Page 1

mosterd

MOS in het secundair onderwijs

Duurzaam bouwen

MOS in het secundair onderwijs Duurzaam bouwen Leen Van Gijsel (GREEN vzw)

Zijn onze jongeren klaar om duurzaam te bouwen? Uit onderzoek van GREEN vzw blijkt dat het niet altijd het geval is.

Onvoldoende voorbereid Jongeren uit beroepsscholen komen terecht in een complexe wereld waarin veel van hen wordt verwacht. De sector waarin ze als beroepskracht terechtkomen, wil dat ze bepaalde vaardigheden en kennis onder de knie hebben. Bovendien kun je vanuit een moderne maatschappijvisie ook stellen dat we van hen eveneens een aantal attitudes en vaardigheden vragen die hen in staat stellen om “duurzaam” te bouwen. “Maar tijdens het project IsoLeren stelden wij vast dat isoleren en duurzaam bouwen niet altijd voldoende aan bod komen tijdens de opleiding,” zegt Leen Van Gijsel van vzw GREEN. “We merken dat de jongeren die afstuderen onvoldoende voorbereid zijn op de verwachtingen van sector en maatschappij.”

IsoLeren geïsoleerd Meer kansen op de arbeidsmarkt: GREEN vzw voerde het onderzoek uit in het kader van het project IsoLeren, met de steun van het Vlaams Energieagentschap. Jongeren uit de hogere jaren van het technisch, bijzonder of (deeltijds) beroepsonderwijs kregen een praktische training in de meest recente en duurzame isolatietechnieken. Daarna gingen ze aan de slag op een werf in de buurt van de school. Ze scoren zowel ecologisch, economisch als sociaal en worden eigentijdse, duurzaam opgeleide werknemers met meer kansen op de arbeidsmarkt.

44

In het verkennend onderzoek gingen we na in welke mate een aanbod isoleren (kennis, vaardigheden, attitudes) wordt geïntegreerd in de studiegebieden “Bouw en Hout” in het secundair onderwijs. Twintig leerkrachten en technisch adviseurs vulden een enquête in. Vier leerkrachten uit die steekproef namen bovendien deel aan het interview waarin we naar hun mening en ervaringen vroegen. Het is een heel beperkte steekproef, we moeten de resultaten dus voorzichtig benaderen. Toch kunnen we enkele tendensen aanduiden. Ten eerste is

het zeker niet zo dat de leerlingen de schoolbanken verlaten zonder ooit gehoord te hebben van isoleren. Dikwijls echter blijft het bij kennis van de meest basale technische vaardigheden, zonder dat isoleren wordt geplaatst in het ruimere kader van duurzaam bouwen en zonder dat het belang van isoleren wordt toegelicht. Meer gespecialiseerde technische termen (energetische waarde, EPB en EPC, REG, de verschillende waarden, kosten en terugverdientijd) komen quasi niet aan bod. Ook concepten die helpen om isoleren als onderdeel van een duurzame praktijk te zien, bijvoorbeeld Trias Energetica,


mosterd

MOS in het secundair onderwijs

Geleide activiteiten in Pime

Geleide activiteiten in PIME

REG, EDO, zijn meestal onbekend. Hoewel de meeste leerkrachten aangeven dat ze isoleren belangrijk vinden, is er een grote verscheidenheid in wat er effectief aan bod komt in de klas. De leerplannen bieden op dat vlak waarschijnlijk onvoldoende houvast, zeker niet in een toch wel zeer snel evoluerende context. Leerkrachten hebben nood aan objectieve en betrouwbare standaardreferenties of gedegen nascholingsopties. Momenteel kennen ze die niet. De leerkracht vult de lessen in naargelang haar/ zijn persoonlijke interesses en expertise. GREEN heeft naar aanleiding van het onderzoek overlegd met diverse actoren en plant een opvolgingsonderzoek.

Het educatieve aanbod van het PIME (Provinciaal Instituut voor Milieu Educatie) in Lier richt zich vooral tot de leerlingen van het secundair onderwijs. Er zijn geleide activiteiten over natuur, milieu en duurzame ontwikkeling voor alle graden en richtingen van het secundair onderwijs. En die concretiseren zowel vakgebonden als vakoverschrijdende eindtermen.

Meer info of reserveren? Gemeenten: regiowerking, 03 240 66 85, regiowerking@admin.provant.be. Scholen en NME-centra: Jan Van Hoof, 015 30 61 24, annet@pime.provant.be.

Biodiversiteit Scholen, NME-centra en gemeenten kunnen gratis een gloednieuwe tentoonstelling over biodiversiteit ontlenen. Ze omvat aantrekkelijke teksten en beelden over 4 subthema’s: behoeften, gezondheid, dagelijks leven en uitdagingen. Ontlenen kan geheel of gedeeltelijk en voor drie weken tot drie maanden. Er is een vragenparcours voor volwassenen en kinderen en er zijn opdrachten voor jonge kinderen.

45


mosterd

MOS in het secundair onderwijs

Duurzaam bouwen / StapVOETS

Expeditie natuur

ISO 14001

De Expeditie natuur werd vooral ontwikkeld met het oog op de nieuwe eindtermen natuurwetenschappen van de eerste graad secundair onderwijs. Gedurende tweeënhalf uur onderzoeken de leerlingen verschillende biotopen. Op vraag van leerkrachten biedt het PIME die activiteit vanaf maart ook aan als dagactiviteit, inclusief picknick dus.

In mei 2010 haalde provincie Antwerpen de eerste ISO14001certificaten binnen. Het PIME te Lier, het Provinciaal Recreatiedomein Zilvermeer te Mol en het Provinciaal Instituut voor Hygiëne te Antwerpen zijn de eerste provinciale entiteiten die voldoen aan deze internationale norm. Het ISO-label is een bekroning voor de doorgedreven inspanningen om de milieubelasting te beperken.

Duurzame mobiliteit Naftofni, de expo over duurzame mobiliteit, loopt nog tot december 2012. De expo kadert in het bijzonder in de vakoverschrijdende eindtermen “Omgeving en duurzame ontwikkeling”. Alle activiteiten passen binnen de werking van Milieuzorg Op School en Kleur Bekennen.

Meer informatie over alle PIME-activiteiten vind je op www.pime.be/ secundair onderwijs. Heb je nog vragen en/of wil je reserveren? Contacteer de educatieve medewerker op 015 30 61 23 of reservatie@pime.provant.be.

StapVOETS Een suggestie om een milieuthema, de VOET en vakdoelstellingen met elkaar te verbinden Paul Renders De nieuwe Vakoverschrijdende Eindtermen bieden mogelijkheden voor scholen voor een schooleigen aanpak. VOET integreren in de schoolwerking en ervoor zorgen dat leerkrachten hun vak ook oriënteren naar de VOET, betekent motivatie vinden, vallen en opstaan, experimenteren… De school zoekt naar een manier waardoor de taakbelasting niet stijgt en de leerkrachten en leerlingen nog gemotiveerder hun taak waarnemen.

46


mosterd

MOS in het secundair onderwijs

StapVOETS

Stappenplan De VOET integreren is een opdracht voor de school. Samenwerking tussen de verschillende leraren en vak- en graadgroepen is dan ook noodzakelijk.

In de school zijn ook nog andere groepen actief, bijv. gezondheidswerkgroep, cultuur, Noord/Zuid, sport, ouder- en leerlingencomité.

Beperk het aantal werkgroepen, maar betrek ze allemaal. Neem ruim de tijd en werk planmatig.

STAP 1

STAP 2

STAP 3

Bepaal met het team het vakoverschrijdend thema waarop je volgend schooljaar wilt focussen

Onderzoek of er al vakoverschrijdende initiatieven zijn die kunnen aansluiten bij het thema? Welke werkgroepen of schoolprojecten bestaan al?

Bepaal met het team de VOET die je met bepaalde klassen of graden of met heel de school wilt nastreven. (Alle VOET tegelijk kan toch niet.)

STAP 4

STAP 5

STAP 6

Veel VOET sluiten aan bij de vakdoelstellingen. Ga met de vakgroepen na welke vakdoelstellingen je met het thema kunt bereiken. Verbind de leerstof uit het jaarthema met de te bereiken vakdoelen. Leerkrachten springen uiteraard flexibel om met hun leerstof.

Voor interessante ‘documentatie’ of onderwerpen hoef je de school niet uit, je vindt ze in het schoolgebouw of op het schoolterrein.

Evalueer geregeld. Zorg ervoor dat je alle informatie in een portfolio bewaart. Maak zichtbaar dat de school beleidsmatig werkt aan de VOET. De ‘aanvinklijsten’ die sommige scholen hanteren zijn minder duidelijk.

Een voorbeeld STAP 1 Energie is een “hot item”. Het leent zich uitstekend om als

thema meerjarig mee te groeien met de school.

STAP 2 Er is al een gezondheidswerkgroep aanwezig op school. Die groep focuste tot nu toe vooral op bewegen en voeding. Die groep kan heel gemakkelijk het thema energie integreren, zodat er geen nieuwe extra werkgroep ontstaat. Bijv. voeding: voer veggiedag in of maak de jaarlijkse spaghettislag vegetarisch. Neem de schoolreizen onder de loep: is het niet mogelijk in het kader van bewegen, meer schoolreizen met het openbaar vervoer

of met de fiets te organiseren en zo te besparen op CO2 uitstoot? Er is ook al een werkgroep ‘cultuur’ op school. Heeft energieverbruik te maken met de cultuur waartoe je behoort? Wat denk je van een tentoonstelling over energieverbruik bij verschillende culturen, of over het verschil tussen vroeger en nu? Zo’n denkoefening met de verschillende werkgroepen, heeft zeker al een heel vernieuwende kijk op de dagelijkse realiteit tot gevolg.

47


mosterd

MOS in het secundair onderwijs

StapVOETS

STAP3 Je wilt de VOET uit Context 4: “Omgeving en duurzame ontwikkeling” integreren in de schoolwerking1  leren denken in termen van systemen, eerder dan een reductionistische2 benadering van een duurzaamheidsvraagstuk. leren werken met mindmappen  duurzaamheidsvraagstukken hebben zowel een lokaal als mondiaal karakter. lessen over de ecologische voetafdruk en zelf de ecologische afdruk van de school en van indivi- duen berekenen. Tip: voetzoekerscompetitie tus- sen klassen  naast kennis en inzicht moet voldoende aandacht worden besteed aan het ontwikke- len van waarden en normen; men mag ethi sche dilemma’s niet uit de weg gaan. Ook de N/Z problematiek heeft te maken met energie. Ons energieverbruik heeft consequenties voor het Zuiden. Kunnen we dat ongestoord

blijven doen? Welke waarden en normen han- teren we bij onze consumptie? Zijn er alterna- tieven?  het belang van een aangepaste individuele leefstijl als men oprecht oplossingen wil vinden voor duurzaamheidsvraagstukken. Hoe kunnen we onze leefstijl, individueel op school en thuis, aanpassen en welk effect heeft dat op de duurzaamheid van onze planeet? Veggiedag?  het besef dat streven naar duurzame ontwik- keling een continu leerproces inhoudt. Er bestaan geen simpele oplossingen voor ingewikkelde problemen. Het kan dus zijn dat na een periode over een probleem anders gedacht en gehandeld wordt dan voorheen, zodat nieuwe uitdagingen worden gesteld.

STAP4 Welke doelstellingen kan ik bereiken in welke vakken? In de meeste programma’s is ruimte mogelijk om de leerstof aan te passen aan het jaarthema van de school. Dat vereist wel een grote flexibiliteit en creativiteit van de leerkracht. Veel informatie vind je in de MOS-themapakketten.  Nederlands/vreemde talen: de doelstellingen voor talen geven meer dan voldoende vrij heid om zowel doelstellingen voor spreken, schrijven en luisteren te bereiken met het thema energie.  Wiskunde, informatica: ECOS een ICT-toepassing van MOS, biedt de ge- legenheid om verschillende vakdoelstellin- gen te bereiken.

 Economie: de economische kringloop, toe- gevoegde waarde, de energieomschakeling zal een revolutie teweeg brengen in het economisch denken.  Godsdienst/zedenleer: N/Z problematiek  Technische vakken: isoleren, energie-effi ciëntie, sluipverbruik….  Oude talen: verscheidene schrijvers hebben teksten geschreven over de slaven, de ener- giebron van toen.

STAP5 Bekijk heel de school met een open blik. Gebruik wat er in het schoolgebouw en in de omgeving gebeurt om koppelingen te maken met de leerstof.  Gebruik de gegevens uit de energieboek- houding  Er komt een passiefgebouw op het school- terrein of de oude glasramen worden vervan- gen door dubbel glas: maak foto’s, onderzoek het hoe en waarom, maak een tentoonstelling  Ontleed de energiefacturen van de school:

brengt een andere opstartcyclus van de werkplaats baten op? Betalen we niet te veel doordat mijn school te veel blindvermogen verbruikt?  Een collega komt met een hybride wagen naar school: wat, waarom, hoe… gebruik dit gegeven om de MOS-werking een stimulans te geven.

STAP6 Stop foto’s, verslagen, evaluaties, filmpjes, resultaten van de lessen, de klasoverschrijdende acties, e.d.m. in een MOS-doos, zodat je dat ‘archief ’ kunt gebruiken voor evaluatie. De creativiteit die in iedere school aanwezig is, kleurt de school in ieder geval groener. Informatiebrochure ‘VOET @ 2010’, Je kunt de brochure gratis bestellen of downloaden via: http://www.ond.vlaanderen.be/dvo/publicaties/voet/voet2010.htm.

48

1

We maken hier gebruik van de ‘‘Uitgangspunten’ die werden neergeschreven bij de ontwikkeling van de VOET. Die uitgangspunten zijn de latere ‘Memorie van Toelichting’ geworden bij het decreet. Je kunt deze tekst downloaden of online raadplegen op: http://www.ond.vlaanderen.be/dvo/secundair/vakoverschrijdend/uitgangspuntenvoetod.htm

2

kijkend naar slechts een deel


mosterd

EXPO C

MOS in het secundair onderwijs

Expo C

Je krijgt o.a. informatie over:

Kamp C werd in een nieuw jasje gestopt. De eigentijdse huisstijl is ontwikkeld naar aanleiding van de nieuwe tentoonstelling Expo C waarin het hele bouwproces van A tot Z wordt belicht. Via een neutrale en onafhankelijke weg leer je over de stappen die je neemt voor je overgaat tot de aankoop van een

huis of een lapje grond. Vervolgens zetten we alle bouwmethodes op een rijtje. Dat gaat van traditionele nieuwbouw over passiefhuis tot bio-ecologisch bouwen. Alle technieken die we voorstellen, kun je toepassen voor zowel grote ingrepen als kleine aanpassingen aan je huis.

l de juiste oriëntering van je huis l hoe je optimaal gebruik kunt maken van natuur- lijke energiebronnen l hoe je rekening houdt met de toegankelijkheid van je gebouw l welke isolatiemogelijkhe- den er zijn l hoe je zuinig omspringt met water en energie.

Hedendaags en interactief

meer. Toekomstige bouwprofessionelen zullen hoe dan ook De tentoonstelling voldoet zowel vormelijk als inhoudelijk met steeds strengere normen en eisen worden geconfronteerd. aan de nieuwe en toekomstige Kamp C wil leerlingen aso, tso, normen. Als bezoeker kun je bso en hogeschoolstudenten de informatie die je het meest interesseert zelf verzamelen tot daarom nu al warm maken voor duurzame bouwtechnieken. een op maat gesneden digitale Dat doen we onder meer via brochure. rondleidingen door onze nieuwe tentoonstelling, doeEen parcours koffers en handige zelfgidspakketten, specifiek op maat van binnen en buiten het secundair onderwijs. Bij de De permanente tentoonsteluitwerking van ons educatief lingsruimte is meer dan aanbod hebben we maximaal verviervoudigd. In het hoofdrekening gehouden met de afgebouw (informatiecentrum) stemming op de eindtermen vind je informatie over het van vakken zoals technologibouwproces en de ruimte in en sche opvoeding, bouwtechnierond je huis. Op de buitenexpo ken, hout en elektrotechniek. en in de blokhut leer je iets bij Binnen de nieuwe vakoverover materialen en constructie- schrijdende eindtermen past methodes. In de Kempische ons aanbod in de context van Schuur komen de thema’s water ‘omgeving en duurzame onten energie aan bod. wikkeling’.

Voor scholen

Lerarendagen

Kamp C is de ideale schooluitstap. Dat bewijzen onze aangepaste materialen en ervaren experts die je wegwijs maken doorheen de wereld van energievriendelijk bouwen en wonen. En dat tegen een interessante prijs. Energievriendelijk bouwen en bewust wonen zijn de laatste jaren geen uitzondering

Wil je als leerkracht al eens een kijkje komen nemen op Kamp C? Schrijf je dan in voor de lerarendagen. Onze educatieve medewerkers nemen het aanbod met je door. l woe 21/09/11 van 14 u. tot 17 u. l woe 16/11/11 van 14 u. tot 17 u. l woe 18/01/12 van 14 u .tot 17 u. l woe 07/03/12 van 14 u. tot 17 u.

Inschrijven kan via mail: info@kampc.provant.be Kamp C, Provinciaal Centrum Duurzaam Bouwen en Wonen Britselaan 20, 2260 Westerlo 014 27 96 62, fax: 014 27 96 69, www.kampc.be.

49

MOS in het secundair onderwijs  

Meer kansen op de arbeidsmarkt: mosterd MOS in het secundair onderwijs Duurzaam bouwen Zijn onze jongeren klaar om duurzaam te bou- wen? Uit...