven en zijn actief bezig met het verhogen van de inzet van pro deo werkende adviseurs.

Office Manager

Betaalde medewerkers Betaalde medewerkers

31-12-10

31-12-09

Aantal medewerkers Man/vrouw-ratio Contract bepaalde tijd Contract onbepaalde tijd Fulltime/parttime-ratio Aantal FTE´s Gem. ziekteverzuim Gemiddelde leeftijd Instroom Uitstroom Aantal freelancers Instroom freelancers Uitstroom freelancers

6 1:5 6

7 2:5 7

0

0

1:5

3:4

5,0 2 %

6,2 7 %

36

31

1 2

2 1

1 1 2

2 2 1

38

We werken in Amsterdam met een team bestaande uit mensen van drie nationaliteiten, namelijk Frans (1), Engels (1) en Nederlands (4). Daarnaast werkt één freelance consultant als General Manager in het veld voor het opstarten van FRES Uganda. Het contract met de freelance consultant ter ondersteuning van de lokale General Manager van Yeelen Ba in Burkina Faso is dit jaar beëindigd. Voor een volledig overzicht van de medewerkers van FRES, zie bijlage 2. De Director Business Development wordt door Nuon bij FRES gedetacheerd tot maart 2012.

In totaal werken vijf medewerkers met een variabel beloningssysteem met prestatiebonus. Jaarlijks vindt er een functionerings- en beoordelingsgesprek plaats met iedere medewerker. In 2010 hebben we het budget voor het opleiden van medewerkers vergroot. Hiervoor reserveerden we een budget van € 25.000.


Onbetaalde medewerkers FRES werkt met onbetaalde medewerkers met verschillende achtergronden en vakgebieden. We maken onderscheid tussen experts, studenten en stagiaires en overige vrijwilligers. Experts ondersteunen FRES met specifieke kennis, ervaring en netwerken, stagiaires en studenten doen onderzoek op terreinen waar wij behoefte aan hebben, daarnaast zet een aantal vrijwilligers zich in voor andere ondersteunende werkzaamheden. Om onbetaalde medewerkers met verschillende leeftijden en achtergronden te binden aan FRES, nemen we de individuele mogelijkheden van iedereen persoonlijk als uitgangspunt bij het maken van afspraken over hun takenpakket. Onze onbetaalde medewerkers werken vrij-wel altijd tijdelijk voor ons en in ieder geval op basis van een helder omschreven opdracht. In 2010 zetten 15 onbetaalde medewerkers zich voor FRES in. Voor een volledig overzicht van de onbetaalde medewerkers, zie bijlage 2. Naast bovengenoemde onbetaalde medewerkers leveren ook het Bestuur, de Raden van Commissarissen van de FRES-bedrijven en de leden van de Raad van Toezicht hun bijdrage onbezoldigd. Tevredenheidsonderzoek Om het verloop van zowel betaalde als onbetaalde medewerkers terug te dringen, deden we een tevredenheidsonderzoek onder vertrokken en huidige betaalde en onbetaalde medewerkers. Ruim 70% van de ondervraagden was erg positief over de werkzaamheden en vond zijn/haar werk interessant, tevens is de relatie tussen de collega’s erg goed. Vrijwel iedereen is goed op de hoogte van de gestelde doelen, gelooft in de missie van FRES en is er trots op om bij FRES te werken. Ruim de helft van de medewerkers was echter ontevreden over het management. Om beter inzicht te krijgen in de knelpunten is onder leiding van een HR consultant van Randstad een 180 graden evaluatie gedaan met alle betaalde medewerkers waarbij het management werd geëvalueerd. Naar aanleiding daarvan is de organisatiestructuur aangepast en platter geworden waarbij iedereen onder het bestuur valt. Iedere medewerker heeft een duidelijke, afgebakende rol gekregen. Daarnaast evalueren we samen twee keer per jaar de voortgang en zijn er wekelijkse teamvergaderingen ingesteld die worden voorgezeten door een bestuurslid. Om meer inzicht te krijgen in de redenen van vertrek, wordt met iedere vertrekkende medewerker een exitgesprek gehouden.

Gieljan Beijen – Adviseur GRI en jaarverslag “Via mijn voormalige werkgever Nuon ben ik in contact gekomen met FRES. Ik was onder andere verantwoordelijk voor het verzamelen en verwerken van de informatie voor het maatschappelijke verslag van Nuon. Toen FRES aangaf dat ze de ambitie had om over 2009 volgens GRI richtlijnen te gaan rapporteren, heb ik die ervaring graag ingezet. Mijn drijfveer voor maatschappelijk verantwoord ondernemen richt zich inmiddels geheel op de koppeling met ontwikkelingssamenwerking. Toegang tot energie is een primaire levensbehoefte en belangrijke voorwaarde voor de economische groei die nog doorgemaakt moet worden in ontwikkelingslanden. Maar het is noodzakelijk dat die groei ook ecologisch en sociaal duurzaam gebeurt. Samenwerking met het Westen - door toepassing van moderne duurzame technieken en kennis - is daarbij naar mijn idee cruciaal. Het concept van FRES is een geweldige invulling van dergelijke samenwerking. De ervaring, expertise en financiële middelen vanuit Nederland worden gebruikt om lokale, zelfstandig opererende bedrijven op te zetten met een duurzaam product. Het FRES team in Nederland is erg gedreven om hun missie te realiseren en dat maakt het voor mij ook leuk om hieraan een klein steentje te kunnen bijdragen. Ik kan het dan ook eenieder aanraden je expertise in te zetten om duurzaam licht te brengen in donker Afrika!”

39


Vermogensbeheercommissie

13.4 Planning en controle

Serge Leijten - CFO FRES

Het Bestuur is verantwoordelijk voor het werk en de kwaliteit van de activiteiten van FRES en stuurt waar nodig bij. PwC (PricewaterhouseCoopers) voerde in 2010 de controles uit over de jaarrekening en gaf daar een accountantsverklaring over af. Daarbij wordt specifiek getoetst op de richtlijnen die gelden voor Fondswervende Instellingen. Daarnaast treden de subsidiegevers ook op als controleurs door het volgen en evalueren van projectresultaten. PwC heeft ook de budgetaanvraag bij de EU voor Burkina Faso gecontroleerd aan de hand van de eisen van de Europese Commissie. Alle FRES-bedrijven worden jaarlijks door een accountant gecontroleerd op basis van de ter plekke geldende wetgeving.

“Sinds 2008 hebben we een vermogensbeheercommissie om het Bestuur te adviseren. Sinds 2009 beleggen we middelen die langere tijd ter beschikking staan via een externe vermogensbeheerder (ING). Zo halen we een beter rendement dan wanneer we deze middelen op een spaarrekening zouden plaatsen. De doelstelling van de beleggingen is het behalen van een optimaal rendement binnen een matig defensief beleggingsprofiel en passende binnen de ethische en maatschappelijke grenzen die FRES aan het vermogensbeheer stelt. Hiervoor hebben we een vermogensbeheerovereenkomst en een beleggingsstatuut opgesteld.

Monitoren prestaties Het bestuursbeleid is geënt op het strategisch meerjarenplan 2011-2015, waarin de beleidsdoelen en –uitgangspunten zijn vastgelegd. Dit plan dient als basis voor concreet uitgewerkte jaarplannen en begrotingen voor FRES en de FRES-bedrijven. De FRES-bedrijven hebben hun eigen Raden van Commissarissen. Deze raden voeren maandelijkse voortgangsbesprekingen met het lokale management via teleconferenties en bezoeken de bedrijven twee maal per jaar. Het bestuur van FRES bespreekt de voortgang van de FRES-bedrijven op basis van maandelijkse rapportages van de bedrijven en voortgangsrapportages van de commissarissen. Wanneer de Raad van Toezicht bij elkaar komt, worden de resultaten nog een keer vergeleken met de gestelde doelstellingen. Verantwoordingsverklaring In de verantwoordingsverklaring staat hoe wij invulling geven aan de volgende drie principes: scheiding tussen de functies toezicht houden, besturen en uitvoeren, optimale besteding van middelen en optimale relaties met belanghebbenden. Deze verklaring vindt u in bijlage 4.

De beleggingshorizon bedraagt 4 tot 8 jaar. De bij dit risico profiel behorende portefeuilleverdeling is dat 50-70% van het vermogen vast renderend is en niet meer dan 30-50% is belegd in zakelijke waarden (aandelen). 0-10% van de middelen wordt liquide gehouden. Om het risico te beheersen werkt de vermogensbeheerder volgens een gestructureerd beleggingsproces met duidelijk afgebakende kaders. Er wordt bij de beleggingen een spreiding aangehouden over sectoren en regio’s. Minimaal één keer per kwartaal legt de vermogensbeheerder verantwoording af aan de vermogensbeheercommissie over het resultaat van de portefeuille. De vermogensbeheerder meet de resultaten van de portefeuille, vergelijkt deze met de vastgestelde benchmark en analyseert de verschillen in prestatie. Op basis van deze resultaten wordt vastgesteld of het beleggingsbeleid aanpassing behoeft. De resultaten van de beleggingsportefeuille waren in 2010 boven de benchmark. De voorlopige cijfers voor de performance van de portefeuille in 2010 zijn 8,8% versus de samengestelde benchmark van 7,0%. In 2010 was de opbrengstwaarde € 368.568 vergeleken met € 231.772 in 2009.”

40


14. Partners 14.1 Partners van FRES Het is voor FRES van groot belang om met anderen samen te werken. Dit doen we in verschillende samenwerkingsvormen. In 2004 is FRES opgericht door Nuon. In 2006 is in een vijfjarige overeenkomst vastgelegd dat wij een jaarlijkse bijdrage van € 75.000 ontvangen en dat Nuon een medewerker om niet ter beschikking stelt. Nuon heeft in 2008 een ACP-EU Energy Facility subsidie ontvangen voor onze activiteiten in Burkina Faso.Op basis van oude afspraken stond in 2008 ruim € 175.000 ter beschikking van FRES voor investeringen in Yeelen Kura en Yeelen Ba. In 2008 heeft Nuon een publiek-privaat partnerschap met Nuon en FRES ondertekend ter ondersteuning van de millenniumdoelstellingen in Afrika gedurende de periode 2008 - 2011. In 2008 schonk Nuon € 9 miljoen aan FRES en in 2009 werd Nuon hoofdsponsor van FRES. Nederlandse Overheid: De minister voor Ontwikkelingssamenwerking, Nuon en FRES tekenden in 2008 een publiek-privaat partnerschap. DGIS (Directoraat voor Internationale Samenwerking) maakte hiermee € 10 miljoen vrij om onze doelstelling om in 2020 100.000 klanten aan te hebben gesloten op duurzame energie. Daarnaast is afgesproken dat de minister ons ondersteunt bij juridische en bestuurlijke procedures in projectlanden en bij het vinden van aanvullende financiering bij partijen als de Wereldbank. Het ‘Directorate of Minerals and Energy’ (DME) van de Zuid-Afrikaanse overheid ondertekende in 2002 een overeenkomst met NuRa voor bepaalde duur. Dit contract werd in 2004 omgezet in een 20-jarige concessieovereenkomst voor 8.000 zonnesystemen. Dit jaar is het contract voor 8.000 nieuwe SHS getekend. De Zuid-Afrikaanse overheid zal 80% (€ 4,5 miljoen) van de kosten op zich nemen, FRES betaalt de overige 20% (€ 1,1 miljoen). NuRa ontvangt het bedrag wanneer de systemen geïnstalleerd zijn. De overheid van Mali heeft via AMADER in 2006 een overeenkomst gesloten met Yeelen Kura ter waarde van € 2,3 miljoen om rurale elektrificatie te bevorderen. Dit contract beoogt de uitbreiding van 1.500 naar 5.000 klanten en loopt nog. In 2009 is een overeenkomst getekend voor € 300.000 subsidie voor de uitbreiding van een vijftal minigrids. Het is de verwachting dat in 2011 een overeenkomst getekend zal worden tussen Yeelen Kura en AMADER voor de bouw van zes extra zonnecentrales. De subsidie zal afkomstig zijn van de Wereldbank.

Sinds 2010 verleent de overheid van Burkina Faso Yeelen Ba vrijstellingen van BTW en invoerrechten. We zijn in gesprek met de overheid van Oeganda voor een concessievergunning en een licentie voor het nieuwe FRES-bedrijf. In 2011 ondertekenen we beide overeenkomsten. Er hebben diverse gesprekken plaatsgevonden met de overheid van Guinee-Bissau, waaronder met het ministerie van Energie. Begin 2010 heeft FRES in samenwerking met het Rurale Elektrificatie Agentschap van Benin ABERME en SNV een concept note binnen het kader van ACP EU Energy Facility Programma ingediend. Hierin deden we een aanvraag voor een subsidie van € 2,5 miljoen. Deze aanvraag werd afgewezen, waarbij we besloten om zelf de financiering voor de komende twee jaar op ons te nemen. We streven ernaar dat de overheid van Benin de volgende acht jaar 60 tot 80% van de kosten op zich zal nemen. We voeren momenteel gesprekken met ABERME over de concessievergunning en licentie voor SSD-FRES Benin. Via de EU is in 2007 in samenwerking met Nuon, Yeelen Kura en twee lokale partners een EU-financiering verkregen voor het opzetten van een elektriciteitsbedrijf 41


in Burkina Faso. Het betrof een subsidietoekenning in het kader van de ACP-EU Energy Facility. Deze samenwerking loopt tot eind 2012. In december 2010 is een toezegging gedaan voor een subsidie van € 2,3 miljoen binnen hetzelfde programma voor een nieuw FRESbedrijf in Guinee-Bissau. In 2010 hebben diverse gesprekken plaatsgevonden met de Wereldbank. Voor zowel het nieuwe FRESbedrijf FRES Uganda als de bouw van extra zonnecentrales in Mali hebben we ruim € 2 miljoen toegezegd gekregen. In 2011 verwachten we beide overeenkomsten te tekenen en zullen we een subsidieaanvraag voor de FRES-bedrijven in Benin en Burkina Faso indienen. Dit is een eerste opstap naar een mogelijke toekomstige structurele samenwerking. We kregen in 2009 een subsidie van € 200.000 van Hivos voor het oprichten van een FRES-bedrijf in Oeganda. Hivos streeft naar een eerlijke, vrije en duurzame wereld. Dit bedrag zullen we in 2011 besteden aan de aanschaf van de eerste SHS voor de eerste klanten. We hebben in samenwerking met de lokale organisatie Daridibó in Guinee-Bissau een subsidie van € 2.5 miljoen aangevraagd en toegezegd gekregen van het ACP EU Energy Facility Programme. Daridibó zal ons met zijn expertise in de lokale marktomstandigheden ondersteunen bij het opzetten van het nieuw FRES-bedrijf in Guinee-Bissau. 42

PUM zendt senior experts gedurende een periode van twee tot drie weken uit naar bedrijven en organisaties in ontwikkelingslanden en opkomende markten die hun expertise kunnen gebruiken. In 2010 heeft een PUM-expert een onderzoek gedaan hoe NuRa de kosten van fleet management kan verminderen. PUM zal in de komende twee jaar nog acht opdrachten voor de FRES-bedrijven uitvoeren. Sinds 2006 controleert PwC (PricewaterhouseCoopers Accountants N.V.) jaarlijks om niet onze jaarrekening en de samenhang daarvan met de rest van het jaarverslag. Daarnaast heeft de Tax & HRS afdeling van PwC ons in 2008 ondersteund bij de aanvraag van de ANBI-status bij de Belastingdienst. Met ontwikkelingsorganisatie SNV bekijken we de mogelijkheden om in Afrika samen te werken. Het eerste samenwerkingsproject wordt mogelijk een pilot in Benin in 2011. In 2010 heeft internationaal advocatenkantoor Clifford Chance LLP FRES begeleid bij de totstandkoming van een overeenkomst voor de levering, installatie en het onderhoud van een tweetal zonnecentrales in Mali. FRES zal in 2011 nog eens vier zonnecentrales op vergelijkbare wijze realiseren in Mali. Clifford Chance zal FRES daarbij opnieuw juridisch ondersteunen.


Internationaal advocatenbureau Allen & Overy gaf ons in 2010 juridisch advies omtrent de merknaam FRES en onze statuten. In 2006 zijn we gaan samenwerken met het Van Sandickfonds waarbij zij de reis- en verblijfkosten vergoeden van Nederlandse studenten die onderzoek deden op het gebied van zonne-energie in Afrika. In 2010 is deze samenwerking nieuw leven ingeblazen waarbij het fonds de kosten van het onderzoek naar de door FRES gebruikte accu’s financierde. In de brochure ‘Millennium Gemeenten 2010’ uitgegeven door de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) plaatsten we een stuk waarin een concrete samenwerking met gemeenten werd aangeboden. Wanneer een bedrijf of burger € 60 doneert kan de gemeente dit verdubbelen tot 120 Euro. FRES vervijfvoudigd dit bedrag naar € 600 waarmee één SHS aangeschaft kan worden. Al een aantal jaar adviseert en coacht Bijl, Partners in Public Relations de (communicatie)medewerkers van FRES op het gebied van communicatie. Sinds 2009 werken we samen met The Resource in Amsterdam. Deze partner brengt vraag en aanbod op de fiscale arbeidsmarkt samen. Drie specialisten zetten zich één dag per maand onbezoldigd in om ons te adviseren op het gebied van vennootschapsbelasting, BTW en loonbelasting. Sinds februari van dit jaar werken we samen met Randstad. Zij verlenen ons ondersteuning op het gebied van HR waarbij een HR consultant ons adviseert op het gebied van HR-management en –administratie. In september is een samenwerkingsovereenkomst ondertekend met REF (Rural Energy Foundation). We werken in hetzelfde werkveld en wisselen informatie uit over de resultaten van desk researches. Daarnaast delen we informatie over het lokaal vinden van personeel in Afrika. Waterbedrijf Groningen doneerde in 2010 150 waterfilters aan FRES. Wij hebben ze verdeeld onder de FRES-bedrijven die ze gebruikten als kerstpakket voor de medewerkers. In 2011 zullen de medewerkers de waterfilters beoordelen voor Basic Water Needs India. Thijs van Praag - Chief Executive Officer PUM

Thijs Van Praag - CEO PUM Netherlands senior experts “Synergie gaat over samenwerken. Samenwerken op een natuurlijke en inspirerende manier zodat je elkaar versterkt en een beter resultaat bereikt. Ook bij PUM streven we naar meer synergie. Synergie tussen organisaties die werken aan ontwikkelingssamenwerking en duurzame groei, is niet altijd vanzelfsprekend. Doelgroepen en regio’s overlappen elkaar maar sporadisch. Maar de wereld is groot en wij zijn relatief klein, dus moeten we alert zijn op mogelijkheden om samen te werken. Door samen te werken vergroten we onze slagkracht en bereiken we meer. Vorig jaar hebben we in samenwerking met FRES een opdracht voor NuRa in Zuid-Afrika uitgevoerd, waarbij we onderzochten hoe de kosten van fleet management zo laag mogelijk gehouden kunnen worden. In 2011 doen we een follow-up, ik ben benieuwd of men naar aanleiding van onze aanbevelingen de kosten heeft weten te drukken. De samenwerking met FRES verloopt goed en we gaan in de toekomst nog meer samenwerken. Het plan is om acht opdrachten uit te voeren om de zelfredzaamheid van de FRES-bedrijven te vergroten.”

Wieke Hoge, Paulien Booijnk en Willem-Jan Wieland - Clifford Chance “Ons kantoor is gericht op een hoogwaardige juridische dienstverlening waarbij corporate responsibility hoog in het vaandel staat. Clifford Chance draagt bijzonder graag bij aan initiatieven als die van FRES, waarbij wij waarde kunnen toevoegen en tegelijkertijd onze professionele en persoonlijke ervaring verrijken. De samenwerking met FRES verloopt professioneel en efficiënt en heeft binnen de planning geleid tot een succesvolle ondertekening van de overeenkomst.”

43


15. Fondsenwerving Totale investeringen tot en met 2010

15.1 Beleid en strategie We richten ons voornamelijk op landelijk wervende instellingen, overheden en het bedrijfsleven. Wat betreft subsidiegevers zoeken wij partijen die in hun doelstellingen en taakveld bij ons aansluiten. Wij dienen alleen subsidievoorstellen in als de subsidievoorwaarden aansluiten bij onze strategische keuzes. Dit om te voorkomen dat wij subsidiegedreven beleid gaan voeren.

7%

3%

13 %

16 %

6%

3% 10 %

Zakelijke donateurs ondersteunen ons in natura of met geld. Zakelijke donateurs selecteren wij op de mate waarin hun bedrijfsbeleid bij ons past. Er mag geen sprake zijn van greenwashing door onze naam aan het bedrijf te verbinden.

42 %

EU Overheid van Mali Overheid van Zuid-Afrika JV partners (Nuon, EDF, etc.) ORET/MILIEV PSOM Schokland Akkoord - deel Nuon Schokland Akkoord - deel DGIS

Bij het opstellen van het strategisch meerjarenplan, is kritisch gekeken naar de fondswervingstrategie om onze doelstellingen te behalen. De volgende investeringen zijn in de afgelopen jaren gedaan. Mali ORET/MILIEV

760.000

PSOM

543.000

Overheid van Zuid-Afrika Overheid van Mali

Zuid-Afrika

Oeganda

Totaal 760.000

780.000

1.323.000

9.354.064

9.354.064 2.300.000

2.300.000

EU JV partners (Nuon, EDF, etc.)

Burkina Faso

582.769

582.769

320.751

3.467.751

1.162.000

1.985.000

Schokland Akkoord - deel Nuon

88.564

1.531.060

Schokland Akkoord - deel DGIS

891.704

1.332.447

427.385

273.306

2.924.840

5.745.268

14.982.571

1.330.905

273.306

22.332.048

Totaal

Voor het behalen van 46.000 klanten eind 2015 is vanaf 2011 een investering nodig van 35,9 miljoen. Sinds de start van de activiteiten van de FRES bedrijven, hebben we in totaal al € 22,3 miljoen geïnvesteerd tot eind 2010 en we hebben nog € 20,1 miljoen toegezegd 44

1.619.624

gekregen, maar nog niet geïnvesteerd. Daarnaast hebben we nog € 7,4 miljoen aan aangevraagde subsidies open staan. Dit betekent dat we nog € 8,4 miljoen aan subsidies moeten werven om in 2015 46.000 huishoudens en kleine bedrijven van energie te kunnen voorzien.


50000

Investeringen FRES

Particuliere donaties

40000

14 % 13 %

35 %

30000

38 %

20000

10000 Openstaande subsidie-aanvragen Geïnvesteerde subsidies Nog te investeren subsidies Nog te werven subsidies

0

Om de benodigde financiering aan te trekken willen we nauwer met de Nederlandse overheid en Nuon samenwerken, onze lobbyactiviteiten en relaties met de nationale regeringen versterken, nieuwe partnerschappen vormen en voortbouwen op ons bestaande netwerk inzake internationale ontwikkeling. Algemeen nut beogende instellingen (ANBI) In 2007 kregen we voor de eerste keer de ANBI status. Deze status kregen we herbevestigd in 2009. Een door de Belastingdienst als zodanig aangemerkte ANBI hoeft geen successierecht of schenkingsrecht te betalen over ontvangen erfenissen en schenkingen in het kader van het algemeen belang. Bovendien kan een donateur, afhankelijk van de vorm waarin de giften zijn gedaan, de gift van de inkomsten- of vennootschapsbelasting aftrekken.

15.2 Terugblik Particuliere donaties 13 %

86 %

Subsidies (€ 187.957) Zakelijke donaties (€ 1.335.820) Particuliere donaties (€ 21.727)

1%

2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010

In 2010 is € 28.888 gedoneerd door particuliere donateurs. Hiervan werd € 7.203 gedoneerd door 71 particuliere donateurs die met € 120 bijdroegen aan de investeringskosten van SHS. Alle donaties die tot en met 2009 zijn ontvangen, zijn besteed aan de nieuwe SHS in Burkina Faso. De in 2010 ontvangen donaties worden volgend jaar in Oeganda gebruikt. In 2009 konden medewerkers van Nuon kiezen voor een donatie aan FRES in plaats van het krijgen van een kerstpakket. Hier kozen 433 medewerkers voor die samen € 10.825 doneerden. We ontvingen het bedrag in 2010. In 2010 is deze actie weer gedaan en is door 242 medewerkers € 7.260 gedoneerd. Dit bedrag ontvangen we in 2011. Er is dit jaar wederom een particuliere donatie van € 3.600 ontvangen als tegemoetkoming in de huisvestingskosten. In 2010 is het via particuliere donateurs binnengekomen bedrag niet uitgegeven, dit zal in 2011 gedaan worden. Vorig jaar was het gedoneerde bedrag aanzienlijk hoger, doordat Nuon een een direct mailing uitstuurde naar 40.000 voormalige klanten waarmee nieuwe groene stroomklanten werden geworven. Door groene stroomklant te worden, doneerden klanten via Nuon € 20 aan FRES. In 2010 is hier geen vervolg aan gegeven. We maken geen kosten voor fondswerving onder donateurs. Uit financiële overwegingen besloten we het CBF Keur niet aan te vragen. De kosten wegen niet op tegen het voordeel voor FRES. Via een accountantsverklaring garanderen we onze particuliere donateurs dat we 100% van het door hen gedoneerde geld besteden aan onze doelstelling. 45


Zakelijke donaties In 2010 doneerde Nuon € 75.000 voor het dekken van onze bureaukosten en € 236.817 ten behoeve van investeringen in FRES-bedrijven. Nuon betaalt ook het salaris van de Director Business Development ad € 96.783. We hebben € 500 ontvangen aan sponsorgelden voor het verzorgen van een presentatie op de Intersolar Conference Europe in München. 10000000

6000000

4000000

2000000

15.3 Toekomst

2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010

Subsidies ten behoeve van FRES bedrijven 2500000

2000000

Ieder jaar maken we een begroting met daarin de fondsen die we binnen krijgen en de verwachte bestedingen. Per subsidie wordt bepaald waar welk bedrag naartoe gaat. We volgen een urenregistratie waarbij de uren van medewerkers geboekt worden op specifieke projecten waardoor ook die kosten gemonitord worden.

1000000

500000

46

We beheren en versterken de relaties die we op hebben gebouwd en verwachten een aantal nieuwe subsidies. Na gesprekken met de Wereldbank in Washington in 2010, heeft de Wereldbank bevestigd de komende jaren fondsen vrij te maken voor de activiteiten van FRES. Daarnaast lopen er gesprekken met de African Development Bank over een mogelijke subsidie van € 1 miljoen voor FRES Benin en onderzoeken we de mogelijkheden binnen de EU. Tevens zullen we € 4,8 miljoen subsidie ontvangen van de Zuid-Afrikaanse overheid voor de aansluiting van 8.000 extra SHS klanten.

1500000

0

Afgelopen jaar bleek dat DGIS ontevreden was over onze resultaten. Eenzijdig is de overeenkomst die Nuon en wij met hen hadden, bevroren. Wij hebben hier bezwaar tegen gemaakt en we hebben gereageerd op hun klachten over o.a. het achterblijven van de klantengroei. Inmiddels is afgesproken dat begin 2011 overleg zal plaatsvinden om uit de impasse te komen. In 2010 hebben we € 2,3 miljoen toegezegd gekregen van het ACP EU Energy Facility Programme voor het opstarten van een nieuw FRES-bedrijf in Guinee-Bissau. Daarnaast hebben we bijna € 2,1 miljoen toegezegd gekregen van de Wereldbank voor de bouw van de zes extra zonnecentrales in Mali en ruim € 2 miljoen voor het nieuwe FRES-bedrijf in Oeganda. In 2011 hopen we alle overeenkomsten te tekenen.

8000000

0

In 2010 ontvingen we € 1.703.160 aan subsidies. We ontvingen € 1.700.000 van DGIS en daarnaast nog € 3.160 van het Van Sandickfonds voor een onderzoek naar de door de FRES-bedrijven gebruikte accu´s.

2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010


16. Fondsenwerving 16.1 Beleid en strategie Wij proberen met ons werk niet alleen mensen in de gebieden waar we FRES-bedrijven oprichten te bereiken, maar ook iedereen die ons werk mogelijk maakt: vrijwilligers, subsidieverleners, donateurs, partners, etc. Zij hebben recht om te weten welk effect het ter beschikking stellen van hun tijd of geld heeft. Om dit te bereiken is in 2007 een communicatieplan opgesteld, waarin de strategie en doelstellingen vertaald zijn naar de benodigde communicatieactiviteiten voor 2010. In de afgelopen jaren was er geen specifiek mediabeleid en werden niet veel persberichten uitgegeven en geplaatst. Om een groter publiek te bereiken, hebben we een mediaplan opgesteld waarin een strategie is bepaald voor 2011: wat zijn de mediamomenten, hoe verspreiden we nieuws en aan wie. 16.2 Terugblik Communicatie met stakeholders We onderscheiden verschillende stakeholders waar we op diverse manieren mee communiceren. Bestuursleden, partners, en medewerkers ontvingen iedere maand het FRES Flash Report, onze digitale nieuwsbrief, om op de hoogte te blijven van de laatste ontwikkelingen. Op 1 september vond een stakeholdersbijeenkomst plaats voor bestuurs en RvT leden, personeelsleden, partners, studenten en vrijwilligers. De ontwikkelingen van de FRES-bedrijven stonden centraal. Alle partijen hadden uitgebreid de tijd om informatie uit te wisselen en bij te praten. Om de ingestelde Raad van Toezicht te informeren over de voortgang van ons werk krijgen ze een halfjaarlijkse managementrapportage. Hierin gaven we een update van de voortgang t.a.v. de door ons geformuleerde doelstellingen voor 2010. De lokale managementteams, de leden van de Raden van Commissarissen en Business Developers hebben regelmatig contact met de lokale overheden, partners en ministeries van de landen waar we (willen gaan) werken. Tevens worden veel werkbezoeken gedaan om deze stakeholders zo goed mogelijk op de hoogte te houden van onze werkzaamheden en om de relaties goed te houden. Wanneer iemand donateur wordt van FRES, ontvangt hij/zij een bevestiging van inschrijving en meer informatie over de resultaten van het afgelopen jaar en over de doelstellingen van het nieuwe jaar.

Om onze donateurs in de toekomst beter op de hoogte te houden van onze activiteiten, gaan we in 2011 een e-nieuwsbrief uitbrengen. Daarnaast zullen we in 2011 ons donateursbeleid herzien om de communicatie met donateurs te bevorderen. Klachtenafhandeling Wanneer FRES klachten ontvangt, worden deze binnen een (werk)dag na ontvangst behandeld. FRES belt de donateur vervolgens op om na te gaan of de oplossing naar wens is. In 2010 zijn er geen klachten binnen gekomen. FRES in de media We gebruiken de communicatiekanalen van partners zo goed mogelijk. Dit heeft in 2010 geleid tot drie publicaties gericht op alle klanten van Nuon, een publicatie in de Millenniumbrochure van de VNG en een profiel in het boek ‘Binnenste Buiten’ uitgegeven door Partos. Tevens zijn er meerdere presentaties gehouden bij verschillende bijeenkomsten, zoals bij MinBuZa en de UNCTAD (United Nations Conference on Trade and Aid Development) om meer draagvlak te creĂŤren voor onze activiteiten. 47


In december bracht de Wereldbank een korte reportage uit over haar activiteiten op het gebied van duurzame energie in Afrika. Hiervoor hebben ze ook materiaal verzameld bij Yeelen Kura in Mali. De reportage laat zien hoe de zonnecentrale het leven van lasser Sina Begayago verbetert. De publicaties hadden een grotere naamsbekendheid tot gevolg. Daarnaast zijn de banden met de organisaties die deze bladen uitgeven en conferenties organiseren versterkt. Jaarverslag We publiceren het jaarverslag in drie talen, namelijk Nederlands, Engels en Frans en verspreiden dit onder onze (potentiële) partners, FRES-bedrijven, betaalde en onbetaalde medewerkers in Nederland en donateurs.

16.3 Toekomst 2011 staat in het teken van draagvlakversterking bij (potentiële) vrijwilligers, werknemers, stakeholders, partners en ook bij het algemene publiek. Om dit te bereiken, zullen we het in 2010 geschreven mediaplan uitvoeren. Begin 2011 gaat onze nieuwe website online en dit moet zijn vruchten gaan werpen. We gaan online meer rapporteren over de voortgang van onze projecten en de prestaties van onze FRES-bedrijven om partners, vrijwilligers en geïnteresseerden beter op de hoogte te houden. We zetten niet alleen de social media actiever in, maar we gaan ook een e-nieuwsbrief ontwikkelen en uitbrengen.

Met het jaarverslag 2009 dongen we voor de tweede keer mee naar de Transparant Prijs, een initiatief van PwC. Hierbij staat, zoals de naam al aangeeft, transparantie van de activiteiten en uitgaven centraal. We scoorden met ons jaarverslag niet alleen hoger dan vorig jaar (6,6 tegenover 6,1), maar ook hoger dan gemiddeld (6,6 tegenover 6,1 als gemiddelde). In 2009 rapporteerden we voor het eerst op GRI niveau C. Dit jaar doen we dat weer. Om ons jaarverslag zo beknopt mogelijk te houden, wordt het jaarverslag met GRI tabel alleen online gepubliceerd. Tevens richtten we ons weer op de Transparant Prijs.

48

Tevens leggen we begin 2011 de laatste hand aan een aantal factsheets over onze diensten en de FRESbedrijven. Deze gaan we gebruiken als informatiefolder voor (potentiële) partners.


17. Vooruitblik 2011 17.1 Doelstellingen FRES zal naar schatting € 6,5 miljoen investeren in 2011 om in totaal ongeveer 19.600 nieuwe klanten te voorzien van zonnestroom. FRES heeft voor 2011 de volgende doelstellingen: 1. Uitbreiding van de FRES-bedrijven in Zuid-Afrika, Mali en Burkina Faso.

• NuRa, Zuid-Afrika: We installeren de eerste SHS

van de eerste 4.000 nieuwe SHS en we bestellen de volgende 4.000 nieuwe SHS. Door het hoge percentage non-payment dat voornamelijk te maken heeft met het hoge percentage HIV geïnfecteerden, is de verwachting dat we een aantal SHS weghalen bij bestaande klanten. De netto klantengroei zal 3.000 bedragen.

• Yeelen Kura, Mali: Twee nieuwe zonnecentral-

es worden gebouwd en in gebruik genomen. Samen hebben ze de potentie om 900 klanten te bedienen, waarvan we 650 klanten in 2011 zullen aansluiten. Daarnaast zal door uitbreiding van bestaande minigrids het klantenaantal met 400 uitgebreid worden. Doordat de markt voor de SHS redelijk verzadigd is, verwachten we daar slechts een groei van 50 klanten. In totaal sluiten we 1.100 huishoudens en kleine bedrijven aan in 2011.

• Yeelen Ba, Burkina Faso: in 2011 sluiten we 500

8. Werven van minimaal € 15.000 onder particuliere donateurs. De doelstellingen en strategieën staan verder uitgewerkt in ons jaarplan.

nieuwe klanten aan.

2. De activiteiten van FRES Uganda worden vervolgd en de eerste 500 klanten zullen aangesloten worden. 3. De financiële prestaties van de bestaande FRESbedrijven worden verbeterd. Niet alleen door de klantengroei, maar ook door het verbeteren van de operationele performance, zoals het reduceren van non-payment. 4. Opstarten van een nieuw FRES-bedrijf in Benin en/ of Guinee-Bissau. 5. Aantrekken van extra professionele expertise. 6. Aantrekken € 5 miljoen subsidie. 7. Aangaan van samenwerkingsverbanden met twee bedrijven voor corporate sponsoring. 49


17.2 Toelichting op baten

Begroting 2011

Baten Baten uit eigen fondsen

• •

Nuon service kosten

• •

Particulier en zakelijke donaties

Rente uit eigen vermogen

Sponsoring door bedrijven en particulieren in natura Opname/ (toevoeging) eigen reservering

Project subsidies

1.601.000 75.000 0 15.000 1.211.000 300.000 4.747.888

Projectfinanciering DGIS (o.a. Benin, Mali en Oeganda)

2.307.500

Projectfinanciering Wereldbank (Mali)

1.090.000

Projectfinanciering Burkina Faso (EU)

484.000

Projectfinanciering Stichting Doen (Oeganda)

266.000

• •

Nuon PPP

400.388

Projectfinanciering GuineeBissau (EU)

200.000

Totaal Baten

50

6.348.888

Een deel van de ontvangsten loopt via de balans. Ze worden pas als bate verantwoord indien er concrete uitgaven zijn, die ten laste van deze ontvangsten kunnen worden verantwoord. Projectsubsidies

• Projectfinanciering DGIS: Er zal in het tweede

kwartaal en het vierde kwartaal van 2011 een totaal bedrag van € 2.307.000 aangevraagd worden bij DGIS voor uitgaven in 2011 binnen het PPP voor Mali en Benin.

• Projectfinanciering Wereldbank: Naar verwachting ontvangt FRES een deel van de subsidie in de tweede helft van 2011 van de ingediende aanvraag (totaal: € 2.096.252) in 2010 voor Mali.

• Projectfinanciering Burkina Faso: Een aanvraag voor

een voorschot van € 184.000 zal ingediend worden bij de EU. Nuon/FRES heeft nog een voorschot beschikbaar van € 300.000. Naar verwachting wordt dit bedrag overgemaakt in december 2011.

• Nuon PPP: Dit betreft bijdragen van Nuon op basis van commitments gemaakt in het verleden.

• Projectfinanciering (EU/ADB): Er zal financiering aangevraagd worden bij de African Development Bank en UNIDO.


Uitbreiding bedrijven:

Begroting 2011

Lasten

• Yeelen Kura: Eind 2010 is een contract getekend

FRES Service kosten

550.000

Actieve projecten

750.000

750.000

EU Burkina Faso

Bedrijven

451.388

• • • •

Yeelen Kura, Mali

200.000

NuRa, Zuid-Afrika

251.388

Yeelen Ba, Burkina Faso

0

FRES Uganda, Oeganda

0

Uitbreiding bedrijven

3.987.500

• • • •

Yeelen Kura, Mali

2.887.500

Nura, Zuid-Afrika

600.000

Yeelen Ba, Burkina Faso

0

FRES Uganda, Oeganda

500.000

Nieuwe initiatieven

• • • •

Oeganda

610.000 0

voor de bouw van twee zonnecentrales die in 2011 gerealiseerd zullen worden. Aan het eind van de tweede helft van het jaar zullen contracten worden getekend voor nog eens vijf zonnecentrales.

• NuRa: Er staat een restinvestering gepland voor

een eerste tranche van 4.000 systemen voor huishoudens en kleine bedrijven; de Zuid-Afrikaanse overheid draagt bij aan deze uitbreiding (80%). FRES zal in 2011 een bedrag van € 1.600.000 als lening aan NuRa verstrekken om de systemen te kunnen voorfinancieren. Tevens zal een tweede additionele investering nodig zijn van € 2.600.000 (verspreid over twee jaar) om op termijn 4.000 extra klanten te voorzien van elektriciteit. In 2011 draagt FRES 20% hiervan bij ( € 600.000) en zal een lening van € 700.000 aan NuRa verstrekken voor een deel voorfinanciering van de systemen. NuRa betaalt het bedrag in termijnen aan FRES terug zodra de systemen geïnstalleerd zijn en de ZuidAfrikaanse overheid de betalingen van de subsidie heeft voldaan.

Nieuwe initiatieven:

• Guinee-Bissau: Wanneer FRES in de komende

Guinee-Bissau

200.000

Benin

400.000

maanden een contract ondertekend heeft mbt de EU-subsidieaanvraag voor Guinee-Bissau zal er in de loop van 2011 een bedrijf opgericht worden.

10.000

• Benin: Wanneer een concessiegebied en vrijstelling

Nieuwe initiatieven over landen (Mozambique, Kameroen, Somaliland)

Totaal Lasten

6.348.888

17.3 Toelichting op lasten Actieve projecten: EU Burkina Faso: De belangrijkste activiteit in 2011 betreft het werven van klanten voor de 1.000 SHS die aangeschaft zijn in 2010.

van invoerrechten in Benin verkregen zijn, zal het bedrijf operationeel worden en een eerste aankoop plaatsvinden van 600 systemen voor aansluiting van klanten.

• Nieuwe initiatieven: Er zullen diverse marktonder-

zoeken plaatsvinden om de potentie van rurale elektrificatie in Mozambique, Kameroen en Somaliland te onderzoeken.

Bedrijven: Yeelen Kura: In 2011 zullen investeringen gedaan worden voor de aankoop van pre-payment meters. NuRa: In 2011 zullen investeringen gedaan worden voor vervanging en vernieuwing van SHS.

51


Deel 4: Jaarrekening

52


18. Geconsolideerde jaarrekening Geconsolideerde balans per 31 december 2010 (na resultaatbestemming)

31.12.2010

31.12.2009

Activa 1. Vaste Activa 1.1 Materiële vaste activa

1.435.237

1.276.858

1.2 Financiële vaste activa

0

0 1.435.237

1.276.858

2. Vlottende activa 2.2 Vorderingen en overlopende activa

218.506

1.120.017

2.3 Effecten

9.636.701

6.911.202

2.3 Liquide middelen

1.744.216

4.954.143

Totaal

11.599.423

12.985.362

13.034.660

14.262.220

250.000

0

Passiva 3. Reserves en Fondsen 3.1 Reserves

• •

Continuïteitsreserve FRES Nederland Bestemmingsreserve voor toekomstige projecten

4.139.882

3.277.128

Bestemmingsreserve financiering activa

4.296

7.416

3.2 Fondsen

• •

Bestemmingsfonds Donatie Nuon Bestemmingsfonds Hivos/Oeganda

4. Kortlopende schulden en overlopende passiva Totaal

7.380.376

9.000.000

200.000

200.000 7.580.376

9.200.000

11.974.554

12.484.544

1.060.106

1.777.676

13.034.660

14.262.220

53


Geconsolideerde staat van baten en lasten over 2010 werkelijk

Begroot*

werkelijk

2010

2010

2009

437.988

459.000

1.179.594

28.888

30.000

40.937

409.100

429.000

1.138.657

Subsidies

1.703.160

700.000

1.330.961

• •

1.700.000

700.000

1.200.000

3.160

0

130.961

Opbrengsten uit beleggingen

911.472

300.000

501.256

Overige baten

544.077

5.1 Baten Baten uit eigen fondswerving

• •

Baten uit eigen fondsenwerving particulieren Baten uit eigen fondsenwerving bedrijven

Subsidies van overheden Overige subsidies

Baten Yeelen Kura uit reguliere bedrijfsactiviteiten

476.936

544.077

0

476.936

3.596.697

1.459.000

3.488.747

687.800

0

616.616

679.818

0

616.616

7.982

0

0

0

0

0

2.770.788

4.443.000

1.425.162

711.200

810.000

313.576

0

0

15.352

1.135.360

2.206.500

514.426

Yeelen Ba, Burkina Faso EU/Nuon Project

574.325

800.000

219.893

Yeelen Ba, Burkina Faso FRES Project

129.303

106.500

333.025

FRES Uganda, Oeganda

220.600

520.000

28.890

Bestedingen voor Nieuwe initiatieven

19.423

98.500

39.687

• • •

1.650

40.000

32.467

16.375

50.000

7.220

1.398

8.500

0

Som der baten

5.2 Lasten Besteed aan doelstellingen Lasten voor normale bedrijfsvoering Bestaande Bedrijven

• • •

Yeelen Kura NuRa Yeelen Ba

Bestedingen voor Uitbreiding Bedrijven

• • • • • •

54

Yeelen Kura, Mali – Project zonnecentrales Yeelen Kura, Mali – PSOM Project Nura, Zuid Afrika

Guinee-Bissau Benin Nieuwe initiatieven overige landen


(vervolg van vorige pagina) FRES Service Kosten - besteed aan doelstellingen

• • •

413.111

385.375

260.035

Directe Ondersteuning Bestaande Bedrijven

93.728

87.434

58.998

Directe Ondersteuning Uitbreiding Bedrijven

75.415

70.353

47.471

243.968

227.588

153.566

3.891.122

4.926.876

2.341.500

FRES Service Kosten - Beheer & Administratie

216.565

115.498

99.518

• •

124.036

107.393

88.540

92.529

8.105

10.978

Som der lasten

4.107.687

5.042.373

2.441.109

Resultaat

(510.990)

(3.583.373)

1.047.729

Directe Ondersteuning Nieuwe Initiatieven

Totaal besteed aan doelstellingen

Directe kosten Indirecte kosten en kosten uit beleggingen

Het resultaat over 2010 wordt als volgt bestemd: Resultaatbestemming

(Onttrekking)/Toevoeging aan continuïteitsreserve FRES Nederland

250.000

0

0

(Onttrekking)/Toevoeging aan bestemmingsreserve voor toekomstige projecten

861.754

(3.583.373)

1.173.029

(Onttrekking)/Toevoeging bestemmingsreserve financiering activa

(3.120)

0

(300)

(Onttrekking)/Toevoeging bestemmingsreserve NuRa

0

0

(250.000)

(Onttrekking)/Toevoeging bestemmingsfonds Donatie Nuon

(1.619.624)

0

125.000

(510.990)

0

1.047.729

* De onder de begroting opgenomen bedragen betreffen de herziene begroting. Deze wijkt af van de initiele vastgestelde begroting. Op 20 september 2010 is deze herziene begroting voorgelegd en akkoord bevonden door het bestuur van FRES.

55


Geconsolideerd kasstroomoverzicht over 2010 2010 â‚Ź

2009 â‚Ź

Ontvangsten van particulieren, bedrijven, instellingen en overheid

1.125.431

2.898.285

Betalingen aan leveranciers, werknemers en projecten

(4.051.374)

(2.060.055)

Kasstroom uit activiteiten Ontvangen interest & gerealiseerd resultaat beleggingen Kasstroom uit operationele activiteiten Investeringen in materiĂŤle vaste activa Verwervingen groepsmaatschappijen

(2.925.943)

838.230

63.334

266.397

(2.862.609)

1.104.627

(347.318)

(3.492)

0

0

Kasstroom uit investeringsactiviteiten

(347.318)

(3.492) 1.101.135

Verstrekte lening

0

0

Mutatie rekening-courantschuld kredietinstellingen

0

0

Kasstroom uit financieringsactiviteiten Netto kasstroom Koers- en omrekeningsverschillen op geldmiddelen Mutatie geldmiddelen

Saldo geldmiddelen 1 januari Mutaties geldmiddelen Saldo geldmiddelen 31 december

0 (3.209.927)

1.101.135

0

232.772

(3.209.927)

1.333.907

4.954.143

3.620.236

(3.209.927)

1.333.907

1.744.216

4.954.143

Toelichting op geconsolideerde jaarrekening Vergelijking realisatie 2010-versus begroting 2010

Realisatie versus begroot 2010 baten

Voor een gedetailleerde analyse van de verschillen tussen de realisatie en de begroting over 2010 wordt kortheidshalve verwezen naar hetgeen hieromtrent in het jaarverslag is opgemerkt.

Baten uit verkregen subsidies

Hieronder is een summiere analyse opgenomen ten einde de (relatief ) grotere afwijking toe te lichten.

56

De baten uit verkregen subsidies vallen hoger door de aanwending van de in 2009 ontvangen subsidie van DGIS. Deze is in 2010 onder andere aangewend voor de uitbreiding van 4.000 solar home systems in ZuidAfrika.


Tevens is er een aanvraag ingediend in 2010 bij de EU voor een voorschot van € 354.000 voor Yeelen Ba in Burkina Faso. FRES heeft uiteindelijk een bedrag van 189.000 ontvangen in februari 2011. Dit bedrag valt lager uit omdat FRES in vorige jaren meer voorschot had ontvangen dan er in totaal aan het EU-project uitgegeven is. Realisatie versus begroot 2010 besteed aan doelstellingen

• Yeelen Kura, Mali: De lasten voor Yeelen Kura val-

len iets lager uit dan oorspronkelijk begroot, omdat de aankoop van vijf zonnecentrales in 2010 niet kon plaatsvinden aangezien de subsidieovereenkomst tussen de Wereldbank en AMADER, het rurale elektrificatieagentschap in Mali, nog niet is ondertekend. Om het proces alvast te starten heeft FRES uiteindelijk besloten om zelf de financiering van de aankoop van de eerste twee zonnecentrales te doen en heeft hiertoe een eerste aanbetaling gedaan.

• NuRa, Zuid-Afrika: Er is een investering gedaan

voor een eerste tranche van 4.000 systemen voor huishoudens en kleine bedrijven in Zuid-Afrika. De Zuid-Afrikaanse overheid draagt voor 80% bij aan deze uitbreiding en FRES draagt 20% bij. FRES heeft een bedrag ad € 600.000 geïnvesteerd in 2010 vanuit de DGIS bijdrage en een leenfaciliteit aan NuRa verstrekt van € 1.000.000 om de systemen te kunnen voorfinancieren; hiervan is tot nu toe € 400.000 opgenomen door NuRa.

• Yeelen Ba, Burkina Faso: De lasten voor Yeelen Ba vallen iets lager uit omdat de deelbetaling van € 179.000 voor de aankoop van 1.000 systemen pas in januari 2011 heeft plaatsgevonden in plaats van eind 2010.

• FRES Uganda, Oeganda: De lasten voor FRES Ugan-

da vallen lager uit dan begroot door een vertraging in besluitvorming voor de start van het bedrijf. De onderhandelingen met de overheid betreffende het verkrijgen van een vergunning voor een concessiegebied duren langer dan voorzien.

Algemeen Activiteiten FRES is opgericht in 2004 en is statutair gevestigd te Amsterdam. De activiteiten van FRES en haar groepsmaatschappijen bestaan uit het realiseren van duurzame rurale elektrificatie in ontwikkelingslanden, met name door het plaatsen en beheren van autonome

zonne-energiesystemen. Daarnaast heeft FRES ten doel het mede participeren in deelnemingen en samenwerkingen die activiteiten uitoefenen die bevordelijk zijn voor het doel van de stichting. Groepsverhoudingen Er zijn drie vennootschappen: Yeelen Kura S.A., Société de Services Decentralisés FRES (SSD-FRES) en FRES Uganda Limited. FRES is van alle vennootschappen, direct of indirect, 100% eigenaar. Consolidatiekring In de consolidatie worden de financiële gegevens van FRES opgenomen, evenals de financiële gegevens van de groepsmaatschappijen en andere rechtspersonen waarop zij een overheersende zeggenschap kan uitoefenen of waarover zij de centrale leiding heeft. Groepsmaatschappijen zijn rechtspersonen waarin FRES beslissende zeggenschap, direct of indirect, kan uitoefenen doordat zij beschikt over de meerderheid van de stemrechten of op enig andere wijze de financiële en operationele activiteiten kan beheersen. Hierbij wordt tevens rekening gehouden met eventuele stemrechten die direct kunnen worden uitgeoefend op balansdatum. In dit verband zijn onderstaande vennootschappen in de consolidatie van FRES betrokken: Naam

Yeelen Kura S.A. Société de Services Decentralisés (SSD) FRES FRES Uganda Limited SSD-FRES Benin

Statutaire Aandeel in zetel het geplaatste kapitaal Mali 100% Mali 100% (waarvan 20% via Yeelen Kura) Oeganda 100% Benin 100%

De deelneming in Yeelen Kura S.A. is eind 2008 verkregen van EDF en Nuon. FRES heeft deze rechtspersoon voor een bedrag van € 2 overgenomen van genoemde partijen. Met deze overname is ook 20% van de aandelen van SSD verkregen waardoor het aandelenbezit in deze dochteronderneming nu 100% is geworden. Het bestuur van Yeelen Kura bestaat per 31 december 2010 uit de heer R. Costerman en een openstaande vacature. Annemarie Goedmakers en Roland van der Pouw zijn gedurende 2010 afgetreden als bestuurslid. De directie wordt gevoerd door Amadou Diallo. SSDFRES heeft geen apart bestuur. SSD-FRES bevat de zonnecentrale. 57


FRES Uganda Ltd is in 2010 opgericht als 100% dochter van FRES. De heer Peter de Wit is inmiddels aangesteld als general manager. Begin 2011 zullen twee commissarissen aangesteld worden.

• Aanvullende vereisten omtrent de verplichte toe-

SSD-FRES Benin is ook in 2010 opgericht als 100% dochter van FRES. Het bedrijf is dit jaar formeel opgericht om aanspraak te kunnen maken op een concessiegebied en vrijstelling van belastingheffingen. De verwachting is dat in 2011 een Project Manager aangenomen zal worden om de start van de operatie te coördineren.

Verbonden partijen FRES is in 2004 opgericht door N.V. Nuon als een onafhankelijke stichting met een eigen bestuur en Raad van Toezicht. Sinds juli 2009 hebben FRES en Nuon een sponsorovereenkomst die inhoudt dat Nuon optreedt en beschouwd wordt als hoofdsponsor van FRES. In deze overeenkomst is ook opgenomen dat Nuon zitting zal nemen in de Raad van Toezicht. Algemene grondslagen voor de opstelling van de geconsolideerde jaarrekening Algemene grondslagen De jaarrekening is opgesteld op basis van Richtlijn 650 voor fondsenwervende instellingen, zoals opgesteld door de Raad voor Jaarverslaggeving. Het doel van deze richtlijn is inzicht te geven in de kosten van de organisatie en besteding van de gelden in relatie tot het doel waarvoor de middelen zijn bijeengebracht. De jaarrekening is opgesteld in euro’s.

lichting van het percentage bestedingen aan de doelstellingen ten opzichte van de som der lasten (bestedingspercentage lasten naast het bestedingspercentage baten); Verduidelijking van de omvang van het dienstverband in uren van individuele en gewezen bestuurders middels een toelichting. Dit naast de reeds bestaande toelichtingsvereisten omtrent de bezoldiging, aan hen verstrekte leningen etcetera.

Omrekening van vreemde valuta Vorderingen, schulden en verplichtingen in vreemde valuta’s worden omgerekend tegen de koers per balansdatum. Transacties in vreemde valuta gedurende de verslagperiode worden in de jaarrekening verwerkt tegen de koers die geldt op de datum van de transactie. De uit de omrekening per balansdatum voortvloeiende koersverschillen worden opgenomen in de staat van baten en lasten. De buitenlandse groepsmaatschappijen en niet-geconsolideerde deelnemingen kwalificeren als bedrijfsuitoefening in het buitenland met een andere functionele valuta dan die van de stichting. Voor de omrekening van de jaarrekening van deze bedrijfsuitoefening in het buitenland wordt de koers op balansdatum gehanteerd voor de balansposten en de wisselkoersen op de transactiedata voor de posten van de staat van baten en lasten. De omrekeningsverschillen die optreden, worden rechtstreeks ten gunste of ten laste van het groepsvermogen gebracht. Kasstroomoverzicht

De jaarrekening over 2010 is ingericht in overeenstemming met de vernieuwde richtlijn 650, deze vernieuwde richtlijn is in beginsel van toepassing op boekjaren die aanvangen op 1 januari 2011. FRES heeft er voor gekozen om ook de jaarrekening 2010 op basis van deze vernieuwde richtlijn op te stellen. Dit is in overeenstemming met de aanbeveling van de Raad voor Jaarverslaggeving.

Het kasstroomoverzicht wordt opgesteld volgens de directe methode. De geldmiddelen in het kasstroomoverzicht bestaan uit liquide middelen. Kasstromen in vreemde valuta’s worden omgerekend tegen een geschatte gemiddelde koers. Koersverschillen inzake geldmiddelen worden afzonderlijk in het kasstroomoverzicht getoond.

De belangrijkste wijzigingen ten opzichte van de “oude” Richtlijn 650 zijn:

De verkrijgingsprijs van verworven groepsmaatschappijen wordt opgenomen onder de kasstroom uit investeringsactiviteiten, voor zover betaling in geldmiddelen heeft plaatsgevonden.

• Verduidelijking van subsidies die niet rechtstreeks

58

van overheden worden verkregen, maar via een organisatie die deze subsidie onder dezelfde voorwaarden toewijst of verdeelt; Verduidelijking van de presentatie van de rentebaten;


Grondslagen voor de waardering van activa en passiva Materiële vaste activa De materiële vaste activa worden gewaardeerd op verkrijgingsprijs, verminderd met de cumulatieve afschrijvingen en indien van toepassing met bijzondere waardeverminderingen. De afschrijvingen worden gebaseerd op de geschatte economische levensduur en worden berekend op basis van een vast percentage van de verkrijgingsprijs, rekening houdend met een eventuele residuwaarde. Er wordt afgeschreven vanaf het moment van ingebruikneming. Financiële vaste activa

Overige activa en/of passiva

De vorderingen op leningen aan deelnemingen en de overige vorderingen worden bij eerste verwerking opgenomen tegen de reële waarde en vervolgens gewaardeerd tegen de geamortiseerde kostprijs, die gelijk is aan de nominale waarde, onder aftrek van noodzakelijk geachte voorzieningen.

De overige activa en passiva zijn gewaardeerd tegen geamortiseerde kostprijs, gewoonlijk gelijk aan de nominale waarde.

Vorderingen en overlopende activa De vorderingen worden bij eerste verwerking opgenomen tegen de reële waarde en vervolgens gewaardeerd tegen de geamortiseerde kostprijs, die gelijk is aan de nominale waarde, onder aftrek van de noodzakelijk geachte voorzieningen voor het risico van oninbaarheid. Deze voorzieningen worden bepaald op basis van individuele beoordeling van de vorderingen. Effecten

Grondslagen voor de bepaling van het resultaat Baten Het saldo van de staat van baten en lasten wordt bepaald door de baten uit eigen fondsenwerving en de overige baten te verminderen met de bestedingen aan de doelstellingen. Giften worden verantwoord in het jaar waarin deze worden ontvangen. Baten uit nalatenschappen worden verantwoord in het jaar waarin de omvang betrouwbaar is vastgesteld. Lasten

Aandelen en obligaties worden bij eerste verwerking opgenomen tegen reële waarde. Waardeveranderingen worden direct in de staat van baten en lasten verwerkt.

Kosten betrekking hebbende op de normale bedrijfsuitoefening waarvoor een bijdrage in natura wordt ontvangen worden bruto verantwoord indien en voor zover deze kosten te kwantificeren zijn.

Liquide middelen

Belastingen

De liquide middelen zijn gewaardeerd tegen nominale waarde en staan, tenzij anders vermeld, ter vrije beschikking van de stichting.

De stichting is niet belastingplichtig voor de vennootschapsbelasting noch voor de omzetbelasting. De stichting heeft de ANBI-status in 2008 verkregen.

Reserves en fondsen De reserves zijn bestemd voor besteding aan projecten en in beperkte mate voor apparaatskosten. De reserve financiering activa komt overeen met de in materiële vaste activa vastgelegde middelen. Voor een nadere toelichting van de achtergrond van de aangehouden reserves en fondsen wordt verwezen naar de toelichting op het eigen vermogen. 59


Toelichting op de onderscheiden posten van de geconsolideerde balans 1.1 Materiele vaste activa De stichting is niet belastingplichtig voor de vennootschapsbelasting noch voor de omzetbelasting. De stichting heeft de ANBI-status in 2008 verkregen. Terreinen en InKantoor-inComputers en stallaties Yeelen ventaris software Kura en SSD 1.269.442 932 6.484

Boekwaarde 1 januari

totaal

1.276.858

Mutaties: Investeringen

346.323

0

995

347.318

Afschrijvingen

(184.824)

(533)

(3.582)

(188.939)

Totaal mutaties

161.499

(533)

(2.587)

158.379

Aanschafwaarde

1.908.085

2.667

15.489

1.926.241

Afschrijvingen

(477.144)

(2.268)

(11.592)

(491.004)

1.430.941

399

3.897

1.435.237

0% - 20%

20%

20%

Boekwaarde 31 december

Totaal Afschrijvingspercentage

Het saldo terreinen en installaties heeft betrekking op de activa die zijn verkregen als onderdeel van de overname van Yeelen Kura eind 2008. Het betreft onder andere de zonnecentrale in Mali. 1.2 Financiële vaste activa Een overzicht van de financiële vaste activa is onderstaand opgenomen

Lening u/g NuRa, totale faciliteit € 650.000

31.12.2010 31.12.2009 0 0

Lening u/g NuRa, totale faciliteit € 1.000.000

0

0

Boekwaarde per 31 dec.

0

0

Een verloopoverzicht van de bovenstaande financiële vaste activa is onderstaand opgenomen: Lening u/g NuRa, totale faciliteit € 650.000 Boekwaarde per 1 januari

31.12.2010 31.12.2009 0 250.000

Mutaties: Verstrekte leningen

0

250.000

Af: omzetting lening in gift

0

500.000

Boekwaarde per 31 december

0

0

60

Met NuRa in Zuid-Afrika is per 1 november 2008 een 10 jarige lening op afroep afgesloten voor een bedrag van maximaal € 650.000. Hiervan is ultimo 2009 € 500.000 door FRES geëffectueerd en in 2008 € 125.000 namens FRES via Nuon. Thans kan NuRa in Zuid-Afrika op basis van deze leningsovereenkomst nog aanspraak maken op het resterende deel van ad € 25.000. Per 31 december 2010 is besloten de openstaande lening ad € 125.000 om te zetten in een gift ter besteding aan de doelstelling van de stichting. Dit in overeenstemming met de verwerking van de openstaande lening per 31 december 2009 ad € 500.000. Lening u/g NuRa, totale faciliteit € 1.000.000 Boekwaarde per 1 januari

31.12.2010 31.12.2009 0 0

Mutaties: Verstrekte leningen

400.000

0

Af: omzetting lening in gift

400.000

0

0

0

Boekwaarde per 31 dec.


Met Nuon RAPS Utility (NuRa) is per 13 september 2010 een 20 jarige lening op afroep afgesloten voor een bedrag van maximaal € 1.000.000. Hiervan is ultimo 2010 € 400.000 door FRES geëffectueerd. Thans kan NuRa op basis van de leningovereenkomst nog aanspraak maken op het resterende deel van ad € 600.000. In beginsel is er over deze lening jaarlijks rente verschuldigd, deze wordt berekend aan de hand van de 12 maands euribor tarief. Op basis van de “Interest Waiver” heeft FRES afgezien van het in rekening brengen van rente over de bovengenoemde lening. Per 31 december 2010 is besloten de openstaande lening ad € 400.000 om te zetten in een gift ter besteding aan de doelstelling van de stichting. 2.2 Vorderingen en overlopende activa

Debiteuren Vorderingen SSD en Yeelen Kura Vooruitbetaalde kosten

Totaal

31.12.2010 > 1 jaar

Totaal

31.12.2009 > 1 jaar

51.775

51.775

51.775

0

123.117

106.928

106.928

0

4.069

0

43.786

0

Overige vorderingen

13.160

0

865.964

0

Overlopende activa

26.385

0

51.564

0

218.506

158.703

1.120.017

0

De post overige vorderingen betreft onder andere bedragen die Nuon als subsidie ten behoeve van FRES heeft ontvangen. De overlopende acitva betreft de ultimo 2010 nog te ontvangen rente over 2010. Deze is na balansdatum ontvangen.

61


De post overige vorderingen is als volgt te specificeren: 31.12.2010 31.12.2009 Nog te ontvangen Donatie Nuon projecten (commitment)

0

159.086

Nog te ontvangen subsidie EU/Nuon project Burkina Faso

0

655.314

Diverse overige vorderingen

13.160

51.564

Totaal

13.160

865.964

2.3 Effecten 31.12.2010 31.12.2009 Aandelen

3.531.303

1.617.739

Obligaties

6.105.398

5.293.463

9.636.701

6.911.202

Totaal

In 2009 heeft de stichting een beleggingsbeleid geformuleerd. De beleggingsactiviteiten worden uitgevoerd door ING en gemonitored door de Vermogensbeheer commssie. Het rendement op de effecten bedroeg in 2010 8,8%. De Vermogensbeheer commissie heeft het beleggingsbeleid geĂŤvalueerd en het bestuur geadviseerd geen wijzigingen aan te brengen. 2.4 Liquide middelen 31.12.2010 31.12.2009 ING overige rekeningen ASN rekening West Afrikaanse CFA Franc Kas Totaal

1.400.592

4.746.046

19.735

13.500

323.735

194.597

154

0

1.744.216

4.954.143

De liquide middelen staan ter vrije beschikking. De liquide middelen worden aangewend voor de bedrijfsvoering alsmede voor de doelstelling van de stichting.

62


3. Toelichting op de reserves en fondsen

3.2 Bestemmingsfondsen

3.1 Bestemmingsreserves

Bestemmingsfonds Donatie Nuon

Continuïteitsreserve FRES Nederland

Op 3 oktober 2008 is er op basis van het zogenaamde Akkoord van Schokland een overeenkomst gesloten tussen FRES en de minister voor Ontwikkelingssamenwerking en N.V. Nuon. Hiervoor is een bestemmingsreserve in het leven geroepen waarin zowel als N.V. Nuon als de minister van Ontwikkelingssamenwerking voor ieder € 10.000.000 participeert. Het is de bedoeling dat met aanvullende externe financiering een groot aantal projecten vanuit dit fonds word gefinancierd. Gelet op de subsidievoorwaarden gesteld door de minister voor Ontwikkelingssamenwerking, is het in 2009 ontvangen bedrag ad € 1.700.000 als vooruitontvangen subsidie gepresenteerd onder de kortlopende schulden.

De stichting is niet belastingplichtig voor de vennootschapsbelasting noch voor de omzetbelasting. De stichting heeft de ANBI-status in 2008 verkregen. 31.12.2010 31.12.2009 Stand per 1 januari Bij: resultaat boekjaar conform resultaatbestemming Stand per 31 december

0

0

250.000

0

250.000

0

Overeenkomstig het bestuursbesluit is ultimo 2010 een continuïteitsreserve gevormd. Dit betreft een continuïteitsreserve voor FRES Nederland, met deze reserve is het mogelijk om de kosten van FRES Nederland gedurende een half jaar op te kunnen vangen. Bestemmingsreserve voor toekomstige projecten 31.12.2010 31.12.2009 Stand per 1 januari Bij: resultaat boekjaar conform resultaatbestemming Stand per 31 december

3.277.128

2.104.099

861.754

1.173.029

4.138.882

3.277.128

Bestemmingsreserve financiering activa 31.12.2010 31.12.2009

De subsidie is gedurende 2010 voor een deel aangewend ten behoeve van diverse proejcten. Het verloop van deze reserve is als volgt: 31.12.2010

31.12.2009

9.000.000

9.000.000

Bij: (ontrekking)/ toevoeging

(1.619.624)

0

Stand per 31 december

7.380.376

9.000.000

Stand per 1 januari

De ontrekking van dit fonds gedurende 2010 heeft betrekking op de kosten die zijn gemaakt voor onder andere de solar home systems voor NuRa en de uitbreiding van het netwerk van Yeelen KuRa. Deze kosten komen direct ten laste van dit bestemmingsfonds. Bestemmingsfonds Hivos/Oeganda Het verloop van deze reserve is als volgt:

Stand per 1 januari Bij: resultaat boekjaar conform resultaatbestemming Stand per 31 december

7.416

7.716

(3.120)

(300)

4.296

7.416

31.12.2010 31.12.2009 Stand per 1 januari

Deze reserve is op grond van de Richtlijn Fondsenwervende Instellingen gevormd. Het saldo is gelijk aan de totale boekwaarde van de materiele vaste activa benodigd voor de bedrijfsvoering. Omdat deze richtlijn voor Yeelen Kura niet van toepassing is, is het saldo van vaste activa van deze rechtspersoon niet in de bestemmingsreserve betrokken.

Bij: subsidie Hivos Stand per 31 december

200.000

75.000

0

125.000

200.000

200.000

63


Kortlopende schulden en overlopende passiva 31.12.2010 31.12.2009 Crediteuren

27.365

0

0

1.700.000

Vooruitontvangen gelden Nuon

396.548

0

Overige schulden SSD en Yeelen Kura

437.803

0

Overlopende passiva

199.390

77.676

1.061.106

1.777.676

Vooruitontvangen subsidie DGIS

Stand per 31 december

Niet uit de balans blijkende rechten en verplichtingen Er is een jaarlijkse huurverplichting voor de Amstel 49 te Amsterdam van € 9.600. De huur is jaarlijks opzegbaar. Nuon heeft zich voor een bedrag van € 1.850.000 gecommitteerd aan FRES ten behoeve van projecten in Zuid-Afrika, Mali en Burkina Faso. Per 31 december 2010 is hiervan € 952.006 nog niet gebruikt door FRES. Toelichting op de onderscheiden posten van de geconsolideerde staat van baten en lasten Algemeen De donaties betreffen baten uit eigen fondsenwerving. Continuïteit van de activiteiten In 2010 heeft FRES met de subsidie vanuit het Schokland Akkoord onder andere twee extra zonnecentrales aangeschaft voor Yeelen Kura in Mali en een bijdrage gegeven voor de aanschaf van 4.000 solar home systemen voor NuRa. Daarnaast heeft FRES 2 nieuwe bedrijven opgericht: FRES Uganda Ltd en SSD-FRES in Benin en is een contract aangegaan voor de levering van 400 solar home systemen voor FRES Uganda Ltd of voor een ander nieuw FRES-bedrijf.

64

Baten Baten uit eigen fondsenwerving particulieren

31.12.2010 31.12.2009 Donatie bijdrage kerstpakket medewerkers Nuon

18.085

0

Donatie bijdrage huisvesting

3.600

3.600

Bijdrage Nuon uit groenstroom

0

29.980

7.203

7.357

28.888

40.937

Particulieren donaties Totaal

Baten uit eigen fondsenwerving bedrijven De donaties van bedrijven zijn als volgt uit te splitsen: 31.12.2010 31.12.2009 Kostenvergoeding Nuon voor inzet Director Business Development

96.783

77.900

Donatie Nuon bureaukosten

75.000

75.000

Sponsoring

500

0

Donatie Nuon projecten

62.145

159.086

Bijdrage EU/Nuon project Burkina Faso

174.672

826.671

409.100

1.138.657

Totaal


Subsidies van overheden

Beleggingsopbrengsten 31.12.2010 31.12.2009

Subsidie DGIS

1.700.000

1.200.000

Totaal

1.700.000

1.200.000

Overige subsidies

31.12.2010

31.12.2009

Subsidie Hivos/ Oeganda

0

125.000

Subsidie ICCO voor project Ghana

0

5.961

Subsidie Sandickfonds

3.160

0

3.160

130.961

31.12.2010

31.12.2009

Rente bank

29.395

179.067

Dividenden

60.324

6.790

(On)gerealiseerd koers-resultaat aandelen

366.201

173.056

(On)gerealiseerd koers-resultaat obligaties

455.552

142.343

911.472

501.256

Totaal Opbrengsten uit beleggingen

• • • •

Totaal

De in 2010 aanwezige liquide middelen zijn deels aangewend in het kader van beleggingen. De hieruit voortvloeiende opbrengsten zijn verantwoord onder de financiële baten en lasten. In het bovenstaande bedrag aan opbrengsten uit beleggingen ad € 911.472 is een bedrag van € 368.568 opgenomen als ongerealiseerde winst op de beleggingen. Tevens zijn liquide middelen aangehouden op de bij de bankinstelling aanwezige rekening courant en depositorekening. De hieruit voortvloeiende renteopbrengsten zijn verantwoord onder de opbrengsten uit beleggingen. Baten Yeelen Kura Verkoop van werken en diensten Buitengewone baten Exploitatiesteun Overige opbrengsten Totaal

31.12.2010 31.12.2009

436.004

350.239

70.110

77.485

0

1.427

37.963

47.785

544.077

476.936

65


5.2 Lasten Besteed aan doelstellingen Doelstelling  

€ Subsidies en bijdragen

Yeelen Ba, Burkina Faso FRES Project

Nura, Zuid-Afrika

Yeelen Ba

NuRa

Lasten

Yeelen Ba, Burkina Faso EU/Nuon Project

Uitbreiding bedrijven Yeelen Kura, Mali project zonnecentrale

Bestaande bedrijven

Yeelen Kura

Bestemming

679.818

7.982

-

711.200

1.135.360

574.325

129.303

6.252

831

-

-

577

5.122

-

69.589

9.253

-

-

6.426

57.011

-

6.888

916

-

-

636

5.643

-

Kantoor- en bankkosten

-

-

-

-

-

-

-

Afschrijvingen en rente

-

-

-

-

-

-

-

Publiciteit en communicatie Personeelskosten Huisvestingskosten

93.728 Totaal

762.546

18.982

0

711.200

1.143.000

642.101

129.303

18,56%

0,46%

0,0%

17,31%

27,83%

15,63%

3,15%

De toerekening van de kosten aan de activiteiten, zoals gepresenteerd in de geconsolideerde staat van baten en lasten en bovenstaand overzicht vindt o.a. plaats middels het tijdschrijfsysteem. Tevens zijn liquide middelen aangehouden op de bij de bankinstelling aanwezige rekening courant en depositorekening. De hieruit voortvloeiende renteopbrengsten zijn verantwoord onder de opbrengsten uit beleggingen.

66

75.415

Vergelijking realisatie versus begroot Subsidies en bijdragen De subsidies en bijdragen bedroegen minder dan begroot vanwege vertragingen in projecten in ZuidAfrika, Burkina Faso en Oeganda.


Doelstelling 

Beheer en adm.

Totaal 2010

Begroot 2010

Totaal 2009

 

Nieuwe initiatieven overige landen

Benin

Guinee-Bissau

FRES Uganda

Nieuwe initiatieven

3.478.011

4.541.500

2.081.465

-

31.218

33.169

20.868

18.449

89.303

436.802

401.704

260.997

7.776

1.826

8.740

43.134

40.000

38.945

0

0

0

34.734

34.734

26.000

35.657

0

0

0

83.788

83.788

-

3.087

5.042.373

2.441.019

220.600

1.650

16.375

1.398

6.869

2.852

7.058

1.657

76.459

31.746

78.565

7.568

3.142

0 0

243.968 311.496

39.390

109.774

23.331

216.565

4.107.687

7,58%

0,96%

2,67%

0,57%

5,27%

100,00%

Personele kostencoördinatie en -ondersteuning Middels het invoeren van het tijdschrijfsysteem is inzichtelijk gemaakt hoe de kosten besteed zijn. In combinatie met de personele kosten zijn de uitgaven iets hoger dan begroot. Het aantal FTE’s lag in 2010 (5,0 FTE) lager dan een jaar eerder (6,2 FTE). De toename van de personeelskosten in 2010 ten opzichte van 2009 is te wijten aan het feit dat toen een systeem van interne doorberekening is gehanteerd. Dit

systeem is verlaten omwille van de verhoogde transparantie. Indien de personeelskosten 2009 op dezelfde wijze wordt benaderd zoals 2010 dan zouden deze € 378.822 bedragen. Tevens zijn liquide middelen aangehouden op de bij de bankinstelling aanwezige rekening courant en depositorekening. De hieruit voortvloeiende renteopbrengsten zijn verantwoord onder de opbrengsten uit beleggingen.

67


Saldo bestemmingsfondsen

Afschrijvingen en beheerkosten In deze kosten is een eenmalige afschrijving van € 51.564 inbegrepen betreffende niet-gerealiseerde baten in het verleden.

Donatie Nuon

Kosten beheer en administratie De kosten voor beheer en administratie bedroegen 5,3%. De kosten voor eigen fondsenwerving kwamen voort uit eigen uren € 50.223 en diensten van derden voor Fundraising en Communicatie ten bedrage van € 31.218. Het totaal bedroeg derhalve € 81.441; dit representeert ongeveer 18,6% van de baten uit eigen fondsenwerving.

Percentage bestedingen aan doelstellingen Overeenkomstig richtlijn 650 van de Raad voor Jaarverslaggeving wordt in onderstaande toelichting een aantal percentages vermeld. Bestedingspercentage lasten Het bestedingspercentage lasten bedraagt over 2010 95% (2009: 96%). Het bestedingspercentage lasten wordt als volgt berekend. Het totaal van de bestedingen aan de doelstellingen gedeeld door de som der lasten. Bestedingspercentage baten Het bestedingspercentage baten bedraagt over 2010 108% (2009: 78%). Het bestedingspercentage baten wordt als volgt berekend: Het totaal van de bestedingen aan de doelstellingen gedeeld door het totaal aan baten. Toevoeging aan fondsen Op basis van de subsidievoorwaarden worden bepaalde ontvangen subsidies toegevoegd aan een bestemmingsfonds. De verantwoording van de aanwending van deze subsidies vindt dan ook via deze bestemmingsfondsen plaats.

2010 Subsidie HIVOS voor project Oeganda

0

Totaal

0

Totaal

Aantal werknemers Gemiddeld waren gedurende 2010 5,0 betaalde FTE’s (2009: 6,2 FTE’s) werkzaam voor FRES. Bezoldiging bestuurders De bezoldiging van de bestuurders bedraagt € 0 (2009: € 0). Er zijn geen leningen, voorschotten of garanties verstrekt aan bestuurders.

5.4 Overige toelichtingen

68

Subsidie HIVOS voor project Oeganda

31.12.2010 31.12.2009 200.000 200.000 7.380.376 9.000.000 7.580.376 9.200.000

2009 125.000 125.000


Enkelvoudige balans per 31 december 2010 (na resultaatbestemming)

Actief Vaste Activa • Materiele vaste activa • Financiële vaste activa

31.12.2010

31.12.2009

4.296

7.416

0

0 4.296

7.416

Vlottende activa

• • • •

Vorderingen en overlopende activa

95.389

1.013.089

Vordering op Groepsmaatschappijen

1.439.990

1.570.967

Effecten

9.636.701

6.911.202

Liquide middelen

1.420.481

4.759.546

Totaal

Passief Reserves en Fondsen Reserves • Continuïteitsreserve FRES Nederland • Bestemmingsreserve voor toekomstige projecten • Bestemmingsreserve financiering activa Fondsen • Bestemmingsfondsen Donatie Nuon • Bestemmingsfonds Hivos/Oeganda Kortlopende schulden en overlopende passiva Totaal

12.592.561

14.254.804

12.596.857

14.262.220

250.000

0

4.138.882

3.277.128

4.296

7.416

7.380.376

9.000.000

200.000

200.000

11.973.554

12.484.544

623.303

1.777.676

12.596.857

14.262.220

69


Enkelvoudige staat van baten en lasten over 2010 2010

2009

Begroot 2010 €

437.988

459.000

352.923

Subsidies

1.703.160

700.000

2.157.632

Som der baten

2.141.148

1.159.000

2.510.555

2.802.958

4.541.500

1.464.849

597.451

500.873

356.466

3.400.409

5.042.373

1.821.315

(3.883.373)

689.240

879.247

300.000

501.256

Resultaat deelneming Yeelen Kura

(130.976)

0

(142.767)

Resultaat

(510.990) (3.583.373)

Baten Baten uit eigen fondsenwerving

Lasten Besteed aan doelstellingen Kosten eigen fondsenwerving Som der lasten Resultaat Financiële baten

1.047.729

Toelichting op de balans en staat van baten en lasten Algemene grondslagen voor de opstelling van de jaarrekening Algemene grondslagen De enkelvoudige jaarrekening is opgesteld op basis van Richtlijn 650 voor fondsenwervende instellingen. Het doel van deze richtlijn is inzicht te geven in de kosten van de organisatie en besteding van de gelden in relatie tot het doel waarvoor de middelen zijn bijeengebracht. De jaarrekening is opgesteld in euro’s. De grondslagen van waardering en van resultaatbepaling voor de enkelvoudige jaarrekening en de geconsolideerde jaarrekening zijn gelijk. 70

Voor de grondslagen van de waardering van activa en passiva en voor de bepaling van het resultaat wordt verwezen naar de op pagina 72 tot en met 73 opgenomen toelichting op de geconsolideerde balans en staat van baten en lasten. Financiële vaste activa Overige vorderingen De onder financiële vaste activa opgenomen overige vorderingen omvatten leningen en obligaties die tot de vervaldag zullen worden aangehouden. Deze vorderingen worden initieel gewaardeerd tegen reële waarde. Vervolgens worden deze leningen en obligaties gewaardeerd tegen de geamortiseerde kostprijs. Bijzondere waardeverminderingen worden in mindering gebracht op de geamortiseerde kostprijs en direct verantwoord in de staat van baten en lasten. Deelnemingen De deelnemingen in de groepsmaatschappijen worden gewaardeerd op netto vermogenswaarde per balansdatum. Indien deze waarde nihil of negatief is, wordt de deelneming op nihil gewaardeerd. De vorderingen op de deelneming worden gewaardeerd tegen de nominale waarde. Indien nodig worden aanvullende voorzieningen getroffen, die zijn opgenomen onder de voorziening deelnemingen. Toelichting op de onderscheiden posten van de balans Financiële vaste activa De deelnemingen in Yeelen Kura en SSD zijn per 31 december 2010 op nihil gewaardeerd en zijn daardoor niet afzonderlijk zichtbaar in het saldo financiële vaste activa. Vordering op groepsmaatschappijen Onder de vorderingen op groepsmaatschappijen is de vordering op Yeelen Kura verantwoord. Overige toelichtingen op de enkelvoudige balans Voor de overige toelichtingen wordt volstaan met een


verwijzing naar de toelichting op de balansposten van de geconsolideerde jaarrekening 2010. Toelichting op de staat van baten en lasten Overige opbrengsten Voor de overige toelichtingen op de staat van baten en lasten wordt verwezen naar de toelichting op de geconsolideerde staat van baten en lasten 2010. Overige gegevens Statutaire regeling betreffende de bestemming van het resultaat In de statuten van de stichting is geen bepaling opgenomen betreffende de resultaatbestemming. Bestemming van het resultaat over het boekjaar 2010

De jaarrekening 2010 is vastgesteld in het bestuur gehouden op 31 mei 2011. Het bestuur heeft de bestemming van het resultaat vastgesteld conform het daartoe gedane voorstel. Voorstel tot bestemming van het resultaat over het boekjaar 2010. Voor het voorstel van de verdeling van het resultaat van 2010 ten bedrage van â‚Ź 509.990 negatief wordt er verwezen naar het hieronder staande overzicht. Stand per 1 januari 2010

Resultaatbestemming 2010

Stand per 31 december 2010

-

250.000

250.000

Bestemmingsreserve voor toekomstige projecten

3.277.128

861.754

4.138.882

Bestemmingsreserve financiering activa

7.416

(3.120)

4.296

Bestemmingsfonds Donatie Nuon

9.000.000

(1.619.624)

7.380.376

Bestemmingsfonds Hivos

200.000

-

200.000

12.484.544

(510.990)

11.973.554

ContinuĂŻteitsreserve FRES Nederland

Gebeurtenissen na balansdatum Er is geen sprake van gebeurtenissen na balansdatum.

71


Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Aan: het bestuur van Stichting Rural Energy Services Wij hebben de in dit Jaarverslag op pagina 52 tot en met 71 opgenomen jaarrekening 2010 van Stichting Rural Energy Services te Amsterdam gecontroleerd. Deze jaarrekening bestaat uit de balans per 31 december 2010, de staat van baten en lasten en het kasstroomoverzicht over 2010 en de toelichting, waarin zijn opgenomen een overzicht van de grondslagen voor financiÍle verslaggeving en andere toelichtingen. Verantwoordelijkheid van het bestuur Het bestuur van de stichting is verantwoordelijk voor het opmaken van de jaarrekening die het vermogen en het resultaat getrouw dient weer te geven in overeenstemming met Richtlijn 650 voor fondsenwervende instellingen van de Nederlandse Raad voor de Jaarverslaggeving. Het bestuur is tevens verantwoordelijk voor een zodanige interne beheersing als het noodzakelijk acht om het opmaken van de jaarrekening mogelijk te maken zonder afwijkingen van materieel belang als gevolg van fraude of fouten. Verantwoordelijkheid van de accountant Onze verantwoordelijkheid is het geven van een oordeel over de jaarrekening op basis van onze controle. Wij hebben onze controle verricht in overeenstemming met Nederlands recht, waaronder de Nederlandse controlestandaarden. Dit vereist dat wij voldoen aan de voor ons geldende ethische voorschriften en dat wij onze controle zodanig plannen en uitvoeren dat een redelijke mate van zekerheid wordt verkregen dat de jaarrekening geen afwijkingen van materieel belang bevat. Een controle omvat het uitvoeren van werkzaamheden ter verkrijging van controle-informatie over de bedragen en de toelichtingen in de jaarrekening. De geselecteerde werkzaamheden zijn afhankelijk van de door de accountant toegepaste oordeelsvorming, met inbegrip van het inschatten van de risico’s dat de jaarrekening een afwijking van materieel belang bevat als gevolg van fraude of fouten. Bij het maken van deze risico-inschattingen neemt de accountant de interne beheersing in aanmerking die relevant is voor het opmaken van de jaarrekening en voor het getrouwe beeld daarvan, gericht op het opzetten van controlewerkzaamheden die passend zijn in de omstandigheden. Deze risico-inschattingen hebben echter niet tot doel een oordeel tot uitdrukking te brengen over de effectiviteit van de interne beheersing van de stichting. Een controle omvat tevens het evalueren van de geschiktheid van de gebruikte grondslagen voor financiÍle verslaggeving en van de redelijkheid van de door het bestuur van de stichting gemaakte schattingen, alsmede een evaluatie van het algehele beeld van de jaarrekening. Wij zijn van mening dat de door ons verkregen controle-informatie voldoende en geschikt is om een onderbouwing voor ons oordeel te bieden. Oordeel Naar ons oordeel geeft de jaarrekening een getrouw beeld van de grootte en de samenstelling van het vermogen van Stichting Rural Energy Services per 31 december 2010 en van het resultaat over 2010 in overeenstemming met Richtlijn 650 voor fondsenwervende instellingen van de Nederlandse Raad voor de Jaarverslaggeving. Rotterdam, 31 mei 2011 PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Origineel getekend door Drs. J. van Hoof RA 72


Bijlagen Bijlage 1: Begrippenlijst ANBI: Een door de Belastingdienst als zodanig aangemerkte ANBI hoeft geen successierecht of schenkingsrecht te betalen over ontvangen erfenissen en schenkingen in het kader van het algemeen belang. Bovendien kan een donateur, afhankelijk van de vorm waarin de giften zijn gedaan, de gift van de inkomstenof vennootschapsbelasting aftrekken. Businessplan: Een plan voor het starten van een nieuw FRES-bedrijf of voor de uitbreiding van een bestaand FRES-bedrijf. Het plan bevat volgende onderdelen: de partnerkeuze, het verwachte aantal klanten, de doelgroep van het op te richten bedrijf, de tijdsplanning, de prognose van de kosten en baten van de eerste jaren en een onderbouwd financieringsplan. We gebruiken het businessplan o.a. voor de aanvraag van subsidie voor het desbetreffende bedrijf. Concessiegebied: Het gebied waar het FRES-bedrijf een vergunning voor krijgt van de lokale overheid om haar diensten te verlenen. DGIS: De Directie-Generaal voor Internationale Samenwerking (DGIS) is onderdeel van het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Fee-for-service: De klant betaalt maandelijks een bedrag voor de toegang tot elektriciteit, waarvan de hoogte onder andere afhangt van het door de klant gekozen serviceniveau en het onderhoud van het benodigde technische systeem gegarandeerd wordt. IOB: De Inspectie Ontwikkelingssamenwerking & Beleidsevaluaties (IOB) is de evaluatie-afdeling van het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Minigrid: Een klein elektriciteitsnetwerk waar één dorp op aangesloten wordt. Via een elektriciteitsleiding die van huis naar huis loopt, worden huishoudens voorzien van stroom. MVO: Maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) is een vorm van ondernemen gericht op economische prestaties (profit), met respect voor de sociale kant (people), binnen de ecologische randvoorwaarden (planet).

2008 ondertekenden FRES, Nuon en de minister voor Ontwikkelingssamenwerking een PPP. Het partnerschap vloeit voort uit het Akkoord van Schokland dat is gericht op het dichterbij brengen van de Millennium Ontwikkelingsdoelen. Raad van Commissarissen (RvC): Toezichthouder van een FRES-bedrijf. Raad van Toezicht (RvT): Toezichthouder van FRES zelf. Rurale elektrificatie: Plattelandsgebieden voorzien van toegang tot elektriciteit. Serviceniveau: Ieder FRES-bedrijf biedt verschillende serviceniveaus, waarbij de hoeveelheid elektriciteit die geleverd wordt, varieert. Per serviceniveau heeft de klant toegang tot een bepaald aantal lampen en stopcontacten of betaalt bij een hoger gebruik een bedrag per kWh. SHS (solar home system): Een standaard SHS bestaat uit een accu, regelaar en een zonnepaneel. Dit systeem levert voldoende energie om enkele lampen en stopcontact(en) voor een radio, ventilator, oplaadapparaat voor mobieltjes of een televisie 4-5 uur per dag van stroom te voorzien. Stakeholder: Een persoon of organisatie die invloed ondervindt (positief of negatief ) of zelf invloed kan uitoefenen op FRES. kWh: Het gemiddelde vermogen dat verbruikt wordt gedurende één uur. Wattpiek (Wp): Het nominaal output vermogen (de capaciteit) van een zonnepaneel, getest onder standaard omstandigheden (STC, Standard Test Conditions). Zonnestroom: Elektriciteit opgewekt uit zonneenergie.

Non-payment: Een betalingsachterstand van tenminste twee maanden. Publiek-privaat partnerschap (PPP): Een samenwerkingsverband tussen overheid en bedrijfsleven. In 73


Bijlage 2: Medewerkers FRES Nederland werkt met een klein team van betaalde krachten. Verder werkt FRES met experts, studenten, stagiaires en andere vrijwilligers die de activiteiten ondersteunen. Betaalde medewerkers Caroline Nijland Alex Earl Merel van Hooft Emmanuelle di Rito Inge Vesters Peter de Wit Danny van Geel Frederique Slicher Hilde van Hulst-Mooibroek Peter de Wit Sophie van den Berg

Director Business Development (vanaf 2007) Business Developer (vanaf 2009) Sr Business Analyst (vanaf 2008) Project Leader / Legal Counselor (vanaf 2008) Project Manager Communication & PR (vanaf 2008) General Manager FRES Uganda Ltd (vanaf 2010) Office Manager (2009-2010) Manager Administration (vanaf 2010) Freelance Consultant Capacity Building Yeelen Ba (2009-2010) General Manager FRES Uganda (vanaf 2010) Freelance Consultant Waste Management & Recycling (2009-2010)

Onbetaalde medewerkers Bestuur Annemarie Goedmakers Voorzitter (CEO) Serge Leijten Penningmeester (CFO) Harry Droog Lid (COO) AndrĂŠ Brouwer Lid Raad van Toezicht Aad Veenman Voorzitter Karien van Gennip Plaatsvervangend voorzitter Peter Smink Lid Doede Vierstra Lid RvC NuRa, Zuid-Afrika Bart Blokland Coen de Ronde

Voorzitter Lid

RvC Yeelen Kura, Mali Annemarie Goedmakers Roland van der Pouw Rob Costersmans

Voorzitter Lid Lid/Voorzitter

RvC Yeelen Ba, Burkina-Faso Annemarie Goedmakers Voorzitter Roland van der Pouw Lid Rob Costermans Lid/Voorzitter

74


Adviseurs Albert Ansink Jan Boekelman Fred Boot Gieljan Beijen Luitenant Kolonel Frans Dirk Rob Costermans Hugo van der Garde

Adviseur en ontwerper financieel model Adviseur vermogensbeheer Adviseur bij het opstellen van EU-contracten GRI en jaarverslag Marktonderzoek Afghanistan Adviseur investeringen Adviseur Yeelen Ba

Stagiaires Mattijs Jongmans

Opzetten FRES bedrijf in Oeganda

Vrijwilligers Facinet Sylla Merijn van de Ven Saskia Verbunt Damon Dreke Hamadou Tchiemogo Mattijs Jongmans Abdilaziz Musa Mukhtar Hassan

Desk research Niger Desk research Afghanistan Desk research Angola Desk research Zambia and Mozambique Research batteries and charge controllers Research mobile payment NuRa Desk study Somaliland Desk study Somaliland

75


Bijlage 3: Afwijkingen Code Wijffels 5.5.g In de statuten zijn geen nadere spelregels vastgelegd voor wanneer er sprake is van belangenverstrengeling en tegenstrijdige belangen en hoe daarmee om te gaan. Hier wordt volgend jaar aan gewerkt. Bijlage 4: Verantwoordingsverklaring Principe 1: Scheiding tussen de functies toezicht houden, besturen en uitvoeren Met de invoering van de Raad van Toezicht, is er een duidelijke scheiding ontstaan tussen toezicht houden en besturen. De Raad van Toezicht houdt toezicht op de wijze waarop het bestuur opereert en of dat gebeurt binnen de vastgestelde beleidskaders. Het bestuur draagt zorg voor het besturen van FRES; zij bepalen het beleid en zien toe op uitvoering van het beleid door de rest van de organisatie. Daarnaast geeft ze leiding aan de werkorganisatie. Principe 2: Optimale besteding van middelen Dit jaar is een strategisch meerjarenplan opgesteld voor de periode 2011-2015. Onderdeel hiervan is een meerjarenbegroting. Dit plan zal jaarlijks geactualiseerd worden. Uit een analyse bleek dat de overhead kosten van FRES relatief hoog waren. Na het reduceren van het aantal FTE’s, wordt gekeken hoe we hier verder op kunnen bezuinigen, zodat ons doeltreffendheidpercentage zo hoog mogelijk is. Op basis van ons meerjarenplan ontwikkelen we jaarplannen met begrotingen. Principe 3: Optimale relaties met belanghebbenden FRES werkt nauw samen met nationale en lokale overheden, subsidieverleners, vrijwilligers, zakelijke relaties en onderwijsinstellingen. Een goede, open en integere communicatie is voor ons uitermate belangrijk. Wij willen een breed draagvlak voor rurale elektrificatie creëren. Voor communicatie met onze doelgroepen zetten we stakeholders bijeenkomsten die twee maal per jaar gehouden worden, een interne nieuwsbrief en de website www.fres.nl in. Om nog beter bij de wensen van onze doelgroepen aan te sluiten, hebben we een nieuwe website ontwikkeld die in 2011 online gaat en zal een e-nieuwsbrief uitgebracht worden. Daarnaast ontwikkelen we diverse factsheets over onze diensten en de verschillende FRES-bedrijven die we als brochures kunnen gebruiken voor onze (potentiële) partners.

76


Bijlage 5: GRI-index

G3-indicator

Toelichting

Verwijzing Pagina

Volledig/ gedeeltelijk Volledig

Strategie en analyse 1.1

Verklaring bestuur

Voorwoord, hoofdstuk

4

1.2

Belangrijke gevolgen, risico’s en mogelijkheden met betrekking tot duurzame ontwikkeling voor belanghebbenden en organisatie

Hoofdstuk 3 12-18 en 4

Volledig

Volledig

Organisatieprofiel 2.1

Naam van de organisatie

Colofon

2.2

Voornaamste merken, producten en/of diensten

Overzicht FRESbedrijven

8

Volledig

2.3

Operationele structuur en omschrijving divisies, onderdelen, dochterondernemingen en samenwerking

Organogrammen hoofdstuk 1.1, 13.3

7, 38

Volledig

2.4

Locatie van het hoofdkantoor

Colofon

2.5

Landen van vestiging en activiteiten

Overzicht FRESbedrijven

8

Volledig

2.6

Eigendomsstructuur en rechtsvorm

Hoofdstuk 1 7

Volledig

2.7

Afzetmarkten (geografische verdeling, sectoren, klanten)

Overzicht FRESbedrijven, Hoofdstuk 6-11

8, 21-32

Volledig

2.8

Omvang van de organisatie

Hoofdstuk 13

35-39

Volledig

2.9

Significante veranderingen tijdens verslagperiode ten aanzien van omvang, structuur of eigendom onderneming

13.2

36

Volledig

2.10

Onderscheidingen die tijdens de verslagperiode werden toegekend

Het type klant dat een FRES-bedrijf bedient zijn voor het merendeel huishoudens met vaak wat bedrijfsmatige nevenactiviteiten en voor een klein deel (ongeveer 10%) bedrijven.

Volledig

Geen

Volledig

Verslagprofiel 3.1

Verslagperiode

Dit verslag heeft betrekking op de periode 1 januari tot en met 31 december 2009

Volledig

3.2

Meest recente periode voorgaand verslag

FRES Jaarverslag 2009

Volledig

3.3

Verslaggevingcyclus

Jaarlijks per kalenderjaar

3.4

Contactpunt voor vragen

Volledig Colofon

Volledig

77


Reikwijdte en afbakening 3.5

Proces inhoudsbepaling

Medewerkers zijn een belangrijke bron van informatie voor maatschappelijk verantwoord ondernemen bij FRES. Voor de inhoud van dit verslag is een aantal interviews gehouden met bestuursleden en medewerkers. De verzameling van kwalitatieve gegevens is gedaan via een schriftelijke vragenlijst. Voor de kwantitatieve dataverzameling is gebruikgemaakt van een gestandaardiseerde vragenlijst. De kwaliteit van de informatie voor dit verslag is getoetst via interne controles.

Volledig

3.6

Afbakening van het verslag

Dit jaarverslag beoogt een volledige rapportage te zijn over FRES. De FRES-bedrijven zijn voor zover mogelijk meegenomen in de informatieverzameling voor dit verslag.

Volledig

3.7

Beperkingen bij afbakening van het verslag

Dit jaarverslag beoogt een volledige rapportage te zijn over FRES. De FRES-bedrijven zijn voor zover mogelijk meegenomen in de informatieverzameling voor dit verslag

Volledig

3.8

Organisatorische veranderingen t.o.v. vorig verslagjaar met effect op vergelijkbaarheid gegevens

Veranderingen worden toegelicht in de tekst

Volledig

3.10

Herformuleringen van eerder verstrekte informatie

Herformuleringen worden toegelicht in de tekst

Volledig

3.11

Veranderingen die vergelijkbaarheid met vorige verslagen kunnen beperken

Veranderingen worden toegelicht in de tekst

Volledig

GRI G3 richtlijnen zijn toegepast, alsmede de Final Draft van het NGO sectorsupplement, uitgave 2010

Volledig

Uit kostenoverweging is gekozen geen gebruik te maken van externe, onafhankelijke verificatie

Volledig

GRI inhoudsopage 3.12

GRI inhoudsopgave

Assurance 3.13

Onafhankelijke verificatie

Bestuursstructuur 4.1

Bestuursstructuur

Hoofdstuk 13.1-13.3

35-38

Volledig

4.2

Leidinggevende rol van de voorzitter van het bestuur

Hoofdstuk 13.1

35

Volledig

4.3

Aantal onafhankelijke en/of niet leidinggevende leden van het hoogste bestuurslichaam

Hoofdstuk 13.1-13.3

35-38

Volledig

78


4.4

Adviesmogelijkheden en medezeggenschap van aandeelhouders en medewerkers naar het hoogste bestuursorgaan

FRES heeft geen aandeelhouders; medewerkers van FRES hebben twee maal per jaar een speciaal daarvoor georganiseerde bijeenkomst waar informatie uitgewisseld wordt en advies gegeven kan worden aan het bestuur. Medewerkers wenden zich in de praktijk regelmatig met adviezen tot het bestuur.

Hoofdstuk 13.3

38

Volledig

4.5

Beloning bestuursleden in relatie tot financiële en niet-financiële prestaties

Bestuursleden werken onbezoldigd.

Hoofdstuk 13.1

35

Volledig

Groepen belanghebbende die FRES heeft betrokken zijn: (Inter) nationale partners, vrijwilligers, financiers, klanten FRESbedrijven, (betaalde en onbetaalde) medewerkers van FRES en FRES-bedrijven.

Hoofdstuk 14

41-43

Volledig

Hoofdstuk 3.4, 14

15, 41-43

Volledig

Hoofdstuk 15.2

46

Volledig

Overleg met belanghebbenden 4.14

Lijst van groepen belanghebbende die FRES heeft betrokken

4.15

Identificatie en selectieproces stakeholders Economische prestatie-indicatoren

EC 4

Ontvangen subsidies/overheidssteun Milieuprestatie-indicatoren

EN 2

Gebruik van gerecycled materiaal en Voor de primaire processen afval afkomstig van derden gebruikt FRES geen materiële hoeveelheid gerecycled materiaal en/of afval

Volledig

EN 8

Totale wateronttrekking per bron

FRES betrekt geen (koel)water.

Volledig

EN 9

Waterbronnen waarvoor wateronttrekking significante gevolgen heeft

FRES betrekt geen water voor koeldoeleinden.

Volledig

EN 10

Percentage en totaal volume van gerecycled en hergebruikt water

FRES gebruikt geen gerecycled water (0%).

Volledig

EN 16

Totale directe en indirecte emissie van broeikasgassen

Niet geïnventariseerd: indirecte emissie van broeikasgassen.

Gedeeltelijk

EN 27

Gedeelte verkochte producten waarvan de verpakking is ingezameld

Indicator is niet van toepassing voor (primaire) processen van FRES.

Volledig

EN 28

Significante boetes en totaal aantal sancties wegens niet naleving milieu wet en regelgeving

De gerapporteerde waarde is 0.

Volledig

79


Sociale prestatie-indicatoren: arbeidsomstandigheden en volwaardig werk LA 1

Profiel personeelsbestand

LA 2

Werkgelegenheid en personeelsverloop

Niet geïnventariseerd: personeelsverloop naar leeftijd, geslacht en regio bij FRES-bedrijven.

LA 3

Verschil in arbeidsvoorwaarden tussen voltijd- en deeltijdcontracten

FRES maakt gebruik van standaardarbeidsvoorwaarden die gelijk zijn voor voltijd- en deeltijdcontracten.

Hoofdstuk 6.3, 7.3, 8.3, 13.3

23, 24, 28, 38-39

Gedeeltelijk

Hoofdstuk 6.3, 7.3, 8.3, 13.3

23, 24, 28, 38-39

Gedeeltelijk

Gedeeltelijk

Niet geïnventariseerd voor de FRES-bedrijven. LA 4

Percentage medewerkers dat onder een collectieve arbeidsovereenkomst valt.

Niet geïnventariseerd voor de FRES-bedrijven, gerapporteerde waarde voor FRES: 100%.

Gedeeltelijk

LA 6

Vertegenwoordiging personeelsGerapporteerde waarde: 0% bestand in formele arbo-commissies van werkgever en werknemers die bijdragen aan controle op en advies over arboprogramma’s

Volledig

LA 7

Ziekteverzuim, ongevallen, beroeps- Niet geïnventariseerd voor de ziekten en werkgerelateerde FRES-bedrijven. Er bestaat wel sterfgevallen beleid voor bij de bedrijven.

Gedeeltelijk

LA 12

Percentage medewerkers dat regelmatig wordt ingelicht ontrent prestatie- en loopbaanontwikkeling

Bij FRES in Nederland en bij drie van de vier FRES-bedrijven wordt een beleid toegepast met prestatie afhankelijke beloningen en een gerichte loopbaanontwikkeling. Het percentage medewerkers dat op deze manier bereikt wordt, ligt hoger dan 80%.

Gedeeltelijk

LA 13

Diversiteit

FRES rapporteert de diversiteit op het gebied van sekse, leeftijdsgroepen en nationaliteit.

Hoofdstuk 6.3, 7.3, 8.3, 13.3

23, 24, 28, 38-39

Volledig

Sociale prestatie-indicatoren: maatschappij SO 6

Totale waarde van bijdragen aan politieke partijen, politici en gerelateerde instellingen

SO 7

Totaal aantal rechtszaken in verband De gerapporteerde waarde voor met markttoegang en uitkomst aantal rechtszaken is 0. daarvan

Volledig

SO 8

Boetes en sancties vanwege niet naleving van wet- en regelgeving

Volledig

80

De gerapporteerde waarde voor de bijdrage is 0.

Gerapporteerde waarde is 0 boetes of niet-monetaire sancties.

Volledig


Sociale prestatie-indicatoren: Productverantwoordelijkheid PR 5

Beleid ten aanzien van en resultaten op gebied van klanttevredenheid

Regelmatig worden klanttevredenheidsonderzoeken gedaan en de resultaten daarvan worden in het beleid meegenomen.

Gedeeltelijk

PR 7

Niet-naleving van wetgeving en codes m.b.t. marketingcommunicatie

Gerapporteerde waarde met betrekking tot niet naleving is 0.

Volledig

PR 8

Gegronde klachten in verband met inbreuk privacy klant en klantgegevens

Gerapporteerde waarde is 0 klachten.

Volledig

PR 9

Boetes wegens niet naleven van wet- en regelgeving met betrekking tot de levering en het gebruik van producten en diensten

Gerapporteerde waarde is 0 boetes.

Volledig

81


FRES (Foundation Rural Energy Services) Amstel 49 1011 PW Amsterdam The Netherlands PB 15247 1001 ME Amsterdam +31 (0) 20 528 90 56 +31 (0) 20 528 67 16 info@fres.nl www.fres.nl

Nuon is hoofdsponsor van FRES


Jaarverslag 2010