Page 1

Mutsaardstraat 31 B-2000 Antwerpen, België tel.: 03-205.61.70 fax: 03-226.04.11

Luk Vanmaele Promotor Artesis hogeschool Antwerpen Departement: Ontwerpwetenschappen Opleiding: Master in de stedenbouw en ruimtelijke planning Academiejaar 2010 - 2011

Frederik Elsermans Student Masterproef aangeboden tot het behalen van het diploma Master in de Stedenbouw en Ruimtelijke Planning Verdediging in eerste examenzittijd, 2de semester, maandag 20 Juni 2011

BUNDEL I INLEIDING ANALYSE

Projectmatige aanzet tot

Masterplan “Schilde Dorpskern” Onderzoek naar een tramtracé en kernversterkende ingrepen voor een groen dorpshart


te lassen. Deze had vooral betrekking op de aankomende bevragingsronde met de gemeente. Al snel bleek dat de jeugdverenigingen het belang van deze vergadering onderschatten. Het is namelijk een kantelmoment waarop ze hun wensen, eisen en bedenkingen officieel aan de gemeente kunnen overmaken tijdens een open gesprek. Bij de eerste contacten bleek echter dat ze vanuit hun leiding nog geen gezamenlijk standpunt hadden uitgewerkt. Op vraag van de jeugdverenigingen ben ik op de leidingsraden van zowel de jongens- als meisjeschiro een toelichting gaan geven over de betekenis van een RUP en wat hun aandeel in het gehele proces is. De ontwerpvoorstellen van de thesis werden voorgesteld en dit met duidelijke nadruk dat deze voor academische doeleinden waren en niet als “onderhandelingskader” dienden voor gesprekken met de gemeente (dit om het participatief proces dat de gemeente voerde, niet te ondermijnen). Na deze korte toelichting en voorstelling zagen ze het belang hiervan in en hebben ze zich georganiseerd om een gezamenlijk standpunt uit te werken dat de belangen van hun jeugdwerking bestendigt. Ook heb ik duidelijk gesteld dat een verkennend gesprek waar enkel verbitterd neen wordt gezegd zowel de gemeente als hun jeugdwerking niet verderhielp. Dit heb ik duidelijk gemeld aangezien ze

I nleiding

eerst zeer rechtuit tegen de geplande ontwikkelingen ingingen. Ik heb hen duidelijk gemaakt dat via goede argumenten en denkpistes aan te reiken hun “frustraties” van eventuele toekomstige beslissingen vermeden kunnen worden, daar waar een defensieve houding met als slagwoord NEEN niemand verderhelpt. Tijdens de gemeentelijke vergadering kwamen de jeugdverenigingen op de proppen met goed onderbouwde en realistische voorstellen en bekommernissen. Veel denkpistes hebben tevens het verdere ontwerpend

mogelijke gebruik van de open terreinen door niet-leden indien deze in een

aspecten van een kwalitatieve lijnvoering alsook ontwerpmatige. Ook werden er veel aanwijzigen gegeven om de beleidsrelevantie van bepaalde tracéconcepten te verbeteren.

algehele aanleg vervat worden. Ze maakten tevens nota van het feit dat er in de dorpskern geen uitgeruste speelpleintjes waren. Ze stelden voor om bij de herinrichting van het Lindencentrum eerst de woonwijken in de omgeving te voorzien van uitgeruste speelpleintjes (o.a. in het Centrumpark en langs de Liersebaan). Dit om een te grote toeloop van spelende jeugd naar hun

Van zodra de tracé-studie afgerond was en de schetsontwerpen klaar waren werden deze terug voorgelegd aan De Lijn. Hierna nam Dhr. Corbreun het initiatief om Dhr. Joris Larosse en AWV (Agentschap Wegen en Verkeer) uit te

terreinen te vermijden aangezien dit hun jeugdwerking zou verstoren.

nodigen voor een ronde tafel gesprek. Momenteel is de gemeente bezig met het verder uitwerken van het Lindencentrum. Dit kan zeker nog anderhalf jaar duren vooraleer het RUP kan invoege treden.

De Lijn had gevraagd of ik een toelichting kon geven naar de korte termijn uitspraken naar de doorstroming van de buslijn 41 die in mijn thesis verwerkt waren. Hier is uiteraard op ingegaan. Bij deze vergadering werden vanuit

- De Doortocht

het departement MOW (Mobiliteit en Opebare Werken) en AWV (Agentschap Wegen en Verkeer) extra technische vragen en bedenkingen gesteld. Na deze bespreking zijn in het ontwerpend onderzoek nog aanpassingen op verkeerskundig vlak doorgevoerd.

Alvorens het ontwerpend onderzoek te kunnen aanvatten moest in de analysefase een gegronde kennis opgebouwd worden naar de historische ontstaansgeschiedenis van deze bovenlokale as en welke ingrepen er in de toekomst gepland werden. De Lijn was een van de voornaamste spelers die gehoord werd. Deze factor speelde een belangrijke functie bij de geplande doortrekking van de voorstadstram tot in Oostmalle. Nu was er vanaf de nieuwe regiostelplaats aan het Shoppingcenter nog geen duidelijkheid hoe en wanneer er een concrete inplanting zou komen. Na verkennende

Als navolging van deze vergadering werd er een terreinbezoek gepland waar we de voorstellen op het terrein bekeken hebben naar hun uitvoerbaarheid. De Lijn voorzag een gelede bus als vervoersmiddel (verslag terreinbezoek in

gesprekken met Dhr. Roger Corbreun kwamen veel ambities boven die De Lijn intern als mogelijkheden overwoog.

Het laatse nieuws hieromtrent is dat AWV in 2012 een studie gaat uitschrijven om deze korte termijn ingrepen verder uit te werken naar ontwerp en kostprijs om zo de haalbaarheid van deze korte termijningrepen te onderzoeken.

bijlage).

Vanuit dit gesprek is de noodzaak ontstaan tot het grondig uitwerken van een tracé-studie om zo de mogelijke toekomstige traminfrastructuur te bepalen die doorheen de doortocht zou passeren.

onderzoek beïnvloed. Ik denk dan aan de noodzakelijke uitbreiding van de meisjeschiro alsook de noodzaak om het semi-private speelplein aan

Op het moment dat de tracé-studie in grote lijnen uitgezet en onderzocht was, werd deze ter inzage overgemaakt aan Dhr. Corbreun. Zeer snel kwam

de lokalen te behouden. Verder uitten ze hun bezorgdheid omtrent het

hier feedback op met noodzakelijke aanpassingen naar zowel technische

Er is ook vanuit MOW en AWV gevraagd om hen op de hoogte te houden van het verdere verloop van de thesis.

18 PAGINA

19 PAGINA

I nleiding

Aangezien we tijdens de analysefase reeds overleg gepleegd hebben met de meisjes- en jongenschiro leek het opportuun terug een overlegmoment in


> Bevraging van sleutelmomenten a.d.h.v. foto’s op facebook

I nleiding

I nleiding

> Terreinbezoek: De Lijn, MOW en AWV

> Voorbereiden van Jeugdverenigingen “Lindencentrum” tot een inspraakmoment met de gemeente

20 PAGINA

21 PAGINA


E

Situering

en

afbakening projectgebied

2

6.1

A1

6.

Situering Schotenvaart

Schilde is een voorstedelijke randgemeente gelegen in de voorkempen en kent zoals vele andere noord-oostelijke gemeenten van Antwerpen nog

Turnhout

Kapellen

veel groene ruimten. Aangezien Antwerpen en Turnhout de 2 belangrijkste invloedspolen op regionaal vlak voor Schilde zijn, zullen we deze op kaart ten aanzien van elkander situeren. In de analyse zal aangetoond worden dat deze

Brasschaat

Sint Job

4 ‘s

4

Sint Antonius Merksem

Nabijgelegen dorpen van deze corridor ontsluiten ook op de N12, wat de dorpen die op deze as liggen des te meer een bovenlokaal karakter verleent.

Schoten

• Schotenvaart (Kempisch kanaal) Dit kanaal is toegankelijk voor kleine binnenvaartschepen. • Turnhoutsebaan ( N12) Dit is de oude verbinding tussen Antwerpen en Turnhout en gaat door alle dorpscentra heen. “oude steenweg”. • Autostrade E34 Parallel lopend aan de oude steenweg. De autostrade is tangentieel ingeplant ten opzichte van het dorpenlint N12 en doet dus geen enkel dorpscentrum

5 6 Vlimmeren

Vosselaar

8

E34

3

2 Legende/

Schilde

Dichtgroei tussen dorpskernen

Oelegem

1

Open ruimte tussen dorpskernen

Wijnegem

Herentals

Geel

aan. Deze geeft tevens een snelle verbinding naar Nederland. • Treinverbinding Deze maakt een omweg via Lier. Hierdoor biedt het geen snelle verbinding aan voor het dorpenlint. De oude buurtspoorweg, “Boerentram”, over de N12

N

E19

2

Lie Lier

A1

I nleiding

2

N1

Antwerpen

Antwerpen en Turnhout zijn goed ontsloten met elkander. Er zijn 4 vervoersdragers die de verbinding maken:

had wel een belangrijke impact voor de dorpen. Aangezien de N12 en de E34/ E313 de enige toegang vormen vanuit de noord-oostkant naar Antwerpen zijn deze hun verkeerscapaciteit deels aan het overstijgen. Structurele ingrepen zijn gewenst. Bijvoorbeeld de tramverlenging tot Oostmalle en Q8 servicezone op E313.

‘s Gravenwezel

7

N12

22 PAGINA

E31

23 PAGINA

> bron: Eigen verwerking

3

I nleiding

als buurtspoorwegen, Kempisch kanaal en oude steenweg dragen tot deze lineaire band bij. Schilde en andere gemeenten maken deel uit van deze corridor en ondergaan dus van beide polen zowel positieve als negatieve invloeden. Ze vormen zowaar een dorpenlint (oranje bollen, 8 gemeenten).

Beerse

Oostmalle Westmalle

grote polen een duidelijke invloed hebben uitgeoefend op de uitbreiding van de dorpskern van Schilde in de laatste decennia. Infrastructurele ingrepen


6.2

Afbakening

Doordat de gemeente op een bovenlokale as gelegen is, maakt dit een concrete afbakening van het projectgebied zeer complex. Zowel in de analyse-, als onderzoeksfase zullen verschillende thematieken (leefbaarheid, verkeer, ontsluiting, ..) een verschillend onderzoeksgebied kennen. Sommige kunnen exact afgebakend worden (Ontwerpend Onderzoek doortocht N12) waar andere (analyse, visievorming en tracé-studie) een meer losse afbakening kennen om zo een kwalitatief onderzoek toe te laten en niet van bij de start bepaalde gebieden uit te sluiten. In deze thesis zal vooral gewerkt worden op 3 niveaus, die niet daadwerkelijk afgebakend kunnen worden, maar wel een bepaalde zone of beleidsthema

ALDI FLAAN PPENHO BISSCHO

GB

Centrumpark

ANTWERPEN R1

+ • Verkeerskundig zal er een analyse nodig zijn om de impacten van de huidige en toekomstige vervoersstromen te analyseren in functie van een leefbare dorpskern en een vlotte verkeersafhandeling op bovenlokaal niveau.

TURN N12

Deze studie zal zich vooral concentreren op toekomstige planningsintenties inzake tramverbindingen. Op macro niveau zal er een tracé-studie met varianten worden uitgevoerd van Antwerpen tot Schilde. Het voorkeurstracé zal specifiek naar inpassing uitgediept worden: van Houtlaan tot Antitankgracht doorheen de doortocht van Schilde.

gehele dorpskern opgesteld worden. (visievorming)

+

SEBAA

N

AUTOSTRADE E313

+

N

• Ten tweede zal er ontwerpend onderzoek naar de doortocht, van de GB tot aan de Aldi, gebeuren. Aanvullend zullen 2 strategische projecten, gelinkt aan de doortocht, onderworpen worden aan een ontwerpend onderzoek: het Lindencentrum en het Centrumpark.

KRUISPUNT HOUTLAAN/TUNRHOUTSEBAAN

ANTITANKGRACHT

KR “G IJGS R O BA TE AN RIN G”

• Naar de dorpskern van Schilde zullen ook onderzoeksdaden verricht worden. Het versterken van een kwalitatief openbaar domein staat hier centraal. Dit zal tweeledig gebeuren: Ten eerste zal een ruimer kader voor de

HOUT

I nleiding

als subject hebben:

I nleiding

Lindencentrum

HOUTLAAN

> bron: Eigen verwerking, Google Earth

(strategische projecten)

24 PAGINA

25 PAGINA


7. 7.1 7.2 7.3

8. 8.1 8.2 8.2.1 8.2.2.

9. 9.1 9.2 9.3

Geschiedenis Korte situering Historisch kaartmateriaal Conclusie historiek Planingscontext Inleiding Beleidsplannen Gewestelijke en provinciale planning Gemeentelijke planning Ruimtelijke context Groen in en rond de kern Functies en activiteiten Vervoerssysteem

29

47

77

ANALYSE


Geschiedenis 7.1

Korte situering

De naam Schilde evolueerde uit “Scint-Lo” , een beboste plek aan de Scint ofwel Schijn”, dit is de waterloop die aan de zuidoostkant van de huidige dorpskern haar loop kent. Schilde kende in de 12de eeuw een ware aantrekkingskracht op adellijke families doordat het hertogdom van Brabant een ware groei in prestige > Buurtspoorweg thv. Schilde Bergen. Datum: +/-1930 Bron: Internet opzoeking tramblogs

> Kasteel Schilde Hof, Baron Gaston van de Werve, nu afgebroken. Bron Heemkundige kring Scilla

kende. Deze groei in prestige kwam vooral voort uit schenkingen die het hertogdom deed aan verscheidene abdijen: deze schenkingen bestonden vooral uit heidegronden. Hierdoor kende de gemeente op agrarisch vlak een ware groei.

als de wijde bosdomeinen van het voormalige adellijke landgoed werden verkaveld. Dit resulteerde in een ware groei van zowel woonparken (tot op vandaag nog zeer groen door grote kavels) en meer kleinere verkavelingen in en rond de kern. De 2 kernen in het dorp van Schilde kenden door deze evolutie een samensmelting. De zone tussen de kerk en de Turnhoutsebaan, “Schilde-Veld” genaamd, werd ook verkaveld. Hierdoor is er in de kern van Schilde ook een groot aanbod aan grote percelen (b.v. langsheen de Schoolstraat, baan getrokken door “Schilde-Veld”) alsook kleinere die reeds vóór “de verkavelingen van de adellijke gronden“ waren ontstaan. Zij zijn duidelijke restanten van het “straatdorp” Schilde en de oude kern rond de kerk.

De adellijke families verloren na verloop van tijd hun invloed op de gemeente. De plaatsvervangers waren vooral Antwerpse zakenlieden die tot op adellijk niveau waren opgeklommen. Deze woonden niet alleen in kastelen maar ook in verschillende “Maison de Plaisance” zoals Casterhof, Lindenhof, Vinkenhof, Pullhof, ..) Van de 14de tot de 18de eeuw heeft de familie van de Werve, Schilde in haar greep.

Er kan dus samengevat worden dat de gemeente vooral in de naoorlogse periode een ware groei kende door de grote verkavelingen van adellijke bezittingen. Tevens groeide de gemeente uit tot een van de meest welvarendste gemeenten in de Antwerpse periferie. Het historisch beeldmateriaal is vooral gericht op de dorpskern Schilde en de

Rond deze tijd kende ook de dorpskern een ware evolutie. De rechttrekking en aanleg van de steenweg, +/- 1750 (nu Turnhoutsebaan) liet de kern

doortocht van de Turnhoutsebaan. Grote dank gaat uit naar de heemkundige kring Scilla voor het openstellen van hun archieven.

in de jaren nadien ontwikkelen in 2 deelkernen, een kern aan de SintGuibertuskerk en één langsheen de steenweg. Toch kende het dorp Schilde geen grote groei aangezien veel landbouwgronden in en rond de kern in

Verder zullen historische kaarten toegelicht worden die een inzicht

handen waren van de adel en zij deze niet verkochten als bouwgrond. > Maison de Plaisance, Tollenberg, langsheen de Turnhoutsebaan, in de dorpskern. Datum onbekend Bron Internet opzoeking oude postkaarten

>Fundamenten van voormalig kasteel Schilde Hof Datum: 2011 Bron: Eigen verwerkin

Na de dood van de weduwe van baron Gaston van de Werve in 1953 werden al de bezittingen verkocht en uiteindelijk verkaveld. Hierdoor nam de gemeente Schilde een ware sprong vooruit. Zowel gronden in de dorpskern

28 PAGINA

29 PAGINA

Analyse

Analyse

7.

geven naar de groei van de kern. Op het einde zal aan de hand van 3 conceptkaarten de trapsgewijze groei verduidelijkt worden.

Bron: Eigen verwerking vanuit website Schilde, documenten heemkundige kring, GRS Schilde.


Bron: Scilla

1

2

> Heraanleg van Turnhoutsebaan. Tevens op achtergrond de bussen ter vervanging van de tram. Datum: +/- 1975

> Kruising Turnhoutsebaan/Oudebaan. De 2 lindes zijn nog in hun prille jaren. Er is ook nog geen buurtspoorweg aangelegd. Het herenhuis kent een grote ommuurde tuin. Datum: onbekend Bron Heemkring Scilla

> Zicht vanop de zijbeuk van de Sint Guibertuskerk, Het kerkplein is hier nog bebouwd. Datum: voor 1930 Bron Heemkring Scilla

> Kruising Turnhoutsebaan/Oudebaan. De 2 lindes, rechts, zijn al groter en de trambaan is reeds te zien. De tuin van het herenhuis heeft deels plaatsgemaakt voor een nieuw hoekgebouw. Datum: +/-1920 Bron Heemkring Scilla

Bron: Scilla

> Nieuwe rooilijn heeft na 40 jaar een versprongen gevelwand als resultaat, recente nieuwbouw ook achteruitgesteld. Datum: 2011

2 1

Bron: eigen verwerking > Zicht vanop de zijbeuk van de Sint Guibertuskerk, Het kerkplein is vrijgemaakt. Datum: 2004 Bron Heemkring Scilla

30 PAGINA

31

> Kruising Turnhoutsebaan/Oudebaan. De 2 lindes zijn volgroeid. De trambaan is opgebroken en tussen het hoekgebouw en het herenhuis is er gebouwd, de tuinmuur is geheel verdwenen. Datum: 2011 Bron eigen verwerking

PAGINA

Analyse

Analyse

> Stoomtram langsheen de Turnhoutsebaan. Datum onbekend


Bron: Kaart uit archief Heemkundige kring Scilla, eigen bewerking

N

7.2

Historisch kaartmateriaal

Meestal wordt de ferariskaart als scharnierpunt genomen tussen het rurale en industriële tijdperk in onze omstreken. Voor Schilde dienen we verder terug te gaan aangezien bij Ferraris de steenweg op Turnhout al gerealiseerd was. Deze steenweg heeft de dorpskern sterk beïnvloed. Om deze beïnvloeding te kunnen plaatsen is het aangewezen om de dorpskernontwikkeling voor deze

De eerste kaarten zijn gesitueerd rond de ontwikkeling van de steenweg tussen Antwerpen en Turnhout (+/- 1750). Dit om een directe verbinding te creëren en af te stappen van het kleinschalige wegennetwerk. Op elk plan is in een donkerblauwe lijn de huidige ligging van de N12 of Turnhoutsebaan aangeduid.

Detail 1: Kern rond kerk

n

aa

b rse

Lie

at

sstra

Dorp

Kaart 1:

N

eba

an

f

Oud

ree

Detail 2: Kern langs invalswegen

Bron: eigen verwerking

an eba aats ssch Bra

I nleiding

Bron: eigen verwerking

Uit deze kaart blijkt duidelijk dat alle grote landbouw- en boscomplexen in eigendom zijn van bovenvermelde grootgrondbezitters. Ze beslaan het grootse deel van de gemeente. De Turnhoutsebaan is uiteraard nog niet zichtbaar op deze kaart. De oude weg op Turnhout is nog een slingerende weg die de contouren van het landschap en de perceelstructuren volgt van uit de Middeleeuwen. Wel zijn al enkele straten duidelijk herkenbaar die in het huidige dorp nog aanwezig zijn (zie plan hiernaast) Wat direct opvalt is de dubbele kern: rond de kerk en naast de kruising van gemeentelijke verbindingswegen (Brasschaatsebaan/Liersebaan/Oudebaan)

32 PAGINA

33 PAGINA

I nleiding

VB: Hof van Broedeveldt

ed

lle vu

HP: Hof Ter Putte HB: Hof Ten Broeks BS: Baronie van Schilde

S cho

• • •

Be

N

Opgetekend circa 1739 als overzichtskaart van de eigendommen van elke grootgrondbezitter. Deze zijn in het rood ter verduidelijking bijgeschreven:

Ke rk el ei

De kaarten zijn bekomen via de Heemkundige kring Scilla.

olstr aat

grootschalige ingreep te onderzoeken.


Bron: Google earth

N

Kaart 2:

N

2 3

4

Aanleggen van de steenweg tussen Antwerpen en Turnhout werd een grote noodzakelijkheid. Dit plan is een zeer waardevol document aangezien het een aanleg en inplantingsvoorstel weergeeft van de steenweg op Turnhout. Het geeft duidelijk de invloed weer van hogerop (stad Antwerpen) op het dorp Schilde. Het plan

2

dateert van februari 1745.

3 5

4

1

Bron:Heemkring Scilla, eigen bewerking

dit tracé niet exact uitgevoerd. Enkele, nu nog bestaande gebouwen, zijn anders gelegen ten opzichte van de aan te leggen Turnhoutsebaan (zie hieronder bij punt A, huidig tracé is in blauwe streeplijn aangeduid). De typische zigzag van de Turnhoutsebaan (tussen de 2 verkeerslichten) is nu duidelijk zichtbaar in de kern.

5

Aangezien het plan redelijk lang is zal dit op de volgende pagina getoond worden. Hieronder is een vergroting van de doortocht van de nieuwe steenweg

1

Detail 1: Kern rond kerk

Detail 1/ Het dorp rond de kerk. Na zoveel jaren nog niets veranderd. Enkel is er aan de zijkant van de kerk “op het kerkplein” bebouwing waar te nemen. In de nieuwe toestand bestaat deze niet meer. Het dorpsleven van Schilde was vroeger in 2 gedeeld. Een deel ontwikkelde zich rond de kerk, waar het andere deel zich rond de Lindenstraat en Oudebaan ontwikkelde. De verbinding tussen deze 2 was de Dorpsstraat en de Kerkelei. Tangentieel aan deze 2 deelkernen liep de Liersebaan. De huidige Schoolstraat was niet bestaande. Tussen de 2 deelkernen waren velden en akkers.

Het geeft de “Baen van Turnhout naer Antwerpen” weer en ook in stippellijn het “Project om eenen cassij-wegh te maeken” . Als men de kaart van naderbij bekijkt is

doorheen de oude dorpskern. Het gehele plan beslaat de steenweg van de gemeentegrens met Brecht tot aan Ruggeveld in Deurne, circa 12km lang. Bron: Kaart uit archief Heemkundige kring Scilla, eigen bewerking

1 2 3 4 5

Visvijver Pastorie met slotgracht en oprijlaan Puttenhof Hof Ter Loo Kerkplein

N

4

N

2 3

1 2 3 4

A

De Drij Lindekens Dierenartsenpraktijk Restaurant Euryanthe Het kruispunt met de Oudebaan kent nog steeds de versnipperde bebouwing zoals op dit plan weergegeven. Het gaat hier over 2 woonhuizen en 1 grote schuur.

I nleiding

I nleiding

Detail 2/ Dit detail geeft enkele oude gebouwen weer die nog steeds aanwezig zijn. Deze deelkern zal later een grote groei kennen door de aanleg van de Kasseiweg op Turnhout.

1 Detail 2: Kern langs invalswegen

Bron:Heemkring Scilla, eigen bewerking

34 PAGINA

35 PAGINA


Bron: eigen verwerking N

Huidige lengte van de dorpskern Oude versnipperde dorpskern

Dropskern van Wijnegem

Ruggeveld, oude kasseiweg

Bron: Kaart uit archief Heemkundige kring Scilla

36 PAGINA

I nleiding

I nleiding

N

37 PAGINA


N

Bron: Kaart uit archief Heemkundige kring Scilla N

Kaart 3: Dit plan, daterend (1745) van kort na de aanleg van de nieuwe kasseiweg naar Turnhout, geeft weeral eens de grote invloed van de landheren op het grondgebied van Schilde weer. Deze kaart is een document opgesteld om de pacht van de heer zijn gronden in goede banen te leiden. Kasteeldomeinen en waardevolle landbouw en ontginningsgronden zijn het voorname object van dit plan. Het kan aanzien worden als een soort van kadasterplan. De relatief kleine dorpskern alsook de opdeling van het dorp in 2 kernen valt goed op. Aangezien de nieuwe steenweg nog maar recentelijk aangelegd is, heeft deze nog geen invloed gehad op de bebouwing. De Schoolstraat (blauwe streeplijn) doorheen het “Schil-Veldt� is reeds gerealiseerd. In detail kan je het huidige verloop van de Schoolstraat over het kerkplein zien. De herinrichting van het dorpsplein met daarbijhorend de afbraak van woningen en 1 doorbraak van een gevelwand zijn nog niet uitgevoerd. De huizen die gekruist worden zijn nu afgebroken. De blinde gevels zijn tot op heden nog steeds zichtbaar. Later zullen ook huizen langsheen de zijbeuk gebouwd worden, deze zullen ook afgebroken worden

N

38 PAGINA

I nleiding

I nleiding

bij de doortrekking van de Schoolstraat.

39 PAGINA


Bron: Kaart uit archief Heemkundige kring Scilla

Bron: Kaart uit archief Heemkundige kring Scilla N

N

Kaart 4: België heeft door de kaarten van Graaf de Ferraris een unieke momentopname van vlak voor de industrialisering. Daterend van rond 1769 geeft het een mooi beeld van het rurale Belgïe. Deze kaart zal dus vele van bovenstaande besproken thema’s meer grafisch weergeven. Wel kan door middel van deze kaart zeer nauwkeurig een beeld verkregen worden van het gebruik van het land: welke gewassen werden geteeld, waar waren er nog geen ontginningen geweest, welke bosbouwprojecten vormden het landschap. Het is duidelijk te zien hoe zowel valleigronden (donker groen) als hoger gelegen gronden intensief door de landbouw in gebruik waren. Rondom de dorpskern zijn nog wel enkele woeste gebieden te herkennen, heidegronden. In de dorpskern zijn enkele lichtgroene percelen te vinden, deze waren voormalige heidegronden die in cultuur zijn gebracht als productievelden. De grote heide ten noorden van de dorpskern van Schilde wordt ook reeds aangesneden (later is hier bosbouw met dennen terug te vinden, ten behoeve van o.a. de mijnen in Limburg). Enkele bebossingen en verweiding zijn reeds duidelijk zichtbaar. Dit proces zou later leiden tot het typische bokkagelandschap van de Voorkempen.

I nleiding

I nleiding

Wat bebouwing betreft is er nog steeds geen grote groei waar te nemen in de dorpskern, er zijn nog steeds 2 duidelijke kernen op te merken in het dorp Schilde. Toch is al een geringe “Lintbebouwing” waar te nemen langs de Turnhoutsebaan.

40 PAGINA

41 PAGINA


Bron: Kaart uit archief Heemkundige kring Scilla N

Kaart 5: Door de grote landgoeden werden de meeste potentiële bouwgronden lange tijd van ontwikkeling gevrijwaard. Vandaar dat we nu een grote sprong voorwaarts maken tot het jaar 1906. Deze kaart is opgesteld door “L’Institut cartographique militaire “ in Brussel. Na 100 jaar zijn beide deelkernen van Schilde verder ontwikkeld. Vooral rond de “Route d’Anvers à Turnhout” ofwel de Turnhoutsebaan (merk op

huidige doodlopende Rijsblokstraat). Later zal deze knik rechtgetrokken worden zodat de Brasschaatsebaan recht op de Schoolstraat uitkomt. Naast de gewone hoofdwegen is ook de Bellevuedreef op het kasteel van Schilde in rode stippellijn ingetekend. Dit bevestigt nogmaals de grote invloed van de hogere klasse in Schilde. Bron: Kaart uit archief Heemkundige kring Scilla

dat cartografisch de baan niet meer benoemd wordt zoals in voorgaande plannen, Nieuwhen Cassij-weghe op Turnhout).

N

Door een gebrek aan regelgeving is hier al een typisch vlaams fenomeen op te merken; verlinting langsheen verbindingswegen. Vooral belangrijk is de aanzet op de verdichting tussen de 2 deelkernen. Langs de Schoolstraat zijn al enkele woningen op te merken (deze waren goede plekken tot bouwen omdat deze op voormalige graasweiden gesitueerd zijn). Verder worden ook de heidegronden ten noorden aangesneden voor bebouwing (op de kaart “Picardien” genaamd). De woonparken in de bossen van het kasteel van Schilde zijn nog niet op te merken (bossen rond rode stippellijn). Rond de kerk is ook al enige verlinting waar te nemen op de 2 belangrijke wegen, de weg op Oelegem en de weg naar het noordoosten, de Dorpsstraat. De Schoolstraat kent nog geen kerngebonden bebouwing. De Kerkelei kent

Naar wegenis zijn ook enkele zaken op te merken. De west-oostverbinding

I nleiding

I nleiding

een zeer dense bebouwing doordat zij de hoofdaansluiting vormt met de Turnhoutsebaan.

Antwerpen Turnhout is door de aangelegde steenweg zeer rechtlijnig. De noord-zuid verbinding van ‘s-Gravenwezel naar Oelegem kent geen rechtlopende doorgang. Het maakt een zigzag beweging langsheen de 2 deelkernen van Schilde. De Schoolstraat doorheen de weiden tussen de beide deelkernen is dus op plan en in gebruik nog niet als doorgangtracé vastgelegd zoals ze nu gebruikt wordt. De Brasschaatsebaan (komende van ‘s-Gravenwezel) takt op de Turnhoutsebaan aan naast De Drij Lindekens (de

42 PAGINA

43 PAGINA


Conclusie

historiek

Uit voorgaand historisch onderzoek viel het op dat Schilde geen geleidelijke groei kende in de laatste eeuwen maar eerder een trapsgewijze. Deze trapsgewijze ontwikkeling kende zijn oorsprong in zowel het aanbod aan

Van 1780 tot 1920

bebouwbare percelen alsook in de herhaaldelijke verschuiving van doorgangswegen doorheen de dorpskern.

De kern rond de kerk vergroot. Er komt een nieuwe verbinding tussen de 2 dorpskernen langs de Kerkelei en de Dorpsstraat.

Als afsluiter van dit hoofdstuk zullen we kort deze wijzigende verkeersstructuur in de dorpskern toelichten

De steenweg naar Turnhout wordt rechtgetrokken zodat de Oudebaan zijn doorgangsfunctie verliest. De steenweg en later boerentram zijn één van de voornaamste trekkers voor de toename aan woningbouw. De kernen groeien naar elkaar toe door middel van lintbebouwing langs

aan de hand van 3 conceptuele voorstellingen van de dorpskern. Ook zullen indicatief de dorpskernen gesitueerd worden. Als legger werd een recente luchtfoto toegevoegd van Google Earth. Vernoemde datums zijn richtinggevend naar tijdszones en dienen niet tot op het jaar strikt geïnterpreteerd te worden.

de hoofdbanen. De open akkers errond blijven vrij van bebouwing. De verbinding van Oelegem naar ‘s-Gravenwezel werd herlegd zodat ze de kern rond de kerk aansneed.

I nleiding

Van 1920 tot nu Tot 1780

> 1906

> 2011, GoogleMaps

Rond 1950 kwamen meer dan 50 % van de gronden in en rond de kern op de openbare markt en werden verkaveld. Woonparken (lichtrood) en inbreidingen van de kern ontstonden

> 1769

Vanaf dit moment werd de ene woonwijk na de andere snel opgericht. Naast deze evolutie op de privémarkt was er ook een 3de aanpassing van de hoofdverkeersas. De Kerkelei en Dorpsstraat werden door de herinrichting van het kerkplein ondergeschikt aan de Schoolstraat die een

2 woonkernen: De dorpskern bevindt zich op de kruising van de baan op Antwerpen, Turnhout en Lier. De kern rond de kerk staat los, dit komt doordat de kerk zich niet verbonden had met het dorp Schilde.

rechte verbinding maakte tussen de kerk en de weg naar ‘s-Gravenwezel.

44 PAGINA

45 PAGINA

I nleiding

7.3


Schilde

8.

Planningscontext

en een subkern tegen Wijnegem (deze maakte vroeger deel uit van de kern van Wijnegem maar werd afgesneden door de verdere ontwikkeling van het Albertkanaal.

8.1

Inleiding

Na de korte geschiedkundige situering van de gemeente Schilde en daarbijhorend het bespreken van de historische kaarten gaan we over tot een

SCHILDE Opdrachtgever :

> Beschermde monumenten, stads- en dorpsgezichten:

Een diepgaande analyse zal enkel gebeuren voor die documenten die zeer concrete effecten kunnen hebben of reeds hebben op de doortocht. We denken dan bijvoorbeeld aan BPA’s en mobiliteitsvisie van De Lijn (doortrekking tram) alsook vele andere planintenties die later in dit analyseluik of in het ontwerpend onderzoek zullen toegelicht worden. Andere documenten bespreken we dan eerder oppervlakkig wegens hun

Voor deze thesis zijn wel enkele belangrijke beschermingen van toepassing.

8.2

Beleidsplannen

8.2.1. Gewestelijke documenten

en

provinciale

> Gewestplan: Het grondgebied van Schilde valt onder het gewestplan van Antwerpen, goedgekeurd bij K.B. van 03/10/1979. De meest voorkomende

Gemeentebestuur van Schilde

KAART 01: INFORMATIEF GEDEELTE

bestemmingen zijn WOONPARKEN, NATUURGEBIEDEN en PARKGEBIEDEN. Deze laatse zijn vooral gelegen rond de woonparken (zie geschiedenis, verkaveling van parkdomeinen).

BESTAANDE RUIMTELIJKE STRUCTUUR

GEWESTPLAN

1715 - wvs

Augustus 2004

Het WOONGEBIED is eerder beperkt en geconcentreerd in 2 grote kernen

46 PAGINA

Deze ligt over de Antitankgracht. Bij besluit van de Vlaamse Regering van 5 december 2003 is deze reservatiestrook opgeheven.

korte plaatsing van de gemeente Schilde in het beleids- en planningsveld.

algemeen karakter met niet directe effecten op een concreet ontwerpend onderzoek voor de doortocht.

Gemeentelijk Ruimtelijk Structuurplan

Er loopt ook een duidelijke RESERVATIESTROOK doorheen de gemeente.

47 PAGINA

Hieronder zal ik een korte opsomming geven: • Brouwerij de Drij Lindekens, Turnhoutsebaan 141 • Herenhuis Tollenberg, Turnhoutsebaan 180 • •

Oude langgevelhoeve, Lindenstraat 54 Woning, Turnhoutsebaan 112

Naast deze zijn er ook nog andere waardevolle oude gebouwen in de doortocht. Deze zijn niet als beschermd opgenomen maar het zou wel aangewezen zijn dat de gemeente een studie laat maken naar het huidige bouwkundig erfgoed en deze zowaar probeert te behouden. Dit aangezien de vernieuwbouw in de gemeente zeer sterk is en reeds veel waardevolle, niet beschermde, gebouwen onder de sloophamer zijn gegaan. Enkele van deze zullen op het finale ontwerpplan in een lichtgroene kleur aangeduid worden.

Analyse

Analyse

Legende


Schematische weergave van de ruimtelijke visie op Vlaanderen

Schilde maakt deel uit van het “Bebouwd perifeer landschap” zoals vernoemd in het RSV. De belangrijkste uitgangspunten zijn hier het vrijwaren van verdere versnippering en verlinting. De huidige complexen van onbebouwde ruimten maximaal behouden en inzetten op kerngebonden verdichtingen met als hoofddoel de omliggende open landschappen, boscomplexen en andere bewaren. Naar economie behoort de kern van Schilde tot het economisch netwerk van het ALbertkanaal. Dit netwerk is zeer specifiek aangezien het zowel naar weg als watervervoer grote mogelijkheden biedt. Naar concrete uitwerking is het de bedoeling om de intenties ter behoud van het typische landschap van de Voorkempen vast te leggen in Gewestelijke Ruimtelijke Uitvoeringsplannen GEWRUP. Hieronder is voor het deelgebied “Antwerpse Gordel” al een aanzet gegeven, het RUP zelf is nog niet aangevat. Het is tot nu toe gebleven bij analyses en visies. Deze zullen later in deze thesis wel verwerkt worden in concrete voorstellen om zo de schaarse open ruimte te bewaren.

> Buitengebied: Gewenste ruimtelijke structuur voor landbouw, natuur en bos, Regio Antwerpse Gordel/Klein-Brabant Zoals hierboven blijkt, valt de gemeente Schilde in het buitengebied. Hierdoor dienen we ook rekening te houden met de bepalingen die omtrent dit buitengebied worden opgesteld. De Vlaamse Regering wil hier volop gaan voor landbouw natuur en bos. Zo zijn eerst bestaande gebieden herbevestigd of onder een andere noemer geresorteerd. Deze handelingen zijn beleidsmatig niet complex en geven een snelle uitwerking naar de bovenvermelde streefdoelen. Hierna kwamen de gebieden aan de beurt die complexer van aard zijn en dusdanig een passende beoordeling dienden te krijgen. Om deze afwegingen tussen landbouw, natuur, bos en andere goed te kunnen onderbouwen,

> Bron: RSV studies visies opgesteld die resulteerden in vastgestelde “gewenste ruimtelijke structuren” Voor de gemeente Schilde is op de volgende bladzijden de gewenste ruimtelijke structuur voorgesteld (verstedelijkt bosgebied ten NO van Antwerpen). Later in deze thesis zal deze studie als basis dienen voor het groenconcept en woonconcept. Schilde

werden vanaf 2004 voor de onderstaande 13 buitengebiedregio’s ruimtelijke

48 PAGINA

49 PAGINA

Analyse

Analyse

> Bron: RSV studies

> RSV Ruimtelijk Structuurplan Vlaanderen


> Bron: Buitengebied analyse ter voorbereiding van GEWRUP

24.2

23.8

16. Behoud en versterking van zeer waardevolle natuurcomplexen

19. Behoud van kleine, lokale, ge誰soleerde landbouwkernen ter vrijwaring van lokale open ruimten

22. Behoud en ontwikkeling van landschappelijk en ecologisch waardevolle lineaire elementen als j natuurverbinding

25. Behoud en versterking van gevarieerde valleilandschappen met ruimte voor waterberging

29. Behouden en versterken van de natuurfunctie op golfterreinen

deelruimte 2: westelijk deel (kaart 3)

18.9 23.1 22.1 22.5

22.6 19.2

18.15

Noot: Er is vanuit het gewest duidelijk een bekommernis om de open ruimte en alles wat daar in en rond gebeurt. Concretisering in een RUP is nog niet in uitvoering. Dit belet lokale besturen echter niet om de open ruimten aan te pakken en enigszins te vrijwaren.

18.10

29.3

25.1

19.4

29.4 18.13

17.8

22.7

17.10

23.14

19.3

21.6

17.7

20. Ruimtelijk functioneel samenhangende gebieden vrijwaren voor de land- en tuinbouw met grondgebonden landbouw als drager van de open ruimte

23. Vrijwaren en versterken van waardevolle landschappen en erfgoedwaarden

26. Behoud en versterking van uitgesproken natuurwaarden in valleien met ruimte voor natuurlijke waterberging

17.11

23.10 24.3

17. Woonbossen als verbinding tussen bos- en natuurcomplexen

22.8

23.9

18.14

22.2

25.2 16.3

18.12 23.13

24.4 21.7

25.1

22.6 25.3 18.11

24.9

24.5

22.8

16.4 17.9 21.8

19.5

28.1

B

16.4

23.12

24.6 23.11 24.7

24.8

26.1 22.8 A

18. Behoud en versterking van bestaande, multifunctionele boscomplexen

21. Forten en schansen

24. Behoud en versterken van ecologische en landschappelijke waarden in moza誰ekpatroon verweven met grondgebonden landbouw

27. Behoud en versterking van waardevolle stedelijke groengebieden

Schilde

deelruimte 3: oostelijk deel (kaart 5)

L

M

50 PAGINA

51 PAGINA

Analyse

Analyse

> Bron: Buitengebied analyse ter voorbereiding van GEWRUP


Schilde

>RSPA Ruimtelijk Stuctuurplan Provincie Antwerpen De provincie Antwerpen is in 4 hoofdruimten opgedeeld. Schilde behoort tot “De Antwerpse fragmenten, hoeksteen van het stedelijk netwerk Vlaamse Ruit”. Het ligt ook op het raakvlak met de deelruimte “Noorderkempen”. Specifieker gezien ligt Schilde in de deelruimte “Bebouwd perifeer landschap” en “Antwerpse gordel”. Het is dus duidelijk dat Schilde in een zeer diverse omgeving gelegen is. Het ligt op raakvlakken met verschillende typische landschappen en omgevingen. Juist deze complexe context dient een gepast beleid te krijgen. Volgende zwaartepunten zijn vooruitgezet in het RSPA: • Het gebied heeft een toeristische - recreatieve functie. • Openbare vervoersassen worden geconcentreerd omheen historische assen zoals steenwegen. • •

Een maximale open ruimte met een maximale dichtheid binnen de juridische bebouwbare gebieden.• Tegengaan van bebouwing in de Antwerpse gordel. De kernen worden

maximaal landschappelijk geïntegreerd.• Uitdovingsbeleid van kleinhandel op de N12 ter hoogte van de

Antitankgracht. Het bosrijk gebied ten noorden van Antwerpen is sterk versnipperd door bebouwing, hoofdzakelijk door woonparken. Het gebied heeft echter een natuurlijke betekenis doordat woonparken e.a. zeer vergroend zijn. Dit dient maximaal behouden te blijven. Het verder uitbouwen van de N12 als fiets- en openbaar vervoersverbinding.

Verdere beleidsplannen die betrekking hebben op de vervoersvoorzieningen zullen hierna uitvoerig toegelicht worden.

52 PAGINA

53 PAGINA

Analyse

Analyse

> Bron: kaartenbundel RSPA

openbare


BPA’S

BPA “HET KAMP”

WEEKENDZONE’S

BPA Putseheide - in herziening BPA Het Moer - in herziening BPA Kotsbos - in herziening BPA Het Kamp - in herziening BPA Schildestrand - in opmaak

8.2.2 Gemeentelijke planning

> BPA’s Bijzondere Plannen van Aanleg

De gemeente Schilde heeft doorheen de tijd grote invloeden ondergaan door geplande ingrepen. Enkele hoogtepunten zijn de aanleg en later de

Het gewestplan was een planningsintrument dat de wildgroei van de jaren 50 diende tegen te gaan. Het is ingetekend op een grote schaal en voorziet dus

verbreding van de Turnhoutsebaan, verkavelingen van parkdomeinen naar woonparken, aankoop van grote open ruimte in de dorpskern enz.

niet in vele gebiedseigen oplossingen. Daarvoor was er de mogelijkheid om BPA en APA’s op te stellen. De gemeente Schilde heeft enkele BPA’s opgesteld

BESTAANDE BPA’S

BPA “DE KAAK”

BPA Hertebos BPA Schildebergen - deel 1 BPA Schildebergen - deel 3 BPA Schildebergen - deel 4 BPA Ruiterskuil BPA Dorpskom Zuid - deel 1 BPA Dorpskom Zuid - deel 2 BPA Willecom BPA Molenveld BPA Turnhoutsebaan BPA Gersblok BPA Victor Frislei

ANTI - TANKKANAAL

BPA “DORPSKOM ‘S-GRAVENWEZEL” BPA “DUYVENDAEL”

BPA’S

BPA “SCHILDESTRAND”

BPA “KASTEELPARK”

BPA “MOLENVELD” BPA “WILLECOM II”

BPA’S

BPA “HET MOER” ‘S-GRAVENWEZEL

BPA “SCHILDEBERGEN SCHILDE BPA “VICTOR FRISLEI”

DEEL

BPA “GERSBLOK”

BPA “HOF TER LINDEN”

BPA “SCHILDEBERGEN SCHILDE

BPA “DORPSKOM ZUID DEEL

IN OPMAAK

VERVALLEN BPA’S

2”

DEEL

1”

De kaart uit het GRS geeft duidelijk een beeld van de spreiding van de BPA’s. Voor ons projectgebied (dorpskom van Schilde) zijn volgende BPA’s van

BPA Molenstraat werd volledig vervallen verklaard. De volgende BPA’s werden gedeeltelijk behouden: BPA Molenveld, BPA Duyvendael, BPA Willecom, BPA Dorpskom-Zuid Deel I, BPA Schilde-Bergen Deel I, BPA Schilde-Bergen deel IV

• •

BPA “Turnhoutsebaan” BPA “Dorpskom Zuid - deel 1”

KB 14/01/1986 KB 25/02/1959

BPA “Gersblok”

MB 09.06.1995

Hieronder zullen we deze documenten kort toelichten wat betreft de invloed die ze kunnen hebben, en effectief gehad hebben op de dorpskern van

> BPA “Turnhoutsebaan”

Schilde

Volgende punten kunnen opgemerkt worden bij het doornemen van dit document:

Voor het doel en de stand van zaken van BPA’s: zie tekst

3” 3

voor haar grondgebied. Diegene die betrekking hebben op de dorpskern zullen we kort toelichten. De BPA’s hadden vooral het doel de versnelde ontwikkeling van de dropskern in zekere mate te sturen.

belang: Naast deze zijn er ook nog beleidsdocumenten die een zekere invloed genereren op het ruimtelijk kader van de gemeente: ik denk dan aan mobiliteitsplannen, jeugdbeleidsplannen, milieuplannen, enz.

BPA De Kaak BPA Kasteelpark BPA De Zetten BPA Willecom II BPA Dorpskom ‘s - Gravenwezel BPA Schildestrand

BPA “ZUID HERTEBOS”

BPA “TURNHOUTSEBAAN” SCHILDE

IN HERZIENING

BPA Schildebergen - deel 2 BPA Duyvendael BPA Zuid Hertebos BPA Hof Ter Linden BPA Putseheide BPA Het Moer BPA Kotsbos BPA Het Kamp

BPA “WILLECOM”

BPA “HERTEBOS”

Naast deze ingrepen zijn er ook op planologisch vlak interessante ontwikkelingen geweest. In de laaste decennia heeft de planningscultuur een ware sprong voorwaarts gemaakt. Zo ook voor Schilde. Eerst was er het gewestplan met de daarbijhorende mogelijkeid om BPA en APA’s te maken. Daarna de structuurplanning met de RUP’s.

Gemeentelijk Ruimtelijk Structuurplan BPA “DE ZETTEN”

BPA “SCHILDEBERGEN SCHILDE

DEEL EL E

SCHILDE

1”

Opdrachtgever

:

Gemeentebestuur

van

Schilde

Schilde

BPA “PUTSEHEIDE”

KAART 4: INFORMATIEF GEDEELTE BPA “RUITERSKUIL” ALBERTKANAAL

BPA “DORPSKOM ZUID BPA “SCHILDEBERGEN SCHILDE

DEEL

4”

DEEL

1”

Hoofdgebouwen dienen een zadeldak te hebben. Bij uitzondering is ook een plat dak toegestaan. Deze regel zorgt voor een asymmetrisch straatbeeld.

Tuinmuren zijn toegestaan, alsook levende hagen. Deze bepaling geeft bij kleinere percelen snel een versteende ruimte.

BESTAANDE RUIMTELIJKE STRUCTUUR BPA’S IN SCHILDE 1715 - wvs

Oktober 2005

> bron: Gemeentelijk Ruimtelijk Structuurplan Schilde

54 PAGINA

55 PAGINA

Uitsluitend kantoorfuncties zijn verboden: positief effect op parkeerdruk van de Turnhoutsebaan. Gevels van parkeerboxen dienen in RODE gevelsteen afgewerkt te worden: er is niet vermeld dat deze in dezelfde gevelsteen als het hoofdgebouw dient te gebeuren.

Analyse

Analyse

Legende

BPA “KOTSBOS”


• •

1/3 van het perceel dient als tuin beplant en onderhouden te worden. Bebouwing is hier voor max 1/5 van de 1/3 toegestaan (tuinhuizen ed.) Erfscheidingen die grenzen aan het openbaar domein moeten bestaan uit een levende haag en/of een draad met ingeplante haag. Stenen muurtjes van 30cm breed en 60 hoog met daarachter een levende haag

> bron: dienst ruimtelijke ordening gemeente Schilde

zijn ook toegestaan. Dakruimte mag niet aangewend worden voor een volledige of autonome huisvestingsgelegenheid. Dit geeft momenteel veel juridische problemen bij de verkoop van duplex en lofts in de dakdelen. Deze reeds veelvuldig gecreëerde woongelegenheden zijn bij wet niet verkoopbaar. Tot voor recent werd er laks omgesprongen met deze regel maar sinds kort zijn notarisen niet meer bereid deze schending van de wet door de vingers te zien. (mede hierdoor dient het BPA herzien te worden).

Zoals kan opgemerkt worden is het BPA zeer basic. Structurele ingrepen om het woonweefsel te verbeteren zijn niet geïmplementeerd. De bouwlijn is wel achteruitgeschoven alsook enkele bepalingen die een zekere harmonie moeten nastreven. Doch met uitzonderingsregels (cfr. platte daken toegestaan op enkele plekken) die deze harmonie teniet doen. Het is dus noodzakelijk

56 PAGINA

57 PAGINA

Analyse

Analyse

N

om de positieve bepalingen van het BPA te behouden en aan te vullen met nieuwe bepalingen die geïnspireerd en voortvloeien uit een adequate

ruimtelijke studie van de doortocht. (Deze zullen in het 3de luik van de thesis besproken worden; Ontwerpend Onderzoek)


Vooraf wil ik graag nog enkele mensen bedanken, zonder wie deze masterproef niet mogelijk was geweest. Eerst en vooral wil ik Dhr. Luk Vanmaele bedanken voor zijn bijdrage en constante bereidwilligheid om de thesis vorm te geven. Vanaf de moeilijke start met enkele themawijzigingen tot aan het verfijnen en detailleren van de thesis. Daarnaast wil ik ook graag Dhr. Hans Verbruggen en Dhr. Roger Corbreun bedanken voor hun advies en deskundige bijdrage tot het verkeerskundige luik van deze thesis. Mijn dank gaat eveneens uit naar alle mensen die me onderweg verder geholpen hebben, •

De docenten van de masteropleiding stedenbouw,

Mijn mama voor het vele naleeswerk doorheen het hele proces,

Vrienden en papa voor hun hulp bij de vele terreinbezoeken,

Dhr. Raymond Boden voor zijn academische studie naar de parkeerproblematiek in het centrum,

De gemeente Schilde en haar medewerkers; burgemeester Yolande Avontroodt, dienst stedenbouw Dhr. Patrick Smets, mobiliteitsambtenaar Mevr. Ria Vinckx, jeugddienst Schilde Dhr. Jef Peeters, gemeentesecretaris, Mevr. Tine Vervisch, schepen Steven Dietvorst, schepen Anke Fierens, schepen Olivier Verhulst, projectmedewerker RUP’s Dhr. Rik Rouseau, met in het bijzonder de dienst stedenbouw en mobiliteit,

De heemkundige kring Scilla, Dhr. Frank Van Konnegem, Dhr. Patrick Anthonie, Dhr. Willy Bolders, Dhr. Xavier Dalle, Dhr. Leon Lembrechts,

Julie Van Marcke en Matthias Mariën voor het inventarisatiewerk bij de parkeerstudie,

Dhr. Jan Van Marcke en Dhr. Bart De Hertog voor de ondersteuning met de 3D verwerking en de architecturale begeleiding,

Brenda Bal voor de fotografie tijdens tereinbezoeken.

Tenslotte bedank ik ook van harte mijn ouders die me de mogelijkheid hebben gegeven om mij 7 jaar toe te leggen op mijn hogere studies.

4 PAGINA

5 PAGINA


Gebouwen dienen aan te sluiten bij reeds bestaande gebouwen. Deze regel kan bij strikte toepassing leiden tot bouwbeperkingen ten aanzien van de maximale bouwvoorschriften voor een perceel indien de aansluitende bebouwing niet deze maximale bouwvoorschriften volgde. Concreet betekent dit dat vele gelijkvloerse halfopen bebouwingen niet kunnen vergroot worden met een 1° verdiep. Dit zou contraproductief zijn voor het verdichten van de dorpskern en zo het ontlasten van de groene rand.

Aangezien dit BPA een deel van de hystorische kern van Schilde beslaat, zijn op vele plekken de percelen zeer smal aan de straatzijde. Het BPA bepaalt dat percelen met een breedte minder dan 4 meter aan de straat niet bebouwd mogen worden. Tussen de 4 en 6 meter kan enkel gesloten bebouwing toegestaan worden. Bij gesloten bebouwingen (zie plan, rood gekleurde hoofdgebouwen) zijn achterbouwen over de hele breedte niet toegestaan. Er dient altijd 2m vrij te blijven ten aanzien van de perceelsgrens. Deze regel werkt gefragmenteerde achtergevels met een verminderde levenskwaliteit in de hand. Het is beter gewoon een maximale bouwdiepte op te leggen van het hoofdgebouw en de achterbouw. Zo vermijdt men het, juridisch verplicht, creëren van kleine ingesloten koertjes achter de woning. In de praktijk wordt, mits motivering, hiervan afgeweken.

• N • > bron: dienst ruimtelijke ordening gemeente Schilde

58 PAGINA

59 PAGINA

De zone voor koeren en bijgebouwen bij gesloten bebouwingen (slaande op de gehele achtertuin in feite) heeft als erfscheiding een gemetste muur toegestaan, of metaaldraad en doorzichtig latwerk. Deze bepaling vermindert de mogelijke groene invulling aangezien hier niet verplicht wordt om de draad in te planten met een levende haag zoals in het BPA “Turnhoutsebaan” In de zone voor halfopen en open bebouwingen zijn dan de erfscheidingen bepaald als palen met metaaldraad ertussen, en maximaal 1m hoog en met verplichting tot het inplanten met een levende haag.

Analyse

Analyse

> BPA “Dorpkom Zuid - deel 1” Volgende punten kunnen opgemerkt worden bij het doornemen van dit document:

In de voortuinstrook geldt dezelfde bepaling als BPA “Turhoutsebaan”, muurtjes van 60m in steen of hout met levende haag of alleen levende haag. Aparte woongelegenheden in de zolderruimte zijn niet gespecifiëerd., en dusdanig ook niet verboden. Dit wordt mede gestaafd door het toelaten van meergezinswoningen.


> Conclusie BPA’s:

Volgende punten kunnen opgemerkt worden bij het doornemen van dit document:

De BPA’s hebben tot nu toe de kern kwalitatief doen ontwikkelen,

• • • N

• •

> bron: dienst ruimtelijke ordening gemeente Schilde

Aparte woongelegenheid in de zolder is hier niet toegestaan. Minnimum 1/3 van de grond dient als tuin gebruikt te worden De erfscheiding in de achtertuinen zijn verplicht uit te voeren in een levende haag met eventueel draad en palen. De erfscheiding in de voortuinstrook mag max 60cm bedragen. Erfscheidingen die grenzen aan het openbare domein moeten met een levende haag ingeplant worden.

Het BPA grenst aan de zuidzijde aan het BPA “Turnhoutsebaan”. Bij dit BPA was het vooral de bedoeling een bestaande woonuitbreidingszone op het gewestplan naar beleid goed in te plannen. De bepalingen zijn geïnspireerd op vorige besproken BPA’s. Doch bij de recente uitvoering van dit BPA/verkaveling werden inbreuken gepleegd op de bepalingen. De regels naar erfscheidingen zijn in alle percelen geschonden. Overal is er draadafsluiting voorzien zonder inplant van een levende groene haag. Ten aanzien van het openbaar domein zijn de draden voorzien met plastieken inschuifstroken. Dit druist duidelijk in tegen de visie van het BPA. Toch werd deze overtreding tot op heden niet aangekaart. Dit fenomeen gebeurt meer en meer in de dorpskern en draagt bij tot een verminderde groene leefomgeving van de openbare ruimte van de dorpskern.

60 PAGINA

61 PAGINA

binnen de mogelijkheden van de BPA’s. Toch zijn er veel bedenkingen mogelijk. Tegensprekende bepalingen tussen de verschillende BPS’s (b.v. erfafsluitingen) alsook geen consequent doortrekken van gemaakte keuzes (b.v. daktype in de doortocht) hebben ertoe geleid dat er momenteel te veel negatieve ontwikkelingen zich beginnen voordoen. Ook nieuwe maatschappelijke ontwikkelingen (appartementstoename, vergrijzing, centrumverschuiving, tramuitbreidingen, ...) vragen een nieuwe aanpak. Deze kan in grote lijnen vastgelegd worden in een nieuw RUP. De belangrijkste problemen die zich nu voordoen zijn: •

Voorschriften dienen aagepast te worden zodat ze elkaar niet tegenspreken en recente ongewenste ontwikkelingen onmogelijk maken, of milderen.

Er dient een handhavingsbeleid uitgeschreven te worden om nauwgezetter controles uit te oefenen.

De bedenkingen tijdens de doorlichting van bovenvermelde BPA’s moeten meegenomen worden bij het opstellen van een nieuw RUP. Dit zal niet in de thesis uitgewerkt worden maar wel meegenomen worden in de visies en strategische projecten ter verbetering van de dorpskern. Een nieuw RUP zal dus een synthese moeten zijn van het gevoerde beleid (BPA’s), nieuwe visies en strategische projecten en een aanpak van acute problemen. De doortocht kent een belangrijke functie in dit verhaal aangezien het verschillende deelgebieden in de dorpskern met elkaar verbindt en ook één van de centrale punten in de kern is. Bevindingen vanuit het ontwerpend onderzoek kunnen meegenomen worden in de opmaak van een nieuw RUP.

Analyse

Analyse

> BPA “Gerstblok”


Gemeentegrens Kernen (grijs: kernen, zwart: centrum)

> GRS

Woonparken

Weekendverblijven

Gemeentelijk Ruimtelijk Structuurplan

Het GRS is een belangrijk document om naar planning de komende jaren verder te werken. Het stelt een kader vast waaraan toekomstige

Concentratie handelszaken in kernen

beleidsplannen zullen moeten getoetst worden. Het bestaat uit verschillende elementen zoals een informatief deel en een richtinggevend deel. Er is ook

Bestaande lokale bedrijvigheid Belangrijkste waterlopen

een bindend gedeelte voorzien. De juridische implementatie van het plan heeft enkel invloed op de gemeente. Indien de gemeente bepaalde intenties van het GRS wil uitvoeren zal het aangepaste RUP’s moeten opstellen. Deze RUP’s mogen slechts in zekere mate afwijken van de bepalingen in het GRS.

Bossen

Golfterrein

Kasteelparken

Aangezien dit document zeer uitgebreid is zullen we dit kort toelichten naar

‘S-GRAVENWEZEL

uitspraken omtrent de dorpskern of samenhangende uitspraken.

Schilde

WATERSTRAATSE LOOP

Alvorens tot een visie voor Schilde te komen is er een uitvoerige analyse gebeurd van Schilde in zijn ruime omgeving alsook de interne opbouw. Vervat in het informatieve deel vormt het de basis voor het richtinggevende deel. Deze analyse is ruimer dan de analyse in deze thesis. In deze thesis wordt er dan weer meer diepgaand geanalyseerd.

KLEIN SCHIJN ZWANEBEEK

Deze ruime analyse resulteerde in een structuurschets van het “Bestaande ruimtelijke beeld”. Enkele elementen vallen direct op in de analyse van

G

SCHILDE

Schilde. GROOT SCHIJN

Gemeentelijk Ruimtelijk Structuurplan

Men legt veel nadruk op:

SCHILDE Opdrachtgever

:

Gemeentebestuur

van

Schilde

> de hydrografische verdeling van het grondgebied ANTI-TANKKANAAL

KAART 8: INFORMATIEF GEDEELTE

Schilde maakt deel uit van het beneden Schelde bekken. Het Kleine Schijn, BESTAANDE RUIMTELIJKE STRUCTUUR

ALBERTKANAAL

Zwanebeek en Groot Schijn zijn de 3 voornaamste stromen doorheen de gemeente. Schilde wordt ook gekruist door een kunstmatige waterloop, de Antitankgracht.

BESTAANDE RUIMTELIJKE BEELD Januari 2004

1715 - wvs

> bron: Gemeentelijk Ruimtelijk Structuurplan Schilde

62 PAGINA

63 PAGINA

> bron: Gemeentelijk Ruimtelijk Structuurplan Schilde

Analyse

Analyse

Legende KOTSBOSLOOP


Schilde is nog zeer rijk aan bebossing en kasteelparken. In het zuidwesten is de bebossing groter dan op nevenstaande kaart getoond. Deze bebossing is wel deel van grote uitgebreide woonparken. > agrarische gebieden Deze zijn zeer schaars in Schilde maar toch zeer bepalend voor de ruimtelijke beleving van verschillende deelgebieden. Deze werden in de vorige kaart “bestaande ruimtelijke beeld� ten onrechte niet ingetekend. Ook in nevenstaande zijn deze typische landschappen niet opgenomen, daar waar kasteeldomeinen wel zijn opgenomen maar meestal niet openbaar toegankelijk zijn.

Schilde

> bron: Gemeentelijk Ruimtelijk Structuurplan Schilde

64 PAGINA

65 PAGINA

Analyse

Analyse

> kasteel- en bosgebieden


Schilde kent zeer verscheiden en verspreide bewoningstypologiĂŤn. Dit maakt de kern zeer specifiek en biedt veel potenties tot een goede sociale mix. Verder werd er nog een structuurschets gemaakt van elke dorpskern op microniveau, dit is de schets van Schilde. Het valt op dat de kern zeer divers en verdeeld opgebouwd is. Uit deze 2 kaarten blijkt duidelijk dat er een verscheidenheid en opdeling van woontypologiĂŤn in en rond de kern is. Bij terreinbezoeken is tevens gebleken dat vele straten van de kern ook intern een verscheidenheid kennen. Deze basisinformatie in combinatie met een uitgebreide terreinkennis zal later in deze thesis uitgewerkt worden tot een aangepaste visie en mogelijke acties.

Schilde

> bron: Gemeentelijk Ruimtelijk Structuurplan Schilde > bron: Gemeentelijk Ruimtelijk Structuurplan Schilde

66 PAGINA

67 PAGINA

Analyse

Analyse

> Nederzettingsstructuur


Verder werd er een Richtingevend

gedeelte uitgewerkt. Hier werden vooral keuzes gemaakt hoe men Schilde in de toekomst ziet evolueren.

Enkele ruimtelijke concepten werden opgesteld: •

Versterken van de groene gordels rond de kernen met als ruggengraat de Antitankgracht

• • •

Beekvalleien als dragers van de natuurlijke en landschappelijke ruimte Open ruimten vrijwaren Woonparken herstructureren

• •

Kernversterking voor Schilde en ’s-Gravenwezel Herwaarderen oude dorpskern van Schilde ter ontlasting van de Turnhoutsebaan

Herstructureren van bestaand lokaal bedrijventerrein

Op grotere schaal zijn er ook enkele beslissingen die invloed hebben op het grondgebied van Schilde. Het GRS maakte hiervan een overzichtsplan (zie links). Verder werden 3 deelruimten besproken naar gewenste ruimtelijke structuren. Deelruimte 2 is van toepassing op deze thesis: “Hoofdruimte “Schilde ‘s- Gravenwezel. Hiernaast kan u de ruimtelijke afbakening zien van deze zone in relatie tot de andere 2 deelruimten: “Groengordel deel 1 en 2”.

Naar bindende

bepalingen is het structuurplan zeer licht uitgewerkt (2 pagina’s).

Het geeft vooral een stand van zaken op planningsvlak, doet uitspraken over BPA’s en RUP’s in opmaak of diegene die gewenst zijn op te maken. Het GRS had als eerste evaluatiemoment 2007 (5 jaar na goedkeuring). We zijn nu 2011 en een groot deel van de actiepunten aangehaald in de bindende bepalingen zijn nog steeds in behandeling. Er kan dus gezegd worden dat er gekozen werd om een minimum aan bindende bepalingen op te nemen in het GRS om zo de beleidsflexibiliteit te vrijwaren. Het resultaat is dat er veel probleempunten aangekaart in het GRS nog steeds geen gepast antwoord gekregen hebben. Specifiek voor de kern van Schilde zijn er geen bindende bepalingen. De meeste bepalingen handelen over weekendzones, woonparken, dorpskern ‘s-Gravenwezel en recreatie/natuur. Hoofdruimte: Groengordel deel 1 deel 2

Hoofdruimte: Schilde en ‘s-Gravenwezel

Hoofdruimte: Groengordel

68 PAGINA

69 PAGINA

Analyse

Analyse

> bron: Gemeentelijk Ruimtelijk Structuurplan Schilde Hoofdstructuren in Schilde op hoger niveau


Trendbreukscenario

Varianten op Trendbreukscenario

wonen

aansnijden woon(uitbreidings)gebied naar vraag

aansnijden juridisch vastliggende bouwmogelijkheden

bedrijventerreinen

verdere invulling bestaand terrein

verdichting in de kernen verkavelings- en dichthedenbeleid in de woonparken verkavelingsstop langsheen nieuw aan te leggen wegen verdere invulling bestaand terrein

geen nieuwe terreinen

> GMP

geen nieuwe (lokale) terreinen ontsluiting KMO-zone beveiligen

Gemeentelijk Mobiliteitsplan

verdere ontwikkeling winkelfunctie N12

wegencategorisering

behoud van bestaande wegenhiërarchie

indeling van het gemeentelijk wegennet volgens duidelijke inrichtingsprincipes per categorie

Het mobiliteitsplan is tot stand gekomen door een uitgebreid en onderbouwd onderzoeksproces. Er waren 3 fases gedurende het hele proces:

B. Verkeersnetwerken afbakening verblijfsgebieden/zone 30

voetgangers plaatselijk verbeteren voetpaden; gevolg: plaatselijke verbetering onveiligheid

fietsers aanleg deel fietspad langs de N121 plaatselijk verbeteren fietspaden, ondermeer langs N12; gevolg: plaatselijke verbetering onveiligheid

openbaar vervoer

frequentieverhoging bestaande bussen

wegwerken van barrières uitbouw van een integraal veilig en comfortabel netwerk, incl. verbeteren bestaande voetpaden uitbouw van een veilig, fijnmazig, aaneengesloten fietsnetwerk

frequentieverhoging bestaande bussen

scenariovariant 2 “tramlijn” g buslijn” j scenariovariant 3 “tangentiële

herinrichting doortocht 's-Gravenwezel

herinrichting doortocht 's-Gravenwezel

ontmoediging sluipverkeer

ontmoediging sluipverkeer afbakening verblijfsgebieden/zone 30 inrichten van poorten op invalswegen inrichten van laad- en loshavens in het centrum van Schilde (N12) aanleg ontsluitingsweg KMO-zone + beveiliging kruispunten hoofdhalte in Schilde-centrum

vrachtverkeer overstapvoorzieninge

gaf ook duidelijk weer dat er nood was aan bijkomend onderzoek. Het stelde ook enkele hoofdproblemen vast in de gemeente: De grootste verkeersproblemen in Schilde zijn: • Hoge verkeersintensiteit op N12, ook buiten de spits is er filevorming.

afbakening verblijfsgebieden/zone 30 invullen van ontbrekende schakels integraal verbeteren bestaande fietspadennet (ondermeer langs N12)

scenariovariant 1 “vrije busstroken”

autoverkeer

De Orïentatiefase had de bedoeling om een stand van zaken vast te stellen, problemen aangaande een duurzaam mobilitietsbeleid te determineren en

vrije busstroken op de N12 automatische verkeerslichtenbeïnvloeding bijkomende varianten op bestaande lijnen (via ’s-GW en N121 en Waterstraat) invoeren van een buurtbus doortrekken tramlijn (Antwerpen-Malle) invoeren van een buurtbus bijkomende j buslijn j N121 ((tangent g over Schoten-Schilde-Rants)) vrije busstroken op de N12 automatische verkeerslichten-beïnvloeding invoeren van een buurtbus

Deze werden tegenover elkander geplaatst in een effectenmatrix. De conclusies werden samengevat in een synthesetabel. Deze kan u links in de tabel terugvinden. Aandachtspunten die van belang kunnen zijn voor het Ontwerpend Onderzoek van de doortocht in Schilde zijn gemarkeerd in de tabel. In fase 3 wordt door de stuurgroep uit de scenario’s en hun varianten een keuze overgemaakt aan het beleid. De keuze wordt vastgelegd in het beleidsplan met als tijdshorizon 2010. Uit de studie bleek dat het trendbreukscenario beduidend beter scoorde dan een gewone verderzetting van het huidige beleid zoals weergegeven is in het trendscenario. In het trendbreukscenario ziet men de 3 varianten niet als een keuze maar als een

Haast permanente verkeerleefbaarheids en -veiligheidsproblemen in de doortocht van Schilde .

opeenvolging doorheen de tijd: eerst bijkomende busverbindingen, dan vrije busbanen om vervolgens een sneltram in te passen. In de tabel hieronder ziet

Hetzelfde geldt voor de N121 (Doortocht ‘s-Gravenwezel) maar in minder acute mate. • Ontbrekende of onveilige fietsvoorzieningen langs N12 en N121. • Sluipverkeer in de woonwijken rond N12 en N121 • Door file, belemmering doorstroming openbaar vervoer. Deze fase gaf voor alle betrokken actoren duidelijk weer hoe het proces zou verdergaan in fase 2.

u deze opeenvolging duidelijk in tijd weergegeven. Zoals u ziet loopt men nu al achter op de vooropgestelde streefdoelen.

Park&Ride aan de Waterstraat

Fase 2 was dan het echte onderzoek. Extra terreinstudies, multimodale screening van de gemeente, screening van andere beleidsdocumenten zoals RSPA, GRS en andere kwamen aan bod.

C. Ondersteunende en flankerende maatregelen management

schoolvervoerplannen (fietspooling, schoolpooling)

tarifering g

speciale schoolbussen uitbreiding voorstadsgebied kinderen gratis openbaar vervoer (tussenkomst gemeente)

Uit deze verbrede kennisbasis werden dan een trendscenario en een

65-plussers gratis openbaar vervoer (tussenkomst Vlaams Gewest)

sensibilisering

campagne fiets- en schoolpool

marketing

campagne “Met de fiets naar het werk” infopakket nieuwe inwoners

handhaving

toezicht op naleving van de parkeerreglementering

dienstregeling openbaar vervoer in openbare gebouwen folder i.v.m. fiets- en schoolpool folder i.v.m. recreatie zonder auto toezicht op naleving van de parkeerreglementering

ondersteuning

snelheidscontroles gemeentelijke verkeerscommissie

snelheidscontroles gemeentelijke verkeerscommissie aanwerven van mobiliteitsambtenaar opleiden en inschakelen van gemachtigde opzichters

trendbreukscenario, of anders genaamd het duurzame scenario opgesteld: dit bevat 3 varianten naargelang de invulling van het openbaar vervoer. “De 3 varianten geven een andere visie omtrent het openbaar vervoer” • Vrije busstroken • Tramlijn •

> bron: Herwerking vanuit het mobiliteitsplan Schilde

70 PAGINA

Tangentïele buslijn

71 PAGINA

> bron: mobiliteitsplan Schilde

Analyse

Analyse

Trendscenario

A. Ruimtelijke ontwikkelingen


Algemeen zijn in het mobiliteitsplan de verschillende vervoersmodi goed uitgewerkt, we halen enkele punten aan die van belang zijn voor de doortocht: • Voetgangersnetwerk: (zie ook kaart 6) Er wordt geconcentreerd op goed begaanbare en veilige voetpaden

deze kort toegelicht. Voor de doortocht zijn reeds fietspaden aanwezig, in zeer slechte staat. Het is dus ook noodzakelijk deze te behouden in de

die samen een functioneel netwerk vormen waar directe verbindingen centraal staan. Er worden verblijfsgebieden afgebakend waar zone 30 als verkeersregeling van toepassing is. Een gehele doorvoering van deze zone 30

zullen wel ingetekend worden in het ontwerpend onderzoek: vrijliggend fietspad langsheen noordelijke ventweg en tangentiële fietsverbinding tussen de noordelijke en zuidelijke woonparken met als eindbestemming de scholencluster Vennebos.

is niet opportuun aangezien dit in sommige straten tot ergernis zou leiden voor doorgaand verkeer. Ik denk dan aan de Van de Wervelaan. Onveilige oversteekplaatsen zijn vastgesteld over bijna de gehele inplanting van de Turnhoutsebaan. Onaantrekkelijke en onveilige voetpaden zijn aanwezig in de Schoolstraat en Turnhoutsebaan (een gebiedsdekkende inventarisatie met koppeling aan noodonderhoud van voetpaden is er niet gebeurd, dit wordt wel aanbevolen). Het centrum is tevens niet visueel afgebakend, poorten aan de randen kunnen dit verhelpen (in het ontwerpend onderzoek zullen de typische groene landschappen rond de kern een poorteffect creëren waar zij overgaan in het centrumgroen). Ook wordt er gepleit voor het uitbouwen van een logisch voetgangersnetwerk, met bijzondere aandacht voor het bereiken van openbare vervoershaltes.

> bron: Ingrepen voetgangers, mobiliteitsplan Schilde

geweest. Al deze bevindingen zijn verwerkt tot maatregelen die gaten in een veilig en functionerend fietsroutenetwerk dienen op te vullen. Uiteraard is de Turnhoutsebaan hier een belangrijke schakel die over haar hele tracé door de gemeente verschillende noodzakelijke ingrepen kent (aanleg, herinrichting enzovoort van fietsstroken). In nevenstaande kaart staan > bron: Ingrepen fietsers, mobiliteitsplan Schilde

72 PAGINA

73 PAGINA

Naast heraanlegmaatregelen van fietspaden en veilige oversteekplaatsen is er ook gesteld dat elke openbare vervoershalte een fietsenstalling dient te krijgen. Deze doelstelling is al grotendeels uitgevoerd. • Openbaar vervoersnetwerk: (zie ook kaart 15) Uitspraken over aanpassingen en uitbreiding van bestaande lijvoering zullen we buiten beschouwing laten. De verkeerslichtenbeïnvloeding en een nieuwe wegopbouw in dwars- en langsprofiel, zoals toegelicht in onderstaande schets, dient de doorstroming ter hoogte van de doortocht te verbeteren. Deze principes zullen meegenomen worden naar het ontwerpend onderzoek en indien nodig herbekeken. Op volgende pagina staat het plan waarin de maatregelen uitgetekend staan op de verschillende wegsegmenten.

> bron: Doorstromingsconcept openbaar vervoer in de doortocht, mobiliteitsplan Schilde

Analyse

Analyse

• Fietsersnetwerk: (zie ook kaart 13) Op vlak van het fietsgebeuren in de gemeente is er een zeer diepgaande inventarisatiefase

heraanleg van de doortocht, en deze in de tussentijd liefst grondig op te knappen. Bepaalde fietsverbindingen die niet in deze studie vervat zitten


• Wegennetwerk: (zie ook kaart 17) Het belangrijkste is de vaststelling van snelheidsregimes over het hele grondgebied. De belangrijkste ingreep is het invoeren van grote zone 30 gebieden (aangeduid met fluo groene lijn) in dens bewoonde gebieden, waaronder ook het grootste deel van de dorpskern van Schilde valt. Daarnaast zijn zone 50 en 70 de meest voorkomende, vooral op de verbindingswegen. Naast deze overkoepelende snelheidregels zijn er puntsgewijze herinrichtingen die de verkeersveiligheid ten goede moeten komen alsook bij enkele een verbeterde doorstroming moeten genereren. Enkele kruispunten van de doortocht zijn vernoemd. De overgang van 70km/uur naar 50km/uur ter hoogte van de dorpskernen wordt voorzien van een poort. Deze moet de bestuurder attent maken op het gewijzigde snelheidsregime. Enkele poorten vallen binnen ons studieveld. In het ontwerpend onderzoek zullen deze poorten visueel aanvoelbaar zijn door een andere groenaanleg. Vrachtverkeersnetwerk: (zie ook kaart 18) Hier worden vooral belangrijke uitspraken gedaan voor de doortocht. Zo streeft men een laad- en losbeperking na in de kern op bepaalde •

tijdstippen (deze maatregel kan voor een bepaalde periode ingezet worden om dan nadien de effecten op de doorstroming van de N12 te bekijken). Ook aanpassingen naar weginfrastructuur komen aan bod: inrichting van laad- en loszones in de kernen. Deze moeten nader bekeken worden of bij implementatie van de tram en laadzones er nog voldoende parkeercapaciteit overblijft in en rond de doortocht. Veel van deze intenties zijn al in concrete projecten opgenomen. Voor de dorpskern zijn nog geen initiatieven ondernomen. Parkeer- en overstapvoorzieningen Op dit vlak is het beleidsplan zeer pover uitgewerkt. Daarom zal als voorbereiding naar het ontwerpend onderzoek ook een doorgedreven

> bron: Ingrepen openbaar vervoer, mobiliteitsplan Schilde

analyse gebeuren van het parkeergebeuren in en rond de doortocht. Algemeen kunnen we dus stellen dat het beleidsplan zeer concrete informatie verschaft (tot op wegsegmentniveau). Het is direct toepasbaar in projecten en studies, en dusdanig ook in deze thesis.

> bron: Snelheidsregimes, mobiliteitsplan Schilde

74 PAGINA

75 PAGINA

> bron: Ingrepen vrachtverkeer, mobiliteitsplan Schilde

Analyse

Analyse

•


9.0

Inleiding

Naast de planningscontext is het noodzakelijk om de bestaande ruimtelijke context van het projectgebied goed te kennen. Het is namelijk de “ondergrond” waar het

N

latere ontwerpend onderzoek zal op geënt en ingepast worden. De plannings- en ruimtelijke context kunnen ook nieuwe inzichten verschaffen. GROEN, FUNCTIES en VERVOER zullen de hoofdpijlers van de ruimtelijke studie

9.

Ruimtelijke context 9.1

In Vlaanderen zijn beboste gebieden zeer schaars in vergelijking met de grote landbouwontginningen in West- en Oost-Vlaanderen. In de provincie

Brecht

Stabroek

Groen in en rond de kern

Antwerpen, meer bepaald de Voorkempen en de Kempen, zijn de bossen talrijker aanwezig. Dit kan duidelijk gezien worden in kaart 1.

Kapellen Schilde als gemeente ligt in de groene gordel rond Antwerpen. De luchtfoto op de linker pagina geeft dit duidelijk weer. In het noordoosten van Antwerpen zijn veel bossen (donker groen) waar te nemen. In het zuidwesten zijn dan weer meer landbouwgronden zichtbaar. Deze hoge concentratie aan bossen is ook gecarteerd zoals kan gezien worden in kaart 2. Het toont al de

Brasschaat

> Kaart 1: bossen in Vlaanderen, bron GIS Vlaanderen

gemeenten in de noordoostrand rond Antwerpen met hun areaal bosgebied. Ook valt duidelijk op dat de bosgebieden in clusters voorkomen. Dit is ontstaan door 2 oorzaken. Dorpen groeiden uit en namen meer gronden

Schoten Schilde

in, samengaand met het kappen van bossen en ontginning van valleien heidegronden. Naast deze dorpskernuitbreidingen waar ontbossing voorkwam werden, buiten de kernen vooral op drogere zandgronden, naaldbossen aangeplant of bestaande loofbossen behouden EN valleigronden ontgonnen voor landbouw. Op deze manier kreeg de Voorkempen een typische ritmiek van open en gesloten landschappen. Deze 2 typologiën, beboste gebieden en open gebieden, komen ook voor

N

rond de kern van Schilde. N

Ranst

De typering van landschappen zoals opgemaakt in deze thesis zijn grotendeels gelijklopend met deze zoals toegelicht bij de buitengebieden van het RSV (zie planningscontext). Het was dus een bevestiging (van hoger niveau, gewest) van de typeringen in deze thesis.

> Situering van Schilde in de groene gordel rond Antwerpen bron: Google earth en eigen verwerking

76 PAGINA

77 PAGINA

Analyse

Analyse

vormen.

> Kaart 2: bossen in Vlaanderen, detail Antwerpse agglomeratie, bron GIS Vlaanderen


INLEIDING ANALYSE

Hoofdstuk

1 2 3 4 5 6

Pagina’s

0 - 26 Schilde maakt deel uit van de groene gordel rondom de metropool Antwerpen. De bossen, weilanden, parkdomeinen en grote woonparken ondersteunen een groene uitstraling. Juist in het centrum, waar er meer dens gewoond wordt is dit groene aspect doorheen de tijd aan het

7 8 9 10

27 - 123

11 12 13 14 15

124 - 262

16 17 18 19

262 - 323

afbrokkelen. Deze ontgroening zet zich sneller voort dan verwacht. Het is dus opportuun dit te onderzoeken en mogelijke aanbevelingen te doen. Om een

ONTWERPEND ONDERZOEK PROJECTEN

nieuwe aanpak te verantwoorden en vorm te geven is er gekozen om een projectmatige aanzet te geven tot een masterplan “Schilde Dorpskern”. De vooranalyse werd zowel uitgevoerd op lokaal als bovenlokaal niveau. De bovenlokale materie die werd aangehaald had vooral te maken met de ligging van Schilde op de as Antwerpen-Turnhout, meer bepaald langs de Turnhoutsebaan, N12. Zaken als uitzonderlijke vervoersassen en openbaar vervoer kwamen aan bod. Dit laatste gaf de aanzet tot een tracé-studie aangezien er geen duidelijkheid was omtrent de mogelijke traminfrastructuur voor Schilde.

De thesis is opgebouwd uit 3 bundels:

BUNDEL 1:

INLEIDING en ANALYSE

Deze bundel geeft een uitgebreide beschrijving van de fysische omgeving van Schilde en de link met Antwerpen. Historiek van Schilde, het openbaar vervoer in de groene rand rond Antwerpen worden uitgerafeld, plannings- en beleidscontexten op gemeentelijk en bovenlokaal niveau worden toegelicht (tramverlenging Oostmalle). Ook gaat het diep in op de ruimtelijke context van de dorpskern zelf. De analyse is doelgericht. Er worden geen onnodige onderwerpen aangehaald die geen betrekking hebben op de 2 streefdoelen van de thesis.

Leeswijzer

BUNDEL 2:

ONTWERPEND ONDERZOEK

Hier werd een algemeeene visie uitgewerkt voor de hele dorpskern van Schilde. Om de visie slagkracht bij te geven werden flankerende strategische projecten uitgewerkt. Drie projecten zouden in een latere fase tot in detail ontworpen worden: Doortocht, Lindencentrum en Centrumpark. Voor de doortocht was het noodzakelijk om meer doorgedreven technische studies uit te voeren: tracé-studie (macroniveau), parkeersstudie (dorpskern) en inplantingsstudie (dorpskern). Ook werd er een case studie gehouden naar verschillende traminrichtingen. Voor andere als parken en openbaar domein werd teruggevallen op mijn achtergrondkennis als landschapsarchitect

BUNDEL 3:

PROJECTEN

De analysefase gaf een diepgaande terreinkennis, het ontwerpend onderzoek bood een verscheidenheid aan insteken. Samen werden deze gecombineerd in drie ontwerpen voor de dorpskern.

Projectmatige aanzet tot MASTERPLAN “Schilde Dorpskern”

Methodisch was het dus vooral op lokaal en bovenlokaal niveau een constante wisselwerking tussen ontwerpend onderzoek en onderzoekend ontwerpen. Ontwerpend onderzoek werd vooral aangehaald in die materie waar er geen duidelijkheid was naar bijvoorbeeld het verloop van het tramtracé van Wijnegem naar Schilde. Eens dit onderzocht was, werd er op mesoniveau een onderzoekend inpassingsontwerp opgesteld voor de gehele tramas door Schilde. Voor de kern bleek al snel dat er bijkomend ontwerpend onderzoek nodig was om de mist ruimteverslindende toepassing van het voorkeurstracé, het strengelspoor, uit te werken. Voor andere materie (b.v. parkeervraagstuk van de dorpskern, leefbaarheid dorpskern, vergroening van de kern ...) werd eveneens deze flexibele werkmethode van onderzoeken, analyseren en ontwerpen toegepast. Dit heeeft geleid tot een visie voor de dorpskern die gekoppeld is aan strategische projecten. Deze projecten trachten bij te dragen tot een vernieuwde dorpskern. Ze kunnen aanzien worden als een fysiek keerpunt in de aanpak van de kern. Gaandeweg het hele proces werden er nauwe contacten met beleidsmensen, actoren en deskundigen onderhouden om elke stap in deze thesis zo praktijkgericht mogelijk uit te werken. De doorgedreven participatie en de wisselende onderzoeksmethodiek heeft tot onderbouwde onderzoeksresultaten geleid. Zo hebben we een zicht gekregen op de toekomstige tramas op bovenlokaal niveau. Dit kende tevens een verrijking van het kennisiveau op gemeentelijk vlak wat noodzakelijk was om een slagkrachtige en onderbouwde visie voor de toekomstige kernontwikkeling op te stellen. Dit is gerealiseerd in de vorm van beleids- en ontwerpaanbevelingen die verwerkt, en visueel weergegeven zijn in 3 strategische projecten voor de dorpskern. De krachtlijnen die hier uitgezet zijn kunnen als inspiratie dienen voor een vernieuwde aanpak van de dorpskern om zo de ontgroening en verbrokkeling van het centrum tegen te gaan.

MASTERTHESIS

Proloog

Door de complexe materie en verschillende doelstellingen die deze thesis rijk is, lijkt het ons aangewezen om eerst een korte leeswijzer mee te geven zodat u al de onderzoeksdaden kunt kaderen in het uiteindelijke eindoel. De thesis kent 2 hoofddoelstellingen: dorpskernvernieuwing en deels uitwerken van de tramverlenging naar Oostmalle. Deze doelstellingen met de hieronder vermelde onderzoeksdaden zijn steeds via een interactief proces met belanghebbenden doorsproken.


‘s Gravenwezel Woonpark KASTEEL

Sint Antonius Bij het benaderen van de gemeente Schilde komt men altijd door zeer groene gebieden (bossen, woonparken, valleigebieden) alvorens aan de

Bokkagelandschap

dorpskern te komen. Deze kern van Schilde daarentegen kent een duidelijk kleiner aandeel aan groene ruimten. In dit hoofdstuk gaan we trachten de verschillende groenstructuren in en rond de kern te typeren.

Bokkagelandschap

Na een quickscan aan de hand van de luchtfoto’s en terreinbezoeken zijn we tot volgende groenstructuren en -landschappen gekomen: • Bokkagelandschap

Woonpark

KASTEEL

Algemene doelstelling: Belangrijkste motivering tot het bespreken van deze verschillende landschappen is het behoud ervan. Een uniform groenbeleid en flankerende maatregelen in deze gebieden zijn niet gewenst aangezien ze resulteren in een afvlakking van de landschapseigen elementen. Het is dus van belang elk landschap (bokkage, villapark, vallei of dorpskern) een eigen beheer of beleidsaanpak te geven en een afvlakking of vermenging te voorkomen. De raakvlakken tussen elk landschap moeten duidelijk behouden blijven. > Kasteelparken met omliggend landschap

Villaparken

Valleien

Dorpskernen

Overige gebieden: Kasteeldomeinen, drassige vennen, heides, bossen, enz.

> Bokkagelandschap: karresporen, bosclusters en boomrijen

Bokkagelandschap Woonpark

Schilde

Woonpark

Kort gezegd is de westkant van de kern getypeerd door aaneengesloten woonparken, deze hebben een gesloten karakter door het grote aandeel aan bomen en monumentale dreven. Ten oosten is het vooral de opeenvolging van landschapskamers die het karakter vormen: een bokkagelandschap door afwisseling van landbouwgronden en kleine boscomplexen doorsneden met valleien en de Antitankgracht.

KASTEEL Bokkagelandschap N

> Landschapstypologiën rondom de dorpskern van Schilde Bron: Eigen verwerking

Hieronder zullen we het bokkagelandschap ten N0 van de kern, de valleigronden ten ZO van de kern en het dorpse groen toelichten. De villaparken bespreken we niet aangezien deze een vaste structuur kennen van dreven en grote percelen met veel straatbomen en bomengroepen.

Oelegem

78 PAGINA

79 PAGINA

> Schijnvallei > Bron: internet en eigen terreinbezoek

> Oude kasteeldomeinen met dreven

Analyse

Analyse

KASTEEL


9.1.1 N

Bokkagelandschap

Op de linkse pagina is een luchtfoto van de noordoostelijke landschapskamers bewerkt. Deze gebieden waren vroeger heidegebieden

meer drassige gebieden gaat. Daar waar in de

die doorheen de tijd zijn ontgonnnen voor de land- en bosbouw. Hierdoor zijn de typische kamers ontstaan.

voormalige heidegronden loofboombossen met eik,

De lichtbruine gebieden geven de bebouwing weer in en rond deze kamers. Zoals men kan zien is de bebouwing buiten de kern hier vooral lintvormig langsheen de oude ontginningswegen in dit gebied. Deze tendens heeft voor

berk, linden en dennen voorkomen, zijn het in de valleilandschappen vooral elsbroekbossen die hier

een versnippering gezorgd. Toch zijn rond enkele wegen de opeenvolging van beboste en open gebieden op perceelsniveau goed waarneembaar (wegen aangeduid door middel van grijze lijnen). De groene lijnen geven de meest waardevolle landschapskamers weer. Deze lijnen zijn de typische scheidingslijn tussen de beboste delen en de percelen in gebruik door de landbouw. Conclusie: Doordat dit typische landschap zo goed als verwaterd is is het noodzakelijk dat er een directe ontwikkelingsstop komt voor dit deelgebied van Schilde en er doordachte ontwikkelingsperspectieven worden opgesteld zodat de huidige landschapswaarde behouden en eventueel uitgebreid wordt.

9.1.2

Valleien

Schilde maakt deel uit van het beneden Scheldebekken en kent hierdoor veel kleine waterlopen die de gemeente van het noordoosten naar het zuidwesten doorkruisen. De dorpskern ligt op een hoger gelegen gebied tussen de Zwanebeek en het Groot Schijn. Op de volgende pagina is een detail getoond van de Grote Schijnvallei die aan de zuidzijde van de dorpskern passeert. Dit gebied heeft gelijkaardige kenmerken met het bokkagelandschap zoals hierboven besproken maar is veel kleinschaliger. De biotopen die hier voorkomen zijn ook verschillend aangezien het hier over

> Relicten van een bokkagelandschap ten NO van de dorpskern Bron: Eigen verwerking

80 PAGINA

81 PAGINA

voorkomen. De vallei kent op verschillende plaatsen contact met de uitlopers van de dorpskern. Deze uitlopers zijn een ware bedreiging voor het typische valleilandschap. Ze zijn zonder respect voor de kleine schaal van dit landschap ingeplant. Toch zijn er nog zeer veel waardevolle open landschappen terug te vinden aan deze kant van de dorpskern. Er zou kunnen overwogen worden om, in samenwerking met randgemeenten, deze vallei in te schakelen in het recreatieve netwerk van de Voorkempen met als voorwaarde dat de karakteristieke elementen van het landschap versterkt worden. Ook is de Grote Schijn zeer “onzichtbaar� geworden in het landschap. Dit heeft zijn voordelen naar de natuurwaarde maar het betekent wel dat gebruikers van deze ruimten zich niet bewust zijn van de beekloop. Conclusie: De Grote Schijnvallei heeft nog veel verborgen waardevolle kenmerken dicht bij de dorpskern van Schilde. Het is noodzakelijk deze landschapskenmerken te onderhouden aangezien de landbouw die deze eeuwen lang gevormd heeft nu wegvalt wegens te kleinschalig. Dit zou resulteren in het dichtgroeien van de gehele vallei en dus ook een verlies van het typische valleilandschap van het Grote Schijn.

Analyse

Analyse

> bron: GRS Schilde


Groenstructuren in de dorpskern

N De groenstructuren in de dorpskern zijn vooral te danken aan de uitlopers van de omliggende bokkagelandschappen en villaparken. Verder zijn er oude beeklopen die groene aders door de kern vormen en ook enkele publieke groene pleinen en parken. Verder is er een groot tekort aan straatbomen over de gehele dorpskern vast te stellen alsook het kleinschalige wijkgroen ontbreekt. Het groen op privaat domein is nog in grote mate aanwezig in de kern maar kende een vermindering naargelang de kern intenser bebouwd werd. Ook de erfscheidingen die niet gereglementeerd zijn dragen sterk bij tot het verminderen van groene elementen in het straatbeeld

PAGODE

GEMEENTEHUIS

N

(plaatsing van schutsel en andere). Een gedetailleerde inventarisatie is niet doorgevoerd aangezien het ontwerpend onderzoek later in deze thesis vooral gericht is op 3 strategische projecten, nl. de Doortocht, het Lindencentrum en het ‘t Parkske. Het strategisch

KOEPUTTEN

project omtrent het opstellen van een groenvisie voor de dorpskern en omgeving

LINDENCENTRUM

zal de noodzaak tot een gedetailleerde inventarisatie wel kennen. Links geven we

BEEKLOOP

een kleine impressie van de voornaamste groenstructuren in de dorpskern: > Groene lijn: straatgroen, aanplantingen en grasbermen

PARKSKE WATERTOREN

met hoogstambomen. zeer groene private gronden > Oranje lijn: bijna geen straatbomen aanwezig, straatgroen in zeer beperkte mate. Private gronden geven een groen uitzicht aan de

PUTTENHOF

straat > Rode lijn: bijna geen privaat en openbaar groen. > Groene patches: groene zones in de kern, met of zonder bomen.

> Groenstructuren in en rond de dorpskern van Schilde Bron: Google earth en eigen verwerking

82 PAGINA

83 PAGINA

> Valleilandschap van het Grote Schijn onderlangs de dorpskern Bron: Google earth en eigen verwerking

Analyse

Analyse

9.1.3

PICARDIE BOSSEN


1 2 3

9.2

Lokale cluster “Schilde Bergen” Cluster rond de kerk in Schilde dorp Winkelkern langs de Turnhoutsebaan

Functies en activiteiten

In vooruitzicht op het ontwerpend onderzoek is het opportuun om een zicht te krijgen op de werking en samenstelling van de handelsactiviteit en andere functies rondom de Turnhoutsebaan. Naast het winkelhart van Schilde (langsheen de doortocht van de Turnhoutsebaan) zullen we ook enkele andere clusters aanhalen (rond het kerkplein en ter hoogte van Schilde

3

Bergen). Dit aangezien ze een ruimtelijke verbondenheid hebben met het winkelhart van de doortocht in Schilde.

9.2.1

Lokale cluster “Schilde Bergen”

De cluster aan Schilde Bergen (anders gezegd: lokale voorzieningscluster) is belangrijk aangezien het de eerste mogelijkheid voor zowel passanten als omwonenden is om beroep te doen op basisvoorzieningen.

1

Vloeyenbergdreef

2

Deze lokale cluster is vooral gekenmerkt door een breed aanbod. Onder dit breed aanbod verstaan we voorzieningen die in de dagdagelijkse

OCMW

Eugeen Van de Vellaan

Brasschaatsebaan

Herenhuis

Herenhuis

Schoolstraat

VERSNIPPERDE GEVELWAND DOOR TE SOEPELE REGELGEVING

Herenhuis Oudebaan

Herenhuis

Fietsdoorsteek

> bron: foto collage noordelijke gevelwand, eigen verwerking

Kerkelei

84 PAGINA

85 PAGINA

Fietsdoorsteek

behoeften van mensen voorziet zoals slager, groentenwinkel, krantenwinkel, café, enz. en ook andere voorzieningen als autohandels, meubelzaken, verzekeringkantoor, enz. Naar activiteiten zijn het vooral de jongens- en meisjesscouts die van belang zijn. Ook de “witte kerk” kan aanzien worden als verzamelpunt voor mensen. Verder is er ook op hetzelfde domein de parochiezaal “De Liebaert” en het jeugdhuis Pivo. De ruimtelijke ontwikkeling van dit lokale voorzieningscentrum is geconcentreerd langsheen de gewestweg N12, Turnhoutsebaan. Dit enkel aan de zuidzijde aangezien hier de bouwkavels halfopen en gesloten bebouwingen mogelijk maken. De noordzijde kent een grotere perceelsstructuur waarop enkel villabouw mogelijk is. In de zijstraten wordt er direct overgegaan op grote bouwkavels en is de villa de voornaamste bouwwijze. De lengte van de hoofdcluster is ongeveer 120m lang (gelegen over het kruispunt van de Turnhoutsebaan met de Pater Nuyenslaan, Schilde Bergen). In deze zone zijn vooral verkeersgenererende functies gevestigd die in de dagelijkse behoeften voorzien. Vanuit deze concentratiepool deint

Rijsblokstraat De Drij Lindekens

ZONES VAN LAGE ATIVITEIT LANGSHEEN OPENINGEN IN DE GEVELWAND

Analyse

Analyse

Drie concentratiekernen van functies en activiteiten:

N

Wisselstraat


N de lokale voorzieningskern zowel in oostelijke als westelijke richting uit met +/- 220 meter, weliswaar enkel aan de zuidzijde van de Turnhoutsebaan

9.2.2 Cluster rondom de kerk in Schilde Dorp

(halfopen en gesloten bebouwing + appartementbouw)

Activiteiten rond de kerk hebben een meer dorpse uitstraling dan langs “de grote steenweg/Turnhoutsebaan”. De dorpskern kende een

Dit historisch gegroeide centrum kent de laatste tijd een ware groei en

Legende panden:

vernieuwing, voornamelijk door 2 factoren: •

Horeca Kledingszaak Verzorging Kappers Voedingswaren Winkels Keten Vastgoed Publieke dienst

De tamelijk geïsoleerde ligging, het centrum van Schilde dorp en Wijnegem dorp liggen respectievelijk op 2 à 3 km van dit punt. Deze locatie kent een grote concentratie aan woonwijken rondom en is goed bereikbaar met lokale wegen vanuit deze woonwijken. De hoofdontsluiting van de noordelijke woonwijken komt recht uit in

het centrum van deze lokale cluster (Kruispunt Turnhoutsebaan/Pater Nuyenslaan). Gelegen op de N12, gewestweg die de verbinding maakt tussen Meer gemeenten gelegen op de as Antwerpen - Turnhout. specifiek gelegen tussen Wijnegem en Schilde, aan het begin van de omleidingsweg Houtlaan rondom Wijnegem. Hierdoor is het de eerste plek na Deurne Noord (Antwerpen) waar pendelaars een halte kunnen inlassen en inkopen allerhande kunnen doen. De voldoende parkeerplaatsen en de ligging langs de gewestweg dragen hier uiteraard toe bij. Ook de filevorming rond dit punt in zowel de ochtend- als avondspits kan als extra factor aanzien worden. (mensen rijden niet tegen 70km/u voorbij maar schuiven aan en zien de mogelijkheid om vlak voor de deur te stoppen).

Winkel:

Kwadro ramen

benzine:

ESSO express

benzine: Deco:

Q8 Vekemans

farmacie:

Apotheek Lismonde

Café:

Schildebergen Chicken John + slager Hous deco Fredine foods

vlees: Feestzaal:

Ten Dorpe

Deco: fruit:

Feestzaal:

Ten Dorpe

de Sint-Guibertuskerk in Schilde niet sterk ontwikkeld. De kern aan de Turnhoutsebaan daarentegen wel (zie volgende punt). De subkern aan de kerk is vooral gekenmerkt door voorzienende handelszaken zoals café’s, slager, bakker e.a. De ruimtelijke ontwikkeling is gebeurd rond de oude weg naar Oelegem die rond het kerkplein liep. Deze weg is reeds rechtgetrokken met als gevolg dat de handelszaken nu niet meer “langs de weg” liggen maar langs een zijweg van de Schoolstraat (nu Kerkplein/Kasteeldreef genaamd). Met andere woorden, ze liggen nu “op het kerkplein”. Deze evolutie zal bij de heraanleg

zorg:

Bio Esthetiek

gazet:

Dagbladhandel Peters

> De huidige weg over het kerkplein loopt langs de rijwoningen, in het nieuwe plan is de weg ingetekend langs de zijbeuk van de kerk: spiegeling van het plein. Bron: Google earth en aanlegplannen Schoolstraat, Infrabo, eigen verwerking > Functieverdeling Cluster rond de kerk, bron: eigen verwerking

Feestzaal:

van de Schoolstraat versterkt worden door het Kerkplein te spiegelen zodat de weg terug langsheen de kerk zal lopen en de handelszaken een groot plein voor zich krijgen.

Bakkerij:

Ten Dorpe

Michielsens

’T Pleintje Den Toren Restaurant: Anders Winkel: ‘T Klavertje vier Slager: Anthoni Kine: Dr. G. Luyten Kapsalon: Ingrid Café:

Café:

Feestzaal:

Ten Dorpe

meubel: bank:

Hiernaast ziet u een plan met weergaven van de winkelpanden in deze lokale

zeer versnipperde ontwikkeling doorheen de eeuwen (zie historische kaartenstudie). Door deze versnipperde ontwikkeling is de subkern rond

zorg:

Ergo farm AXA Fit and Beauty

garage:

Mercedes Benz

zorg:

Giséle salon

Deze aanleg draagt ook bij aan het dorpse karakter van deze verblijfsplek. Ingrepen of visievorming in deze thesis zijn dus niet noodzakelijk aangezien de huidige plannen (heraanleg Schoolstraat en Oelegemsesteenweg) een kwalitatieve bevestiging van dit subcentrum meedraagt.

Legende panden:

voorzieningskern. N Tevens zal in het ontwerpend onderzoek gekeken worden welke ontwikkelingspespectieven deze subkern heeft in samenhang met de bovenlokale Turnhoutsebaan en de omliggende woonwijken.

86 PAGINA

87 PAGINA

Horeca Kledingszaak Verzorging Kappers Voedingswaren Winkels Keten Vastgoed Publieke dienst

Analyse

Analyse

> Functieverdeling Schilde Bergen, bron: eigen verwerking


Subcentrum 1

2 3

Subcentrum 2 Subcentrum 3

4

Verweving doortocht met kerk ‘s-GRAVENWEZEL

SINT-ANTONIUS TURNHOUT

Het winkelcentrum van Schilde (langsheen de doortocht van de Turnhoutsebaan) is uiteraard het meest uitgebouwde naar zowel ruimtelijke

ALDI

Ruimtelijk gezien kunnen we 3 subcentra waarnemen. Deze ruimtelijke indeling komt ook duidelijk terug bij het analyseren van de soorten diensten en activiteiten die worden aangeboden in elk subcentrum. De subcentra zijn in grote lijnen af te bakenen door de 2 kruispunten met verkeerslichten. Deze verkeerslichten verdelen de winkelas in 3 delen.

1

4

Het gaat niet louter om private initiatieven die het diverse aanbod opmaken (deze zullen hieronder uitgebreid toegelicht worden aan de hand van de 3 subcentra). De semiprivate en openbare voorzieningen/activiteiten zijn ook veelvuldig aanwezig. Hieronder kunnen we overheidsdienstenverlening (Jeugddienst, politie, ...), openbare ruimte (winkelstraat, parken, parkings,...) en andere initiatieven rekenen zoals Chiro, OCMW, kinderopvang, banken enz. Deze dragen bij tot een divers aanbod rond deze winkelas.

2

GB

gerealiseerd om dit meest dynamische deel van de winkelas niet te verstikken

luxegoed aanbieden en dusdanig niet dagelijks of wekelijks bezocht worden, we denken dan aan Valerici (handtassen) e.a.

In het oosten van deze zone, tegen de kleine lichten (Oude Baan-Kerkelei) is er een verbreding die een stimulans zou kunnen zijn naar de middenstand

In het midden van subcentrum 1 komen vooral banken en vastgoedmakelaars voor. Deze zijn ook meer bedoeld voor korte bezoeken en

3

impact als divers aanbod. Op volgende dubbelpagina vindt u hiervan een plan.

Subcentrum 1: Ten westen van deze zone, begin van de doortocht, zijn er zeer weinig handelszaken. De enkele die hier gevestigd zijn, zijn vooral zaken die een

N

Rond de kerk

onder zijn eigen succes.

mits goed aangelegd. Tevens kan het een intensifiëring van subcentrum 3 stimuleren.

zijn dus niet direct handelszaken die een groot en langdurig gebruik van de openbare ruimte met zich meebrengen.

Subcentrum 3: Dit deel kende recent de sterkste evolutie. De percelen en straatbreedte zijn hier gemiddeld groter als in subcentra 1 en 2. Dit heeft geleid tot de vestiging

Ter hoogte van de grote lichten, tussen het Centrumparkske en subcentrum 2, is er een divers aanbod. Deze plek kan echt als een centrumpunt aanzien

van grotere ketens zoals Photo Hall, Standaard Boekhandel, Casa, Kruidvat, ea.

worden aangezien winkelpanden en openbare functies veelzijdig en gemengd voorkomen. Het gebruik van deze openbare ruimte is bijgevolg ook hoog. Het nadeel hier is de steeds groeiende verkeersdruk (voornaamste kruispunt op de as Antwerpen-Turnhout en ‘s-Gravenwezel-Oelegem).

Rond deze ketens zijn ook veel voorzienende midddenstandszaken gevestigd wat aan dit centrum een mooi evenwicht geeft. Enkel de meer verblijfsaantrekkende zaken als café’s en restaurants ontbreken hier wel.

Ook kent het centrum hier recent een uitbreiding langsheen de Schoolstraat.

Tussen subcentrum 2 en de concentratie van ketens in subcentrum 3, is

Deze ontwikkeling maakt van het centrumparkske des te meer een schakelpunt in het centrumgebeuren (zowel naar winkelen en recreatie: zowel actief als passief ). Deze uitbreiding is een goede zaak aangezien het een ontlasting van de drukke doortocht kan zijn alsook een verbinding maakt met de lokale verblijfscluster rond de kerk van Schilde (en binnenkort met

er een lange zone (+/- 100m) van weinig activiteiten in subcentrum 3. Deze zone bevindt zich ter hoogte van het Lindencentrum. De geplande ontwikkeling van het Lindencentrum kan dus een opportuniteit zijn om

het nieuwe Dienstencentrum waar enkele verenigingen hun vaste stek zullen krijgen)

Conclusie: Het winkelhart van Schilde kent een divers aanbod, toch is dit niet evenredig verdeeld langsheen de doortocht. Een stimulerend beleid tot een grotere diversiteit in alle delen van de doortocht en het behouden van de

OELEGEM - LIER

> bron: eigen verwerking is niet aangepast om het groeiende centrum te ondersteunen, laat staan de huidige toestand een optimale inkadering te geven naar zowel ruimtelijke inpassing, verkeerskundige en socio-economische. En als toemaat is het onderhoud van deze openbare ruimte onbestaande wat geleid heeft tot sterk gedegradeerde voet- en fietspaden langsheen de winkelas. Wat de pleinen en parken betreft kan er gezegd worden dat de nodige ruimten in

Sommige van voorvernoemde zijn niet optimaal geïntegreerd in de winkelas wat een algehele of gedeeltelijke verminderde kwaliteit van deze winkelas tot gevolg heeft. Zo zijn bijvoorbeeld de banken veelvuldig aanwezig in subcentrum 1, wat de vestigingsmogelijkheid van verblijfsaantrekkende activiteiten zoals café’s, ea. grotendeels verdringt. Dit geeft dus een

het openbare domein aanwezig zijn maar naar aanleg niet bruikbaar zijn om de sociale interacties hier toe te laten. Bijna al de activiteiten gebeuren nu

verminderde levendigheid op het openbare domein.

Wat de private initiatieven betreft is er een zeer ruim aanbod langsheen de winkelas in Schilde.

De winkelstraat, het openbare domein, doet ook in grote mate afbreuk aan het diverse en dynamische winkelhart van de gemeente. De openbare ruimte

Zoals hierboven vermeld is er een duidelijke verdeling naar soorten functies

Subcentrum 2: Dit is de hoofdkern van het winkelcentrum. Een divers aanbod van handelszaken voor zowel dagdagelijkse aankopen (bakker, slager,

achter de gevelwand, onttrokken aan het openbaar domein (hierbij verstaan we ondermeer terrasbezoeken).

in de winkelas.

apotheek, ...), recreatieve tijdsbestedingen (café, restaurant, ..) en andere als kledingszaken, reiswinkels, maken deze zone veelzijdig. Het enige nadeel is dat het openbare domein hier zeer te lijden heeft onder de groeiende verkeersdruk. Plekken voor verbredingen waar pleinen kunnen komen zijn niet aanwezig. Toch is het belangrijk dat hier een doordachte aanpak wordt

88 PAGINA

89 PAGINA

subcentra 2 en 3 terug te verbinden.

samenhang over de gehele lengte van de doortocht zijn vanzelfsprekend een noodzaak.

Analyse

Analyse

9.2.3 Winkelkern langs de Turnhoutsebaan

1

Ten westen en ten oosten van de doortocht zijn ook de grootwarenhuizen aanwezig wat het totale aanbod van de dorpskern van Schilde verheft tot een bovenlokaal voorzieningscentrum voor de weidse omgeving rond Schilde.


:

nk

Ba

el:

W ink

:

C

KB

er

pp

ge n

Kapper:

a:

re c

Ho

es

ine

ch

g

Ho Riv rse er Sp Sid ort e in

el:

W ink

r

uu

t Fri

re sta ur an t

a:

c re

Ho

Centrumparkske

k

Lindencentrum

tza

Subcentrum 3

DI

Subcentrum 2

3

n Pu

2

AL

PAGINA

De

91

Legende zones: Subcentrum 1 1

a:

> bron: Functieverdeling doortocht, eigen verwerking :

Cascan Wonderwijzer

Wonderwijzer

n te

Bank:

Horeca Kledingszaak Verzorging Kappers Voedingswaren Winkels Keten Vastgoed Publieke dienst

c re

Legende panden:

Ho

School:

O’riad Dierenarts

a:

Zorg:

re c

Horeca:

a:

re c

Ho

ouse

Ho

Safe H

Ke

on

ais

PAGINA aM

90

M

Hola Pola Ameno

ar ela uiv Dr t e De L a p D e sho it: Fru r: de ard n Co ge o Sla hil sB se Sc ce er er Ac out nt W Ce el: ink l: ss e W e ink n tn W i F c ne lgi er e : rg ta eli ho c s t Zo el No to a els S nd : ha ca Fo uw re ek Ho kel: Pa Bo in W el: rd a ink W ns da ing te an d ar St Kid rM st r n: te Ju ecile este ae Ke g: C me yle els len din : u s t Kle ing d aa S Jewe Ke ie K Kle M s r: GS ijser er D ger ge Sla kel: K okt Lin in W D yle el: ink W St : rg g: ar Zo din ild Kle Ph ak g: O din al Kle y i f Ro stin e lho o t e e el: Cr uet Par hild ink W : o r c ca re Pir rituu re S lo Ho g: F peh d obe din : S riar Pic Kle eca r B uis co Ho el: ink a: W c gk de re Ho roo isa D am ts len C sar we m el: ink l: i a u e W ink Hu gi j te e W i n f S e : rg ul Ca s Zo kel: Pa m’s icien in e W : er S a opt k geri pp : a in le ter Ka ca rl re a s H s L uel en Ho Pe Hu ines an onc F mm s z E eno X

School:

el:

Catering:

ink W

Kleding:

Kle Winkel:

h Te oor re nn cen Ar isag isw trum ge en ink nt ts el a ch ap

W

: n: te ca re Ke g: Ho din : Kle ding Kle g: r Zo

Kleding:

2

ok au e W ne es ge in tta Ja e Ch e Pi D olc or D njo e

Drufa copyshop Lanote Hair Styling el: ink a: W ec

Winkel:

n e ge in tta Ja e Ch e Pi D olc or el: ink a: D njo e W c re : Ho eca Si dal r Ho o: an ce m Im : Z an g ifr tta s l din a Kle De r s e i Ist er Bo in es n eest n: l te ke alo La la M qu Ke win S m rg Vil is Ja ht el: : ty ule rzo r ac ink r i W ding ta att a n au Me oo io Kle No arp Bud r Be De de v Jun Sc by bo en it ke Ba Bab tici alite Mie Op utu ke + en eiz M ie M u an r o m er An cker ir n Be a Ne ph ere jk s Ex Zilv kti ey De exia ta L ens npra ide D re tj e G gs yn rts Re oga ost Do O e P and D ats C

Publiek:

uitleendienst + Rode kruis Centea Publiek: Onafh. Ziekenfonds Keten: Oxfam wereldwinkel Winkel:

ding:

appa

Zo rg : W ink el: W ink e Ba nk l: :

1

o: : m gs Im din Kle r: el: pe ink W ap l: e K ink W : g: rg Zo din Kle : g din Kle : n te : er Ke pp Ka el: ink W : : nk o Ba m Im el: ink W : rg : Zo liek b el: Pu ink W

Ba

r

IC Va S ve ler r z icc ek i erin

W ink e W ink l: el:

Se lex ion /S ta fV re lus t

wi nk el

p:

B M onit un a t F

oe

s:

es

a vis

el:

W ink

De

Ca s

se

ep wi

Sle

dy Bo tim ur e bo nS

Te d el:

lee

ck

x

er

el:

W ink

wo on wa ge ns

De co ra tie

is

hu

gd

eu

ej

od

kk

Pa g

el:

W ink

:

gd

jeu

Ba

:

te n

Ke

wi n Ha kel Kr ns e van u n S Ke ij: idv G ch t Ke en: F r at riet ilde t Kle en: je Z an de Kle ding P eem sen : din co W Na hot an s ink g: Al pa o H el: l p a e Le s ijr ll K d i er ids Ho w re ca a : Piz ren Sa za Em m Hu ina Ab nc t ra e m

el:

:

te n

Ke

ink

Vis w

el:

W ink

el: W ink

W ink

Be De gra fe Va pott niss s tg erie en rts oe G :? d D dec eys e L ora ken an tie s dh ee r el:

da

Ta n

el:

W ink

o:

m

W ink Im

er

:

eln

ist

pp

Ka

Flo r

co da o afé Nac la s l Zo ht win nn In s Co ke ec g l en te Pla e H cha r nt ofk s : W ink C a e om go ns W ink el: e Os D m Ju we l: te op K eW ei len at Kle : I olu o l fa hie din ng m lf o ut Ho g: re M e ac ver ptic ca an ce ze ie : Re ila so ke n W sta ur rin ink el: es ge u n Ja ran Sla ge ns t E r: e W ink Pa ns urya el: u g n Ca l M oud the Kle din rls ae sm g: it Pu on t s W ink ck rav el: Eli sec el a te on ge re d h nc cla a y m nd e

In C tra Br hris Ver Po asch telij de Sc rte il ke Li illa Plu café mut ua m Ho nge eS lite lsb rie ch it rij ee Fin fw are k A es Ho n s re po ca th : Sla De eek ge S r D Tra noe : p: Gi rij L ite ur js in Kle : B Go el s dek din o e r diva Im g: en m i o A nn W s ink : el: En ndre eke Ho re g a S ca ho el s e : e N n pe n W M eln ov V n es a Sn m öl yt s: o M Sno o ker ho Kle ep: din Le ega oc vie s s g: N on El ker star W Na eln ico ida So café ch la s l Zo Flo ess: tw nn ink ris In s Co ec t: el g en Ka te Pla e H cha pp r er o s n f

lor Pu ist: b Ho liek : re c W ink a: el: Sla g Kle er: din Zo g: rg :

g:

Sn din

Kle

Publiek:

> Functieverdeling doortocht, bron: eigen verwerking

Analyse l se

er

pp

ka Va psal Ve stgo on rze ed Ho ke re rin ca : Ca gsk na an pé to o

Fo : kk e H lie W ink rij: Ke air L for D el: Pu Ka bli sse in o pp G ek er O n ea gs : : Je P 2 ug Pu atr Sp dd bli ick ort ek ien : Le ’s in st eg ter + sta na Br an an tio dw d na l ee Pu bli r Pu ek bli : ek M : uz Vr Ba nk ed iek : W innk ac el: A ege Ba ad nk Bo XA rec em : W ht iink ok ie Ho ell: D i n r e ec Kle K r uts g a: din o Ho L’E ko ch g: re I e x ca D p d : Pit W o C il Bank afé aM am a’s

Ka

el:

Na tu ur

W ink

a:

re c

Ho

t:

Ka o:

m

im ns

Die

C

ur

De

re fo

: rg Zo o: m

Im

KB

Ca r

ui

eH

ial

oc

:

:

:

te n

nk

Ba

nk

tS Ba

He

Ke

k:

lie

b Pu

ek he ot Ap e h in rg ar be n M en hio ue s Bl orti auw fas g: F C rd din n o Kle k: Va tanf n n Ba S r: ke : ge e G Sla ding IN rV Kle rs de ille : a nk an de te rs Ba V llaf Lau hoe rtne e c g: m S pa din : D Kle erij Cu izen r en op kk Ba o: Re oe g sh m b in Im el: k in De rd W a o: bo o m Im ow m uis Sn o im roogk d l: ke nc a na in re st La W So an O en V no ek t o: m l: Li the oin Im ke in g: W po o P d din A Kle m oy I m Ll lta W CM sO

: rg Zo

Analyse a yse e

N N

Gemeetehuis en Politie

Sc

3


9.3 De

erh

t

aa n

de

ba

an

verschillende vervoersmodi. Meestal gekenmerkt door bestemmingsverkeer en intergemeentelijke verplaatsingen. Deze enigszins eenvoudige voorstelling gaat zeker niet op voor het complexe vervoerssysteem

is M

ari

ën

laa

n

an sla

laa n

en putt

Turnhoutsebaan één van de concentratiepunten waar deze problematiek dagelijks tot uiting komt in opstoppingen ed..

Koe

Sp ild ore n

Kw eke rijs traa t

Naar openbaar vervoer zijn er de goed uitgebouwde lijn 41 en 61 die de

n Den

d pa

ld ve

elaan

Sand

ee Br

elaan

n Sand

n

Alfons

van De

Privévervoer

e eid

sw eg ken Lee

in

pad

rk

ple

Renier Schnieders

enh Putt

uw

Ka pe lst ra at

woonwijken bijna onmogelijk door het vele bochtenwerk. De straten die wel een tamelijk parallel verloop met de Turnhoutsebaan kennen zijn dan ofwel eenrichting ofwel voorzien van verkeersdrempels ea. (= Oude baan, Petrus Bogaertslaan en Waterstraat, Lindestraat, Kapelstraat en Groenelaan). De Van de Wervelaan en Alfons Van Den Sandelaan zijn samen met de Liersebaan de enige “rondweg” die Schilde dorpskern kent. Toch is deze niet zo in gebruik doordat er geen wegaanleg nagestreefd is die deze verkeersstroom aanmoedigt. Aan elk kruispunt krijgt elke verkeersrichting een evenwaardige aanleg door het gebruik van ronde punten en verkeersplateaus.

Het voet- en fietspadenaanbod wordt hiervoor bij de beleidsdocumenten

Meer buiten de kern hervalt de wegenis tot enkele typische ruimtelijke patronen: woonparken met riante drevenstructuren (ten NW van de kern), valleigebieden met slingerende wegen (ten ZO van de kern) en ontgonnen

Hieronder zullen we volgende aspecten bespreken/ • Privévervoer • Openbaar vervoer • Uitzonderlijk vervoer

eh Pu ts

an

Ke

f

an

ba

ree

rse

orijd Past

Lie

Kas

f ree ed ati nd Fo

ef

dre

teel

Deze dorpse opbouw maakt een alternatieve sluipweg doorheen de

landbouwgebieden met rechtlijnige ontginningswegen (ten NO van de kern). Het meest voorkomende snelheidsregime in de gemeente is 50km/u. Enkele landbouwwegen en de Turnhoutsebaan (buiten de dorpskern) zijn 70km/u.

Analyse

Dorp sstr aat

eg ew

aat ebosstr Venn

an

nba

ele

Ma

n

an Zw

laa

Ter

orn

aan

ofl

enh Putt

ofla

Ho

centraal: Secundaire weg type 3), Schoolstraat (Lokale verbindingsweg: Lokale weg type 1 ), Liersebaan (gebiedsontsluitend: Lokale weg type 2) kent de dorpskern vooral wegen door woonwijken, akkers en bossen.

an

edo

at olstra Scho

Hag

ttenla

elaan Werv

Hiernaast is een stratenplan van de dorpskern getoond. Naast de 3 grote doorgangswegen, Turnhoutsebaan (fietsers en openbaar vervoer staan

gemeente doorkruisen; De woonwijken vallen hierdoor deels buiten het bereik van de bushaltes. Deze worden dan ontsloten via een belbussysteem.

toegelicht. Het mobiliteitsplan van Schilde is nog recent en na scanning bleek dit nog bruikbaar naar de huidige situatie.

rslaan

Ter Pu

an

nba

Liersebaan

ertslaa

enie Hov

ele

e ev

ba

an

va Alfons

lei

an

n

aan

osl

Kleve

la ve

laa

Ma

Van De

f

mb

s Boga

k

ee dr

Bre

se

rs

Kerke

r We

orn

Ter

traat Nieuws

De

edo

k

ho ve n

Lie

n Va

Hag

c Loo

nd

an

a eb

g

Eug

Za

at tstra voor Egel

eken

hoem

t traa ools Sch

traat Kraans

Het Sc

an

Klein veldwe

n D

ooc eL

K

eid nw raa

raat atst erla Wat

Petru De

aan

De

De Kleve

a Vell

lei

De

Kerke

Van

an kxla

ierc

D een

aa

rtb

oo r tv

Ko

Turn

ts hou

N12

nadelen van de Turnhoutsebaan. Op verkeerskundig vlak kent dit uiteraard bijna enkel nadelen. De rest van de gemeentewegen zijn lokaler en hebben dusdanig ook geen onoverzienbare verkeersproblemen. Lokale ingrepen van eenrichtingsverkeer ontmoedigen het sluipverkeer dat zijn weg zoekt rondom de dorpskern tijdens filemomenten op de Turnhoutsebaan.

e

rg

an eba

Net zoals bij vele gemeenten in de Voorkempen heeft Schilde de voor- en

De

Lind enst raat

t aa str lok sb Rij

een

n aa eb ats ha ssc Bra

Eug

be

ne

an

an

ela

en

Gro

a Vell

uw

Frans De aan erl Beukele

De

Go

b

seb

Van ef dre erg nb eye Vlo

ef

dre

ide

He

de

Veldven

een

Ou

n aa

t aa str rij we ou Br

ef edre

rt

Lier

Eug

Den he

at ra lst pe Ka

Heid

9.3.1

an

er

dat zich in de gemeente Schilde voordoet. Zowel interne als externe factoren beïnvloeden sterk de huidige verkeersproblematiek. Nu ook is de

Sch

lok

n

ck

rsb

laa

Ba

Ge

ën

De

an

ari

iel

ba

is M

aat str yck

Em

at tra gs an eg at m tra ns Om ole M

de

Lou

n

laa

ne

oe Gr

Ou

u Lo

n

d laan

nD Va ert Alb

p

laa

em

t aa str m aa Br

De rest

ree

t raa rst ke Ak

rdië

be nen

Ou

De

a Pic

len

Mo

an eba aats ssch Bra Den

Op gemeentelijk niveau verwacht men tamelijk eenvoudige relaties tussen

res

ofl

Ke

at stra len Mo

r te Pa

Vervoerssysteem

Mo

an

la nis

ef dre erg nb eye Vlo

Analyse

N > bron: Wegenisnetwerk dorpskern Schilde, eigen verwerking

In het mobilitietsplan wil men het merendeel van de wegenis in de kern herleiden tot 30km/u.

Zwaar sluipverkeer in de woonwijken (dus losstaand van de Turhoutsebaan) zal ook geweerd worden door een recent nieuw politieregelement.

92 PAGINA

93 PAGINA


9.3.2 Openbaar vervoer Bij de analyse van het projectgebied kunnen we niet om het feit dat Schilde doorsneden wordt door een zeer belangrijke vervoersader voor openbaar vervoer. In eerste instantie zullen we de toekomstige en huidige ontwikkelingen toelichten om dan vervolgens aan de hand van voornamelijk kaartmateriaal het huidige openbare vervoersaanbod weer te geven. Als sluitstuk zal er ook een impressie gegeven worden van hoe de vroegere traminfrastructuur doorheen het centrum zijn weg maakte. In het beeldkwaliteitsplan zal er een trajectstudie vervat zitten om te bepalen welke piste er in deze studie zal gekozen worden naar ontsluiting via tram/ lightrail. Dit aangezien hieromtrent nog geen beslissingen genomen zijn door de overheid.

> Historiek van het openbare vervoer voor Schilde Vóór het georganiseerde vervoer van personen en goederen door een openbare instantie werd de vervoersvraag ingevuld door private initiatieven. Paard en kar alsook kooplieden boden hun diensten aan. Rond 1881 besloten verschillende particulieren een voorstel in te dienen bij minister Beernaert tot het oprichten van buurtvervoer die bovenstaande private initiatieven zou overkoepelen. De minister pakte dit idee op en zette een overkoepelende organisatie op die de exploitatie van de verschillende lijnen moest verzekeren. Aangezien

deze

beslissing

grote

infrastucturele kosten met zich meebracht werd er geopteerd dat de staat tot de helft in aandelen zou kopen en de rest door provincies, gemeenten en particulieren aangevuld werd. Verdeelschijven > Bron: Heemkring Scilla

aangezien deze voor meer dan de helft werden opgebroken en/of vernield. Ook werden dienstregelingen onmogelijk aangezien deze werden

> Bron: Heemkring Scilla waren afhankelijk van lijn tot lijn. Al de aandelen en obligaties die de overheid uitschreef ten behoeve van het

buurtvervoer

waren

Schilde

N

> Netplan Buurtspoorwegen van België Bron: internet opzoeking

opgeeist door de bezetter. De lijn AntwerpenTurnhout bleef bewaard maar de zijtakken naar Lier en

uiteraard

Hoogstraten verdwenen voorgoed.

gewaarborgd door de staat. Na de oorlog bleek het niet meer vanzelfsprekend om het zwaar getroffen buurtspoorwegennet terug op te

De Nationale Maatschappij Van Buurtspoorwegen (afkorting NMVB),

bouwen aangezien de uitbatingskosten (herstellingen en aankoop nieuwe rijtuigen) niet meer konden gedekt worden door de inkomsten.

of in het Frans “Société Nationale des Chemins de fer Vicinaux” (afkorting SNCV), was het nationaal streekvervoerbedrijf in België. Zoals hierboven vermeld was dit een overkoepelend orgaan. De concessie die Schilde overkoepelde ging onder

De concessiehouders kregen de mogelijkheid (in 1919) hun contracten met de NMVB op te zeggen. De NMVB zou nu de resterende lijnen in eigen beheer bedienen. Ze organiseerde zich per zone: de lijn Antwerpen Turnhout viel onder “Groep Antwerpen”.

de naam: “Antwerpse maatschappij van den dienst van buurtspoorwegen”.

Ook werd met deze omschakeling de monopoliepositie van de NMVB wettelijk ontnomen en werden lijnen

Rond 1884 werden de onderhandelingen aangevat tot het leggen van de spoorllijn Antwerpen/ Oostmalle/Hoogstraten. Deze lijn werd opgeleverd op 20 september 1885

van de buurtspoorwegen nu bereden door private busmaatschappijen die een bijkomende concurrentie vormde voor de nu vanuit de “staat” georganiseerde

met reeds stoomaangedreven materieel. In 1886 werd de lijn Oostmalle Turnhout ingehuldigd en werden de uurregelingen van deze 2 lijnen aan elkaar gekoppeld.

buurtspoorwegen. Kort resumerend: NMVB werd door de staat opgericht op 29 mei 1884 en had de taak om tramwegen aan te leggen in de gebieden die niet per trein zouden worden ontsloten. Onder het beheer van de NMVB

Opmerkelijk was, dat in datzelfde jaar ook de spoorweg van de NMBS: lijn Turnhout - Herentals - Lier - Antwerpen in gebruik werd genomen. Zodoende dat Antwerpen en Turnhout op 2 manieren met openbaar vervoer bereikbaar waren. Rechts kan u duidelijk zien dat de spoorwegen een groot gebied ten noordoosten niet konden bedienen, vandaar het succes van de buurtspoorwegen in onze omgeving.

werd een groot tramwegnetwerk opgebouwd. Dit tramwegnet is later ingekrompen en op een paar lijnen na vervangen door buslijnen. In 1991 werd de NMVB opgesplitst in een Vlaamse maatschappij (De Lijn) en een Waalse maatschappij (TEC).

94 PAGINA

95 PAGINA

Analyse

Analyse

Tijdens de eerste wereldoorlog 1914-1918 werd een grote slag toegebracht aan het buurtspoorwegennet


Missionarislei

410 411 412 413 414

Dennenlaan

618 619

Wisselstraat

Kerkelei

s erlu Ke

410 411 412 413 414 618 619

Gemeentehuis

Antwerpen kenmerkend. Dit betekent wel dat er slechts een gedeeltelijke tangentiële verbinding mogelijk is met andere randgemeenten die in de

> Bus

nabijheid gelegen zijn. Onderstaand schema geeft enkele van deze relaties weer. Zoals je kan zien is er een missing link. In Oelegem is het wel mogelijk

Als randgemeente van Antwerpen profiteert de dorpskern mee van de sterke interstedelijke dienstregeling. Deze is tot nog toe voorzien aan de hand van

over te stappen op een meer naar het oosten gerichte buslijn (Lier).

verschillende buslijnen:

Lijn 610 Antwerpen – Schoten - Oelegem Lijn 618 ’s-Gravenwezel – Sint-Antonius – Scholen Malle

Stamlijn 41 van Antwerpen naar Turnhout is de voornaamste lijnvoering doorheen de gemeente. Dienstregelingen zijn voor, tijdens en na de spitsmomenten op half uur en kwartierbasis. Ook is er een uitgebreide variatie in de lijn 41 die de verbindingen naar centrifugale en -petale voorzieningen in het grootstedelijk weefsel mogelijk maken:

Lijn 619 Oelegem – Schilde – Sint-Antonius – Scholen Malle

N

Lijn 410 Antwerpen - Turnhout Lijn 411 Antwerpen – Halle – Zoersel - Oostmalle Lijn 412 Antwerpen – Sint-Job Lijn 413 Antwerpen – Wijnegem Industrie – Schilde – Oostmalle Lijn 414 Zandhoven – Malle – Antwerpen

?????????????????????

Brasschaatsebaan Termaelenbaan

> Huidige openbare vervoersstructuur Schanslaan

Beemdenlaan

610 619

Lijn 424 Schilde – Broechem – Zandhoven VTI

Eindhalte

424 410 411 412 413 414

Enkele voorbeelden van grote aantrekkingspolen die bereikbaar zijn door bovenstaande lijnen zijn: VTI technische middelbare school (Malle), AZ SintJozef (Sint-Antonius), bedrijvencluster rond Janssens Pharma (Beerse), enz.

Petrus Bogaertslaan

Niettegenstaande het openbare vervoerssysteem van oudsher radiaal concentrisch gegroeid is, zijn er voor de gemeente Schilde toch enkele

Puttenhoflaan

tangentiële verbindingen. Deze maken verbindingen met andere randgemeenten zoals Oelegem, deelgemeente ‘s-Gravenwezel, Schoten, Merksem mogelijk. Wel hebben deze lijnen het kenmerk niet geheel

Kerk

tangentieel te zijn. Ze maken nog steeds de verbinding met de grootstad Antwerpen. Deze typologie is ook voor andere randstedelijke gebieden voor

96 PAGINA

97 PAGINA

> Vervoersnet periferie Antwerpen Bron:Google earth en eigen verwerking

Analyse

Analyse

N > Openbaar vervoersnetwerk dorpskern Schilde, Bron: Eigen verwerking


INHOUD Inhoud

8. Planningscontext 8

INLEIDING 1. Voorwoord 2. Ontwerpteam 3. Keuze van onderzoeksobject

I nhoudstafel

3.1 Persoonlijke verantwoording 3.2 Maatschappelijke relevantie van het ontwerpend onderzoek (actualiteitswaarde) 3.3 Wetenschappelijke en/of ontwerprelevantie 3.4 Beleidsrelevantie

12 12 13

8.2.2 Gemeentelijke planning 9. Ruimtelijke context 9.1 Groen in en rond de kern 9.1.1 Bokkagelandschap

13 13

9.1.2 Valleien 9.1.3 Groenstructuren in de dorpskern 9.2 Functies en activiteiten 9.2.1 Lokale cluster “Schilde Bergen” 9.2.2 Cluster rondom de kerk in Schilde Dorp

4. Onderzoeksmethodiek 4.1 Onderzoeksstrategie 4.2 Theoretisch kader 4.3 Analyse van de gegevens 4.4 Korte synthese

14 14 14 15 15

9.2.3 Winkelkern langs de Turnhoutsebaan 9.3 Vervoerssysteem 9.3.1 Privévervoer 9.3.2 Openbaar vervoer 9.3.3 Uitzonderlijk vervoer

5. Participatieve aanpak 6. Situering en afbakening projectgebied

16 22

10. Synthese analyse

22 24

Bundel II

6.1 Situering 6.2 Afbakening

13 13

8.1 Inleiding 8.2 Beleidsplannen 8.2.1. Gewestelijke en provinciale documenten

Inhoud

ANALYSE 7. Geschiedenis 7.1 Korte situering 7.2 Historisch kaartmateriaal 7.3 Conclusie historiek

29

ONTWERPEND ONDERZOEK

29 32 44

11. Visies en Strategische Projecten 11.1 Visies 11.1.1 Het Groene Hart

11.1.2 Bruisende Kern 11.1.3 Diverse woonkern 11.2 Strategische Projecten

47 47 47 47

11.2.1 Centrumpark 11.2.2 Lindencentrum

55 77 77 81

11.2.3 Groenvisie woonwijken 11.2.4 Wonen in en rond de kern 12. Tracé-studie: Tramverlenging naar Oostmalle

81 83 85 85 87 88 93 93 94 106

128 132 137 138 142 148 158 163

12.1 De 3 tracé-concepten 12.1.1 Tracé 1: Sneltram via Q8 servicezone

165 167

12.1.2 Tracé 2: Sneltram via Hout- en Bisschoppenhoflaan 12.1.3 Tracé 3: Voorstadstram door Wijnegem naar Schilde 12.2 Afwegingsproces tracé-concepten 12.2.1 Operationele Snelheid 12.2.2 Operationele Stiptheid

170 175 179 180 182

12.2.3 12.2.4 12.2.5 12.2.6 12.2.7

111

Bedieningsgebied Modal Shift Ruimtelijke Integratie Verkeerskundige Integratie Verstoring

184 186 188 190 192

122

12.3 Kostenraming 12.3.1 Ramingssysthematiek 12.3.2 Analyse kostenraming 12.4 Synthese en weerhouden tracé 13. Parkeerstudie

196 196 198 200 202

124 124 124

13.1 Inventarisatie 13.1.1 Inleiding 13.1.2 Parkeercapaciteit (kaart 1)

204 204 204

8 PAGINA

9 PAGINA

13.2

Analyse parkeertelling 13.2.1 Bezettingsgraad Blauwe Zone (kaart 2)

13.2.2 Bezettingsgraad Parkings (kaart 2) 13.3 Conclusies 13.3.1 Mogelijke ingrepen (kaart 3) 13.3.2 Beleidsaanbevelingen 13.4 Pendelparkings: Sneltram Antwerpen - Oostmalle 14. Uitwerking strengelconcept 14.1 Ten westen van de dorpskern 14.2 In de dorpskern 14.3 Ten oosten van de dorpskern 15. Inspiratie Traminfrastructuur

210 210 211 216

216 217 222 227 228 240 256 262

BUNDEL III Inleiding

PROJECTEN 16. De Doortocht

-> groenconcept - vervoer - levendige kern 17. Het centrumpark -> groenconcept - pedenstructuur - parkeren - functies 18. Het Lindencentrum -> groenconcept - pedenstructuur - parkeren - functies 19. Synthese en slotwoord 20. CD

273

278 279-290 302 303-307 310 311-315 320

I nhoudstafel

BUNDEL I


De tangentiële en radiale lijnen zijn hier zeer duidelijk zichtbaar met hun samenhorende halten en mogelijkheden tot overstappen. Hetgeen opvalt is dat er geen buslijnen zijn die doorheen de woonwijken gaan. Ook, niet zichtbaar op dit kaartje, zijn de verschillende wijken die geïsoleerd liggen van de dorpskern. Ik denk dan aan Schildestrand, Putseheide, ... Deze wijken onderscheiden zich van de wijd verspreide villawijken, die evenmin ontsloten zijn door openbaar vervoer, door een grotere densiteit en andere woontypologie wat ook resulteert in een andere bevolkingsbehoefte. Deze bewoners beschikken niet allemaal over dezelfde private transportmiddelen of zijn door hun leeftijd niet meer in staat grotere afstanden te overbruggen. De oplossing was de belbusdienst.

> Belbus Om deze bevolkingsgroep toch verbinding te geven tot het centrum van de gemeente en daarbuiten heeft de gemeente Schilde in samenwerking met De Lijn een netwerk opgezet dat verzorgd wordt door een belbus. In nevenstaand kaartje kan je de belbuszone die Schilde aandoet zien alsook andere belbuszones in de oostrand van Antwerpen. (gemeente Schilde is in rode lijn aangeduid, en de daaronder liggende gele zone is de belbuszone) Hetgeen ook opvalt is de tangentiële oriëntatie van deze belbuszone die de verbinding maakt in de richting van Ranst en Lier. Deze zijn mits overstappen

N

ook te bereiken via de lijn 61 maar uiteraard met een zeer rudimentaire dienstregeling. Vandaar dat de belbus niet enkel in de gemeente zijn nut kent maar ook op intergemeentelijk vlak. Schilde

> Belbus, bron internet research

> Belbus Bron: Netplan De Lijn Antwerpen, Eigen verwerking

98 PAGINA

99 PAGINA

Analyse

Analyse

Op vorige pagina ziet u dan de lijnvoering uitgetekend op het stratenplan van de hoofddorpskern Schilde.


N

(Brabo1 fase2) tot in Oostmalle. Ook hier zullen er op strategische plaatsen P&R’s aangelegd worden.

> Huidige en toekomstige ontwikkelingen Kort gezegd: Het neemt de intenties van de Door de steeds groeiende stad Antwerpen en de daaruitvolgende vervoersverplaatsingen

Mobiliteitsvisie 2020 van De Lijn over: o.a. een tramlijn langs de E313 en een verdere uitbreiding van de

Schilde

is het noodzakelijk geworden om grote infrastructuurwerken uit te voeren die de

tramlijn 10 van Schilde tot Oostmalle.

intermodaliteit in de alledaagse verplaatsingen moet aanmoedigen. Hierbij zijn kwalitatieve openbare vervoerslijnen een belangrijke schakel.

Verschillende projecten zijn sindsdien opgestart of lopende. Het “Brabo 1” project is voor Schilde indirect

De stamlijn 41 (verbinding Antwerpen - Turnhout) bestaat al decenia en is een zeer drukke ader voor zowel privé vervoer als openbaar vervoer. De huidige dienstverlening bestaat uit interstedelijke buslijnen die zowel de N12 (Turnhoutsebaan) als de autostrade E34 (snelbus) volgen. Nu wordt al langere tijd geconstateerd dat de noord-oostkant van Antwerpen naar kwalitatief openbaar vervoersaanbod nog steeds sterk tekortschiet en er dusdanig een grote afhankelijkheid is van verplaatsingen met de wagen die grote file-overlast tot gevolg hebben. Om uit deze impasse te komen is het Pegasusplan (2003) opgesteld door de Vlaamse Vervoersmaatschappij De Lijn. Het doet belangrijke uitspraken over het gehele grootstedelijk en voorstedelijk gebied van Antwerpen, alsook over Gent en Vlaams Brabant. Later is de Mobiliteitsvisie 2020 opgesteld

> bron: Pegasusplan De Lijn Antwerpen

> bron: MER-studie Livan, Arcadis

Naast deze sectorale studie bestaat voor de agglomeratie Antwerpen een Masterplan Mobiliteit Antwerpen dat uitspraken doet over de openbare vervoersstructuur: o.a. tramverlenging van Deurne tot Wijnegem. Als uitbreiding op het Masterplan Mobiliteit Antwerpen heeft de Vlaamse Regering in maart 2010 het Masterplan 2020 opgesteld. Het houdt

• Tramlijn langs E313 tot aan de servicezone van Q8 + P&R/ Deze verlenging zou het grote personenvervoer op de autostrade moeten filteren naar openbaar vervoer. De servicezone zou een grote transformatie krijgen als intermodale knoop (transferium). Het sluit aan op het Livan 1 project ter hoogte van het rondpunt van Wommelgem waar een verbinding is naar de tramstelplaats, en P&R en een doortrekking naar het Livan 1 metro project. Zo zal deze vervoerslijn een zeer snelle verplaatsing mogelijk maken naar het centrum van Antwerpen en een zeer goed alternatief zijn voor het bestemmingsverkeer naar Antwerpen op de E34.

rekening met een reeds veranderde context. Files en andere hinder is nog steeds aanwezig en zelfs toegenomen. Nieuwe studies geven ook nieuwe

die enkele uitbreidingen aan het Peagasusplan doet: o.a. sneltram naar Malle en Ranst (E313). Het herbevestigt tevens de buslijn 41 in zijn nieuwe

knelpunten aan. Dit document geeft zowel voor autoverkeer, vrachtverkeer, openbaar vervoer en fietsvervoer een visie om met deze recentelijke bevindingen rekening te houden. Concreet voor het openbaar vervoer stelt

verhouding tot de traminfrastructuur: Verbindende streeklijn tot Turnhout en ontsluitende streeklijn tot Sint -Antonius.

het 4 extra tram/lightrailuitbreidingen voor. Twee hiervan hebben een directe invloed op het projectgebied Schilde dorpskern. Ze gaan uit van

het “corridor-concept” dat de intermodale schakeling vergemakkelijkt.

Hier bouwt men verder op het Brabo 1 tramuitbreidingsproject. Het

100 PAGINA

101

Tram of Lightrail naar Oostmalle voor een betere noord-oostelijke ontsluiting met strategisch geplaatste P&R/

voorziet in een tram en/of lightrailuitbreiding vanaf de voordeur Schilde

PAGINA

van belang. Het “Brabo 1 fase 1” project voorziet de tramlijn 10 op de Turnhoutsebaan en de tramlijn 5 ter hoogte van het Wim Saerensplein (te Deurne) door te trekken tot aan de Makro. Deze werken zijn reeds aangevat. Ook de bouw van een nieuwe tramstelplaats aan de overzijde van de Makro is in aanbouw. Tevens zal er tegelijkertijd een tramverlenging komen tot aan de “voordeur” van Wijnegem, waar een grote terminus en fietsenstelplaats zal komen. Het “Brabo 1 fase 2” project voorziet in een verdere doortrekking van de tramlijn 10 tot aan de voordeur van Schilde. Dit is nog niet in aanbouw aangezien er op bestuurlijk en technisch vlak nog teveel onzekerheden zijn voor dit traject. Kan de huidige kromme brug ter hoogte van het sluizencomplex een traminfrastructuur aan, zijn de uitbreidingsplannen voor het sluizencomplex van NV De Scheepvaart verenigbaar met de traminfrastructuur, enz. Uit gesprekken met De Lijn bleek tevens dat deze

Analyse

Analyse

N

tramuitbreiding pas ten vroegste in 2020 zal aangevat worden (zie bijlage verslagen).


Roosendaal Bergen-op-Zoom Stedelijkheidsgraad

Essen

grootstedelijk gebied

Baarle-Hertog

regionaal stedelijk gebied kleinstedelijk gebied

Ravels

Wuustwezel

Hoogstraten Knooppunten

Kalmthout

Merksplas

Putte Maria Ter Heide

Stabroek

Kallo

ANTWERPEN

Gillis-Waas

Zwijndr.

Vrasene

St-Job-in-’t-Goor Brasschaat ‘s Gravenwezel Sint-Antonius Schoten Schilde Deurne Oelegem Womm. Ranst

aas

Temse

lversele

Schelle

Reet

Bornem

Geel Oevel

Olen

B Meerhou

Berlaar Heist-op-den-Berg

Duffel St-Kat.-Waver

Kwaad

Laakdal

Westerlo

Mechelen

Hulshout

Keerbergen Haacht

Merchtem

Tremelo Rotselaar

Affligem

Zaventem Luchthaven

Peagasus (De Lijn)

Hale

Liedekerke

Dilbeek

Tielt-Winge

Kraainem

Kortenberg Bertem

BRUSSEL

Leuven

Kortenaken

Tervuren J

Eik

BRABO 1 fase 2

Tramuitbreiding met deels vrije en gemengde Tram 10: Van nieuwe terminus Wijnegem tot aan nieuwe banen voor privé- en bus/tramverkeer terminus voordeur Schilde (over sluizencomplex en kromme brug)

LIVAN 1 premetro

premetrolijn

Van centrum Antwerpen tot open helling Herentalsebaan. In gebruik name van Premetrolijn en enkele stations voor een snelle dienstverlenging

LIVAN 1 bovengronds

Aanleg van een vrije trambaan

Vanuit de N116 Herentalsebaan naar de N12 Turnhoutsebaan. Tracé-studies in opmaak met inbegrip van P&R.

Park and Ride t.h.v. rondpunt van Wommelgem. Andere P&R mogelijkheden naargelang keuze van tracé.

Mobiliteit 2020

Bijkomende openbare vervoersprojecten

Vrijliggende tramlijn langs E313 Vrijliggende en gemengde tram of Lightrailbanen voor een betere Noord Oostelijke ontsluiting

Ge

Glabbeek

> Synthese geplande werken

N Zoutleeuw

Bierbeek

VAN > NAAR

Tramstelplaats ter hoogte van Houtlaan. in uitvoering Tram 5: Terminus aan het begin van de Van Wim Saerensplein tot aan Ruggeveldlaan Tram 10: Van huidige terminus over nieuwe tramstelplaats dorpskern Wijnegem. Wijnegem tot aan nieuwe terminus dorp Wijnegem

Lubbeek

Oud-Heverlee

Schepdaal COOVI

N

Holsbeek

Heizel Ternat Zellik

TYPOLOGIE Tramuitbreiding met centraal gelegen vrije tram en busbanen.

Schilde

Bekkevoort Herent

PROJECT BRABO 1 fase 1

> bron: Mobiliteitsvisie 2020 van De Lijn, wensnet

Scherpenheuvel

Vilvoorde Grimbergen Wemmel

(Voor)stedelijk openbaar vervoer

Diest

Aarschot

Kampenhout

Asse

Ontsluitend busvervoer ontsluitende streeklijn

Noot: Lokale bussen, functionele ritten en vraagafhankelijk vervoer worden niet op kaart weergegeven

Herselt

Meise

Opwijk

Ook het feit dat er nog vraagtekens worden gesteld in de “Mobiliteit 2020” visie inzake Schilde maakt het noodzakelijk om in het beeldkwaliteitsplan een duidelijk onderbouwde keuze te maken voor de dorpskern van Schilde. Als afsluiting van dit deel geven we nog schematisch bovenstaande visies en projecten weer in een tabel/

Verbindend busvervoer snelbus verbindende streeklijn

Masterplan Mobiliteit Antwerpen

Bonheiden Kap.-o/d-Bos

Uit deze intenties is duidelijk af te leiden dat er voor de gemeente Schilde alsook voor het projectgebied van de thesis een belangrijke taak is weggelegd om rekening te houden met al de bovenvermelde projecten en intenties.

trein light-train sneltram regionale tram

Tessen

Putte

Tisselt

Londerzeel

t

Analyse

Herentals

Herenthout

Buggenhout

beke

Lennik

Mol

Broechem Nijlen

Lint Lier

Waarloos Boom Rumst Willebroek

Puurs Sint-Amands

Kontich

> het “corridor-concept”. Bron: info brochure De Lijn

De

Kasterlee

Vorselaar

Grobbendonk

Borsb. Wilrijk Mortsel Hoboken Edegem Hove Aarts.

Kruibeke

belangrijke halte Interstedelijke en (inter)regionale vervoersstructuur per spoor

Tielen

Lille

bovenlokale of stedelijke knoop

Retie

Gierle

Zandhoven

interregionale knoop

Oud-Turnhout Arendonk

Vosselaar

Beveren

eke

unster amme

Malle

internationale knoop interstedelijke IC/IR knoop

Turnhout

Beerse

Kapellen Kieldrecht

R

Rijkevorsel

Brecht

102 PAGINA

Tienen Linter

103 PAGINA

Bron: Eigen verwerking

INFRASTRUCTUUR

STATUS

STREEFDOEL 2011

in wacht

2020

in vooronderzoek

2025

in vooronderzoek

2025

Vanuit rondpunt van Wommelgem tot aan de service zone van Q8.

Aanleg van P&R voor autostradeverkeer. in vooronderzoek

?

Vanuit tramstelplaats Wijnegem over Houtlaan tot aan Oostmalle OF vanuit terminus dorp Wijnegem over kromme brug naar Oostmalle.

Er zijn nog veel onzekerheden hoe dit traject in te passen.

?

Park and Ride aan de kruising van de Houtlaan en de Turnhoutsebaan (voordeur Schilde).

in vooronderzoek

Analyse

Zandvliet


> Bron: Presentatiebeelden tramuitbreiding Brabo 1, Silvius

Rivierenhof

Schotensesteenweg

Kruispunt Ruggeveldlaan met Turnhoutsebaan

Richting Ter Heydelaan, Bosuilstadium en Premetro aan Sportpaleis

Turnhoutsebaan richting Antwerpen > Terminus van “tram 10”

> Ruggeveldlaan

> Kromme brug over sluizencomplex van Wijnegem > Camaliteitenterminus Tram 10 met doorrij over vrije tram- en busbaan richting Wijnegem.

> Ruggeveldlaan met nieuwe traminfrastructuur

Houtlaan richting Schilde

Krijgsbaan richting rondpunt van Wommelgem (E34)

> Terminus van “tram 10” + doortrekking naar Wijnegem

Nieuwe tramstelplaats

> Kruispunt van Turnhoutsebaan met Ruggeveld. Samenkomst van tram 10 en 5

Wijnegem Shopping Center > Kruispunt van Houtlaan met Turnhoutsebaan thv tramstelplaats

104 PAGINA

105 PAGINA

> Terminus Tram 5, Wim Saerensplein met doorrij over een vrije trambaan richting Turnhoutsebaan.

Turnhoutsebaan richting terminus en dorpskern Wijnegem en dorpskern Schilde

Analyse

Makro

Wim Saerensplein

August van de Wielelei richting Wijnegem

Dorpskern Wijnegem

Richting Tramstelplaats en Antwerpen > Terminus dorp Wijnegem

Analyse

> Bron: Internet, Skyscraper city.com, blog over tramuitbreidingen Antwerpen


GEOMETRIE

MASSA

Geeft een indeling naar de ruimte die een konvooi nodig heeft. Hoe hoger de geometrie hoe “groter” het konvooi.

De Turnhoutsebaan, de N12 speelt ook een belangrijke rol in het goederenvervoer. Gewoon goederenvervoer zoals kleine camionettes,

deze te hinderen.

vrachtwagens allerhande zijn over het gehele wegennet toegelaten (behoudens zonale beperkingen volgens politieregelement). Voor grotere transporten zijn er enkele wetgevingen opgesteld. Dit aangezien deze

Daarom zijn er corridors aangeduid over het hele grondgebied van België die deze transporten een vrijgeleide geven. Deze assen zijn vooral gelegen tussen belangrijke economische punten om grote vrachten vanuit deze

transporten zich niet in het gewone autoverkeer kunnen mengen zonder

economische knooppunten te kunnen transporteren. Tussen Antwerpen en

SLEEP

Legende.

Massa is van belang voor het overschrijden van bruggen. Naast de totale massa zijn de aslasten en de spreiding van belang

360Ton/G4

Burgelijke klasse

360Ton/G3

Een burgelijke klasse wordt toegekend aan een brug. De brug wordt ontworpen voor een theoretisch konvooi. bv 1200/150: 8 assen van 15T (150kN) op 1m50 van elkaar geeft 120T (1200kN)

360Ton/G2

STAR

240Ton/G4 240Ton/G3

N

240Ton/G2

L: 12m

B: 2m60

B: 2m60

180Ton/G4

L: 27m00

L: 19m00

180Ton/G3

B voertuig: 3m00

B voertuig: 3m00

B lading: 3m50

B lading: 3m50

Dit zijn de wettelijke toegestane afmetingen.

> Vervoersnetwerk uitzonderlijke transporten.

G1

180Ton/G2

In principe zijn alle gewestwegen geschikt voor G1.

Bron: AWV, agentschap wegen en verkeer

G2

120Ton/G4

L: 30m00

L: 22m00

B voertuig: 3m00

B voertuig: 3m00

B lading: 4m25

B lading: 4m25

Massa

Grijs

G3

L: 35m00

L: 28m00

B voertuig: 5m00

B voertuig: 5m00

B lading: 5m00

B lading: 5m00

symbool: afwisselend kleur (cfr massa) - donkere kleur.

G4

L: 50m00

L: 33m00

B voertuig: 5m00

B voertuig: 5m00

B lading: 7m00

B lading: 7m00

symbool: gekleurde lijn (cfr massa) met donkere lijntjes langs zijkant.

Bruin

> Technische fiche bij netplan. Bron: AWV, agentschap wegen en verkeer

PAGINA

107 PAGINA

120Ton/G2

Mogelijke burgelijke klassen Volgens wegcode (max 12T)

90T

900/150

90Ton5/G4

Geel

120T

1200/150

1200/200

1200/300

Blauw

180T

1800/150

1800/200

1800/300

Groen

240T

2400/150

2400/200

2400/300

Rood

360T

3600/150

3600/200

3600/300

HOOGTE

Te bekijken volgens aanwezige beperkingen (bruggen, portieken, stroomdraden, ...)

106

120Ton/G3

Een brug of een duiker kunnen verschillende burgelijke klassen hebben. Kleur

symbool: volle gekleurde (cfr massa) lijn.

90Ton5/G3 90Ton5/G2

Beperkte hoogte

Analyse

G0

L: 18m75

!G

Analyse

9.3.3 Uitzonderlijk vervoer


goederen). Zoals je kan zien is de trambedding asymmetrisch geplaatst. Dit om problemen met bovenleidingen en transportgoederen te voorkomen

zeer variërend maar meestal zijn tijdelijke ingrepen als eenrichtingsverkeer tijdens de passage van het transport voldoende voor een vlotte doorgang.

De as N12 laat de grootste vrachten naar geometrie toe (G4). Dit heeft duidelijke gevolgen voor de volumewerking in de doortocht van Schilde. Zo zal in doorsnede de nodige vrije ruimte moeten gerespecteerd worden

alsook hoge goederen doorheen de dorpskern te kunen verplaatsen (zie ook tracé-studie). De doorsnedeschets is een gemiddelde breedte van de

Bovenstaande opmerkingen zijn belangrijk bij de latere ontwerpfase zoadat de bestaande

doortocht in de dorpskern. Enkele delen hebben een nog nauwer profiel. Het is dus logisch dat bij deze delen best altijd geopteerd wordt om de parkeerstrook en trambaan tijdelijk vrij te houden bij grote transporten.

capaciteit van de doortocht naar uitzonderlijke transporten niet

alsook ruime bochtstralen bij asverschuivingen. Naar maximale tonnage is de N12 gecatagoliseerd als een 240ton corridor. Deze maximale tonnage heeft

vermindert

maar

juist een vlottere doorgang verkrijgt en zodanig minder verkeerslast zal berokkenen.

> Type doorsnede Turnhoutsebaan. Bron: eigen verwerking vooral belang bij bruggen en duikers. Doch het is aangewezen om hiermee rekening te houden bij bepaalde materiaalkeuzes voor de doortocht.

Het is dus noodzakelijk om een bepaalde zone in de profielbreedte van de doortocht te vrijwaren van permanente volumes zoals paaltjes, verlichtingsarmaturen, bovenleidingen van trams, bomen, verkeerslichten,

Bovenstaande doorsnedeschets geeft duidelijk de problematische toestand

enz. Deze zone is in het doorschijnend rood aangegeven. We opteren ook voor een “oneindige hoogte” voor de transporten. Overhangende permanente volumes worden dus ook vermeden (we denken dan vooral aan overhangende verlichtingsarmaturen).

weer voor uitzonderlijke transporten doorheen de dorpskern. Deze situatie is het maximale transport dat in later besproken straatprofielen toegestaan kan worden zonder voorbereidende maatregelen te nemen. Het transportgoed is nu 6.5m breed getekend en de dieplader 4.5m. Indien men de maximale toegestane dimensionering wenst te gebruiken zal de parkeerstrook op de dag van het transport vrij moeten gehouden worden (5m dieplader en 7m

Als afsluiting geven we enkele terreinobservaties van transporten die doorheen de dorpskern komen. Wekelijks zijn er transporten. De grootte is

108 PAGINA

> Bron: eigen observatie

109 PAGINA

Analyse

Analyse

Turnhout (en verder Nederland) is er een zeer belangrijke as aanwezig.


Synthese analyse

Analyseren van het projectgebied geeft de mogelijkheid voor een ontwerper of ruimtelijk planner om zijn initiële gedachten inzake de problematiek en

projecten in de kern.

het beoogde doel bij te stellen.

Tijdens de analyse bleek al snel dat het louter aanpakken van de problemen met een beeldkwaliteitsplan niet afdoende zouden zijn. Er kwamen veel

Zo zijn uit de analyse verscheidene aandachtspunten boven gekomen waar

te veel onzekerheden boven (tram: ja of nee?, uitbreiding winkelkern of concentratie?, wat doen met private bouwdruk (wildgroei appartementen) en sociale huisvesting, ... ).

we bij de beginfase van de thesis niet van bewust waren: •

De historische groei die verscheidene typische plekken in de dorpskern verduidelijken

Doorgedreven landschappelijke studie naar de groenstructuren in en rond de kern (ontwerpnota voor GewRUP, uitvoering RSV) De complexe en strijdige BPA’s die voor de dorpskern geldig zijn

• • •

Het winkelcentrum dat nood heeft aan ingrepen om de samenhang te behouden Interesse en medewerking die uitkwam vanuit jeugdverenigingen, De Lijn, Gemeente Schilde, enz.

Daarom hebben we gekozen om in de volgende fase van de thesis ons te focussen op de uitwerking van bovenvermelde onzekerheden (door middel van een doorgedreven technisch en ontwerpend onderzoek op verschillende vlakken: tracé-studie, parkeersstudie, visievorming, ... ), om zo in de finale fase van de thesis ontwerpen te maken waar zowel de gegevens uit de analyseen ontwerpend onderzoeksfase gecombineerd worden met de basisintenties van deze thesis: vergroenen van de kern. We zullen dus vooral inzetten op het volgende:

Eén aandachtspunt kwam zeer duidelijk naar voren: •

Onduidelijkheid naar de doortocht van de tram die doorheen de gemeentekern zal komen (cfr. tramlijn naar Oostmalle).

Uitwerken van een voorkeurstracé voor de tramlijn 10

Maatregelen uitwerken die de verstening in de dorpskern kunnen tegengaan

Door middel van uitgewerkte projecten de noodzaak tot een geïntegreerde aanpak van de kernproblemen duidelijk maken Tijdens de verdere uitwerking steeds terugkoppelen naar de belanghebbende actoren (participatie en communicatie) Een basis leggen waar toekomstige dorpsontwikkelingen aan kunnen getoetst worden Een samenhang in de projecten nastreven zonder eentonigheid te

• De initiële insteek tot het opstellen van deze thesis was het aanpakken van de steeds verminderende groene ruimte in de dorpskern. Uit de analyse bleek echter dat de oorzaken tot deze vermindering van groene ruimten zeer talrijk waren. De hoofddoestelling was het opstellen van een beeldkwaliteitsplan en daarbijhorend enkele ontwerpen van weloverwogen strategische

110 PAGINA

111 PAGINA

• •

creëren

Analyse

Analyse

10.


Luk Vanmaele

Mutsaardstraat 31 B-2000 Antwerpen, België tel.: 03-205.61.70 fax: 03-226.04.11

Promotor Artesis hogeschool Antwerpen Departement: Ontwerpwetenschappen Opleiding: Master in de stedenbouw en ruimtelijke planning Academiejaar 2010 - 2011

Frederik Elsermans Landschaps- en tuinarchitect Stedenbouwkundige en ruimtelijk planner Veldvenne 24 2970 Schilde GSM: 0474/ 866.014

Mutsaardstraat 31 B-2000 Antwerpen, België tel.: 03-205.61.70 fax: 03-226.04.11

Frederik Elsermans Student Masterproef aangeboden tot het behalen van het diploma Master in de Stedenbouw en Ruimtelijke Planning Verdediging in eerste examenzittijd, 2de semester, Juni 2011

BUNDEL II

BUNDEL I

ONTWERPEND ONDERZOEK

BUNDEL II MASTERTHESIS 2010 | 2011

BUNDEL III

Projectmatige aanzet tot

Masterplan “Schilde Dorpskern” Onderzoek naar een tramtracé en kernversterkende ingrepen voor een groen dorpshart


1. 2. 3 3.1 3.2 3.3 3.4

4 4.1 4.2 4.3 4.4

5 6 6.1 6.2

Voorwoord Ontwerpteam Keuze van onderzoeksobject Persoonlijke verantwoording Maatschappelijke relevantie Wetenschappelijke relevantie Beleids relevantie Onderzoeksmethodiek Onderzoeksstrategie Theoretisch kader Analyse van de gegevens Korte synthese

12 12 13

14

Participatieve aanpak 16 Situering en afbakening projectgebied 22 Situering Afbakening

INLEIDING


Voorwoord 2. Schilde maakt deel uit van de groene gordel rondom de metropool Antwerpen. Juist door deze suburbane ligging EN veelheid aan groen is Schilde een gemeente waar we wel kunnen stellen dat het er goed vertoeven is. De bossen, weilanden, parkdomeinen en grote woonparken ondersteunen een groene uitstraling. Juist in het centrum, waar er meer dens gewoond wordt is dit groene aspect doorheen de tijd “verloren” gegaan. Deze constatatie, alsook andere centrumfactoren, zullen worden geanalyseerd naar impact op de dorpskern van Schilde en directe omgeving.

Ontwerpteam

3. Keuze van onderzoeksobject Als aanloop tot deze thesis lijkt het wel opportuun kort toe te lichten waarom Schilde mijn interesse wekte en om welke redenen ik de hieronder volgende

Studiewerk en uitwerking Ontwerpend Onderzoek/ • Frederik Elsermans Bachelor Tuin- en Landschapsarchitect

uiteenzetting heb opgebouwd.

I nleiding

doortochten aangezien deze problematiek steeds vaker voorkomt.

3.3

Master Stedenbouw en Ruimtelijke planning io. Interesse tot het volgen van verkeerskunde

3.1

Promotor; begeleiding doorheen het ganse proces/ • Dhr. Luk Vanmaele Architect - stedenbouwkundige Begeleiders/ • •

Persoonlijke

verantwoording

Als landschapsarchitect heb ik oog voor mooie, weloverwogen ontwerpen van publieke ruimten. De gemeente Schilde heeft enkele troeven die hierop inspelen. Mooie landschappen en grote villaparken waar private initiatieven

Verkeersdeskundige, Dhr. Hans Verbruggen De Lijn Antwerpen, Dhr. Roger Corbreun

een verzorgd uiterlijk geven aan het straatbeeld (intens aangelegde villatuinen). Nu is deze constatatie niet van toepassing voor de dorpskern van Schilde, mede door het gebrek aan aandacht voor een kwalitatief openbaar domein. Daarom vind ik het zinnig hieromtrent een ontwerp uit te werken met als hoofdbekommernis het gehele centrum terug aansluiting te doen vinden met zijn kwaliteitsvolle groene omgeving.

De doelstelling is om te komen tot een masterplan aanzet die de dorpskern van Schilde een aantrekkelijke plek maakt om te vertoeven, wonen en ontmoeten.

ontwerpkeuzes naar de verschillende stakeholders en gebruikers van belang zijn. Verder kan het onderzoek ook inspirerend werken op andere

Geraadpleegde contacten/ • Gemeentebestuur Schilde (politiek en ambtenarij) • Heemkring Scilla • Gewestwegbeheerder • Lokale actoren

3.2 van

Maatschappelijke relevantie het ontwerpend onderzoek ( a c t u a l i te i t s w a a rd e )

De N12 (Turnhoutsebaan) zal in de komende jaren op hoger niveau het onderwerp zijn van doorgedreven studiewerk (b.v. inzake tramverlenging). Het is beleidsmatig een opportuniteit om vanuit de gemeente al visies

> Luk Vanmaele

omtrent de komende veranderingen op te stellen zodat ze een sterke plaats kunnen innemen tijdens toekomstige onderhandelingen. Wat de maatschappelijke relevantie betreft zal vooral het delicaat afwegen van

> Frederik Elsermans

12 PAGINA

13 PAGINA

Wetenschappelijke en/of ontwerprelevantie

Wat de wetenschappelijke en/of ontwerprelevantie in algemene zin betreft, kan er verwezen worden naar het vooronderzoek en de vertaling in een daadwerkelijk ontwerp voor de doortocht van de N12 met zijn diepteonderzoeken (parkeerstudie, tracé-studie, ...). Dankzij de diepteonderzoeken kan op een originele ontwerpmatige manier de concrete doortocht vormgegeven worden zodanig dat alle stakeholders (lokale bedrijvigheid, openbaar vervoer, woningmarkt, bewoners, ...) in het verhaal hun gading kunnen vinden.

3.4

Beleidsrelevantie

Verscheidene gesprekken met zowel de ambtenaren als politieke geledingen hebben duidelijk gemaakt dat er verschillende aanknopingspunten zijn om over te gaan tot het in gang zetten van een overkoepelende studie van het centrum. Daar deze intentie aanwezig is, spreekt het ook voor zich dat deze thesis een openende blik zou kunnen verschaffen tot de mogelijkheden van het centrum Schilde als functionerend geheel binnen de groene gemeente.

I nleiding

1.

Meer specifiek zijn er intenties tot het opmaken van een overkoepelend RUP (sectorgebonden insteek: appartementbouwbeperking en verkeer) voor het gehele centrumgebied van Schilde (exclusief projectmatige gebieden en doortocht) alsook voor de kern van ‘s-Gravenwezel. Dit bevestigt de intenties van het GRS (gemeentelijk ruimtelijk structuurplan) om beide kernen verder uit te bouwen. Uiteraard zal deze thesis zich beperken tot het centrum van het hoofddorp Schilde. Naast deze RUP’s zijn er ook meer projectgebonden


RUP’s zoals RUP Lindencentrum en andere initiatieven zoals PIA (patrimonium in aanbouw) en verscheidene wegeniswerken (heraanleg oostelijk deel

te vergroten. In het Vooronderzoek kwamen bovenvermelde pijnpunten goed naar boven. Dit gaf tevens ook een ruime achtergrondkennis van

diepteonderzoeken voor de doortocht N12 (verkeerstellingen, tracé-studies naar openbaar vervoer, e.a.). Voor het openbaar vervoer zal er onderzoek

Turnhoutsebaan + gevaarlijke kruispunten TV3V; voetpaden vernieuwing in de woonwijken).

het huidige en toekomstige centrum. Sommige thema’s kunnen verder uitgediept worden in het ontwerpend onderzoek om een concreet voorstel voor de N12 mogelijk te maken.

gebeuren op 2 niveaus: tracé-studie op macroniveau (technische afweging aan de hand van parameters en kostprijs) en een haalbaarheidsstudie op mesoniveau (ruimtelijke inpassing e.d.).

Schilde wordt door buitenstaanders aanzien als een groene gemeente. Dit komt vooral door de overvloed aan beboste woonparken, landbouw-, natuur- en valleigebieden. Toch is er in de kern een verarming aan de gang van de groene leefomgeving, zowel op privaat als publiek domein. Het is algemeen erkend dat een groene leefomgeving een meerwaarde

De thesis zal verschillende onderzoeksstrategiën toepassen om dit streefdoel

4.3

is. Het is dus noodzakelijk om de verstening in het centrum snel en daadkrachtig tegen te gaan.

Centrumvisie, ... of andere) op te maken zodat op het einde van de rit al deze centruminitiatieven een samenhangend en complementair geheel vormen. Dit algemeen kader ontbreekt, wat duidelijk een negatieve invloed heeft naar planning en uitvoering. Ongekende potenties, door gebrek aan een algemeen kader, gaan verloren door een planning op korte termijn zonder inbegrip van een lange termijnsvisie. Ook de huidige beleidsdocumenten (gedateerde BPA’s) zijn onbruikbaar om de huidige problematieken aan te pakken (wildgroei appartementen, verloederd openbaar domein, verkeerscongestie, verstening van het centrum, e.a.) Ze missen tevens ook het overkoepelende streefbeeld voor het centrum. Later in deze thesis zal een aanzet tot streefbeeld uitgewerkt worden.

4.

Onderzoeksmethodiek

I nleiding

4.1

Onderzoeksstrategie

Grote beleidsachterstanden (openbaar domein, planning, handhaving, e.a.) in het centrum hebben het gemeentebestuur gemobiliseerd tot aanpakken van de meest acute problemen die de verdere kwalitatieve ontwikkeling van het centrum kunnen hypothekeren. Dit initiatief is positief maar is vanuit een te nauwe strategie opgevat: namelijk beperkt tot de aanpak van acute problemen (slechte voetpaden, wildgroei appartementen, ...) In deze thesis zal getracht worden de positieve initiatieven van het gemeentebestuur in een ruimer kader te plaatsen en zo de kwalitatieve en duurzame slagkracht ervan

te bereiken: • Opstellen van een algemeen kader (visies met strategische projecten). Dit geeft een kapstok voor toekomstige projecten die nu nog niet gekend zijn, alsook het veiligstellen van toekomstige projecten in de algehele visie omtrent de kern. • Uitwerken van de doortocht N12, dit is tevens een strategisch project dat kan aanzien worden als een voorbeeldproject voor alle toekomstige planning en ontwikkelingen (ontraden van een gefragmenteerde

• Aan de hand van een ontwerpend onderzoek, zal nagestreefd worden om een passend antwoord te verkrijgen op de vaststelling dat de hoofddorpskern Schilde, meer bepaald de doortocht, momenteel qua publieke ruimte tekortschiet. Men kan dus stellen dat het ontwerpend onderzoek al het antwoord is op de algemene bekommernis naar het realiseren van een kwalitatief centrum in Schilde. Daarvoor dienen gegevens vergaard, geanalyseerd en geplaatst te worden zodat deze het ontwerpend onderzoek onderbouwen en vormgeven. Een louter projectmatige aanpak is niet voldoende. Daarom dient er ook een

planning en uitvoering). Door middel van Ontwerpend Onderzoek en Onderzoekend Ontwerpen werden verschillende mogelijkheden afgetoetst voor de doortocht (tracés-tudie, inplantingsstudie, ...) en een finaal ontwerp opgesteld. (naargelang de planningsfase werd afwisselend gebruik gemaakt van

algemeen kader opgesteld te worden dat als werkinstrument kan dienen om andere toekomstige ingrepen in het centrum (zowel beleidsmatig als privaat) te verzekeren van een kwalitatieve en samenhangende implementatie. Dit

beide methodieken om een zo gepast mogelijk antwoord te bekomen op de voorliggende problematiek in het proces) • Ook is er resoluut gekozen om de participatie van verschillende actoren te stimuleren doorheen het hele proces. Verder zal dit uitgebreid toegelicht worden.

4.2

zal conceptmatig uitgewerkt worden. Het bestaat uit een visieluik en daaraan gekoppelde strategische projecten. (Masterplan dorpskern en aanbevelingen tot RUP’s e.d.)

4.4

Theoretisch kader

Korte synthese

Algemene vaststellingen die we kunnen stellen voor deze thesis zijn de volgende: -> Uit eerste gesprekken met bevoorrechte getuigen en mijn eigen

Aangezien het hier om een meer ontwerpend onderzoek gaat, dient het theoretisch kader begrepen te worden vanuit zijn beoogde doelstellingen. Namelijk het aanreiken van de nodige informatie die een vlot en duidelijk

terreinkennis als bewoner leid ik af/ • De gemeente Schilde is gekenmerkt door sterk verschillende leefomgevingen

ontwerpproces kan ondersteunen, zowel vooronderzoek op verscheidene domeinen (verkeer, leefomgeving, groen, mobiliteit e.a. ) alsook

14 PAGINA

Analyse van de gegevens

15 PAGINA

Het centrum van Schilde is doorheen de tijd achteruit gegaan op vlak van kwalitatief openbaar domein (ik denk dan naar ontwerp en naar onderhoud toe). Het centrumgevoel ontbreekt! Niettegenstaande het gebuik van het centrum zeer sterk is en dus reeds veel potentieel en draagkracht bevat. Een belangrijk gemis is de nodige openbare ruimte om dit menselijk

gedrag tot uiting te laten komen. Aangename wandelstraten, plekken om te vertoeven, bereikbaarheid enz. Het centrumgevoel speelt zich momenteel vooral achter de “gevelwand” af -> Wat willen we dan onderzoeken/ • Versterking van de ruimtelijke kwaliteit in het centrum. Implementatie van attractiepolen voor verschillende centrumgebruikers (huidige dynamiek behouden en versterken) • Afdoende richtlijnen opstellen tot het gebruik van het privaat en publiek domein. Deze dienen in lijn te staan met de ontwikkelingsperspectieven van de gemeentekern. • Mogelijke inpassingsalternatieven onderzoeken voor de voorstadstram naar Oostmalle • De groene connotatie van Schilde ook in de kern laten herleven

Het einddoel van deze thesis: Aan de hand van ontwerpend onderzoek de mogelijke ruimtelijke potenties van de doortocht N12, tramverlenging en inbreidingsprojecten (baan, publieke ruimte en omliggend woonweefsel) duidelijk maken met inbegrip van hun meerwaarde voor gebruikers en bewoners (centrumgebruikers, gemeentebewoners en passanten).

I nleiding

Al deze ingrepen hebben directe invloed op het centrumgebeuren. Het is dus ook noodzakelijk een algemeen toetsingskader (b.v.. Streefbeeldplan,


Participatieve aanpak Zoals reeds vermeld is het opzet van deze thesis een bijsturing te bekomen van het reeds gevoerde beleid in en rond de dorpskern. Zowel bijsturen naar de openbare als private actoren in de kern. Om de haalbaarheid van de ontwerpvoorstellen zo groot mogelijk te houden doorheen het hele proces is er resoluut gekozen om een constante communicatie en bevraging van belanghebbende actoren mee te nemen tijdens het proces. Deze bevragingen hebben een dubbele functie, zowel de bevraagde in contact te brengen met de doelstellingen van deze thesis: herwaardering van de dorpskern en sensibiliseren tot een andere aanpak. Alsook een directe input te verkrijgen naar bestaande beleidskeuzes, omgevingsfactoren, etc. Veel van deze vergaderingen hebben interessante inzichten verschaft. Veel suggesties zijn dan ook integraal meegenomen in het planningsproces.

I nleiding

Als afsluiter zullen we trachten al de participatie- en communicatiemomenten visueel weer te geven in een tabel. Voor heel de thesis zijn er algemene bevragingen geweest. Deze zullen hieronder opgesomd worden:

Anke Fierens, Schepen Groenbeleid:

Deze bevraging vond plaats in de analysefase. (verslag in bijlage).

Filip De Clercq, diensthoofd Openbare Werken:

Deze bevraging vond plaats in de verdiepings- en visievormingsfase. Het hoofddoel was hier vooral het polsen naar de geplande ingrepen voor de doortocht alsook de achtergrond waarom de gemeente bepaalde keuzes genomen had. Ook het opwerpen van genomen ontwerpkeuzes van het ontwerpend onderzoek om reacties uit te lokken, om deze dan te verwerken

in verdere aanpassingen.

Tijdens de analysefase werd ook een vergadering gehouden met enkele

van de nieuwbouwprojecten in en rond de projectgebieden van de thesis.

leden van de heemkring. Er werden op stedenbouwkundig vlak interessante

Patrick Smets, Dienst Ruimtelijke Ordening:

De eerste verkennende gesprekken werden hier gevoerd: een beeld krijgen van de lopende dossiers in de gemeente, de beleidskeuzes die werden

geschiedkundige evoluties toegelicht. Ook werden er veel historische beelden en plannen ter beschikking gesteld.

genomen naar bepaalde dossiers- en planningsprocessen. Ook het verkrijgen van data zoals BPA’s en het gemeentelijk ruimtelijk structuurplan kwamen hier aan bod. Verder werd ook dieper ingegaan op de gemeentelijke aanpak

Tijdens de verdiepingsfase en visievorming zijn er intense gesprekken geweest omtrent de technische verdieping naar de N12 als openbare vervoersas

inzake het sociaal objectief.

Ria Vickx, Mobiliteitsambtenaar:

Vanaf de analysefase tot het ontwerpend onderzoek zijn er verschillende contacten geweest. Het eerste contact was een gesprek bijgewoond door de gemeentesecretaris, Tine Vervisch. Daarna werden vooral toegespitste technische vragen overgemaakt. Verscheidene documenten zijn verkregen die bijgedragen hebben tot het realistisch uitwerken van deelfacetten van deze thesis.

Hans Verbruggen, docent en verkeerskundige met specialisatie openbaar vervoer, Dirk Lauwers, docent en deskundige privaat vervoer:

Jef Peeters, Jeugddienst Schilde en Ann Mous, Kirsten Horemans, medewerkers van VZW JOS:

Bij aanvang van de thesis tot aan het ontwerpend onderzoek werden er verschillende contactmomenten onderhouden. Input naar programmauitbreiding van enkele deelprojecten ter bevordering van de leefomgeving

- Het Lindencentrum:

Roger Corbreun, kabinetsmedewerker De Lijn Antwerpen en Frank Leys Departement Mobiliteit en Openbare Werken:

Het eerste gesprek vond plaats tijdens de analysefase. De beginopzet was een beeld te krijgen op de toekomstige werken en beleidskeuzes van De Lijn en de Wegbeheerder voor Schilde. Al snel bleek dat het ambitieniveau van

De aanleiding om hier een stap verder te gaan in de participatie is de aanwerving van Dhr. Rik Rousseau. Deze consulent werkt gedurende een jaar, 2 dagen per week voor de gemeente Schilde, als begeleider tot het

deze twee sprekers hoger lag dan louter informatie aanreiken. Aangezien dit gesprek zeer verrijkend was, werd het de basis van een doorgedreven overlegstructuur met verscheidene belanghebbenden omtrent wegen en openbaar vervoer naar planning en realisatie. Hieronder zal dit uitgebreide tracé van consultaties uitgeschreven worden.

opstellen van RUP’s, waaronder het “RUP Lindenpark” valt. Zoals aangehaald hierboven verschafte Dhr. Rousseau interessante informatie omtrent de karakteristieke eigenschappen van het Lindencentrum: beleidskeuzes naar programma, kadastrale eigendomstoestand, mogelijke zwaartepunten, nog openliggende denkpistes enz.

Het gesprek vond plaats in de verdiepingsfase. De aanleiding tot dit gesprek was de uitgevoerde parkeerstudie voor de dorpskern van Schilde. Verder werden aandachtspunten meegegeven naar recent aangelegde doortochten

op de N12 en hun voor- en nadelen. Deze bemerkingen werden meegenomen in het ontwerpend onderzoek.

Bart De Hertog, Evy Bouwen en Nick Mols, studenten Artesis hogeschool opleiding Architectuur:

Tijdens het ontwerpend onderzoek zijn er op vrijwillige basis enkele feedbacksamenkomsten gevraagd geweest naar de conceptuele vormgeving

Heemkundige kring Scilla:

16 PAGINA

Joris Larosse, Regiomanager De Lijn Turnhout:

ontwerp). Tevens is er een plaatsbezoek geweest met Wouter Van Herck, Annelies De Ridder en Luc Borremans (Agentschap Wegen en Verkeer) en Frank Leys, Kathleen Huet (Departement Mobiliteit en Openbare Werken). Het verslag van dit terreinbezoek zit in bijlage.

Raymond Boden, Politiezone Voorkempen:

Rond twee deelfacetten van de thesis werd de communicatie sterk

Concrete ontwerpbesprekingen bij het ontwerpend onderzoek van de businfrastucturen langsheen de Turnhoutsebaan. Verdere denkpistes uitwerken voor een optimalisatie van de doorstroming (verwerkt in het

contact toegelicht.

doorgedreven: Het Lindencentrum en de doortocht.

Concrete voorstellen naar verschillende beleidsdomeinen werden aangereikt tijdens de overlegmomenten. Deze werden dusdanig ook verwerkt tijdens het ontwerpend onderzoek.

Tijdens de analysefase en het ontwerpend onderzoek werden deze jeugdverenigingen gecontacteerd, hieronder bij Lindencentrum wordt dit

van bovenlokaal belang. Ook werd er gebrainstormd naar mogelijke infrastructurele keuzes op interstedelijk niveau.

van jongeren stonden centraal.

Steven Dietvorst, Schepen Mobiliteitsbeleid, sociale huisvesting en jeugd:

Silke Cools, Nina Kussé, Chiro meisjes: en Bart van Eeckhoven, Job van Oeckelen, Sam Cox, Matthias Segers, Chiro jongens:

17 PAGINA

Ook viel het eerste onderhoud samen met de verdiepings- en visievormingsfase. Aangezien hier reeds schetsontwerpen voorhanden waren voor de doortocht en Lindencentrum kon het gesprek doelgericht naar het latere ontwerpend onderzoek vorderen. Enkele voorontwerpen van de gemeente werden naast de schetsontwerpen van de thesis gelegd.

I nleiding

5.

Als snel bleek dat Dhr. Rousseau een bevragingsronde zou organiseren van de jeugdverenigingen in het Lindencentrum. Deze moesten nog plaats hebben. Ik heb gevraagd of ik deze mocht bijwonen. Vooraf werden reeds veel andere belanghebbenden in het gebied (zoals de sociale huisvestingsmaatschapij, de kerkfabriek, en de private eigenaars) gehoord.

Masterplan Schilde Dorpskern_Bundel 1  

Masterthesis Tot het behalen van het diploma "Master stedenbouw en ruimtelijke planning"

Advertisement