Issuu on Google+

MEEKIJKEN OVER DE SCHOUDER VAN.. Carl de Keyzer Tijd is een belangrijk element in het

Deel 1

werk van Belgische fotograaf Carl de

Tijdreiziger

Keyzer. In zijn beelden streeft hij naar eeuwigheidswaarde. Met zijn projecten

Als Carl De Keyzer niet maandenlang op

ontstijgt hij de actualiteit, maar weet

pad is vertoeft hij hier, in zijn prachtige huis

die tegelijkertijd exact te gebruiken.

met aangrenzende studio aan de rand van

Bovenal: Carl de Keyzer duikt als een

Gent. De benedenverdieping van de studio is

tijdreiziger in zijn onderwerpen. Hij

gereserveerd voor De Keyzers grootste hobby:

reisde als propagandafotograaf door de

synthesizers. De bovenverdieping herbergt

Sovjet-Unie, volgde de voetsporen van

het levenswerk van de 53 jarige fotograaf. De

Karel de Keizer en trok als reisgids-

archiefkasten puilen uit van de negatieven

fotograaf door Congo. Voor zijn nieuwe

en prints. Op tafel liggen de prints van zijn

project Moments before the Flood reisde

laatste project, Moments before the flood,

hij naar de toekomst. Zijn langdurige

onheilspellende beelden waarin De Keyzer

Het eerste dat opvalt als je door je werk gaat,

projecten, gemiddeld drie jaar, gaan

vastlegt hoe Europa omgaat met de dreiging

is de enorme veelzijdigheid, van onderwerpen

over grootse thema’s: religie, kolonia-

van de klimaatopwarming. ‘Voor Moments

maar ook van stijlen.

Kies je bij nieuwe projecten eerst een andere

lisme, communisme. Maar daar moet

had ik zo’n 30.000 verschillende opnames.

‘Ik verveel me nogal snel. Ik vind mezelf nogal

stijl of onderwerp?

men niet te zwaar aan tillen. ‘Ik neem

Daarvan heb ik er 800 bewerkt en afgedrukt.

vervelend na een tijd, dan wil ik weer iets

‘Dat is een mix van verschillende factoren.

mezelf niet zo serieus.’ Een interview

Zelf heb ik er 400 uitgekieperd, de overige

anders doen. Ik ben geen fotograaf die in 1987

Het kan beginnen met een nieuwe techniek.

in vier delen met een goedlachse foto-

400 heb ik aan een aantal mensen laten zien,

een boekje heeft gemaakt in zwart-wit in India

De fotografie is erg schatplichtig aan nieuwe

graaf die de tijd altijd heeft willen be-

waaronder mijn huidige vriendin, David van

met ingeflitste foto’s en die dat dertig jaar

technieken. Moments before the flood had ik

strijden.

Reybroek en een aantal Magnum fotografen.

later nog steeds doet. Er zijn veel fotografen

tien jaar geleden niet kunnen doen, nu pas

Die laat ik dan de beste foto’s uitzoeken. Met

die dat doen. Dat heeft ook veel voordelen

zijn er camera’s die tot 80 miljoen pixels gaan.

film was het iets minder, nu schiet ik 2, 3

natuurlijk, omdat je dan een herkenbare stijl

Dan kun je pas met dat soort detaillering

keer zo veel. Ik doe verder alles zelf; scannen,

hebt. Mensen herkennen mijn werk ook hoor,

gaan werken. Moments is samengesteld

bewerken, photoshop, printen.’

omdat de manier van kijken hetzelfde blijft,

uit foto’s met verschillende belichtingen,

Morfa Nefyn, UK. 2009 Uit de serie Moments before the Flood

maar de techniek is anders.’


MEEKIJKEN OVER DE SCHOUDER VAN.. CARL DE KEYZER

om de schaduwpartij eruit te krijgen, de

aangegaan met Orange Telecom in Frankrijk,

komt wel goed, ik weet wat ik doe. Normaal

Als een onheilsprofeet?

onvolkomenheden van de camera op te

die wilde dat ik elke dag tijdens mijn reizen

gesproken toon ik nooit beelden gedurende

‘Ja. Maar het is ironisch grappig bedoeld. Ik

lossen. Dus dat zijn gigantische files.

foto’s online zette. Maar toen ik met deze

de drie jaar dat ik aan een project werk, juist

ben niet diegene die het te serieus neemt,

Het is een soort HDR, high dynamic range,

techniek begon, kende ik die eigenlijk nog

omdat alles evolueert en je tijd nodig hebt om

het zijn andere mensen die dat doen. 2000

een techniek die veel door amateurs wordt

nauwelijks en werden de beelden echt heel

eraan te knutselen. Omdat ik bij elk boek van

is rustig voorbij gegaan en 2012 zal dat ook

gebruikt en je veel op internet vind. Van die

lelijk, kitsch. Daar kreeg ik enorme kritieken

techniek verander, is die techniek telkens heel doen, maar dat vind ik leuk: mensen die zich

hele spectaculaire beelden van kathedralen,

op. Zo van: och ja, die jongen heeft zich al zo

belangrijk voor mij. Maar dat heb je niet direct

van alles in het hoofd halen en anderen op

landschappen, die heel fel van kleur zijn. Een

vaak bewezen, die kan nu wel eens behoorlijk

in de vingers.’

stang jagen omwille van wat dan ook. Ik kan

afgeleide van deze techniek heb ik gebruikt

op zijn bek gaan.

voor Moments.

Dat was echt heel hard. Ik schrok er zelf ook

Hoe ontstaan je nieuwe projecten?

Spelend, een beetje esthetisch, kunstig,

Voor dit project was ik een samenwerking

een beetje van, maar ik zei: jongens rustig, het

‘Bij mij is het vaak een toeval, een klein

journalistiek.’

gewoon niet laten om daar iets mee te doen.

dingetje dat me opvalt. Een klein zaadje dat gaat rijpen. Plots wordt dat iets groots

En dus met een flinke dosis ironie?

en besluit ik me daar weer drie jaar aan te

‘Ja, dat moet er altijd wel inzitten. Want ik

wijden. Ik denk daar niet over na, dat komt

neem mezelf niet zo serieus. Ook mijn eigen

vanzelf. Ik zit niet met mijn neus in de boeken,

onderwerp relativeer ik. Je kunt niet zoiets

heb ook heel lang geen fotoboeken gekocht

groots als Homo Sovieticus of God Inc. doen als

omdat ik me niet wilde laten beïnvloeden door

je dat 100 % serieus opvat. Dat moet je van te

anderen.

voren al incalculeren, anders wordt het bela-

Bij Moments was het gewoon een opdracht

chelijk.’

voor het concertgebouw in Brugge over de Belgische kustlijn. Tegelijkertijd had je toen

Waarom kun je dat niet doen?

al die artikelen, rampscenario’s over global

‘Omdat het een beetje onzinnig is om Het

warming, Al Gore. Dan ga je op een andere

Geloof of Het Communisme aan te willen pak-

manier naar de zee kijken. Dat wilde ik

ken. In mijn projecten laat ik ook maar frag-

vertalen, wat overdrijven. Ik beeldde mij in

menten, korte ontmoetingen zien. Sommige

dat het einde der tijden in aantocht was. Ik

mensen nemen mijn werk wel heel serieus,

hou daar wel van. In 1999 heb ik een boek

maar ik ben de eerste die daar van schrikt.’

gemaakt over het einde van de tijd, nu in 2012 Thames estuary, UK. 2009 Uit de serie Moments before the Flood

ook.’


MEEKIJKEN OVER DE SCHOUDER VAN.. CARL DE KEYZER

Hoe evolueert zo’n project als Moments? Dat

gemaakt om die ideologieën te visualiseren

achtergrond goed werkt.’

dat zijn vaak flauwe beelden.’

begon als opdracht over het water langs de Bel-

en die blijven meestal gewoon staan. In

gische kust, maar dat werd veel meer.

België staan bouwwerken uit de 8e eeuw

Je ensceneert niet, maar je maakt een theater-

In een interview zei je dat je niet mag manipule-

‘Mijn eerste idee was om alleen water te

tot de 20e eeuw plompweg naast elkaar. Die

achtergrond waar mensen alleen maar in hoe-

ren?

fotograferen, echt alleen water, zelfs geen

ongewilde combinatie vind ik heel boeiend,

ven te lopen?

‘Manipuleren is een veelzijdig begrip. Ik vind

strand. Ik wilde dat doortrekken naar heel

zeker als mensen daar iets mee gaan doen,

‘Inderdaad. Het is een soort muizenval. Maar

niet dat je mag ensceneren. Het hangt er erg

Europa omdat ik België dan toch maar wat

dan krijg je vaak hele interessante visuele

ik ben altijd met grote camera’s bezig, ik

vanaf in welke hoedanigheid je het doet. Als

klein vond.’

elementen. Dat wordt bijna surrealisme,

verberg me niet achter struiken ofzo. Ik sta

je als fotojournalist in Irak of Afghanistan zit

ongewild surrealisme. Ik ben niet zo’n fan

er gewoon pal voor, dit is mijn standpunt, en

en je hebt een nieuwsfeit gefotografeerd dan

Daar begint het al, het moet groter?

van surrealisme omdat dat vaak veel te

die foto wil ik maken. Daar wijk ik geen meter

moet je daarvan afblijven vind ik. Zelfs al is

‘Bij mij is dat altijd zo. Het begint met een

gekunsteld is, zoals Dali, maar het ongewilde

vanaf. Mensen zien mij, soms lopen ze weg en

het maar een soldaat die nog eens zijn helm

klein dingetje en plots wordt het groot. Na 2,

surrealisme vind ik fantastisch.’

wordt het minder interessant. Soms gebeurt

moet opzetten. Maar mijn projecten hebben

3 reizen, mensen te zien op stranden, kon ik

er iets wat je niet verwacht, waardoor het

meestal geen fotojournalistieke waarde, die

het toch niet laten om mensen te fotograferen. Het surreëele van de realiteit?

interessanter wordt. Soms verdrijf ik mensen

zijn vaak heel abstract, op Zona na, daar heb

Dat heeft te maken met mijn roots, de

‘Ja, het absurde. Ik probeer dingen te zien

ook en heb ik ze net waar ik ze wil.’

ik die verantwoordelijkheid wel een beetje

fotodocumentaire richting. Ik heb wel veel

waar mensen gewoonlijk aan voorbij lopen.

minder mensen gefotografeerd dan in Congo

Ik begin altijd met een achtergrond. In die zin

In die zin stuur je het ook wel?

Maar ik doe het niet omdat ik merk dat je dan

natuurlijk. Slechts hier en daar een mens,

ben ik nogal theatraal en vrij eenvoudig qua

‘Ja ja, zeker. Gewoon door ergens te staan.

beelden krijgt die volgens de beperkingen van

maar ik heb me echt moeten inhouden om

opbouw in mijn beelden. Mijn achtergrond is

Midden op een dansvloer bijvoorbeeld. Dat

je eigen verbeelding tot stand zijn gekomen.

geen massascènes a la Vitali te maken enzo.

altijd een horizontale muur of stadslandschap.

vinden mensen vervelend. Dan heb ik bijvoor-

Ensceneer je niet dan heb je veel kans dat je

Dat werk ken ik gelukkig, dus je trapt er niet

Ik werk nooit met weglopende perspectieven,

beeld een koppeltje gezien dat ik naar de bar

niets hebt, maar als je het wel doet heb je een

in om hetzelfde te gaan doen.’

dat vind ik veel te ingewikkeld (lacht).’

wil krijgen. Als ik dan de dansvloer op ga is

zeker beeld. Dat is misschien wel bruikbaar,

dat het eerste wat ze doen; van de dansvloer

maar nooit fantastisch. Het zal nooit iets zijn

af naar de bar. Dan heb ik mijn foto.’

dat je zal verbazen.

gevoeld.

En toen kwamen er ook bouwwerken in?

Bijna een studioachtergrond?

‘Ja, dat vind ik eigenlijk het boeiendste. Veel

‘Ja. En dan blijf ik daar gewoon een tijdje

van mijn werk gaat over geschiedenis, onze

staan, niet lang, zo’n 5 minuten, niet

Eigenlijk heel sneaky?

die zich zelf maken. Beelden die ik nooit zelf

systemen, de manieren om samen te leven en

meer. Dan heb ik al gezien dat zich daar

‘Ja, een beetje wel soms. Dat gebeurt niet

had kunnen bedenken. Er zijn mensen die

dan vooral de visuele restanten daarvan. Het

iets interessants afspeelt en hoop ik dat

altijd, maar soms werkt het wel. Aanwezigheid

het wel kunnen, ik heb veel bewondering

communisme, religie, kolonialisme, hebben

die mensen zelf een beetje voor acteur

kan soms veel meer veranderen dan mensen

voor cineasten. Maar ik vind mijn beelden

bouwwerken opgeleverd. Er is altijd wel iets

gaan spelen en dat de combinatie met die

vragen te poseren. Dat zie je altijd aan de foto,

sterker als ik het niet doe. Ik heb het ook

De goede beelden die ik maak zijn de beelden


MEEKIJKEN OVER DE SCHOUDER VAN.. KARL DE KEYZER

heel veel romans over en uit die tijd gelezen. Het eerste wat ik deed als ik in bijvoorbeeld Compostella was, was naar het museum voor schone kunsten gaan, naar al die oude schilderijen kijken, zien hoe ze vroeger die stad verbeeldden. Dan ging ik naar buiten en hoopte ik dat die beelden in mijn hoofd bleven zitten en dat ik daar ergens een variant van zou zien. De laatste tijd heb ik het minder gedaan, zoals bij Congo. Dat had wel gekund, er is ontzettend veel over geschreven. Maar ik wilde dat vermijden omdat de Congolese

IVORY COAST, YAMOUSSOUKROU, 2006. The Vatican replica basilica. Foto uit de serie Trinity

geschiedenis zeer ingewikkeld is. Ik moet

nooit gedaan, op een paar portretten na. Er

mensen acteur in je foto willen zijn. Bijvoorbeeld

nieuw project kijken?

eerlijk zeggen, ik begrijp het nog altijd niet

is wel een verschil tussen mise en scene en

de soldaat bij het oude paleis?

‘Bij Moments is er een jaar lang door twee

goed. Het probleem is dat als je dat allemaal

toestemming vragen. In de Sovjet-Unie heb

‘Dat is een beeld uit het project Trinity. De

assistenten research gedaan. Dat was het

weet, de kans zeer groot is dat dat doorsijpelt

ik nooit toestemming gevraagd. In Congo

president van Ivoorkust heeft in de jaren

eerste project dat volledig is gesponsord door

in je beelden. Ik wil niet populistisch doen of

moet je aan iedereen toestemming vragen

zeventig het Vaticaan laten nabouwen in de

anderen, niet door mij. Het was ook een heel

commercieel, maar als je dan verwacht van

anders krijg je last. Dan weet je dat je minder

brousse, wel maar op 90 % qua verhouding.

duur project, 200.000 euro. Dat had ik niet

je kijker dat ze dezelfde bagage bezitten om

spontane beelden kunt maken.’

Nu was er oorlog en werd het Vaticaan

zelf. Die assistenten zijn Europa helemaal

die beelden te begrijpen heb je meestal een

bewaakt door het Franse leger. Dat was totale

afgelopen op Google Earth, hebben miljoenen

probleem. Ik heb dat met sommige projecten

Hoe los je dat dan op? Afwachten?

waanzin. Die soldaat ging zelf als het ware

beeldjes bekeken om te zien wat interessante

wel gedaan zoals met Trinity, dat is daardoor

‘Je vraagt toestemming en dan wacht ik

staan poseren. Ik had geen toestemming

plekken zouden kunnen zijn. Voor de rest

een beetje de mist ingegaan. Mensen wisten

meestal. Als je dan onmiddellijk een foto

gevraagd, ik stond daar gewoon foto’s te

zat hier niet zoveel filosofische of literaire

niet hoe die Tableaux d’Histoire eruit zagen.’

maakt wordt het niets. Je wacht, babbelt een

maken. Dat zijn beelden, situaties, die veel

voorbereiding bij.

beetje. Dan gaan ze vanzelf weer iets doen dat

sterker zijn dan wat je er ooit zelf van kunt

Dat was bij Homo Sovieticus, God Inc. en

Dat was te intellectueel?

interessant kan zijn.’

maken.’

Europa wel het geval. Bij Europa beeldde ik

‘Te intellectueel, te conceptueel. Ik hou wel

mij in dat ik rondliep in de zestiende eeuw: ik

van concepten. Dat is wat je nu moet doen,

ben Keizer Karel, Carl de Keyzer. Ik heb toen

het gaat minder om de manier waarop, meer

In sommige van je beelden zie je eraan af dat

Wat komt er bij de voorbereidingen voor een


MEEKIJKEN OVER DE SCHOUDER VAN.. CARL DE KEYZER

om het concept. Maar daar mag je niet te ver

safariparken te zien, maar vind je alleen maar

Je bent lange tijd bezig geweest met een soort

beeldje van mij bij, wie weet. Eigenlijk weet

in gaan want dan verlies je de band met de

ruïnes, slechte wegen en oorlog. Dat is echt

eeuwigheidswaarde aan je werk mee te geven.

ik zeker dat er één of twee jaar na mijn dood

kijker.’

schrijnend.’

Doe je dat nog?

misschien nog wel eens een retrospectief

‘Ja en nee. Zo arrogant ben ik wel dat ik hoop

wordt georganiseerd in het beste geval, maar

Het concept van jouw Congoboek was een reis-

Eigenlijk heb je met al je projecten gepoogd

dat mijn beelden zullen overblijven. De archi-

dan is het afgelopen. Dus daar denk ik eigen-

gids maken zoals die in die tijd hebben bestaan?

door de tijd te reizen. Als reisgidsfotograaf in het

veringswaarde vind ik nog altijd heel belang-

lijk niet meer aan.

‘Ja, zeer simpel. Het hoeft ook niet ingewik-

Congo van de jaren 50, als Karel de Keyzer door

rijk. De beelden die ik nu maak gaan 200 jaar

Ik streef nog wel altijd naar een vorm van uni-

keld te zijn. Bij Homo Sovieticus heb ik me

Europa.

mee, zelfs als die in het volle zonlicht zouden

versaliteit. Ik probeer geen tijdsgebonden din-

voorgenomen: ik loop als een Pravda fotograaf

‘Ik vond het altijd boeiender om mezelf terug

hangen. Terwijl dat in feite onzin is, over 200

gen te fotograferen, een reclamebeeld of auto

rond in de Sovjet Unie. God Inc. was in de stijl

te plaatsen in een verleden. Nu met Moments

jaar kijkt niemand meer naar mijn beelden. In

die over vijf jaar al ouderwets is. Maar vroeger

van Robert Capa, de jaren zestig, met twee

heb ik dat voor het eerst naar de toekomst

het beste geval als er een overzichtstentoon-

dacht ik dat ik beelden kon maken die de tijd

zware flitsen, zoals de stijl van Life magazine.

gedaan. De cover is duidelijk Science Fiction.

stelling is over België of Europa, dan zit er één konden overstijgen, dat ik als fotograaf sterk

De opkomst van de evangelisten, fireball prea-

Al mijn boeken zijn geïnspireerd op bestaande

chers, dat was allemaal jaren zestig. Dus ik

boeken. Europa was geïnspireerd op een boek

wou echt een Life magazine boek maken.

uit 16e eeuws Florence, Homo Sovieticus een

Bij Congo was het uitgangspunt een reisgids,

propagandaboek uit 1932, God Inc. een Life

daar bestonden vier edities van, van 1954 tot

Time cover uit de jaren zestig, East of Eden

58. Ik ben geboren in 1958 dus die heb ik

een bladzijde uit de bijbel, de verdrijving uit

genomen. Dat was een soort Michelin gids,

het paradijs.’

een Lonely Planet van die tijd, waarin heel mooi beschreven stond waar je kon logeren,

Is dat bij toeval gekomen?

bijvoorbeeld in het klooster, waar een garage

‘Dat is begonnen met mijn liefde voor het

van Peugeot of van Renault was, een waterval,

sociaal-realisme, de propagandakunst. Toen

een zwembad, alsof je Zuid-Frankrijk bezoekt.

dat mooi werkte heb ik het met andere boeken

Dat was toen ook zo. Je had wegen, overal

ook gedaan. Ik laat bijna altijd de vormgever

hotels, dat was rondreizen zoals hier. Iets

eerst iets maken, maar vaak kom ik dan terug

dat vijftig jaar later natuurlijk volkomen

met mijn idee dat geïnspireerd is op een

anders was. Congo was een soort Belgisch

boek.’

Utopia, mooier dan België zelf. Vijftig jaar later krijg je geen feeërieke landschappen en

Leopoldville (Kinshasa) 2009. Lovanium Uit de serie Congo (Belge)


genoeg was om de datering tegen te gaan. Ik

Inc. zijn gedateerd. Ondanks het feit dat ik

heb gemerkt dat dat niet gaat.

geen stijl heb gebruikt van dat jaar, maar al

De tijd is meer en meer een onderwerp

heb teruggegrepen op iets uit het verleden

voor me geworden. Ik heb er altijd tegen

– waardoor je die actualiteit ontkracht – zijn

gevochten, geprobeerd het weg te drukken,

die pogingen niet gelukt. De tijd gaat immers

maar als ik nu kijk naar mijn India boek,

altijd maar verder.’

dat is gedateerd, Homo Sovieticus, zelfs God

Calcutta. India 1986 Uit de serie India


meekijken over de schouder van.. Carl de Keyzer (deel1)