Page 1

M A G A Z I N E

tßrkçe

T E C H N O A L P I N

–

K A R

G A R A N T I L I


Kar garantili

Başarılı bir kış turizmi için temel ilke

Teknik kar yağdırılması

2

BACKSTAGEMAGAZINE


KIŞ SPORCULARININ ARADIĞI KAR GÜVENLİĞİ, PİSTİN KALİTESİ VE PİST ÇEŞİTLİLİĞİ

KIŞ SPORCULARI... ... KIŞ TATİLİNDE KAR ARIYORLAR Kiş tatilinin ana fikri kar ve güneştir. “Kara bağlı olmayan” hamam, sauna,… ürünlerle telafisi ne-

redeyse mümkün değildir. Bu ürünler sadece tamamlayıcı niteliktedir.

... KIŞ TATİLİ BÖLGELERİNİ GARANTİLİ KAR GÜVENLİĞİNE GÖRE SEÇİYORLAR Kar güvenliği, Kış sporu yapılacak yerin seçiminde en önemli kriter. Pistlerin güvenliği –Kar ile yakınlığı olan

bir diğer önemli kriter- 2. sırada yer alıyor.1) 2) Tırmanma tertibatlarının rahatlığı ise daha sonraki bir kriter.

... PİST KALİTESİ VE PİST İLE İLGİLİ TEKLİFTEN ETKİLENDİKLERİNDE TEKRAR GELİYORLAR Bu konu; müşteri anketleri ile birçok defa onaylanmıştır. Bu nedenden ötürü; ideal kar ve pist durumu, başarılı

bir kayak bölgesinin temel koşulları arasında sayılıyor. Teknik kar yağdırılması, kayak merkezinin güvenliği için vazgeçilmezdir.

... TÜM GÜN BOYUNCA ÜZERİNDE EN İYİ ŞEKİLDE YOL ALABİLECEKLERİ PİSTLERİN BEKLENTİSİ İÇİNDELERER 1989 yılından beri Alpler Bölgesi’ndeki tırmanma tertibatlarının transport kapasitesi (Verimlilik Kişi sayısı/ Saat x İrtifa farkı m) sürekli olarak artmaktadır. Öyle

ki; 2004-2006 yılları arasında sadece Tirol’deki transport kapasitesi 422.122 kişiden 457.402 kişiye çıktı. 3) Bu taleplere, tamamen doğal olan kar pistleri dayanamaz.

Mountain Quality Check Winter 2005 und 2006, Mountain Management Consulting, www.mountain1)

management.com Avusturya, İsviçre, Almanya ve İtalya kapsamında yapılan, Kış 2006/2007 Büyük Online-Kış Sporu Anketi. 2)

„Seilbahnen, Lifte in Tirol“ 01.12.2006, Yayımlayan Tirol Eyalet Yönetimi Spor Departmanı. 3)

BACKSTAGEMAGAZINE

3


Kar garantili

GENİŞ ALANI KAPLAYAN SUNİ KAR YAĞDIRIMI…

... HENÜZ SONBAHARIN BİTİMİNE DOĞRU BİLE EN İYİ PİST KALİTESİNİ SAĞLIYOR

rımı olmadan, öğleden sonraları kaymaya iyi derecede elverişlilik mümkün olamazdı.

... SABAHTAN AKŞAMA, DAĞDAN VADİYE KADAR EŞİT ÖLÇÜDE KULLANIŞLI, SAĞLAM PİSTLERE OLANAK SAĞLIYOR Yolların artan transport kapasitesi ve ayrıca artan kayakçı sayısı, pistlerin günümüzde, önceden 1,5 haftada sahip oldukları frekansları bir günde gözler önüne sermektedirler. Teknik kar yağdı-

... KIŞ TATİLCİLERİ VE KAYAK MERKEZİ İÇİN KAYAK SEZONUNU PLANLANABİLİR HALE GETİRİYOR Katma değer zincirindeki tüm işletmeler kendilerini bu tarihlere göre hazırlayabilir ve böylece; yüksek katma değeri garantileyecek olan nispeten daha dengeli bir iş planını hedefleyebilirler.

KAR GÜVENLİĞİ BU ESNADA KAYAK BÖLGELEİNİN EN ÖNEMLİ PAZARLAMA ARACI OLMUŞTUR

4

BACKSTAGEMAGAZINE

... EFEKTİF VE ALGILANAN GÜVENLİĞİ YÜKSEK DERECEDE ARTIRIYOR Pist hatası nedeniyle düşmeler, lokal buzlanma veya karsız bölgeler ve ayrıca aşırı derecede değişkenlik gösteren kar kalitesi teknik kar yağdırılması ile engellenmektedir.

... BAŞLANGIÇ SEVİYESİNDEKİLER VE KISA BİR SÜRE SONRA YENİDEN BAŞLAYANLAR İÇİN OLUMLU BİR KAYAK SPORU TECRÜBESİNE İMKAN SAĞLAR Kayak sporunun popüler bir spor dalı olarak desteklenmesi için çocukların coşkusu önemli bir etkendir. Çocuklar, sadece olumlu tecrübelerle kayak sporundan zevk alır ve bu zevki hatırlarlar. Hızlı başarı tecrübeleri, yaralanma riskinin az olması ve pistlerde iyi bir imajın olması, şimdiye kadar azımsanan genç ve yetişkin yeniden başlayanlar grubu ( Avusturya, Almanya ve Hollanda’nın çekirdek pazarlarında yaklaşık 12,9 milyon potansiyel (yeniden) başlayan4)) kayak sporunun yapılması için ana kriterleri ifade etmektedir. Dağdan vadiye kadar kaymaya elverişli (buzlu olmayan!!), en iyi şekilde düzeltilen pistler bunun için temel şartları oluşturuyor.


KAR MAKİNELERİ BAŞARILI, SAĞLIKLI KIŞ SPORU MERKEZLERİNİN TEMEL EKİPMANLARI ARASINDADIR

... TURİZMDE KATMA DEĞERİN SAĞLANMASI İÇİN TEMELİ OLUŞTURUYOR Tirol’de, teleferik ekonomisi dışında bu kadar az bir alanda bölgenin ve bölge halkının refahını bu derece yüksek ölçülerde sağlayan başka bir branş yok. Teleferik ekonomisi, yıllık en azından yaklaşık 550 milyon € katma değer hedefliyor.5) Dağ demiryolu sahasının (Primer sektör) geliri ile bağlantılı olarak 6 seviyesinde bir çarpan etkisi ortaya çıkarmaktadır, yani dağ demiryolunda ücretlerde, maaşlarda ve kârlarda 1000,- €, bunların kullanımı ile bölgede toplam 6000,- € gelire dönüşmektedir. Devlet için gider vergisi ödeneklerinden yıllık 502,2 milyon € ödenmektedir. 6) Teleferik branşlarının; yazın ek bir geçim kaynağı yaratma çaba-

larına rağmen, branş cirosunun %93’ü kışın elde edilmektedir. Avusturya’nın teleferik işletmeleri, büyük bölümü yapıca yoksul bölgelerde olan, ortalama 14.300 insanın işverenidir.7)

Avusturya Teleferik İşletmeleri Meslek Odası, www. seilbahnen.at/winter/wiedereinsteiger, Kasım 2009 4)

Tirol Ticaret Odası Ekonomik Raporu 2007 5)

... DOĞRUDAN KÖYE YAKINLIĞI İLE UZUN ULAŞIM SÜRELERİ OLMAKSIZIN KOLAY KAYAK ZEVKİNE OLANAK SAĞLAR Teknik kar yağdırılması sayesinde açık tutulabilen ayrı ayrı köy teleferikleri ve küçük aile kayak bölgeleri, uzun yolculuklar gerekmeksizin düzenli alıştırma ve idman olanaklarını garantiliyor.

dwif München, Teleferikİşletmeleri Katma Değer Araştırması2005, Österreich Werbung T-MONA 06; Avusturya Teleferik İşletmeleri Meslek Odası, www.seilbahnen.at/ heute/wertschoepfung 6)

Avusturya Teleferik İşletmeleri Meslek Odası, www. seilbahnen.at/seilbahnen/ heute/wirtschaftsfaktor 7)

BACKSTAGEMAGAZINE

5


Kar garantili

Teknik kar yağdırılması

Sayılar ve Gerçekler

Sayılar ve Gerçekler Tirol Ticaret Odası Ekonomik Raporu 2007, sayfa 1 f. 8)

• Tirol 2.500 km’den fazla kayak pistine ve ortalama 7.300 hektar pist alanına sahip. Bu; Tirol’ün kara alanındaki yüzölçümünün yaklaşık %0,6’sına tekabül etmektedir (Tirol Eyalet Yönetimi Dairesi’nin alan planlama departmanı verilerine göre). 8) • 5.300 Hektar, yani Tirol’deki pist alanlarının %73’üne teknik kar yağdırılmaktadır.9) • Buna kıyasla:10) Bir sonraki sayfada grafiğe bakınız • Avusturya’daki 254 teleferik şirketi, 2010 mali yılında toplam 562 milyon Euro yatırım yaptılar. Bunun 287 milyon Euro’su tırmanma tertibatlarına, 122 milyon Euro’su pist yapımı, giriş sistemleri, park alanları ve ulaşım yolları, gastronomi, pist araçları, kızak pistleri vb. yatırımlar için, ayrıca 153 milyon Euro da teknik kar yağdırılmasına aktarıldı 11). Buna kıyasla: 2009: 163 milyon, 2008: 127 milyon, 2007: 115 milyon, 2006: 55 milyon.12) • Teknik kar yağdırılması Teleferik Şirketlerinin toplam giderlerinin %17- %20’sini oluşturmaktadır.13) • İsviçre’de yılda 80 milyon Frank’tan fazlası teknik kar yağdırılmasına yatırılmaktadır. Bu durum; karla kaplı olan pist alanlarının belirgin derecede artmasına sebep olmuştur. 1999/2000 yıllarında pistlerin sadece %5’ine teknik kar yağdırılmaktaydı. 2009/2010 yıllarında ise bu oran yaklaşık %36’yı buldu.14)

6

BACKSTAGEMAGAZINE

Tirol Ticaret Odası Ekonomik Raporu 2007, sayfa 3 9)

Avusturya Teleferik İşletmeleri Meslek Odası, www.seilbahnen.at/presse/ aktuell/factsheet-winter 10)

Avusturya Teleferik İşletmeleri Meslek Odası, 11)

www.seilbahnen.at/presse/ aktuell/factsheet-winter Tirol Ticaret Odası Ekonomik Raporu 2007, sayfa 13 12)

Tirol Ticaret Odası Ekonomik Raporu 2007, sayfa 28 13)

www.seilbahnen.org/ dcs/users/174/Fakten_ Zahlen_2010_d.pdf 14)


Bayern 3.700 hektar pist alanı %13’ü karla örtülü

Avusturya’da toplam 25.400 hektar pist alanı %66’sı karla örtülü

Fransa’da toplam 25.000 hektar pist alanı %19’u karla örtülü

Kanton Graubünden %20’si karla örtülü pist

Tirol 7.300 hektar pist %73’ü karla örtülü

Dolomiti Superski 1.200 km pist %95’i karla örtülü İsviçre’de toplam 80 km2 pist alanı %36’sı karla örtülü

Südtirol’de toplam %80’in üzerinde karla örtülü pist alanı

BACKSTAGEMAGAZINE

7


Kar garantili

DOĞAL VEYA SUNİ KAR OLMASI FARKETMEZ, SONUÇTA KAR SU VE HAVA ELEMENTLERİNDEN OLUŞUYOR

Su ve hava, başka bir şey yok! Doğal karın oluşumu Doğal veya teknik kar olması fark etmez, sonuçta kar su ve hava elementlerinden oluşuyor. Kar, atmosferdeki havanın soğuması ve aşırı doygunluğa ulaşması ile bulutlarda oluşan, en hassas şekilde yoğunlaşan su damlacıklarından oluşmaktadır. Bunlardan; -yerçekimine bağlı olarak- yerküre tarafından çekilen, çok düşük ısılarda oluşan küçük buz kristalleri oluşur. Birkaç dakika süren düşüş sırasında farklı hava katmanları arasında buz kristalleri kendi eksenleri boyunca büyürler ve böylelikle tipik kar kristalleri ortaya çıkar. Kar kristallerinin birbirine bağlanması ve beraberce yuvarlanmaları ile kar taneleri oluşur. Kar tanelerinin içerisindeki su miktarına ve aldığı şekle göre doğal kar farklı çeşitlere ayrılmaktadır. Toz kardan buzlu kara, sulu ilkbahar karına kadar birçok çeşide ayrılmaktadır.

Teknik kar yağdırılmasının temel prensipleri Teknik kar da tıpkı doğal kar gibi sadece su ve havadan oluşmaktadır.

8

BACKSTAGEMAGAZINE

Aradaki fark sadece teknik karın makine üretimi olmasıdır. Bu nedenden dolayı; genel olarak kullanılan „Suni kar“ terimi yanlıştır. Bu terim daha çok, plastik veya strafordan elde edilen tiyatro ve film karını tanımlamaktadır. Kar yağdırma tertibatlarından elde edilen kar için doğru isim „teknik kar“’dır. Teknik karın üretiminde doğal karın oluşumu taklit edilmektedir. Kar üreteçlerinin tipinden bağımsız olarak (pervaneli kar üreteci ya da üflemeli hortum) tazyikli su kullanılarak en küçük damlacıklar püskürtülmektedir. Küçük zerreler halinde püskürtülen su sisi; ince şekilde püskürtülen, nükleatör püskürten hortumlardan çıkan ve nükleit (kar çekirdeği) denilen yapıyı içeren su ve basınçlı hava karışımı ile karşılaşır. Pervaneli kar üreteçlerinin türbinleri nükleitleri ve ince su sisini ortamdaki havaya taşır. Bu uçuş süresince su ve hava karışımı donarak kar tanelerine dönüşür.


Teknik kar yağdırılması için iklimsel koşullar Teknik karın üretilmesi için birçok özellik dikkate alınmalıdır. Kar ısısından söz edildiğinde, ıslak termometre sıcaklığı kastedilmektedir. Islak termometre sıcaklığı; kuru termometre sıcaklığı (tüm termometrelerden okunabilen sıcaklık) ve relatif nem oranı

yüzdesine bağlıdır. Buharlaşma soğukluğu nedeniyle ıslak termometre sıcaklığı her zaman hava sıcaklığının altındadır. Bu sebepten ötürü ortamdaki hava ne kadar kuru ise sıcaklık farkı da o ölçüde artar. %100 nem oranında su artık buharlaşamaz ve ıslak termometre sıcaklığı kuru termometre sıcaklığını verir. Kar yağdırılması için en uygun durum; düşük kuru termometre sıcaklığı ve az derecede nem oranının olmasıdır. Zaten nemli olan ortamdaki hava neredeyse hiç nem çekemeyeceğinden, nem oranı ne kadar yüksek olursa kar yağdırılması için gereken koşullar da o derece zorlaşır. Islak termometre sıcaklığı kar üreteçlerinde meteoroloji istasyonlarından ölçülmektedir. Kar sezonunun başlarında çok

sıkça, kar hazırlığı ve kar kalitesi için büyük bir tehdit oluşturan sınır sıcaklıklar hâkimdir. TechnoAlpin; kuruluşundan bu yana bu ekstrem şartlarda kar yağdırılması konusunda çalışmıştır. Islak termometre sıcaklığı düştüğünde süratle daha fazla kar üretilebilmektedir. Yeterli kar yağdırma ve kar kalitesinin yüksek olması konusunda önemli bir rol de; ideal durumda donma noktasının hafifçe üzerinde olan su sıcaklığınındır. Su çok sıcak olduğunda soğutma kulelerinde uygun sıcaklığa getirilir.

Nem oranı %

Sıcaklık °C 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10%

-7° -7,3 -7,7 -8,1 -8,5 -9,0 -9,4 -9,8 -10,2 -10,6

-6° -6,3 -6,8 -7,2 -7,6 -8,1 -8,5 -9,0 -9,4 -9,9

-5° -5,4 -5,8 -6,3 -6,7 -7,2 -7,7 -8,1 -8,7 -9,2

-4° -4,5 -4,9 -5,5 -5,9 -6,4 -6,9 -7,4 -7,9 -8,5

-3° -3,6 -4,0 -4,6 -5,0 -5,6 -6,1 -6,7 -7,2 -7,8

-2° -2,5 -3,1 -3,7 -4,1 -4,7 -5,2 -5,8 -6,5 -7,1

-1° -1,5 -2,1 -2,6 -3,2 -3,8 -4,4 -5,0 -5,7 -6,3

0° -0,6 -1,1 -1,7 -2,3 -3,0 -3,7 -4,3 -5,0 -5,6

+1° 0,5 -0,1 -0,7 -1,5 -2,2 -2,9 -3,5 -4,3 -5,0

+2° 1,5 0,9 0,1 -0,7 -1,3 -2,1 -2,8 -3,5 -4,3

+3° 2,4 1,8 1,1 0,3 -0,5 -1,3 -2,0 -2,9 -3,5

Islak termometre sıcaklığı

BACKSTAGEMAGAZINE

9


Kar garantili

Kar üreteçleri

Mercek altında Kar üreteçleri kar yağdırma tertibatlarının bileşenlerinden – en görülebilir olanı olsa da- sadece biri. Kar üreteçlerini; su, basınçlı hava ve elektrik enerjisi doğru miktarda, doğru basınçla, doğru yerde ve doğru zamanda beslemek için birçok bileşen ve element birbiriyle bağlantılı olarak etki etmelidir. Kar üreteçlerini 2 tip olarak ayırıyoruz: Pervaneli kar üreteçleri ve Kar üfleme boruları Kar üretiminin prensibi her ikisinde de aynı, fark ise üretilen kar miktarı, masraflar ve kullanım alanında kendini göstermektedir. Eğim, sıcaklık, pistin genişliği, gerekli kar miktarı, bölgenin yüksekliği, rüzgarın durumu, hava akımı vb. sıralamasına göre uygun olan tipteki kar üreteci seçilmektedir. Dağın kendine has karakteri hesaba katılmalıdır.

10

BACKSTAGEMAGAZINE

Hem pervaneli kar üreteçlerinde hem de kar üfleme borularında elle ayarlanabilen veya tam otomatik modeller mevcuttur. Her iki tipte de farklı kalitelerde kar çeşitleri (çok kurudan ıslağa kadar) üretilebilmektedir.


HEP ÖĞRENMEK İSTEDİKLERİNİZ… Bir kar üreteci sezon boyunca ortalama kaç saat çalışır? Bu; pist alanı, kar üreteçlerinin sayısı ve hâkim olan hava koşullarına bağlıdır. Ortalama olarak, her bir kar üretecinin her bir sezonda 800 iş saati çalıştığından yola çıkılabilir.

Hektar başına çalıştırılması gereken kar üreteci sayısı için referans değer var mıdır? Geçen yıllarda referans değer olarak 100 saat baz alındı. Bu demek oluyor ki; iyi derecede kar koşullarında, 100 saat içerisinde pist alanı 40 cm kar ile kaplanmalıdır. Yani 2 pervaneli makine/ha çalışmalıdır.

Pervaneli kar üretecinin fiyatı nedir? Bir adet tam otomatik T60, orta sınıf steyşın araba değerindedir.

Pervaneli kar üretecinin ömrü ne kadar olabilir? Birçok kayak merkezinde zamanla jenerasyonlar bir arada bulunmaktadır. En yeni model olan T40’ın yanında, artık 20 yaşında olan pervaneli makine M90 muntazam olarak çalışmaktadır. Kar üreteçlerinde yedeğe yapılacak yatırım; işlev yetersizliğinden daha ziyade teknik ve verimlilik ile ilgilidir.

Bir pervaneli kar üretecinin montajı ne kadar sürer? TechnoAlpin şirketi bünyesindeki tüm kar üreteçleri Bozen’deki (Südtirol, İtalya) merkez binada

monte edilmektedir. Geçen 20 yıl içerisinde yaklaşık 20.000 adet üreteç hangarlardan, dünya çapında 40 ülkede 1.000’den fazla müşteri için yola çıktı. Haftada 40 saat içerisinde 40 adet pervaneli kar üreteci banttan geçiyor.

Bir m3 karın maliyeti ne kadardır? Bir metreküp kar üretiminin maliyeti bölgelerin karakteristik özelliklerine bağlıdır: Su iletimi, pompalama hizmetleri, depolama havuzları, kar koşulları, tertibatın amortizasyon süresi,…Sektörel ilanlarda sözü edilen 3,5 – 5 Euro/m3’tür.

BACKSTAGEMAGAZINE

11


Kar garantili

Havacılık endüstrisinden yüksek teknoloji

Pervaneli kar üreteçleri

Pervaneli kar üreteçleri tarihsel olarak bakıldığında eski bir geleneğe sahiptirler. Uzun yıllar boyunca pervaneli makineler sadece yer değiştiren model olarak kullanıldı. Yüzeysel kar yağdırılmasının hızla gelişmesi ile birlikte kurulum süresini azaltmak için sabit kurulumlar yaygınlaştı. Pervaneli kar üreteçleri, uzun fırlatma mesafesi, iyi derecede kar verimi, az derecede rüzgar hassasiyeti

12

BACKSTAGEMAGAZINE

ve esnek çalışabilirlik özellikleri ile ön plana çıkmaktadır. Bu nedenden ötürü özellikle geniş pistlerde, yüksek kar ihtiyacı bulunan bölgelerde, dik yamaçlarda veya açıkta bulunan, rüzgar alan bölgelerde kullanılmaktadırlar.


Yoğun ventil tekniği Birleşik su filtresi ile ventil blokajı: Su akışının atmosfer koşullarına uygun olarak düzenlenmesi

Nükleatörler ve düzeler Su püskürtme ve hava ile sudan nükleasyon filizlerinin oluşması. Bir ısıtma sistemi, düzelerin şiddetli soğuklarla donmasını engelliyor

Meteoroloji istasyonu Sıcaklık ve relatif nem oranı ölçüm cihazı

Yüksek teknolojili türbin Nükleasyon filizleri ile su damlacıklarının karışımı ve ayrıca karın iletimi; 60 m’ye kadar fırlatma

Kumanda merkezi Menü kılavuzluğunda kullanma paneli: Kar üretecinin basit ve hızlı kullanımı ile işleyiş durumunun görselleştirilmesi

Su bağlantısı 360°-Döner parça ile Merkezi su bağlantısı

Dalga düzenekleri Türbinlerin; mümkün olan en geniş alanlı kar dağılımını sağlamak için dikey ve yatay olarak ayarlanması

Mazotsuz kompresör Nükleatör sistemi için basınçlı havanın çevreye dost şekilde sağlanması

3 Nokta Transport Sistemi Kar üreteçlerinin pist araçları ile güvenli şekilde taşınmasına olanak sağlar

BACKSTAGEMAGAZINE

13


Kar garantili

Üfleme borusu

Mazotsuz kompresör Nükleatör sistemi için basınçlı havanın çevreye dost şekilde sağlanması

Su ve basınçlı havanın temin edilmesini sağlar ve üfleme borusunun uzunluğu sayesinde kar tanesinin donmasına olanak verir

Kullanım paneli Üfleme borusu tam otomatik, birbirine bağlanmış haliyle ya da yüksek kaliteli bir LCD ekran üzerinden kullanılabilen lokal kumanda ile teslim edilebilir

14

BACKSTAGEMAGAZINE

Meteoroloji istasyonu Sıcaklık ve relatif nem oranı ölçüm cihazı


Verim başlıkta oluşuyor

Kar üfleme borusu Kar üfleme borularında, kar üretimi pervaneli kar üreteçleri ile aynı prensiple, ancak daha yüksek irtifadan faydalanarak (üfleme boruları) gerçekleştirilmektedir. Yaygın olarak kullanılan üfleme borularının uzunluğu 9 m uzunluğa kadar ulaşmaktadır. Bu düşüş yüksekliği, kar tanesinin kristalleşmesi için gereklidir, ancak

pervaneli kar üreteci ile kıyaslandığında türbin bulunmamaktadır. Türbinlerin eksikliği nedeniyle fırlatma mesafesi belirgin derecede az ve rüzgâra karşı hassasiyet daha fazladır. Bir kar üfleme borusunun ürettiği kar miktarı küçük bir pervaneli makinenin ürettiği miktar ile karşılaştırılabilir. Üfleme boruları çoğunlukla merkezi hava sağlayıcıları ile birlikte bütün bir sistem olarak kullanılmaktadır.

Döküm alüminyumdan yapılan üfleme borusu başlığı Üfleme borusunun başlığındaki özel, test edilmiş bir sistem üfleme borusunun çok düşük sıcaklıklara ve karşıdan esen rüzgârlara rağmen donmamayı garanti ediyor

Nükleatörler ve su düzeleri Su püskürtme ve hava ile sudan nükleasyon filizlerinin oluşması

BACKSTAGEMAGAZINE

15


Kar garantili

1

2

3

4

Kar yağdırma tertibatları Doğru yerde, doğru zamanda, gerekli miktarda, istenilen kalitede kar- etkili ve kaynakları koruyucu! Tam otomatik olarak yüzeysel kar yağdırılması için kar tabancalarının noktasal çalışmasından yararlanılıyor 80’li yıllarda kar tabancaları, karsız bölümlerin düzeltilebilmesi için sadece noktasal olarak kullanılıyordu, bugün ise tüm pist çerçevesinde büyük alanların karlandırılmasına geçildi. Aynı zaman aralığında – özellikle Avrupa’da- elle çalıştırılanlardan tam otomatik kar yağdırma tertibatlarına geçiş tamamlandı. Giderek

16

BACKSTAGEMAGAZINE

azalan sıcaklık aralıklarını kar üretimi için en verimli şekilde kullanmak ve ilgili parametrelerde değişim olduğu takdirde en kısa sürede harekete geçebilmek, sadece tam otomatik tertibatların kullanımı ile basit ve etkili şekilde mümkündür. İşlev durumu ve kaynak tüketimi tam olarak kontrol edilebilir ve değerlendirilebilir, montaj için zaman kaybedilmez, işletme giderleri en elverişli hale getirilebilir ve aynı zamanda tüm pist alanında değişmeyen kar kalitesi garanti edilebilir. Alplerdeki kayak bölgelerinin neredeyse tamamı tam otomatik tertibat kullanımına geçmiş durumdadır.


Kar yağdırma tertibatının bileşenleri Kar yağdırma tertibatları; bünyesinde çok sayıda bileşeni barındıran karmaşık teknik cihazlardır. Pist bölgelerinde çoğunlukla, sadece kar üreteçleri ve enerji bölümleri görülebilir ki, bunlar aslında tüm tertibatın sadece küçük bir bölümünü oluşturmaktadır. Her kar yağdırma tertibatının dağın yapısına göre uygun hale getirilmesinin dışında, tertibat boyutlandırılmasında basitçe aşağıdaki temel sorular cevaplandırılmalıdır:

Dağdaki kar üreteçlerine doğru basınçla, gerekli su miktarı nasıl sağlanmaktadır? Dağdaki kar üreteçlerine gerekli elektrik enerjisi nasıl sağlanmaktadır? Dağdaki kar üreteçlerine gerekli basınçlı hava nasıl sağlanmaktadır? Sıcaklık, nem oranı, rüzgâr yönü, rüzgâr kuvveti, su basıncı, su sıcaklığı, su tüketimi, işlev durumu,…gibi değişken parametrelerde kar hedeflerine (kar kalitesi, kar miktarı, yağdırma süresi…); etkili ve kaynakları idareli kullanarak ulaşılması için tertibatlar nasıl kumanda edilmelidir?

Bu soruların cevabı; bir tertibatın ihtiyaca göre kullanılan çok çeşitli teknik bileşenleridir. Havalandırmalı SU TUTUCULAR, DEPOLAMA HAVUZLARI, POMPALAMA İSTASYONLARI, KOMPRESÖRLER ve merkezi kompresör istasyonları, hava ve su için BORU HATLARI, bilgi aktarımı için ELEKTRİK KABLOLARI, ENERJİ SAĞLAMA CİHAZLARI, FİBER OPTİK KABLOLAR, Kar yapım suyunun soğutulması için SOĞUTMA KULELERİ, Su ve hava miktarının düzenlenmesi için GÜÇ BÖLÜMLERİ, VENTİLLER, Tertibatın tam otomatik yönetimi için KUMANDA YAZILIMI

Pistler kadar benzersiz Bir kayak merkezi ne kadar eşsizse onun kar yağdırma tertibatı da o kadar eşsizdir. Tertibat, doğal unsurlara mükemmel biçimde uyum sağlamalıdır. Planlama ise; bu duruma uygun teknik bilgiyi gerektirir. TechnoAlpin; içerisinde dünya çapında tüm tertibatların boyutlandırıldığı kendisine ait bir planlama departmanına sahiptir. Boyutlandırma, müşterilerle sıkı bir işbirliği içinde ve gelecekteki genişletme evreleri dikkate alınarak yapılmaktadır. İlk sonuç; tüm konsept anlamı dahilinde gelecekte düşünülebilecek tüm geliştirme evrelerini dikkate alan bir ana plandır. Planlama için gerekli temelleri en yüksek doğruluk derecesine ulaşmayı mümkün kılan, coğrafi olarak yer tanımlama bilgileri oluşturmaktadır.

5

1 Basınçlı hava sağlamak için merkezi kompresör istasyonu 2 Tertibatın bilgisayardan tam otomatik gözlemi 3 Kontrol merkezi 4 Pompalama istasyonu 5 Ana plan

BACKSTAGEMAGAZINE

17


Kar garantili

DAĞDAN VADİYE KADAR MÜKEMMEL, KULLANIŞLI PİSTLER, DAİMA KARLANDIRMA VE PİST HAZIRLIKLARININ ORTAK BAŞARISIDIR

Simbiyotik bir ilişki Karlandırma ve pist hazırlığı: Bir simbiyoz Dağdan vadiye kadar mükemmel, kullanışlı pistler, daima karlandırma ve pist hazırlıklarının ortak başarısıdır. Çünkü; pist hazırlığında ne kadar çalışma aşamasının gerektiğini kar kalitesi belirler. Islak karda, bir o kadar zahmetli çalışma gerektiren freze makinesiyle bile kullanılamaz durumdaki ince taneli yapıdaki pistler temizlenemez. Aynı şekilde;

18

BACKSTAGEMAGAZINE

karın yayılması, freze makinesiyle karıştırılması ve yoğunlaştırılması da pistin homojen ve sıkı olabilmesi için doğru zamanda gerçekleştirilmelidir. Henüz kar yağdırma tertibatlarının planlanması esnasında bile pist hazırlığı dikkate alınan konular arasındadır. Böylece;

PistenBully ile pahalı manevra çalışmaları önlenebilir. Değerli karı gerçekten ihtiyacın olduğu bölgeye taşımak için ortaklaşa otomatik kar yüksekliği ölçüm sistemleri geliştirilmiştir. Buna Kar Yönetimi denmektedir.


„Geçerken“ Kar üretecinin kumandası

Bluetooth Gün geçtikçe daha fazla üretici, örneğin dizüstü bilgisayar ve cep telefonu aksesuarlarına kablosuz bağlanmak için bu teknolojiyi kullanıyor. TechnoAlpin, Bluetooth’un kullanım alanına teknik kar yağdırma konusunu eklemiştir. Kar yapım ekiplerinin işgünleri fazlasıyla hafiflemiştir, Blueto-

oth; pist araçlarının sürücü kabinlerinden kar üreteçlerini kolaylıkla, deyim yerindeyse „Geçerken“ yönetilebilmesine imkân vermiştir. Uzaktan kumanda cihazları ile kar üreteçlerinin is-

tisnasız tüm fonksiyonları okunabilir ve yönetilebilir. Kullanımı basittir ve alışılmış diğer klavyelerle aynıdır.

UZAKTAN KUMANDA CİHAZLARI İLE KAR ÜRETEÇLERİNİN İSTİSNASIZ TÜM FONKSİYONLARI OKUNABİLİR VE YÖNETİLEBİLİR

BACKSTAGEMAGAZINE

19


Kar garantili

1903

yılında Osborne Reynolds (1842-1912), dolu tanelerinin suni olarak elde edilmesini sağlayacak bir cihaz geliştirdi.

1937

doğal karı taklit etmek için yapılan ilk deneme: New York’ta, parçalanmış bira fabrikası buzları üzerinde bir kayak gösterisi düzenlendi.

Yıl 1940

1958

Alden Hanson ilk pervaneli kar üretecini geliştirdi ve 1961 yılında patentini aldı.

1959/1960 Avrupa’nın ilk kar yağdırma tertibatının kurulumu Larchmont Kar üreteçleri ile St. Andreasberg/Harz’da (GER) gerçekleştirildi.

Kanada’da araştırmacıların; kırağının düze motor takımları üzerindeki etkilerini araştırmak için bir rüzgâr kanalına düşük sıcaklıktaki suyu püskürtmeleriyle teknik kar yağdırılması temel prensibinin tesadüfen keşfi.

Avusturya’lı Fritz Jakob, mucit ve Linde adlı firmanın kurucusu kar üretimi konusunda patente başvurdu. Linde (AUT); Avrupa’da uzun zamandır tek kar tabancası üreticisi olarak kabul ediliyor.

1950 Kayak üreticisi Tey Manufacturing bünye-

Innsbruck Olimpik Kış Oyunları: Serbest stil kayak ve kızak alanlarının hazırlanmasında kar tabancaları kullanıldı.

sinde çalışan Art Hunt, Dave Richey ve Wayne Pierce Tarafından Amerika’da ilk basınçlı havalı kar üretecinin bulunması.

1952

Mühendis Joe Tropeano, Tey Manufacturing firmasının patentini devraldı ve Larchmont serinin ilk yüksek basınçlı kar üretecini üretti.

20

BACKSTAGEMAGAZINE

1964 1964

1964/65

St. Moritz’li John Caviezel ilk kar yağdırma tertibatlarını İsviçre’de ve İsveç’de kurdu.

1969 ABD’li Hedco firması pervaneli makinelerin seri üretimine geçti.


Parçalanmış buzdan en ince toz kara kadar

Geçmişe tarihsel bir bakış Kanada, yıl 1940: Araştırmacılar; kırağının düze motor takımları üzerindeki etkilerini araştırmak için bir rüzgar kanalına düşük sıcaklıktaki suyu püskürttüklerinde teknik kar yağdırılmasının temel prensibi tesadüfen keşfedildi

2000

1978/79

Avusturya Teleferik şirketleri Hedco firmasından ilk pervaneli kar üreteçlerini satın alıyor.

1980 Bir Amerikan firması olan York ilk otomatik kar yağdırma tertibatını geliştiriyor.

1980-85

Karsız geçen birkaç kıştan sonra İskandinavya ve Alplerde karlandırma için yoğun çalışmalar yapıldı. Kar tabancaları da doğal kar örtüsünün düzeltilmesi için özellikle noktasal olarak kullanıldı.

1983

Walter Rieder ve Georg Eisath, TechnoAlpin’in kurucuları, o zamanlar halen Obereggen AG (Südtirol- İtalya) şirketinin teknik sorumlularıydı, kendilerine ait ilk pervaneli makineyi geliştirdiler.

1990 TechnoAlpin AG’nin kuruluşu. Piyasa; Per-

yılından itibaren kayak merkezlerinin teknik altyapılarına sürekli artırılarak yapılan yatırımlar başladı. Ancak yatırım hacmi sürekli olarak tırmanma tertibatlarından kaydırılarak karlandırma lehine çevrildi.

2004

Kar güvenliği ve pist kalitesi kayak merkezlerinin birincil başarı faktörleri oldu. TechnoAlpin teknik kar yağdırılmasında dünya piyasasının lideri. 20 farklı şirket daha piyasada bulunuyor.

2010

Verimlilik ve kaynak yönetimi karlandırmanın ana konuları. Kar güvenliği; kayak merkezinin hayat sigortası olarak kabul ediliyor. 1990 yılına ait TechnoAlpin kar üreteçleri

vaneli kar üreteçleri ve kar üfleme boruları üreticileri olarak ayrılmıştı.

BACKSTAGEMAGAZINE

21


Kar garantili

Kar yağdırılması

Çevre ve İklim Değişimi

22

BACKSTAGEMAGAZINE


TEKNİK KAR SADECE SU VE HAVADAN OLUŞUR Teknik kar yağdırılmasında kullanılan su değişime uğrar mı?

Hayır, hiçbir şekilde uğramaz. Doğal karda da olduğu gibi, su sadece maddenin farklı bir haline dönüştürülür. Kullanılan suyun kalitesi ilk sıradadır. Tirol’de karlandırma amaçlı kullanılan su; içme suyu kalitesinde olmalıdır.

Teknik karın bitki örtüsü üzerindeki etkileri nelerdir?

Teknik karın bitki örtüsü üzerinde hiçbir olumsuz etkisi yoktur. İsviçre’deki Çığ Araştırmaları Enstitüsü’nün Davos’daki araştırmaları; „teknik kar“ faktörünün bitki örtüsünü, „kayak pisti“ faktörünün genel olarak değiştirdiğinden sadece çok az daha güçlü değiştirdiği sonucunu verdi.15) Tam tersine, teknik kar hassas çimen yüzeyini pist araçlarının ve kayak şeritlerinin mekanik yüklenmelerinden korur. Yeterli ölçüde kar örtüsü toprağı izole eder ve sonbahar ile ilkbaharda toprağın donmasını engeller. Erime sonucunda ortaya çıkan suyla ilkbaharda toprak nemlenir.

Küresel ısınma karlandırmayı ne ölçüde etkilemektedir?

Innsbruck Üniversitesi Meteoroloji ve Jeofizik Enstitüsü’nde ve Tirol ve Vorarlberg bölgelerinden sorumlu ZAMG’de (Meteoroloji ve Jeodinamik Santral Enstitüsü) çalışan bilim insanları, geçmiş yıllarda kar üretimi için gerekli koşulları ve bunların değişimini araştırdı. Araştırmanın sonuçları: Doğal iklimsel sapmalar mevcuttur, çok karlı ve az karlı kış mevsimleri yer değiştirmektedir. Kar yağdırılması için önemli olan sadece irtifa, hava sıcaklığı, nem oranı değil, bunların yanında su sıcaklığı da önem taşımaktadır. Daha çok; küçük alanlardaki, bölgenin düzeni, lodos etkisi, civarda bulunan dağ sırtlarının koruyucu etkisi ve değişen hava durumları

gibi iklimsel ilişkiler dikkate alınmalıdır. Örneğin Schladming’de dar olan vadi boşlukları nedeniyle karlandırma için gerekli koşullar alçak bölgelerde, 1.000 metrenin üzerindeki yüksek bölgelere göre daha iyidir.16)

Karlandırma ile kış sezonunu ilkbahara doğru uzatmak mı istenmektedir?

Hayır. Kar yağdırılması özellikle sonbaharda kar güvenliğinin sağlanmasına yaramaktadır. Karın yağdığı çoğu gün sonbahar ve kışın başıdır. Ocak ayının bitmesiyle birlikte karlandırma da çoğunlukla sona erer. Daha sonra Mart ayının ortalarında kış sporlarına ilgi ciddi derecede artar. Buzulların karlandırılması büyük bir anlam kazanmıştır. Sezonun buzullarda erken başlamasına ve buzulların erimemesine olanak sağlar.

Alpler Bölgesinde Yapay Kar Yağdırılması, alpMedia Arka plan raporu, Aralık 2004, sayfa12 www.alpmedia.net 15)

Prof. Dr. Ulrike Pröbstl, Toprak Kültürü Üniversitesi Viyana, 2007 16)

BACKSTAGEMAGAZINE

23


K U L İ S L E R İ N

A R K A S I N A

B İ R

B A K I Ş


Backstage türkçe  

T E C H N O A L P I N – K A R G A R A N T I L I türkçe Başarılı bir kış turizmi için temel ilke 2 BACKSTAGEMAGAZINE Kar garantili 1) Mountai...

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you