Page 1

nummer 9 • september 2018

9

NIEUW!

HET KAN éCHT: 100% LEKKER 40% MINDER VET*

RACHÈL DAUTZENBERGSCHOONBROODT VERNIEUWT VERSFORMULE NAANHOF Na Emté meteen Smulweb maar: Jumbo blijft hongerig

* dan normale aArdapPelchips

01_cover_01R.indd 1 INT8110 Adv. FoodPersonality Lentil_v9.indd 1

24-08-18 09:05

Convenant voedingsmiddelen Een stevig manifest of een wassen neus

Coop Tilburg Aan de vooravond van een grote ombouw

12-09-18 08:50


Buiten bereik van kinderen bewaren. ŠA.I.S.E. www.cleanright.eu

02_Advertentie_01L_5.indd 2

12-09-18 08:44


INHOUD

34e jaargang • nummer 9 • september 2018

14

22

19

24

44

04

Deze maand

05

Hoofdredactioneel: de Januskop van de overheid

06

Personality’s

08

Formulecijfers GfK

11

Met Pim op straat

12

Gefundenes Fressen

13

EFMI/Marcel van Aalst: wie gaat in zee met Ocado?

14

Naanhof, versformule annex grenswinkel

19

Convenant: we stoppen ermee/we gaan ermee door

22

Goed dat Jumbo zo’n honger heeft

24

En wéér komen er flink wat Coops bij

27

Liesbeth Oerlemans: lievelingsbedrijven en hun claims

29

Captain of the Category

42

Bij Evelyn aan tafel: René Toet (Climate Neutral Group)

44

Marketeers in de nieuwe BrandLab-groep

46

Lidl schiet weer in de kleertjes

49

Agf-monitor, met Picnic erbij

50

Top-5 online

51

Ammerlaan: boodschappen in Warschau

52

Erik Hemmes: Food Warehouse van Iceland

57

Vleursvloer: boodschappen in Albert Heijn Hoofddorp

58

Formule-atlas: Nijkerk

59

Locatienieuws

60

Productnieuws

46 3 FoodPersonality september 2018

03_Inhoud_01R.indd 3

11-09-18 15:17


DEZE MAAND

Supermercati Basko Afgelopen zomer was dit wekenlang ‘dé foto’, een vrachtwagen van de Italiaanse supermarktketen Basko, op het puntje van de brug in Genua. Nog nooit zal een vrachtwagen van een supermarktketen zo vaak gefotografeerd zijn. En dan ook nog dat verhaal van die chauffeur overal, die midden in de plensregen de auto die hem net heeft ingehaald naar beneden ziet storten, zelf ziet hij niets meer in zijn zijspiegels maar hij rijdt gewoon een stuk achteruit en loopt dan snel terug. Cynisch gezegd: allemaal reclame die de marketingmensen van Basko ook niet voorzien hadden. Ware het niet dat we het over een absurde ramp hebben. Supermercati Basko: een keten van zo’n zestig winkels, van Turijn tot Genua tot Milaan ongeveer. Meestal wat verouderde winkels. Maar zelfs bij het woord ‘verouderd’ bijten we op onze lippen, in de context van die brugramp. ■

Casino schuift schulden door binnen de familie Aandelen van supermarktconcerns hebben het wel vaker zwaar te verduren. Dat is op zichzelf al een uitzondering op de regel, want een aandeel zoals Ahold Delhaize, Tesco, Walmart of Carrefour heeft van oudsher het imago van soliditeit, met doorgaans lichte groei. Alleen, met de opkomst van Amazon, e-commerce en hightechreuzen die nadenken over andere dienstverlening die de aloude supermarkt kan vervangen, krijgen de aandelen van supermarktconcerns wel eens klappen. Denk even aan wat er vorig jaar zomer gebeurde toen Amazon Whole Foods kocht en Ahold Delhaize, Walmart, Carrefour, Kroger etc. allemaal even duikelden. Maar er is ook een supermarktconcern dat daarnaast nog eens extra onder druk staat en dat is Casino. Casino was jaren geleden nog een belangrijke speler in de Nederlandse supermarktsector, het was immers de eigenaar van Laurus (Konmar, Super de Boer, Edah, Spar etc.). In die tijd werd Jean-Paul Naouri, ceo, eigenaar en commissaris van Casino, Groupe Casino, Rallye Group en Casino Guichard Perrachon en dus hoogste baas van alles, als een strategisch en financieel genie beschouwd, die in verschillende landen tentakels had om inkomsten te genereren. Maar Laurus in de familie leverde Casino weinig plezier op, inmiddels is alles wat Casino had, nu in handen van Jumbo, AH, Plus, Coop, Lidl etc. En Action. Casino is wel nog steeds een grote partij in thuisland Frankrijk zelf, met formule Casino en varianten als Géant Casino, daarnaast Franprix, Leader Price en verder allerlei bezit en deelnemingen in landen van Brazilië tot Madagascar.

Inmiddels zijn er verschillende zakenbanken die het wel gehad hebben met Casino. Zoals Groupe Casino een bonte en ondoorzichtige verzameling is van vele formules, zo vinden de analisten van die banken eigenlijk ook Groupe Casino, Casino Guichard Perrachon en Rallye een bonte en ondoorzichtige verzameling van holdings. Die ook nog eens elkaars schuldposities overnemen en daardoor worden die analisten steeds huiveriger. Want als het ene onderdeel bijvoorbeeld bekendmaakt dat een schuld is afgelost en zo de schijn van een betere solvabiliteit oproept, dan blijkt die schuld te zijn overgenomen door een andere holding. In 2015 al was er een investeringsactivist die de hele club van Groupe Casino, Rallye en Casino Guichard Perrachon vergeleek met een hedgefonds met een schuldenberg, en dat beeld verdwijnt maar niet, sterker nog, blijkt steeds

erger te worden. Steeds meer banken beschouwen de financiële positie van dit concern als een trukendoos. Afgelopen voorjaar bijvoorbeeld werd een deel van het vastgoed verkocht, maar daar zat dan weer een derivatenconstructie bij, waardoor het gewoon weer een ander onderdeel van het bedrijf is dat nu dat vastgoed heeft. De obligaties van een van deze holdings krijgen steeds meer het imago van ‘speculatief ’. Een obligatie van Rallye heeft bijvoorbeeld op 11 september jl. een koers van € 46,70, terwijl € 100,- de nominale waarde is. Binnen een jaar tijd is het aandeel Casino (Guichard Perrachon) met ongeveer 22% gedaald. Over langere tijd gezien is het nog erger: zomer 2014 stond dit aandeel nog op ongeveer € 96,-. De koers op 7 september jl.: € 28,30. Kruipt dan net weer een beetje omhoog. ■

Buurtwinkelformule Franprix Noé, onderdeel van Groupe Casino.

4 FoodPersonality september 2018

04_Deze Maand_01L.indd 4

11-09-18 18:04


Hoofdredactioneel Gé Lommen

Suiker eruit, zelfs bij fruit Bijzonder nieuws voor alle fabrikanten die worstelen met de vraag hoe ze het suikergehalte van hun producten kunnen verlagen zonder dat de consument afhaakt, en dat zijn er nogal wat (fabrikanten, bedoelen we). Hoe zoeter een vrucht smaakt, hoe lekkerder we ‘m vinden, zou je zeggen, maar dat blijkt niet helemaal op te gaan. Allereerst heb je natuurlijk het verschil dat iemand een aardbei lekkerder vindt dan een abrikoos. En er is verschil in bijvoorbeeld appels, de ene soort is zuurder dan de ander. Maar er is nog een andere kwestie en die is onlangs door twee Nederlandse smaakonderzoekers aan de universiteit van Florida uit de doeken gedaan, zo blijkt uit een artikel in NRC Handelsblad van vorige maand. Het komt erop neer dat consumenten fruit veel meer ‘met de neus’ eten dan met de mond. Tijdens het eten van een vrucht komen er door het kauwen vluchtige stoffen vrij en die stoffen belanden tijdens het eten in de neusholte, die met de mond in verbinding staat. De geurreceptoren in onze neusholte nemen die stoffen waar en zij geven als het ware een boodschap door aan onze hersenen, en daar wordt dan weer ‘gesignaleerd’ of iets lekker is of niet. Die vluchtige stoffen bepalen veel meer dan tot nu toe bekend was, of we een vrucht lekker vinden. Veel meer ook dan het natuurlijke suikergehalte van de vrucht. Ja? En dan? Al die verschillende vluchtige stoffen zouden voor de voedingsmiddelenindustrie een nieuwe richting kunnen zijn. Die stoffen zouden immers gebruikt kunnen worden, bij het verder veredelen van fruit, maar ook bij andere levensmiddelen die de voedingsindustrie maakt. Door die stoffen in producten toe te voegen, zou de industrie verdere stappen kunnen maken in het verlagen van het suikergehalte in producten zonder dat de consument een concessie in de smaak ervaart. Met de nadruk op ‘ervaart’. Dat wil allemaal nog niet zeggen dat de branche binnen de kortste keren zoetwaren op de markt zal zien verschijnen met allerlei stofjes en minder suiker. Elk soort fruit heeft honderden van die stofjes, en momenteel is het zelfs niet bekend hoe dat met de verdere veredeling van een fruitsoort zelf zou moeten, laat staan als dat in andere producten wordt toegepast, denk aan koek of desserts. Daarnaast: de verschillen per individu in het ervaren van zoetigheid blijken enorm groot. (Maar goed, individuele smaakverschillen zijn nu ook al groot, dat zal altijd zo geweest zijn.) Niettemin, de onderzoekers konden kennelijk wel één bewering doen over grote groepen consumenten: smaakpanels uit de VS bleken veel meer zoet te willen dan panels uit Europa. Dat laatste klinkt dan toch weer als de bevestiging van een vooroordeel.

Overheid met Januskop

D

e overheid, dat is meestal een

maar ook: dat duurzaamheid geen draagvlak

mikpunt in de levensmiddelen-

onder mensen die sappelen zal krijgen als de

sector: een factor van invloed die

prijs van bijvoorbeeld vlees wordt verhoogd.

in een kwestie één belang heeft,

Het mag niet zo zijn, aldus het planbureau,

zoals de stimulering van de economie. Maar

dat vlees eten of een vliegvakantie alleen nog

de overheid heeft vaak ook een Januskop.

betaalbaar wordt ‘voor rijke mensen’.

Dat is de branche maar al te duidelijk gewor-

Ziehier de Januskop in optima forma. Het

den toen enkele jaren geleden supermarktke-

planbureau roept de regering op om met het

tens met het voorstel kwamen van ‘de Kip van

bedrijfsleven aan tafel te gaan zitten en om

Morgen’, een kip met wat meer leefruimte en

‘tot creatieve oplossingen te komen’. Voor de

ze mocht ook wat langer leven dan de plofkip,

branche zou dat dan kunnen inhouden dat

waar ze het alternatief voor was. Die kip werd

supermarktketens een systeem ontwikkelen

door de mededingingsautoriteit geslacht: het

waarbij die ‘rijke mensen’ meer voor vlees of

plan oogde volgens de Autoriteit Consument

melk betalen dan minder rijke mensen?

en Markt toch te veel als een kartelproduct.

Dit is nou het vervelende aan de ooit tot

Naderhand kwam er wat meer ‘wettelijke

richtinggevend bestempelde ‘participerende

ruimte’ voor collectieve duurzaamheidsinitiatieven, maar daarna zat de schrik er wel goed in. Die tegenstelling tussen meer duurzaamheid en tegelijk geen concessie aan prijsconcurrentie doet zich ook voelen in het convenant

‘Moeten ‘rijke mensen’ dan meer voor vlees of melk betalen dan minder rijke mensen?’

voedingsmiddelen (zie

samenleving’; bedrijfsleven, verzinnen jullie nou eens een oplossing voor een tegenstelling waar wij als overheid niet uitkomen. We mogen hopen dat ze in Den Haag wel doorzien dat we zo niet verder komen.

daarover op blz. 19 e.v. in dit blad). En wie de

Uiteindelijk – als je trends en discussie over

laatste rapporten van de overheid een beetje

kwesties trendmatig doortrekt, vooral de na-

gevolgd heeft, ziet dat het beeld van de

druk op ‘individuele verantwoordelijkheid’ –

Januskop nog erger gaat worden. Ten eerste

zal er wellicht weinig anders op zitten dan dat

heeft minister Carola Schouten van Land-

elk individu in een verre toekomst z’n eigen

bouw, Natuurbeheer en Voedselkwaliteit een

gezondheid kan bijhouden (op een smart

visie laten ontwikkelen op de toekomst van

apparaat) en dat zoiets ook geldt voor elke

de Nederlandse landbouw in 2030. In die visie

persoonlijke ecologische voetafdruk (liefst op

zullen ‘kringlooplandbouw’ en natuurbeheer

datzelfde apparaat). Maar laat het niet zo zijn

door de boer meer worden gestimuleerd.

dat de welvarende supermarktklant verplicht

Dat houdt in dat een boer meer rekening zal

wordt meer voor z’n melk te betalen in ver-

moeten houden met bodemvruchtbaarheid,

band met die weidevogels en de supermarkt-

vruchtwisseling, biodiversiteit en bijvoor-

klant met minder inkomen minder. Wordt de

beeld meer ruimte voor weidevogels en

consument kop van Jut, dan zal hij of zij ook

insecten. Dat zal inhouden dat landbouw- en

een Januskop krijgen, een die we ons nu niet

veeteeltgrond minder zal opbrengen en/of

eens kunnen voorstellen.

dat de boer die daar rekening mee houdt, meer ‘eerlijke prijzen’ moet kunnen krijgen.

ge.lommen@foodpersonality.nl

Je ziet het al voor je; duurdere spruiten en duurdere melk in de supermarkt. Eén dag voordat minister Schouten die visie naar buiten liet komen, kwam het Planbureau voor de Leefomgeving met een rapport, met als boodschap ‘klimaatlasten eerlijk verdelen’. In dat rapport stelt deze overheidsinstelling dat de transitie naar een duurzamere samenleving alleen kans van slagen heeft als ook de minder welvarende Nederlander daaraan mee kan doen. Het planbureau wijst op zaken als een vliegtaks, het wonen in oude, niet of slecht geïsoleerde huizen en de extra energiekosten die dat tot gevolg heeft,

5 FoodPersonality september 2018

04_Deze Maand_01L.indd 5

11-09-18 18:04


Personality’s Wie wat waarheen en waarvandaan, in de personaliarubriek van FoodPersonality.

Tromp, Arla, Vrumona

Mailen? vakblad@foodpersonality.nl

Esther Tromp-Strijdveen wordt met ingang van november dit jaar sales director bij Arla. Zij volgt daarmee Marc Schreuders op, die in maart van dit jaar de functie van ‘vice president sales’ bij Arla in Duitsland aanvaardde. Tromp is momenteel nog werkzaam bij Vrumona, de frisdrankenmaatschappij van Heineken. Zij begon daar in november 2013 als verkoopdirecteur, nadat ze jarenlang bij KraftHeinz werkzaam was geweest, van 2000, t/m 2013, haar laatste functie bij KraftHeinz was verkoopdirecteur. ■

Schut, Struik ➦

Algemeen directeur Eric Schut heeft Struik Foods Europe verlaten. Schut ging er begin vorig jaar aan de slag, als opvolger van Hans Ernest, die eerst adviseur was en toen nog een tijd algemeen directeur. Ernest was op zichzelf weer de opvolger van Hans Struik, jarenlang directeur-eigenaar van de soepenen sauzenfabrikant. Schut was afkomstig van FrieslandCampina. Bij dat bedrijf en rechtsvoorganger Campina werkte Schut twaalf jaar, vooral als directeur van het onderdeel dat de dagverse zuivel produceert. Op het laatst was hij

Strijbosch, Sligro Food Group

managing director van het onderdeel ‘retail brands Europe’. Struik heeft bij het ter perse gaan van dit blad nog geen opvolger bekendgemaakt. ■

Sligro Food Group heeft bekendgemaakt dat directeur foodservice Willem-Jan Strijbosch zijn functie wil neerleggen. Hij wil een nieuwe uitdaging buiten Sligro, na een periode van acht jaar in de genoemde functie. Strijbosch blijft aan in de periode waarin Sligro een opvolger voor hem zoekt en de overdracht van werkzaamheden plaats zal vinden. Dat is uiterlijk tot eind maart 2019. Het bericht is opmerkelijk in die zin dat juist de directeur zal vertrekken van het bedrijfsonderdeel – foodservice – dat sinds deze zomer de kernactiviteit van het bedrijf zal gaan worden. Sligro Food Group omvatte zowel foodservice (zb-groothandel, bezorging aan horeca en instellingen etc.) als foodretail, maar het onderdeel foodretail – dat uit de supermarktketen Emté bestaat – is zoals bekend afgelopen zomer aan Jumbo en Coop verkocht en die gaan Emtés ombouwen naar Jumbo en Coop. Sligro heeft tot nu toe nog geen opvolger voor Strijbosch bekendgemaakt. ■

Kaslander, Padifood, Total Produce ➦

Jan-Willem Kaslander is sinds deze maand commercieel directeur van Padifood, producent van maaltijden uit Aziatische keukens. Hij is de opvolger van Vidjai Jharap, die in mei bij Padifood vertrok en (zie elders in deze personaliarubriek) onlangs bij Fairtrade Original is gaan werken. Kaslander is afkomstig van agf-leverancier Total Produce, waar hij eveneens commercieel directeur was en waar hij sinds begin vorig jaar werkte. Daarvóór werkte Kaslander acht jaar als commercieel directeur bij diepvriesgroenteleverancier Ardo en enkele jaren als marketing- en salesdirector bij Maître Paul. ■

Heeger, Van Sillevoldt ➦

Marc Heeger is sinds eind vorige maand commercieel directeur bij Van Sillevoldt Rijst. Van Sillevoldt Rijst was jaren geleden onderdeel van het bedrijf dat zowel rijst- als kruiden- en specerijenleverancier was, maar enkele jaren terug ging de productie van kruiden en specerijen op in het Amerikaanse McCormick. En de rijstproductie, onder de naam Van Sillevoldt Rijst, werd naderhand onderdeel van het Franse Marbour. Heeger volgt niemand bij het bedrijf op, het is een nieuwe functie. Hij werkte vorig jaar als algemeen directeur bij Bickery Food Group en ging daar eind vorig jaar weg na een verschil van mening over het te voeren beleid. Heeger was daarvóór dertien jaar commercieel directeur bij het Nederlandse onderdeel van Andros, vooral bekend van de jam van het merk Bonne Maman en verder producent van privatelabelartikelen in verschillende categorieën. ■

Ewals, Gulpener ➦

In de vorige editie (juli-augustus) meldden we dat Marc Schulten bij Warsteiner gestart was als sales manager retail, en dat hij afkomstig was van Gulpener. Erachter komen wie zijn opvolger bij Gulpener was, daarvoor ontbrak de tijd, maar inmiddels hebben we ‘m: Bas Ewals is hoofd verkoop thuisverbruik bij Gulpener en hij is daar al sinds het begin van de zomer werkzaam. Ewals is afkomstig van Stegeman, waar hij customer development manager was, hij werkte er ruim twee jaar. Daarvóór werkte Ewals bij (snacks-enzoetwarenfabrikant) Hoppe Food Group, bij Grolsch, Kellogg’s en CocaCola en tussen de eerste en de laatste twee van deze vier in zat hij ook nog zo’n twee jaar als inkoper bij Superunie aan de andere kant van de onderhandelingstafel. ■ 6

FoodPersonality september 2018

06_Personality’s_01L.indd

11-09-18 16:0


Peek, Hero Kruf, AB InBev/Dommelsch

➦ Jop Peek is afgelopen zomer

benoemd tot algemeen directeur voor Hero Centraal Europa, een functie bij het Duitse deel van Hero, dat daar ook Schwartau heeft. Peek was hiervóór managing director voor het Benelux-gedeelte van Hero, en voordat Peek de Europese functie aanvaardde, had Hero al in de persoon van Jasper Aansorgh een opvolger. Aansorgh werd al in januari managing director Benelux, Peek is daarna nog enkele maanden gebleven om vervolgens in Duitsland aan de slag te gaan. Peek is sinds 2008 werkzaam voor Hero, daarvóór werkte hij bij Unilever. Ook de raad van bestuur van Hero (de gehele ‘groep’) omvat trouwens twee Nederlanders met een lange staat van dienst bij Hero: Rob Versloot en Witte van Cappellen. ■

Lieselotte Kruf (33) is sinds deze maand directeur van de Dommelsche Bierbrouwerij in Dommelen. Ze volgt Olivier Declercq op, die per 1 september start als Europees directeur logistieke support bij AB InBev in Leuven. Kruf werkt negen jaar bij AB InBev en vervulde voorheen diverse brouwerij- en financiële managementfuncties in onder meer Leuven (het hoofdkantoor van AB InBev). Hiervóór was ze verpakkingsmanager in de brouwerij van Stella Artois, net als Dommelsch een merk van AB InBev. Voor zover bekend is Kruf de eerste vrouwelijke algemeen directeur van een brouwerij in Nederland, en Het Financieele Dagblad tekende in de berichtgeving over haar aanstelling aan dat waarschijnlijk ook nog nooit iemand op die jonge leeftijd in Nederland als brouwerijdirecteur is aangesteld. In de Dommelsche Bierbrouwerij worden naast Dommelsch ook Hertog Jan-pilsener en soms andere bieren van AB InBev gebrouwen en afgevuld. Verder is het de enige brouwerij van AB InBev waar de biervaatjes van het Perfect Draft-systeem worden afgevuld, die vanuit Dommelen wereldwijd geëxporteerd worden.■

Levi, Ahold Delhaize, VGZ ➦

Alfred Levi, ‘senior vice president global marketing & media sales’ bij Ahold Delhaize, is sinds deze maand voorzitter van de raad van commissarissen van de coöperatieve ziektekostenverzekeraar VGZ. Levi is lid van deze rvc sinds 2011. Levi werkt al jaren bij Ahold Delhaize. Hij is in de sector het bekendst van zijn periode binnen de toenmalige directie van Albert Heijn. Van 2012 tot voorjaar 2013 was hij formule- en marketingdirecteur, daarna nog tot begin 2014 commercieel directeur. Daarna volgde een reeks benoemingen waarbij directeuren van Albert Heijn andere functies kregen en het sinds enkele jaren gevormde onderdeel Ahold Europa werd opgeheven. De verklaring destijds was dat de functie van Levi te veel taken omvatte voor één persoon en Levi werd toen in de functie benoemd die hij nu bij Ahold Delhaize vervult. Jaren eerder was Levi werkzaam voor Procter & Gamble.■

Jharap, Fairtrade Original, Padifood ➦

Sinds deze maand is Vidjai Jharap commercieel directeur van Fairtrade Original. Zijn benoeming is een uitbreiding van de directie, drie maanden terug benoemde FairTrade Original René Bakker als algemeen directeur nadat die eerst adviseur/ toezichthouder van Fairtrade Original was en daarna een tijd directeur op interimbasis. Jharap vertrok afgelopen mei bij Padifood, waar hij commercieel directeur was. Hij vervulde die functie ruim twee jaar. Daarvóór was Jharap jarenlang werkzaam voor Chiquita, merendeels als salesverantwoordelijk, en werkte hij voor Hero. ■

Vervolg Personality’s: zie blz. 10-11

advertentie

Trainingen die je helpen groeien!

Berg, Maxxam

Binnenkort starten de volgende trainingen: Category Management Formule Management Omnichannel Shopper Marketing

Bij Maxxam (inkooporganisatie voor de horecabedrijven Hanos, Lekkerland, Makro, Bidfood, VHC, Horesca en TopClass) gaat Harold Berg aan de slag als inkoper. Berg is afkomstig van Meledi, een horecagroothandel met zes vestigingen in Nederland en drie in Duitsland. En hij is de opvolger van Rogier Fakkeldij, die aan de slag is gegaan bij VHC, een van de leden van Maxxam. Berg zal in zijn nieuwe functie rapporteren aan inkoopdirecteur Hans-Peter Kok. ■

6 september 11 september 13 september 6 december

Category Leadership / Category Management / Shopper Marketing Omni Channel / Trade Marketing / Space Management Benieuwd naar onze trainingsmogelijkheden? Neem dan contact op met Evelyn van Leur (+31 6 30 352 147) of Tijn Bresser (+31 6 12 476 536)

www.ct-company.nl 7 FoodPersonality september 2018

06_Personality’s_01L.indd 3

11-09-18 16:03


DEZE MAAND

GfK-formulecijfers

Klantenkringen, P08 2018 stijgers/dalers

In FoodPersonality maandelijks de klantenkringen van acht landelijke supermarktformules van onderzoeksbureau GfK. Deze penetratiecijfers - het percentage huishoudens dat per periode een bepaalde formule bezoekt – geven een beeld van het ‘switchgedrag’ van de consument. Deze maand: periode 08 (week 29 t/m 32).

63,9

63,5

43,8

43,6

42,5

43,6

30,6

30,1

17,3

16,4

12,5

13,5

8,2

2018

6,8

2017

7,5

0

10

20

30

40

50

60

Klantenkringen naar leeftijd huisvrouw/man, P08 2018 80,0 70,0

% kopende huishoudens Totaal

Albert Heijn Aldi Lidl DIRK PLUS Jumbo EMTÉ Coop

60,0

64,8 29,8 50,0 42,7 12,9 40,0 17,5 43,2 30,0 7,7 20,0 8,5 10,0 0,0

72,6 65,0

1 2 3 4 5+ Persoon Personen Personen Personen Personen

68,4 24,2 35,4 12,6 15,8 39,8 6,4 7,2

66,1 34,6 46,3 12,7 18,0 45,6 9,2 9,4

7,8 6,8 5,5 6,1 8,4 3,2 EMTÉ

63,9

61,2 32,1 47,4 13,2 19,4 44,5 7,5 9,3

58,3 53,2 31,1 32,4 48,8 47,9 13,1 14,2 20,6 16,0 46,2 42,9 7,2 9,5 19,7 17,2 17,1 9,0 8,9 13,0 13,6 17,3 15,8 14,4 12,5 12,1 13,0 9,1 9,3 7,6 9,0 8,5 10,4 9,0

Coop

Periode 8 2018: weken 29 -32 2018 Totaal

DIRK

PLUS

Periode 8 2018: weken 29 -32 2018 HV < Let op kleuren! 30 jr

38,9 32,7 30,1

30,6

21,2 19,4

Lidl

Periode 8 2018: weken 29 -32 2018 HV 30 - 39 jr

Periode 8 2018: weken 29 -32 2018 HV 40 - 49 jr

Jumbo

Periode 8 2018: weken 29 -32 2018 HV 50 - 64 jr

2017 € 618.887 € 632.762 € 646.814 € 645.603

week 29 week 30 week 31 week 32

€ 2.600.000 € 2.580.000 € 2.560.000

€ 2.544.066

2018 € 669.178 € 646.566 € 666.465 € 650.927

€ 2.540.000 € 2.520.000

p

0,1

q

1,1

p

0

q

0,1

q

0,3

q

0,1

Als verbijzondering van de klantenkringen kijken we dit keer naar de leeftijd van degene die de boodschappen doet. In het geval van Emté – de formule die Jumbo en Coop onder zich gaan verdelen – springt de gestaag oplopende leeftijdsopbouw van de Emté-klantenkring in het oog: relatief weinig jonge klanten en bovengemiddeld veel oudere klanten. Dat profiel komt nog het meest overeen met dat van de klanten van Coop.

Periode 8 2018: weken 29 -32 2018 HV > 64 jr

€ 2.633.136

€ 2.620.000

1,5

Albert Heijn

Supermarktomzet (x 1.000), P08 2018 vs. P08 2017 € 2.640.000

65,3

61,2 59,3

49,3 43,8 43,7 44,1 44,5 43,8 44,6 42,5 42,5 42,0 38,8 37,1

Aldi

q

70

Klantenkringen naar leeftijd huisvrouw/-man, P08 2018

Periode 10 2017: weken 37 -40 2017

1,7

Gezien de expansie van Jumbo zien we de formule relatief weinig in het linkerrijtje met stijgers. Deze periode wel – en met afstand (+1,7). Het zorgt er tevens voor dat de klantenkring van Jumbo nu groter is dan die van Lidl. En met de komst van tientallen nieuwe winkels (vanwege de overname van Emté) kan de klantenkring van Jumbo nog flink groeien. Iets vergelijkbaars geldt voor Coop, dat de komende maanden ook Emté-vestigingen aan het winkelbestand gaat toevoegen.

Klantenkringen, P08 2018 vs. P08 2017 Klantenkringen, P08 2018 vs. P08 2017

9,1

p

p p p p

8,1% 2,2% 3,0% 0,8%

Periode 8 laat in vier opeenvolgende weken een toename van de omzet zien. Wel ligt de piek van de omzetgroei in de eerste week. Over de hele periode neemt de omzet van supermarkten met € 89 miljoen toe tot een totaal van € 2,63 miljard. Dat komt neer op een stijging van 3,5% ten opzichte van dezelfde periode vorig jaar.

€ 2.500.000 € 2.480.000 2017

2018

8 FoodPersonality september 2018

08_GFK-formulecijfers_01L.indd 2

11-09-18 11:01


SUPERMARKT VASTGOED CONGRES 2018 Locatie & Innovatie 8 november | Hotel Oostzaan

● Cor-Jan Schreuder (Hoogvliet Beheer) | markt outlook

● Taco Hovius

(Stijl Advocaten) | juridisch perspectief ● Vincent Bacas (CNSTRCT) & Eef Luchies (MVRO) | formuleconcepten ● Dick de Pater (APCOA) & Jimmy Smulders (IP Parking) | parkeren

● Uitverkiezing van de Mooiste Supermarkt van Nederland

Het Supermarktvastgoedcongres is een initiatief van:

Deelnameprijs: € 349,Meer informatie: www.supermarktenruimte.nl Aanmelden: info@supermarktenruimte.nl

09_Advertorial_02R.indd 3

11-09-18 12:38


PERSONALITY’S Vervolg van blz. 6-7

Hoy, Plus Retail ➦

Per 29 (!) oktober wordt Duncan Hoy de nieuwe ceo van Plus Retail. De bekendmaking ervan heeft een tijd op zich laten wachten, zijn illustere voorgang Jan Brouwer was immers eind juni al vertrokken, terwijl de officiële berichtgeving van Hoy als nieuwe ceo pas in de derde week van augustus naar buiten kwam. Zonder er het fijne van te weten: het zou te maken kunnen hebben met de strikte eisen van berichtgeving van een beursgenoteerd bedrijf, in dit geval zijn vorige werkgever Tesco. Hoy is van Britse komaf, maar heeft al jarenlang ervaring in werken bij Nederlandse supermarktketens. Hij werkte van 2008 t/m 2013 eerst voor C1000 en vervolgens voor Jumbo. Bij C1000 was hij brandmanager van C1000, daarna werd hij regionaal operationeel en op het laatst was hij operationeel manager voor de formule. Nadat Jumbo C1000 had overgenomen, bleef hij

operationeel verantwoordelijk voor de ombouw van C1000 naar Jumbo, al was het karakter van de formule (edlp) volstrekt het tegengestelde van ‘C1000 Rood’, dat hij medeontwikkelde als brandmanager en dat juist een nadruk op prijsacties kreeg.

Hoy heeft verder twee bijzondere namen op zijn cv staan. Ten eerste, voorafgaand aan C1000 werkte hij voor het altijd raadselachtige adviesconcern McKinsey, op posities die met detailhandel te maken hadden. Ten tweede, van 1955 t/m 2001 was hij onderdeel van de ‘Gurkha’s’, een bijzondere gevechtseenheid binnen het Britse leger. Het klinkt zeker niet Engels, de naam komt dan ook van een Nepalees volk dat ooit besloot zich aan de zijde van het Britse leger te scharen. De Gurkha’s werden al snel binnen het leger van het toenmalige ‘British Empire’ zeer gewaardeerd om hun uithoudingsvermogen tijdens missies en hun capaciteit om moeilijke missies uit te voeren met slechts beperkte wapens. Ook – dat is dan de keerzijde ervan – voerden Gurkha’s opdrachten uit waar het Britse leger z’n handen niet aan wilde branden vanwege oorlogsconventies, maar in latere jaren groeiden de Gurkha’s uit tot een bijzondere elite-eenheid binnen het Britse leger. Vandaag de dag zijn het ook zeker niet alleen maar Nepalezen, die Gurkha zijn. In het al genoemde profiel in Het

In 2013 ging hij weer terug naar zijn geboorteland het Verenigd Koninkrijk, waar hij voor Tesco aan de slag ging als ‘managing director large formats’, dat zijn de ‘superstores’ van de Britse marktleider en de hypermarktachtige formulevariant Tesco Extra, die beide danig in het slop waren geraakt (zo niet Tesco in z’n geheel, de laatste jaren). In een profielartikel in Het Financieele Dagblad van eind vorige maand heet het dat hij ook weer naar Nederland wilde terugkeren omdat zijn vrouw en kinderen er niet goed konden aarden. In dat geval is de aanstelling van ceo bij Plus Retail een schot in de roos.

Financieele Dagblad wordt Hoy gekenschetst als een ‘hoekige’ manager, maar de krant noemt geen bronnen hiervoor. Volgens een of meer van die bronnen zal Hoy nog moeten leren om draagvlak onder de vele Plus-ondernemers te krijgen als hij een bepaalde richting op wil. In het persbericht van Plus Retail is eerder het tegendeel te lezen, namelijk dat Hoy zich er op verheugt om weer met ondernemers samen te werken. Zoals destijds ook bij C1000. Maar er is natuurlijk nog een derde mogelijkheid en dat is dat ondernemers van Plus de komende tijd geen énkel probleem zullen hebben met welke beslissing dan ook die hij neemt op weg door de jungle van de foodwereld, met z’n fusie en overnames en voortdurende concurrentieschermutselingen, en hem gewoon op zijn missie volgen. Maar dat is waarschijnlijk wat al te paradijselijk bedacht.■

Swinkels, Swinkels Family Brewers Beeren, TEN, Marqt

De meeste mensen zullen nog wel ‘Bavaria’ zeggen, maar de brouwer uit Lieshout met de naam ‘Swinkels Family Brewers’ heeft bekendgemaakt dat Romke Swinkels (42) met ingang van november managing director ‘Bavaria Nederland’ wordt. Swinkels, zijn naam zegt het al, is lid van de grote familie die de bierbrouwerij bezit. Hij werkte tot nu toe bij Brabantia, fabrikant van huishoudelijke artikelen, maar daarvóór was Swinkels al bij het familiebedrijf werkzaam. Hij was verantwoordelijk voor de lancering van het premiumbiermerk Swinckels en hij werkte voor Cerex, de producent van graanextracten, eveneens onderdeel van Swinkels Family Brewers. De taken van de functie ‘managing director voor Nederland’ worden inmiddels al een tijd lang door Harm-Jan van Pelt waargenomen, die bij Swinkels Family Brewers directeur voor Europa is. Romke Swinkels gaat rapporteren aan cco en directielid Peer Swinkels, zijn broer. ■

➦ Meike Beeren is aan de slag gegaan bij ‘The Executive Network’ (TEN), als partner en headhunter. Beeren is in de sector bekend als medeoprichtster van Marqt, naast Quirijn Bolle. Beeren en Bolle vertrokken in die tijd beiden bij Ahold om een andere formule op te zetten, en zodoende: om aan een gezonder en eerlijker voedselsysteem bij te dragen. In de eerste jaren was Bolle veel meer het boegbeeld van Marqt, maar vanaf 2013, toen Marqt zeven vestigingen omvatte, nam Beeren die ceo-rol van Bolle over, ook al omdat Bolle het rustiger aan moest doen (destijds zeven winkels en een ‘hoofdkantoor’ van ternauwernood tien mensen, we geven het maar even mee, uit een interview met Meike Beeren in juni 2013 van dit blad). Na een periode waarin zij ceo van Marqt was, groeide de keten door tot vijftien winkels en dat was het moment waarop Beeren de rol weer aan Bolle overdroeg. Zij werd verantwoordelijk voor ‘business development’. Vóór haar periode bij Marqt (van 2005 t/m begin deze maand) werkte zij bij Ahold: bij Ahold Vastgoed, Gall & Gall en Etos.■

10 FoodPersonality september 2018

10-11_Met Pim op Straat_01R.indd 10

11-09-18 18:09


DEZE MAAND Met Pim op straat Pim van den Berg (van z’n eigen bedrijf ‘Perspectives’) kijkt naar de menselijke maat in de detailhandel, in het bedrijfsleven en gewoon ‘op straat’.

“We zien hier achter een glazen wand de foodafdeling van Stockmann, een Fins warenhuis, in de hoofdstad Helsinki. Tsja, de Finnen. Obelix, zeg er ’s wat van. Hun land is acht keer groter dan dat van ons, maar ze zijn maar met z’n ‘5,5 miljoenen’. Wél hebben ze 200.000 meren (en, vrees ik, per meer 1 miljoen muggen). En kijk, wij drinken best wel flink koffie, maar zij doen daar nog ‘s 70% bovenop. En ook nog eens: 1 liter melk per dag! Dat moet toch een hoofdbreker zijn als je marketeer bent bij FrieslandCampina in Amersfoort en jaar na jaar die melkconsumptie maar ziet dalen. Weet iemand waarom die Finnen denken dat ze die liter per dag naar binnen moeten werken, hebben ze een Joris Driepinter als president? Ik weet het ook niet. Maar waarom laat ik deze foto zien? Omdat ik dit zo weinig bij Nederlandse supermarkten zie: dat je als passant van buitenaf een versafdeling ziet.

Nederlandse supermarkten en glazen wanden? Hoei, nee! Want dan schijnt de zon op de pindakaas of de wijn! Daglicht van de zijkant: niet doen, lijkt altijd het devies. Waarom zouden we dat niet ’s gewoon wél doen en de bezwaren opheffen? Maar dan geen rekken hagelslag, ketchup of frisdrank ertegen aanzetten, nee, zorgen dat de passant van buitenaf versafdelingen ziet, visueel verleiden. Of dat nou ‘echt van buitenaf ’ is, of vanaf de open ruimte van een winkelcentrum. En verder heb ik niet zoveel met Stockmann. De Galéries Lafayette van Helsinki, dat was de droom… 50.000 m2 luxe. Maar Helsinki heeft geen 13 miljoen Parijzenaren. En daarbij, als Finnen ‘chique’ naar een concert of feest gaan, doen ze dat in een blauw colbert en een grijze broek, klaar. Uiterlijk vertoon, daar doet een Fin niet aan. Maar dan heb je ook geen Stockmann nodig.

Ja. Daar is Stockmann zelf nu ook achter aan het komen. Het gaat met Stockmann dan ook net zo bergafwaarts als met de andere warenhuizen. Eerst komt er druk op de omzet per vierkante meter. Dan maar uitbreiden naar andere landen (Estland, Letland, Rusland). En dan komt daar ook druk op de vierkante meter – ben je nog verder van huis. Dus: inpakken en weer wegwezen, staart tussen de benen. En dan stel je een voormalig cfo aan als ceo. En die gaat dan lekker koud saneren, talenten eruit, kennis en kunde eruit, ziel eruit. Er worden afdelingen en assortimenten bedacht voor ‘quick wins’, maar die op lange termijn het warenhuis nog verder in de put gaan duwen. ‘Horecaconceptjes’ waar niemand zit. Of hooguit iemand met een nors gezicht.” ■

Ex-fooddirecteuren, Intergamma ➦

Marcello Iacono is deze maand als financieel directeur bij Intergamma aan de slag gegaan, het bedrijf achter de dhz-formules Gamma en Karwei. En daarmee doet zich iets bijzonders voor in die directie. Al jaren is Harm-Jan Stoter daar algemeen directeur. Stoter is jaren geleden vanuit Laurus naar Intergamma gegaan. Onlangs meldden we dat Sebastiaan de Jong in dienst treedt bij Intergamma, als commercieel directeur. De Jong is afkomstig van Albert Heijn, waar hij tot deze zomer ‘vice president store operations’ was. En met de toetreding van Iacono deze maand heeft Intergamma opeens drie ex-foodmanagers in de directie. Iacono was enkele jaren terug financieel directeur bij Plus Retail, van begin 2011 tot nazomer 2015. Daarnaast was hij drie jaar commissaris bij Spar, dat voor 45% in handen is van de moeder van Plus Retail, Sperwer. Iacono ging in

2015 als cfo bij parkeerbeheerder Q-Park aan de slag, en vertrok daar eind vorig jaar. Nu hij financieel directeur bij Intergamma is geworden, is hij niemand opgevolgd, de huidige cfo Kees Bussink is nog steeds cfo bij Intergamma. Verder is er ook een operationaal directeur aan toegevoegd, Frans Hartong, die zogezegd meeverhuist met ‘Van Neerbos’. (Hartong is overigens ook iemand met foodervaring, hij was ooit werkzaam bij Metro.)

Marcello Iacono Gamma- en Karwei-vestigingen exploiteert door een 100%-belang in Van Neerbos opgegeven en de Gamma-vestigingen van Van Neerbos worden de komende tijd onderdeel van Intergamma zelf. Dat is overigens niet allemaal zonder slag of stoot aan het gaan. Het vertrek van CRH/Van Neerbos uit de groep franchisenemers van Intergamma zorgt voor de nodige commotie in de doe-het-zelfsector. Het optreden van Intergamma en CRH/Van

Twee financieel directeuren… het is niet in onze sector, maar enige uitleg kan geen kwaad, zeker gezien de nodige strubbelingen in de supermarktsector over franchiserelaties. Van Neerbos Groep is multifranchiser van zowel Gamma als Karwei en was tot nu toe onderdeel van het Ierse bouw- en bouwmaterialenconglomeraat CRH. CRH heeft de constructie waarbij het ruim 150

Neerbos is namelijk helemaal in het verkeerde keelgat geschoten bij Bourrelier, een Frans bedrijf dat net als CRH/Van Neerbos multifranchiser is van Intergamma, met 75 vestigingen. Al een tijd maken detailhandels- en andere media melding van telkens nieuwe rechtszaken tussen Intergamma en bedrijven die franchisenemer zijn. De twee grote waren CRH en Bourrelier en dat is nu alleen Bourrelier nog, dat volgens verscheidene media voor de doe-het-zelfsector een inkoopvolume bij Intergamma van 17% heeft, maar slechts 3,4% van de aandelen Intergamma (franchisers zijn bij Intergamma ook aandeelhouder). Gezien de conflicten en de financiële claims (van nu eens 100 miljoen, dan weer 130 miljoen) is het voorstelbaar dat Intergamma nu twee financieel directeuren in huis wil hebben.■

11 FoodPersonality september 2018

10-11_Met Pim op Straat_01R.indd 11

11-09-18 16:30


DEZE MAAND

Wissel aan de top bij Aldi Nord

Gefundenes Fressen

De grote baas van de nummer vier in de Nederlandse supermarktsector is weg. Marc Heussinger, voorzitter van de raad van bestuur van Aldi Nord, is opgestapt. Zijn opvolger is Torsten Hufnagel.

Een van de omgebouwde Aldi’s in Nederland: de Aldi in Enkhuizen.

Over het waarom van deze wissel is meteen na de aankondiging van Aldi Nord driftig gespeculeerd, vooral in de Duitse zakenmedia. Aldi Nord heeft het vertrek bekendgemaakt, en volgens die media was het bericht ‘vrij zuinig qua informatie’, maar ook zij zullen dat van Aldi Nord gewend zijn, het is meer een signaal aan de lezer dat er moeilijk meer over te melden is. Volgens sommigen heeft Aldi Nord dit bekendgemaakt uit overwegingen van ‘investors’ relations’, maar dat is een vreemd argument – de familie Albrecht heeft helemaal geen koers hoog te houden op de Duitse DAX. Waarom is Heussinger weg? Zijn positie leek onomstreden, omdat hij behalve voorzitter van de raad van bestuur ook bestuurslid was van de verschillende familiestichtingen die Aldi Nord

bezitten. Daar is wel enkele maanden geleden het een en ander om te doen geweest, toen de eerder wat steilere Theo Albrecht jr. ‘weduwe Babette’ (van Berthold, broer van Theo jr.) en haar kroost uit dat stichtingsverband wilde hebben, omdat zij zich na de dood van Berthold te veel als societyfiguur ontpopte. Ze ging te veel opvallen, bijvoorbeeld als deelneemster aan illustere oldtimersrally’s. Haalde de roddelbladen geregeld met foto’s. Volgens Aldi Nord heeft Heussinger zelf verzocht om terug te treden en het bedrijf meldt – tot nu toe dan – dat Torsten Hufnagel ‘voorlopig’ de taak van Heussinger overneemt. Het Duitse Handelsblatt – maar die niet alleen – heeft een poging gewaagd het vertrek van Heussinger te duiden. Heussinger zou deze situatie

niet verder hebben kunnen verantwoorden: een ombouw waar € 5,2 miljard aan gespendeerd is en die tot nu toe niet oplevert wat ervan verwacht werd. Het gaat om de ombouwoperatie met de afkorting ‘Aniko’ en die is in Nederland ook te zien. Aldi’s in Zwolle, Enkhuizen, IJsselstein. Een opfleuring van de voorheen sobere winkels, meer A-merken, een ruimer aanbod vers, een sfeervollere agf-afdeling ook, met zelfs sfeerborden, een broodjesmodule zoals Lidl die al jaren heeft, hogere winkelpanden, modernere tegels. Het is – maar dat wisten we al – de inhaalslag van Aldi Nord om het zoek geraakte marktaandeel terug te winnen. In Nederland bijvoorbeeld op aartsrivaal Lidl, dat Aldi volledig heeft overvleugeld. En in Duitsland ook op Lidl, maar veeleer ook op

“Ik ga wel naar andere winkels om te kijken, maar daar moet je niet te veel geld achterlaten. Af en toe spiek ik even bij de Albert Heijn, maar niet die in Oost. Daar kennen te veel mensen me.”

aan private-equitypartij Berk Partners.)

concurrentie, met name in zijn woonplaats Nijme-

“Intrigerend is dat uit internationaal onderzoek blijkt dat de boeren zelf minder kans hebben op longkanker, maar daarentegen wel een duidelijk verhoogde kans op kanker van de alvleesklier, endeldarm, schildklier, hersenen alsmede melanoom en leukemie. Erg confronterend, als ik nu besef dat vijf van de zeven veehouders uit eigen en aangetrouwde familie zijn overleden aan een van deze vormen van kanker.”

gen. De voor hem dichtstbijzijnde AH mijdt hij.)

* Ignas van Bebber

zijn verhuizing naar een niet nader genoemd

* Het Financieele Dagblad

Noord-Hollands dorp, bezoekt voor het eerst de

“Ik bewonder Ikea enorm. H&M fascineert me ook. En Amazon. Maar die gaan mij heus niet bellen.”

(Bebber is oncologisch chirurg bij het Jeroen

AH XL in Zaandam.)

* Ronald van Zetten

landse overheid. Hij twijfelt aan de stelling dat de

* NRC Handelsblad

winden van koeien bijdragen aan de luchtveront-

“We kunnen niet zeggen of het voor alle Italiaanse landbouwproducten geldt, maar voor parmiggiano reggiano is CETA zeker positief.”

(De ex-AH- en ex-Hema-directeur is inmiddels be-

reiniging en zodoende aan longkanker.)

* Simone Ficarelli

* Leo Linders * De Gelderlander (Leo Linders, directeur van Jan Linders, volgt de

“Brede gangpaden, prettig licht, enorm veel keuze en overal personeel dat van gekkigheid niet wist hoe klantvriendelijk ze moesten doen.” * Marcel van Roosmalen * NRC Handelsblad (De columnist van die krant, die veel schrijft over

Bosch Ziekenhuis in Den Bosch en kritiseert geregeld het duurzaamheidsbeleid van de Neder-

zig met virtuele winkel V&D Concepthouse, maar

* NRC Handelsblad (Ficarelli geeft rondleidingen op een kaasmake-

* Laat Op Één

“Die jongens spreken een bepaalde taal. Toen ik net begon, kon ik nog de kaart van sympathieke jongeling spelen, maar nu verwachten ze een zekere professionaliteit, iemand die hun taal spreekt. Ik doe dat niet.”

(De ‘creative partner’ van Mister Kitchen (leveran-

* Bram Theunisse

minder voor Canadese kopieën en steeds meer

cier van o.m. bijzondere worsten en limoncello van

* Het Financieele Dagblad

voor de authentieke Italiaanse kaas.)

rabarber) is jurylid van De Nieuwe Lekkerbek. Dit

(Theunisse, erfgenaam en eigenaar van fami-

is zijn antwoord op de vraag wat hij vond van een

liebedrijf Theha uit Harderwijk, dat kokosbrood

idee van een van de deelnemers: een opgewarm-

produceert, kon niet wennen aan de omgang met

de frikandel in een bakje met melk-, witte en pure

inkopers van supermarktketens. Daardoor, en om

chocoladesaus.)

andere redenen, verkoopt hij het familiebedrijf

baas van een winkelketen zijn, dat kriebelt nog.)

“Je mond liegt niet.” * Daan Faber

rij net buiten Reggio Emilia. Door het handelsverdrag met Canada CETA is de kaas parmiggiano reggiano minder beschermd dan voorheen, maar: de Canadese consument kiest steeds

“We kunnen wel zeggen: jullie mogen een paar keer langskomen voor koffie en cake, maar zo werkt het natuurlijk niet. Ze hebben wel degelijk iets te vertellen.”

12 FoodPersonality september 2018

12_EFMI_01L.indd 2

11-09-18 18:03


Column EFMI Aldi Süd, dat al jaren veel meer op Lidl leek, veel moderner was, veel meer assortiment vernieuwde en veel meer biologische versartikelen in het assortiment opnam. En die inhaalslag, die blijft maar uit. Want, zegt Handelsblatt, de omzet van Aldi Nord ging in het eerste half jaar met 0,2% omlaag, terwijl die van Aldi Süd met 3,3% steeg en die van Lidl zelfs met 6,8%. De cijfers zijn van GfK Duitsland. De cijfers zijn echter vertekenend, omdat daar geen non-food bij zit en het is niet bekend of Aldi Nord daar wellicht veel beter mee scoort dan Aldi Süd en Lidl. Maar er is meer. Heussinger zou het geruzie tussen de Albrecht-familieleden met al die Lukas-, Markus- en Jakobus-stichtingen meer dan beu kunnen zijn. Weg van de jarenlange vete tussen de societyfiguur Babette en de sobere en paapse Theo jr. En – en dat komt ook weer van Handelsblatt – binnen Aldi Nord zou de waardering voor de jongere Torsten Hufnagel, ‘slechts’ 45 jaar en al jaren lid van de raad van bestuur, steeds zijn gegroeid. En Hufnagel zou dat zeker ook hebben gemerkt. Hufnagel zou beter liggen bij de familievertegenwoordigers van Lukas, Markus en Jakobus en de wens om Heussinger door Hufnagel te vervangen zou steeds sterker zijn geworden. En of dat allemaal waar is? Of één van deze redenen? Dat weet alleen Aldi Nord. ■

Wie gaat in zee met Ocado: AH, Jumbo, Superunie of Picnic?

E

en speler die ik al jaren aandachtig

hightech online-infrastructuur. Vijf jaar na

volg, is het Britse Ocado. De in 2000

dato realiseert Morrisons online een netto-

door drie voormalige Goldman

omzet van ruim 500 miljoen Britse pond.

Sachs-bankiers opgerichte pure

Hoewel Ocado de laatste jaren tijdens zijn

online-supermarkt realiseerde in 2017 voor

investor days veelvuldig rondtoeterde klaar

het vierde jaar op rij een positieve ebit-mar-

te zijn voor een overstap naar het vasteland,

ge. Een kritische kanttekening daarbij is wel

bleven nieuwe partnerships lange tijd uit.

dat die winstmarge van 1 tot 2% niet bepaald

Totdat eind 2017 de samenwerking met het

een vetpot is. Daarnaast constateer ik dat

Franse Casino wereldkundig werd gemaakt.

Ocado in de aanloop naar een winstgevende

In de slipstream van die aankondiging volg-

operatie flink wat centjes heeft verbrand. Al-

den dit jaar partnerships met het Canadese

leen al in de periode 2007-2013 werd een cu-

Sobeys, het Zweedse ICA en de Amerikaanse

mulatief nettoverlies vóór belasting geboekt

retailreus Kroger. Wat bij al die partner-

van ruim 125 miljoen Britse pond.

ships opvalt, is dat de betreffende retailers

Anno 2018 bereikt Ocado ruim driekwart

exclusiviteit krijgen in hun marktgebieden.

van de Britse huishoudens met een ‘hub and

Daarnaast investeren zij samen met Ocado

spoke’-distributiemodel. Leveranciers en

in hightech-cfc’s. In het geval van Kroger zijn

groothandels brengen hun spulletjes naar

dat in de periode 2018 t/m 2020 maar liefst

een ‘customer fulfilment centre’ (cfc), waar

twintig cfc’s in de VS!

de bestellingen met behulp van state-of-

De grote vraag is wie de volgende Euro-

the-art (robot)technologie geautomatiseerd

pese retailpartner van Ocado wordt. Het

worden ‘gepickt’. Vanuit de cfc’s gaat een

zou zomaar kunnen dat Ocado samen met

derde van de bestellingen in bezorgbusjes

Rewe of Edeka net over de grens een cfc

* Michiel Witteveen

rechtstreeks naar de eindklant. De rest gaat

bouwt. Van daaruit kan Nederland als een

* NRC Handelsblad

met vrachtwagens naar een van de zeventien

‘extra’ Duitse deelstaat worden beleverd,

(De president-commissaris van Blokker Holding

‘spoke’-sites, waarna bezorging met kleinere

wat Rewe of Edeka de optie biedt om onze

over eigenaren Ab en Els Blokker.)

busjes plaatsvindt. Wat Ocado in mijn ogen

markt te betreden. Nederlandse retailers

vooral tot een interessante speler maakt, is

kunnen dat voorkomen door zelf een deal

“Het probleem met de crispr-cas-technologie is dus niet dat die ‘onnatuurlijk’ is, maar dat de ontwikkeling en het gebruik ervan in hoge mate bepaald worden door de ongrijpbare machten van een paar grote zaadbedrijven.”

dat het zijn kennis, infrastructuur en tech-

met Ocado te sluiten. Bijkomend voordeel

nologie – voor een riante vergoeding – ook

daarvan is dat een cfc in Breda of Tilburg met

beschikbaar stelt aan andere retailers. Simpel

exclusiviteit voor de Benelux ook toegang

gesteld is de retailpartner verantwoordelijk

verschaft tot de Belgische markt. Een cfc met

voor de samenstelling van het assortiment,

een capaciteit van 125.000 bestellingen per

* Michiel Korthals

de marketing en de verkoop, Ocado doet de

week is goed voor een omzet van zo’n € 500

* NRC Handelsblad

rest. Ocado transformeert zich zo van een

miljoen. Daar draaien Albert Heijn en straks

(Korthals is ‘filosoof over eten en landbouw’ aan

pure online-supermarkt naar een service

ook Jumbo en Picnic hun hand niet voor om.

de Universiteit van Wageningen en schrijver van

provider die andere retailers ‘ontzorgt’ en als

Ook Superunie kan (samen met bijvoorbeeld

het boek ‘Goed eten’. Hij voorziet bij crispr-cas een

het ware een ‘private label e-commerce-leve-

Colruyt) een deal met Ocado sluiten en zo

scenario zoals bij Monsanto en de grote high-

rancier’ wordt. Morrisons was in 2013 Ocado’s

de online-activiteiten van de leden bunde-

techreuzen als Google en Facebook.)

eerste retailpartner. Door die samenwerking

len. Eén ding is zeker: een partnership met

beschikte Morrisons, tot dan de enige grote

Ocado heeft bij alle Nederlandse spelers tot

“Je ziet hoe hard je erop wordt afgerekend. Steek je hoofd boven het maaiveld en daar komt de zeis.”

Britse retailer zonder

gevolg dat de bestaande online-infrastruc-

online-operatie, van de

tuur versneld moet worden afgeschreven.

ene op de andere dag

Dat zijn weliswaar ‘sunk costs’, maar het doet

* Nienke Slump

over een straklopende

wel degelijk pijn in de portemonnee!

* Het Financieele Dagblad (Slump werkt bij Justion Advocaten en becommentarieert de manier waarop Hema deze zomer

De wisselende columnisten van EFMI Business School:

de contracten met de franchisers heeft opgezegd

Marcel van Aalst, Koen Hazewinkel, Melanie Murk-

die het bestuur van de franchisersvereniging

Severein en Laurens Sloot. Deze maand: Marcel van

vormden.)

Aalst. Reacties: mvanaalst@efmi.nl.

13 FoodPersonality september 2018

12_EFMI_01L.indd 3

11-09-18 18:03


NAANHOF IN VAALS:

Van grenswinkel naar versformule Door: Gé Lommen Foto’s: Rob Oostwegel

We zijn hier in een winkel met de naam Naanhof. Het woord ‘keten’ is wat veel van het goede: Naanhof omvat drie vestigingen. In Nuth, Vaals en Vlodrop. Maar het is wel een complete levensmiddelenwinkel, met vlees, vleeswaren, agf, brood, kaas, de gebruikelijke dkw en non-food. Maar ook weer een horecabuffet, met allerlei gegrild vlees. En verderop een ruimte om je eten en drinken te nuttigen. Wat is Naanhof? In Nuth is het een boerderijwinkel, maar in Vlodrop en hier in Vaals is het meer een winkel met een assortiment voor de Duitser en zelfs voor de Belg. De noemer die het bedrijf Schoonbroodt ervoor gebruikt, is ‘verswinkel’. Als je richting Vaals rijdt, en je rijdt niet naar het Drielandenpunt, maar gewoon naar en door Vaals, over de hoofdstraat, dan begint het winkelaanbod nog redelijk ‘Hollands’, met bijvoorbeeld een Albert Heijn en Hema, je ziet de logo’s verderop. Rij je echter een paar honderd meter

verder, dan worden de indrukken al meer Duits. Helemaal aan het einde van die straat komt aan de rechterkant opeens een grote witte pui en een net zo grote glazen wand opdoemen, met het groen en geel van Naanhof. En in de gauwigheid zie je dat er ook een Aldi bij zit. En dan moet je stoppen. Want anders rij je voorbij het bord ‘Bundesrepublik Deutschland’. Nou, sterker nog, anders rij je zó Aken in. Vaals mag dan een stadje of dorp zijn van ruim 9.000 inwoners, aan de andere kant van dat grensbord begint meteen Aken. Geen echt grote stad naar Duitse begrippen, maar wel naar Nederlandse: 250.000 inwoners. Als Aken in Nederland zou liggen, zou het de vijfde stad van ons land zijn, in het ranglijstje nog vóór Eindhoven. En dat is op de parkeerplek vóór Naanhof ook goed te zien, allemaal Volkswagens en Audi’s met ‘AC’ in het kenteken, van ‘Aachen’. Is deze Naanhof dan meer een winkel voor Duitse

consumenten? Ja en nee. Ja, in die zin dat tot voor kort ongeveer 90% van de kassatransacties in deze Naanhof een Duitse transactie was, vertelt Rachèl Dautzenberg-Schoonbroodt. Ja, in die zin dat je vaak naast de Nederlandstalige bordjes op schappen en koelingen ook Duitstalige ziet. Maar inmiddels – na de verbouwing van afgelopen juli – is dat idee van ‘een grote levensmiddelenzaak voor Duitsers uit Aken en omgeving’ een beetje aan het veranderen. Rachèl Dautzenberg-Schoonbroodt is telg uit de familie die Naanhof oprichtte, zij behoort tot de derde generatie van het bedrijf Schoonbroodt, dat een combinatie vormt van de verswinkels onder de naam Naanhof, zb-groothandel voor horecabedrijven in Limburg (de naam: Horeca Plus) en een internationale groothandel in (diepvries)vlees met productie en transport (de naam: Gebr. Schoonbroodt). Hoe zit dat dan? De opa en oma van Dautzen-

Agf is de productgroep waar de bezoeker van Naanhof als eerste ‘tegen aanloopt’. De kratten frontaal in de looprichting, het plafond voorzien van sfeerlicht aan een zwartgekleurd ophangsysteem dat meteen ook de afdeling ‘lager maakt’ en er meer eenheid van maakt. Hier staat voorop: keuze en kwaliteit. We bedoelen daarmee: Naanhof heeft in dit filiaal een mix van ‘nu eens meer het accent op prijs, dan weer het accent meer op kwaliteit en keuze’, ook al afhankelijk van welke klant het meeste belang toekent aan welke categorie. Bij agf is dat kwaliteit en keuze, want Naanhof noemt zich vooral ‘verswinkel’ – al wordt er inderdaad ook gefolderd en geadverteerd met prijsacties binnen bijna elke categorie die Naanhof biedt. 14 FoodPersonality september 2018

14_Naanhof.indd 14

11-09-18 13:03


Rachèl Dautzenberg-Schoonbroodt, kleindochter van de oprichters, dochter van de huidige eigenaar en tegenwoordig binnen het bedrijf ‘Schoonbroodt’ verantwoordelijk voor de drie Naanhof-vestigingen, in Nuth, Vlodrop en hier in Vaals

berg-Schoonbroodt begonnen in 1945 (kort na de Tweede Wereldoorlog) met de verkoop van levensmiddelen op hun boerderij, Naanhof. Die was en is gelegen aan de rand van Nuth, onder de rook van Geleen en Heerlen. Het was een kippenboerderij, maar er groeiden ook gewassen. De familie verkocht kippenvlees, maar gaandeweg ook agf. In 1979 werd de boerderijwinkel een verswinkel, verse producten tegen een concurrerende prijs. Het kreeg de naam ‘versboerderij Naanhof ’. Onder leiding van de huidige eigenaar, Pierre Schoonbroodt, is het geheel uitgegroeid tot de drie hoofdactiviteiten, verswinkel Naanhof, horecagroothandel Horeca Plus en de internationale groothandel. En een familiebedrijf is het klaarblijkelijk nog steeds, Dautzenberg-Schoonbroodt is samen met haar zus Stéphanie verantwoordelijk voor de drie Naanhof-winkels. Broer Erwin doet de horecagroothandel in Nuth en Maastricht. Nu is Schoonbroodt al een bedrijf met verschillende activiteiten, maar ook Naanhof hier in Vaals met z’n 1.300 m2 vvo is een winkel met verschillende functies. Dat zien we aan de verschil-

Deze bedieningsafdeling voor kaas en vleeswaren is het visuele hart van de winkel. Meer nog dan voor het kaasaanbod geldt dat voor de vleeswaren, wat ook niet moet verbazen omdat Naanhof in Nuth van oorsprong een pluimveeboerderij was.

lende categorieën. Lokale, Nederlandse behoeften en ‘net iets minder lokale’, Duitse behoeften komen samen hier in één winkel. Voor de Duitsers is het een winkel om voorraden in te slaan, met prijs als belangrijke trekker. Voor de mensen uit Vaals en omgeving is het veel meer een verswinkel, voor dagelijkse levensmiddelen. Deze Naanhof is afgelopen zomer grondig verbouwd en gemoderniseerd. DautzenbergSchoonbroodt: “Juist met de recente verbouwing wilden we met Naanhof geen winkel voor vooral de Duitse consument meer zijn, maar veel meer voor de mensen uit Vaals en omgeving. En dat zien we nu ook veranderen. De verhouding tussen voorraadaankopen en versaankopen komt nu meer in evenwicht.” Bovendien: het is zeker niet zo dat de Duitse klant vooral dkw komt kopen en de Nederlandse klant vooral vers, dat loopt steeds meer door elkaar, aldus Dautzenberg-Schoonbroodt. Dat is ook goed te zien aan bijvoorbeeld het vleesassortiment, waar Nederlandse producten afgewisseld worden met Duitse producten als ‘Schweinehaxe’. We zien de invloed van de Duitse klant bijvoorbeeld ook bij de afdeling voor koffie en thee, waar

De klant ziet heus niet overal in deze winkel dat Naanhof van oorsprong een boerderij met een boerderijwinkel is, maar hier bij de kassa wordt dit nog eens nadrukkelijk verteld. veel Duitse merken te vinden zijn en waar bij de koffiebonenmaler duidelijk te lezen staat dat de Duitse klant hier geen ‘Kaffeesteuer’ (koffiebelasting) betaalt. We zien ook een opmerkelijk groot schap met medicijnen. Wat blijkt? In Duitsland mogen Edeka, Rewe, Aldi, Lidl etc. geen medicijnen verkopen, dat is voorbehouden aan apothekers. In Nederland mogen supermarkten dat voor een deel van het aanbod wél. Naanhof ook, dus vind

15 FoodPersonality september 2017

14_Naanhof.indd 15

11-09-18 13:04


Naanhof is een verswinkel en dus bieden de drie winkels brood en gebak, maar gebak valt van die twee visueel veel meer op dan het brood (dat alleen maar in zelfbediening wordt verkocht, en dat verkleint de ‘beleving van brood’). Naanhof heeft een assortiment van maar liefst veertig soorten vlaai. Niet gek, voor een keten van drie winkels die alle drie in Midden- dan wel Zuid-Limburg gevestigd zijn. Net zoals bijvoorbeeld van alle supermarkten Jan Linders het meeste aan vlaaien aanbiedt. Nee, niet gek. Maar het is ook weer niet zo dat de Limburgse klant alleen maar eet wat van oudsher bekend is. De meest opvallende vlaaivariant vinden wij de ‘Brusselse chocolademousse’. Elke traditie ondergaat invloeden van andere keukens, andere smaken. Naanhof heeft geen eigen bakkerij, maar koopt deze in bij een vaste leverancier/bakkerijbedrijf.

je net vóór de kassa een aanbod otc-middelen. De winkel is behalve vernieuwd ook uitgebreid. Naanhof besloot in dit winkelcentrum er flink wat ruimte bij te nemen, en dat kon ook, omdat de leegstand erin sloop. Eerst maakte een Vögelefiliaal deel uit van dit winkelcentrum, dat is nu een ‘Miller & Monroe’, de formule die Vögele is opgevolgd. Maar het vroegere reisbureau is weg, dat werden ‘Naanhof-meters’. En – wat Dautzen-

berg-Schoonbroodt nogal stoorde – enkele jaren geleden ging de horecavoorziening uit dit winkelcentrum weg. Zij wilde meteen een opvolging daarvan, om zoveel mogelijk functies binnen het centrum te behouden en om zodoende de attractiviteit te behouden. En het duurde en duurde… Het winkelcentrum wisselde in die tijd drie keer van vastgoedeigenaar. “Uiteindelijk hebben we die ruimte zelf maar gehuurd. We hebben kennis van de horeca, dat zijn in Nuth en Maastricht

immers onze afnemers. En onze grill- en horecaunit fungeert nu ook als productieplek voor de klanten die van onze horecavoorziening gebruik maken. Als andere partijen niet meer voor een adequate invulling van dit centrum zorgen, dan doen we het zelf.” De Aldi pal naast Naanhof vindt DautzenbergSchoonbroodt geen enkel bezwaar, die versterkt juist eerder de klantenaanloop naar dit winkelcentrum. Ook in Vlodrop vormen Naanhof en

Deze oude handkar ligt vol elstarappels. Opvallend is het verschil in maatvoering, klein en groot door elkaar. Het doet ons denken aan de discussie van de afgelopen hete zomer, toen landbouwpartijen en kleinschalige ondernemers ervoor gingen pleiten dat supermarkten minder strikt moeten worden in hun ‘esthetische eisen’ voor agf. Kleine druiven, grote druiven, het zou niet uit moeten maken, als ze maar smaken. Dat idee komt op deze handkar wel min of meer terug. Bewust of niet, dat weten we niet.

16 FoodPersonality september 2017

14_Naanhof.indd 16

11-09-18 13:04


We komen nu meer bij de productgroepen en de ruimte waar de Duitse klanten op afkomen. Op voorraadartikelen, met een lage prijs, eventueel op actiebasis. Bulk/massa/ volume, en seizoensmatig, met een ‘partijen’-achtige uitstraling. Naanhof verkoopt kennelijk vrij veel frisdrank. De presentatie is ten eerste op pallets en ten tweede, je koopt het in hele trays. De reden? Nederland is een ‘goedkoop land’ met frisdrank, omdat het geen statiegeld heft op blik, en Duitsland wel. Verder zien we – vermoedelijk op in-outbasis – snacks die uitgemonsterd zijn alsof ze alleen voor fans zijn, zoals snacks met alles in rood-wit-blauw zoals Bayern München of zwart-geel zoals Borussia Dortmund. (Wij zouden zeggen dat Naanhof in dat geval vooral spulletjes in de opmaak van 1. FC Köln zou moeten hebben, want dat is de dichtstbijzijnde Bundesligaclub hier.)

Aldi een koppel. Maar is al dat eten en drinken van Naanhof voor zowel de Duitse als de Nederlandse klant dan niet aan de prijzige kant, met een Aldi meteen ernaast? Dautzenberg-Schoonbroodt: “We hebben

altijd zoveel mogelijk onderscheidend assortiment gevoerd, maar je moet de klant ook op prijs verleiden. We kunnen onszelf niet vergelijken met een grote Nederlands of Duitse supermarktketen. We móeten prijsconcurrerend zijn, tegelijk

met de nadruk op de kwaliteit van ons versaanbod. Dat is een tegenstelling waar we sinds jaar en dag mee werken. Prijsconcurrerend zijn is ook altijd een uitgangspunt geweest. We zijn groot geworden door klein te blijven. Dat houdt ook in

Tot nu dachten we: ‘een artikel is óf voor de Nederlandse consument, die uit Vaals en omgeving komt, of voor de Duitse consument’, maar bij vlees zien we dat het duidelijk ook voor beide kan. Bijna alle vlees heeft een inhoud van ofwel 500 gram, ofwel 1 kg. En dit vleesaanbod is enerzijds laaggeprijsd, terwijl het anderzijds meteen ook het meeste de ‘signatuur van Naanhof’ is – de voormalige kippenboerderij dus. De productbeschrijvingen op de verpakking zijn in het Nederlands en in het Duits. Soms zie je ‘ijsbeen’ staan, van het Duitse Eisbein. Of een Duitse benaming, zoals ‘Schweinehaxe’. Dat bord: dat moet je als retailer maar op de kop weten te tikken, behoorlijk retro. Een oud bord met daarop: ‘tableau synoptique de boucherie’, ‘vleeschhouwerijplaat’, ‘butchery’s table’ en ‘Schlachtfleischtabelle’. 17 FoodPersonality september 2017

14_Naanhof.indd 17

11-09-18 13:04


Hier wordt alweer opgeruimd en schoongemaakt, want het dagelijkse volume is er alweer bijna doorheen, het is de grillcorner van Naanhof. De producten omvatten vooral kip en ander pluimvee – denk aan wat Naanhof vroeger was – en verder is er eigenlijk alles wat een lunch, tussendoortje of een complete maaltijd kan zijn, van belegde sandwich tot een stukje vlaai tot een gegrild haantje met patat. Wie z’n gegrild product niet mee wil nemen, maar daar meteen wil opeten: dat kan, in de horecaruimte met 140 zitplaatsen, een paar meter verderop.

‘Identiteit bedrijf zichtbaar in deze Naanhof ’ Naanhof/Schoonbroodt nam het bureau MVRO en zusterbedrijf M-lab in de arm voor de uitwerking van Naanhof in de nieuwe formulegedaante en de verbouwing. MVRO is geen onbekende in de (levensmiddelen)detailhandel, met klanten als AH, Gall & Gall, Etos, Schiphol Airport Retail, Footlocker, Schoonenberg, McDonald’s, Lush en Hudson’s Bay. Eef Luchies, innovatiemanager en creatief verantwoordelijke bij MVRO en M-lab: “We zijn geen traditionele bouwers en ook geen traditionele ontwerpers. We zijn er voor een meer pragmatisch proces: formule-uitgangspunten naar ideeënuitwerking, hetzij in 3D, hetzij volledig virtueel, en dan gelijk vertalen in maakbaarheid en betaalbaarheid. Daardoor realiseren we dat hele traject van ontwerp naar uitvoering binnen zes weken. Bij Naanhof ging het snel en pragmatisch. Immers, je hebt te maken met een familiebedrijf waarbij twee dochters verantwoordelijk zijn voor formule en marketing, dat scheelt in overleg. We zijn naar de oorsprong van het bedrijf teruggegaan, de Naanhof-boerderij met de verkoop van agrarische producten, eerlijk, voedzaam en lekker eten. Dat hebben we doorvertaald in het winkeldesign en -beeld. Bij de agf-afdeling hebben we bijvoorbeeld een beeld van vroeger aangehouden, een boerderijvloer, blauwe kratten, de stallampen en de keukenlampen. Zulke sfeerelementen hebben we overal in de winkel doorgevoerd, denk aan de tegels, het eikenhout en de bakstenen. Die zie je inderdaad wel meer bij een versmarkt, maar bij Naanhof is dat meteen ook authentiek; op oude archieffoto’s zag het bedrijf er zo uit. Een van de uitdagingen voor Naanhof was: niet alleen die grenswinkel willen zijn met vooral Duits winkelend publiek voor koffie & frisdrank, maar juist

De afdeling voor koffie en thee is om verschillende redenen bijzonder: hoe dan ook afwijkend van een AH, Jumbo, Plus of Lidl. DautzenbergSchoonbroodt: “Het is een aparte afdeling bij ons, een zeer ruim assortiment; alle grote koffiemerken tegen zeer gunstige prijzen. Van gemalen koffie tot pads tot oplos: de klant kan hier alles vinden.” Dat onderscheidende is ook te zien. Ten eerste kan de klant er zelf bonen malen. Ten tweede: rechts zien we nog schappen met pakken koffie en thee, maar links is de presentatie alweer meer zoals die van frisdranken, een bulkopstelling. En we zien ook op een bordje: ‘kein Kaffeesteuer’. Dautzenberg-Schoonbroodt meldt dat die belasting momenteel € 2,19 per kg is voor de Duitser. En ten derde: je denkt in de verte eerst ballonnen te zien, maar aan die achterwand hangen grote zakken (horecaverpakking) koffiepads, in allerlei merken en smaken. Kennelijk drinkt de Duitser nog veel meer koffie uit een Senseo dan de Nederlander.

ook: meer aandacht voor het bijzondere versassortiment. Echt prachtig vlees en agf. Gewoonlijk wordt een aanbod zoals Naanhof dat heeft, voor een veel hogere prijs verkocht. Maar omdat het bedrijf ook een groothandel is en een verwerker voor horeca, hanteert het concurrerende prijzen. Voor de Duitse klant moet dat het signaal zijn dat hij niet verder hoeft te rijden, hij kan hier voor alles terecht – en de grillcorner met horecavoorziening completeert dat. Naanhof wilde ook weer niet doorslaan in design, vooral niet ‘te gelikt’. Het wilde laten zien dat het meespeelt tegenover de supermarktketens, denk aan Jan Linders in het zuiden. Dát signaal moest de consument ook krijgen. Dus een eigen ‘look & feel’, maar ook herkenbaar als een hedendaagse supermarkt met de nadruk op vers. Dus zie je mooie, natuurlijke materialen, maar ook gewoon plastic A4-frames om de waren aan te prijzen. En dat past ook bij dit familiebedrijf, ze zijn zogezegd met deze winkel dicht bij zichzelf gebleven.”.

dat je altijd moet blijven nagaan of je jezelf niet uit de markt prijst. De concurrentie zit niet stil, daar zijn we ons zeer bewust van. Zo zijn onze vlaaien echt significant goedkoper dan de vlaaien van een ambachtelijke banketbakker, terwijl onze kwaliteit dat toch evenaart. En kijk je naar ons vlees – waar het ooit allemaal mee begon – dan is prijs juist een van onze pijlers – mét een topkwaliteit, denk ook aan de poeliers en horecaspelers die ons vlees afnemen.”■

18 FoodPersonality september 2018

14_Naanhof.indd 18

11-09-18 13:05


HET CONVENANT VOEDINGSMIDDELEN

Tijdens de presentatie van het convenant, eind juni dit jaar. Met o.a. minister Carola Schouten (Landbouw Natuurbeheer en Voedselkwaliteit, helemaal links), minister Sigrid Kaag (Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, onderdeel van Buitenlandse Zaken, tweede van links), Mariëtte Hamer (voorzitter SER, zesde van links), Marc Jansen (directeur CBL, vierde van links), Marian Geluk (directeur FNLI, vierde van rechts).

‘Ik dacht echt: dit gaat een topper worden’ Handel, industrie, overheid en de SER beginnen rond deze dagen met ‘de uitvoering van een convenant’. Maar deze zomer bleek het tot een breuk te zijn gekomen met de belangrijkste ngo’s. Wat is er nu eigenlijk gebeurd? Door: Gé Lommen Foto’s: Dirk Hol en archief FoodPersonality

Een convenant, en dan? Wordt de levensmiddelensector daarmee opeens helemaal anders? Nee. Business as usual, Albert Heijn blijft tegen Jumbo en de rest knokken en Unilever tegen Procter en de rest. Maar onder dat bekende beeld van bedrijven die in een sector dagelijks met elkaar

concurreren en die – als het om handel versus industrie gaat – ook de nodige conflicten kunnen hebben als het over prijzen en assortimentsopnames gaat, is er toch iets veranderd. En dat is: de branche gaat zich ervoor inspannen dat arbeiders in ontwikkelingslanden over enkele jaren bijvoor-

beeld een beter loon zullen hebben. Het convenant is deze zomer ondertekend. Door de overheid, door de supermarktsector en door levensmiddelenfabrikanten. En door enkele ngo’s en door vakbonden. De ‘ondertekenaars’ zijn:

19 FoodPersonality September 2018

19_Convenant.indd 19

11-09-18 13:06


*CBL *FNLI *Ministerie van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking *Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Voedselkwaliteit *FNV *CNV *Koninklijke Nederlandse Specerijenvereniging en vier ngo’s: *ICCO *Initiatief Duurzame Handel *Global March Against Child Labour *Woord en Daad Maar: net één dag voordat dit convenant getekend zou worden, maakten zes andere ngo’s nog eens bekend dat ze uit het overleg over dit convenant waren gestapt, sinds oktober vorig jaar al. Dat zijn: *Fairfood *Hivos *Natuur & Milieu *Oxfam Novib *Save the Children *Unicef Nederland En op het laatst verklaarde de ngo World Animal Protection nog dat het het convenant niet ging tekenen of er anderszins achter stond. En zo werden het er zeven. Er kwam nog een schepje bovenop. In diezelfde week publiceerde Oxfam Novib een onderzoek waaruit bleek dat ‘de vijf grote supermarktketens in Nederland’ (Albert Heijn, Jumbo, Lidl, Aldi en Plus) niets of anders veel te weinig deden voor de arbeids- en leefomstandigheden en het leefbaar loon van arbeiders die werken bij de toeleveranciers in ontwikkelingslanden. Althans: volgens de criteria zoals Oxfam Novib die hanteert. Het onderzoek had betrekking op supermarktbedrijven in de VS, Duitsland, Engeland en Nederland. En wat was de reden dat die oorspronkelijk zes, later zeven niet mee wilden doen? De belangrijkste is: dat er geen marktpartijen zelf hebben ondertekend. Ze wilden dat ook partijen als AH, Jumbo, Lidl, Unilever, Nestlé etc., etc. hun handtekening zetten. Zoals bij het ‘textielconvenant’. Een convenant waar een paar partijen en de overheid en ngo’s aan zijn begonnen en waar inmiddels zo’n tachtig modebedrijven uit Nederland ook hun handtekening onder hebben gezet. Waar kwam dat dan zomaar vandaan? De beruchte instorting van een grote kledingfabriek in Bangladesh, in 2013, met ongeveer 1.100 doden en 2.500 gewonden, was een keerpunt voor de textielsector wereldwijd. De breuk tussen de groep ondertekenaars van het convenant voedingsmiddelen en de groep die het convenant te mager vindt, lijkt een smet op

het convenant als je het zo leest. Belangrijke ngo’s als het gaat om kwesties als armoedebestrijding, uitbuiting en leefbaarheid in die landen, doen niet mee. Terwijl de ngo’s die wél ondertekenden, doorgaans een veel kleinere stem hebben in de media. Is het convenant daarmee een wassen neus, een papieren tijger? Dat leggen we een niet-ondertekenaar en een ondertekenaar voor: Sander de Jong, directeur van Fairfood, en Marc Jansen, directeur van het CBL. Maar eerst dit nog: wat is een convenant, waar dient het voor, wat heeft de SER (Sociaal-Economische Raad) hiermee te maken? Het convenant echt gaan lezen is eerder voer voor juristen, het is een aaneenrijging van afspraken over en weer bij de bepaling van maatschappelijke doelen. Het heet officieel het ‘IMVO Convenant Voedingsmiddelen’. Zo zijn er meer convenanten, die voor de textiel noemden we al, IMVO is de afkorting van Internationaal Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen. De bankensector, de verzekeringssector, de textielsector, er zijn convenanten voor ‘duurzaam bosbeheer’ en ‘verantwoord goud’, maar ook ‘plantaardige eiwitten’. De SER is de stuwende en bindende kracht in deze convenantenproductie, maar mochten we naar een persoon willen kijken, dan is het vooral Lilian Ploumen, die minister van Buitenlandse Handel was op het moment dat die kledingfabriek instortte. Zij ging daarna overlegvormen opzetten om per sector afspraken te maken over verbetering van omstandigheden in ontwikkelingslanden. De convenanten hebben als uitgangspunt: risicobeheersing. Dat lijkt een wat vreemde draai, maar het is een middel om bedrijven dichter bij de kwesties als milieu, mens, dier en ‘people, planet, profit’ te brengen. Elk beursgenoteerd bedrijf moet de laatste jaren – in de VS zijn ze er kampioen in – een hele rits risico’s in het jaarverslag noemen waar het bedrijf aan bloot kan staan. Bijvoorbeeld: Ahold Delhaize zegt elk jaar dat het blootstaat aan het risico van concurrentie. Ja, ’t is een opmerking van niks, dat snapt iedereen, maar het moet er toch in. Zo ook: uitbuiting van arbeiders in ontwikkelingslanden of slechte leefomstandigheden vormen een risico voor een afnemend bedrijf, risico bijvoorbeeld voor de reputatie van dat bedrijf. En: risico’s zijn als het goed is, in kaart te brengen, soms zelfs te meten. Maar goed, waarom zei Sander de Jong van Fairfood nou ‘ik doe niet meer mee’ en zegt Marc Jansen van CBL ‘we gaan gewoon door’? De Jong is directeur van Fairfood en een van de onderhandelaars van de ‘uitgestapte ngo’s, CBLdirecteur Jansen is ‘de stem van de supermarkten’ binnen de groep die met het convenant doorgaat.

Sander de Jong, Fairfood: “Ik kan niet voor alle zes ngo’s spreken. We hebben vorig jaar oktober afstand genomen en zijn uit het overleg gestapt, maar ik spreek zeker niet voor hen allemaal. Ik denk wel dat we het alle zes eens waren over wat ons opgebroken is. Tot nu toe hebben de media vooral gemeld dat wij als eis hadden dat de supermarkten en de levensmiddelenfabrikanten ook ondertekenden, en niet alleen hun koepelorganisaties CBL en FNLI. Dat is wel een belangrijke, maar dat is niet alles. We hadden ook de insteek dat we in het convenant een resultaatverplichting terug zouden zien, en niet alleen maar een inspanningsverplichting. Dat is wat er nu in het convenant staat. Grosso modo staat er dat bedrijven zich gaan inspannen om de leef- en arbeidsomstandigheden van werknemers bij toeleveranciers in ontwikkelingslanden te verbeteren en om misstanden te voorkomen of anders te verhelpen. Het convenant heeft een termijn van vijf jaar. Maar na vijf jaar kunnen supermarkten en levensmiddelenfabrikanten er niet op worden aangesproken dat zij bepaalde doelen niet hebben gehaald. Ze zijn gewoon op weg naar een doel. Dat is ons veel te mager. Ten derde ontbreekt – ook als gevolg van die tweede lacune – ook de bepaling dat alle partijen regelmatig op transparante wijze kennis kunnen nemen van de resultaten. Een duidelijke voortgangsrapportage ontbreekt dus ook.” “Het overleg is in 2015 gestart. Het begin hiervan tot de ondertekening van afgelopen juni, omvat dus drie jaar. Toen ik als Fairfood-afgevaardigde aan het overleg begon, was ik razend enthousiast en gemotiveerd. We kenden allemaal wat de textielsector had neergezet, daar lag de lat hoog. Ik weet nog dat ik aanvankelijk over dit voedingsconvenant dacht: dit gaat een topper worden! Maar gaandeweg in dat traject van 2015 t/m oktober vorig jaar zonk de moed me steeds meer in de schoenen. De lat werd steeds lager gelegd. En in die bewuste oktober kwamen we op breekpunten. Het werd me duidelijk dat er een overeenkomst werd gemaakt waar wij met onze doelen

20 FoodPersonality September 2018

19_Convenant.indd 20

11-09-18 13:06


niet meer achter konden staan – hoe moeten we het tegenover onze achterban of onszelf verantwoorden dat we hebben meegewerkt aan iets wat uiteindelijk een slap aftreksel gaat worden?” “Ik – en dat geldt vast ook voor de vertegenwoordigers van de andere zes ngo’s – begrijp best dat het voor een koepelorganisatie lastig is om alle leden op één lijn te krijgen. Onderhandelen met koepelorganisaties heeft een groot voordeel: je beperkt je gesprekken, de lijnen zijn korter, want het zijn dan maar twee personen met wie je overlegt in plaats van met alle 24 CBL-leden, en bij de FNLI met z’n honderden leden is dat helemaal te begrijpen. Maar de zeggingskracht van het convenant wordt dan altijd minder, omdat die koepels hun leden ook niet allemaal aan een lijntje hebben. Ze zullen dat niet graag toegeven, dat begrijp ik ook.” “Ja, ik ben best teleurgesteld. En ik zal niet de enige zijn. Het gaat niet alleen om die zes ngo’s, op de achtergrond keken andere ngo’s ook nog mee, die niet met naam en toenaam genoemd zijn. Ook die hebben niet ondertekend. Tegelijkertijd blijven we hoopvol, want we merken dat veel bedrijven verder willen gaan dan dit convenant en zelf de lat hoger leggen. Ook blijven we samenwerken met de branches. Als we worden gevraagd om te helpen, zullen we dat zeker doen, we lopen niet weg voor onze verantwoordelijkheid.”

ook even op het verkeerde been gezet. Het nieuws was dat er een convenant getekend zou worden, en het andere nieuws was dat er zeven ngo’s waren die zich in dat convenant niet konden vinden, maar dat was eigenlijk oud nieuws. Het was op een donderdagavond, we zouden de volgende dag de officiële start bekendmaken, ik reed terug naar huis van een familiebezoek en toen hoorde ik ‘Met het oog op morgen’ zeggen: ‘Supermarkten tekenen het convenant voedingsmiddelen niet’, dat meldt Trouw morgen’. Ik wist niet wat ik hoorde, want juist die zeven ngo’s tekenden niet. Maar kennelijk was er een journalist van Trouw die de zienswijze van die zeven al gewoonweg had overgenomen: het argument dat die ngo’s ons als sector verwijten. Dat is gewoon activistische journalistiek, en dan nog wel van een krant als Trouw!” “Het argument dat het convenant een wassen neus is omdat wij namens de leden tekenen en niet onze leden zelf, daar heb ik echt helemaal niks mee. Wij hebben tegenover ngo’s altijd laten zien dat we als één partij opereren, als we eenmaal ja hebben gezegd. Als onze leden ja zeggen, en wij het mandaat hebben, dan is het goed zo en dan hoeven onze leden niet alsnog ook hetzelfde te verklaren. Ik vind het convenant geen wassen neus, maar de klacht van de ngo’s vind ik juist wel een wassen neus. Ik heb hun gevraagd, hoor: noem mij eens een voorbeeld van een situatie waarin onze leden van het collectieve standpunt gaan afwijken en wij ons mandaat kwijt zijn. Dat is nooit gebeurd. En dat is een van de pijlers in de verstandhouding en omgang tussen onze 24 leden en ons.” “En dan nét voor die officiële bekendmaking komt Oxfam Novib met dat onderzoek waaruit dan zou blijken dat Nederlandse supermarktketens op het punt van leefbaar loon in gebreke blijven. Ik kan de timing van die publicatie niet anders zien dan als doorgestoken kaart.”

Marc Jansen, directeur CBL: “We wisten bij de ondertekening van het convenant allang dat die zeven eruit waren gestapt, maar ik was wel verrast dat deze zeven ngo’s een eerder persbericht van hen, uit oktober, nog eens naar de media stuurde. De berichtgeving heeft me

“Ja, als Sander de Jong zegt dat hij het element van resultaatverplichting mist, dan erken ik dat direct, dat zit er niet in. Maar ik stel daartegenover: laten we niet meteen de lat hoog leggen en dan over vijf jaar erachter komen dat we die lat niet gaan halen, nee, laten we bescheiden beginnen en wellicht zijn we over vijf jaar een stuk verder opgeschoten dan we destijds verwacht hadden, dat vind ik een prettiger uitgangspunt. Bovendien, stel dat we de lat hoog leggen en we halen het niet, dan kunnen ngo’s ons over vijf jaar in de media kielhalen. En ik vrees dat ze dat – convenant of niet – niet zullen nalaten. Dat is ook iets wat we wilden voorkomen.” “Ik weet van sommige andere ngo’s dat ze de nadruk op ‘leefbaar loon’ te beperkt vinden, en

dat begrijp ik ook wel als je een ngo bent en je dat punt helemaal niet als issue hebt. Maar voor het bedrijfsleven is het uitgangspunt ‘risico’s bestrijden op het punt van leefbaar loon’ al een heel moeilijke. Met harde eisen in een convenant: je creëert voor het bedrijfsleven altijd een doos van Pandora en uit die doos komt dan een incident waar je wellicht geen vat op kon hebben en daarna beland je in een situatie van omgekeerde bewijslast. Daarnaast: je pakt leefbaar loon aan, maar daarnaast dierenwelzijn in ontwikkelingslanden, bodemuitputting, welzijn en welvaart van de arbeiders en wat al niet meer, allemaal met harde einddoelen over vijf jaar, zoals alle ngo’s van alle issues dat willen, voor de hele sector – in Nederland, terwijl je ook de invloed van andere westerse landen die ook in Afrika of ZuidAmerika producten en grondstoffen afnemen bij die einddoelen uit wilt sluiten, dat is en blijft ondoenlijk. Dan is de nadruk op één issue een wijs besluit. En vergis je niet, ‘leefbaar loon’ is niet zomaar de vraag: ‘wat is het salaris?’, het gaat dan ook om de vraag ‘kunnen de kinderen van die werknemer ook naar school?’, heeft hij voldoende om zijn leefkwaliteit te verbeteren. Dat meet je niet makkelijk.” “En er is nog een groot voorbehoud waar we terdege rekening mee moesten houden: de mededinging. Met de collectieve ontwikkeling van de ‘Kip van Morgen’ een paar jaar terug is iedereen wel geschrokken, toen de ACM die kip afschoot omdat het zogezegd een ‘kartelkip’ was. Wat dat betreft, ik had graag gezien dat Eric Wiebes als EZ-minister ook ondertekend had, dan had er een handtekening van ‘de baas van de ACM’ bij gestaan, maar van de andere kant, doordat de minister van Landbouw en de minister van Buitenlandse Handel hebben getekend, hebben we in elk geval twee overheidsinstellingen die aan onze kant staan. Dat moet niemand onderschatten.” “En verder moet ik de FNV en de CNV complimenteren. Van nature ben ik, als CBL-directeur, niet iemand die de vakbeweging met een applaus bedankt, maar in dit geval, ere wie ere toekomt. Toen het overleg en de voortgang na het opstappen van die zeven ngo’s er beroerd uitzag, hebben zij het voortouw genomen en gezegd: jammer, maar we gaan ermee door want er is perspectief genoeg. De consequentie is dan ook dat wij – als je het op de keper beschouwt – als supermarktsector het recht van vereniging zullen bevorderen in landen waar regimes dat recht onderdrukken. We liggen zelf hier best wel eens in de clinch met de bonden, maar in sommige ontwikkelingslanden zijn vakbonden verboden. En wij zullen het zonder meer steunen als ambassadeurs van Nederland in die landen er alles aan doen om het recht van vereniging ingevoerd te krijgen.” ■

21 FoodPersonality september 2018

19_Convenant.indd 21

11-09-18 13:07


De geeuwhonger van Jumbo; impuls voor de sector Maar niet zonder schoonheidsfoutjes Compliment aan Jumbo voor de manier waarop het de binnenstad van levendigheid voorziet. Maar een Emté dichtdoen, dat ging minder van een leien dakje. Door: Gé Lommen Foto’s: Bert Beelen

Op woensdag 29 augustus ging er een combinatie van een Jumbo City en een La Place open, in Nijmegen, de tiende stad van Nederland – en toevallig ook de stad waar dit blad elke maand gemaakt wordt. Natuurlijk, we gingen kijken. Nee, niet tijdens de opening, maar wel ‘gewoon, op de zaterdagmiddag’. Een goed tijdstip, omdat je dan kunt zien in hoeverre winkelende consumenten in die Nijmeegse binnenstad een Jumbo City inlopen. Of een La Place. Hoe een La Place eruitziet, hoeven we niemand meer te vertellen. En hoe een Jumbo City eruitziet evenmin. Toegegeven, daar zijn er nog niet zo veel van, maar het beeld van veel versartikelen, veel food en nauwelijks non-food en bedieningsafdelingen voor belegde broodjes, pizza’s etc. volgens de uitomonstering van La Place, dat zal iedereen die de sector volgt inmiddels wel kennen. De Nijmegenaren niet. Je winkelt in je eigen stad (oké, de tripjes naar een grotere stad niet meegeteld). En je doet boodschappen in een supermarkt die jou bevalt en die niet al te ver van jou vandaan is. En daarom is het niet verbazend dat op zo’n zonnige zaterdagmiddag in de Jumbo City mensen een beetje verdwaasd rondkijken. Allemaal producten die nieuw en anders zijn. Allemaal mooi vormgegeven, modern – en of ze lekker zijn en het geld waard, dat moet iedereen thuis dan maar beoordelen, maar de drukte in zo’n net geopende Jumbo City illustreert iets positiefs: interesse, verrassing, nieuwsgierigheid… Jong en oud kijken hun ogen uit, oud nog meer dan jong. Wat doet ‘oud’ in een gemakswinkel? ‘Oud’, dat loopt ook rond daar in hartje Nijmegen, desnoods met rollator, om te kijken… ja, om te kijken hoe dat oude, best wel lelijke voormalige V&D-pand in hartje Nijmegen opnieuw gevuld is. Wat iedereen wel fijn vindt, want een grote betonnen kolos van een vroegere V&D die leegstaat, daar heeft niemand wat aan. En het vergaat de La Place-vestiging net zo. Verraste klanten, ook al kennen we wellicht de formule al jaren. Nieuwsgierige klanten, de tafels

zijn overal goed bezet, terwijl het gewoon half drie is. En we hebben ook een blikvanger, daar in Nijmegen: een dakterras. Een dakterras waar je – vanuit het dak van die betonnen kolos – naar de mooiere plekjes van de stad kunt kijken. Voor degene die Nijmegen niet kent: wat in het centrum na het bombardement heel is gebleven, heeft een redelijke tot hoge monumentale waarde, en wat na het bombardement in alle snelheid na de oorlog is opgebouwd, volstrekt niet. Maar vanuit het dakterras van La Place kun je lekker naar het mooie Waaggebouw staren, of de Sint-Stevenskerk en de oude woonpanden in een ovaal daaromheen. Dat dakterras heeft bovendien nog een gek strookje groen. Stadslandbouw? Nou, een variant erop: een strook groen. En dan een strook met verse kruiden. Die gebruikt La Place voor de gerechten beneden. Even voor alle duidelijkheid: beganegronds Jumbo City, op de eerste etage La Place met vooral de keukens en ook wat zitplaatsen, op de derde etage allemaal zitplaatsen en ‘de vierde etage’ is dat dakterras. Natuurlijk, naarmate de herfst in aantocht

is, zal de relevantie van dat terras afnemen, maar in het voorjaar zal dat weer anders zijn. Deze feestelijke indruk zal ook een feestelijk gevoel opleveren in Veghel. Nieuwsgierige klanten die ook nog eens blij zijn dat een leegstandskwestie is opgelost. Deze feestelijke indruk is ook goed voor de sector, zowel de horeca- als de supermarktsector. De geeuwhonger van Jumbo is een stimulans voor de sector. Daar waar anderen wellicht erover denken om niet te hard uit te willen breiden zolang Amazon, Tencent en Alibaba de grote beursgroeiers lijken te worden, speelt Jumbo Rupsje Nooitgenoeg. En dat is maar goed ook; vernieuwing en verandering in het winkellandschap… komt vaak van Jumbo. Oké, laten we de anderen niet te kort doen: toen C1000 te koop was, had Sligro Food Group die ook graag willen hebben, of Plus Retail. En toen de formule van Sligro Food Group – Emté – opeens te koop werd aangeboden, was Jumbo (in een consortium met Coop) niet de enige geïnteresseerde. Maar áls Jumbo toeslaat, gebéurt er ook wat.

Het dakterras van de nieuwe La Place in Nijmegen (zie foto op de pagina hiernaaast) heeft al de nodige bekijks gehad. Waarschijnlijk ook van deze dame, die op de dag van de heropening van dit vroegere V&D-gebouw ’s ochtends al voor de deur staat. 22 FoodPersonality september 2018

22_Emte-Jumbo.indd 22

11-09-18 13:08


De formulemanager voor ‘stadse winkels’ En Jumbo raakt z’n honger maar niet kwijt; zo pas nog moest recepten- en gerechtensite Smulweb er ook bij. Straks koopt het ook nog Heel Holland Bakt om er Heel Holland Hallo Jumbo van te maken.

Eugenie Verbeek is de stuwende kracht – direct in de Veghelse hiërarchie onder formuledirecteur Ralph Bertrand – bij Jumbo voor Jumbo City. Haar functietitel is officieel ‘format manager ‘stadse winkels’ Jumbo’. Ze vervult deze functie sinds begin vorig jaar, eigenlijk vanaf het moment waarop Jumbo begon met de uitwerking van een stads- en gemaksvariant van de Jumbo-formule. Met, uiteraard, veel elementen en producten van La Place, want dat horecabedrijf heeft Jumbo nu ook

Maar kijk, niet alles gaat van een leien dakje. Neem nou de Emté in Hatert, een wat minder aantrekkelijke wijk in Nijmegen-west, een wijk waar voormalig Unilever-commissaris en voormalig minister van ‘Wonen, Wijken en Integratie’ Ella Vogelaar een term voor had gehad. Nee, niet ‘dividendbelastingwijk’. Super de Boer, C1000, La Place, Emté, Smulweb; ook een stad als Nijmegen is zozeer aan het vergelen dat we ogen te kort komen, La Place met Jumbo City neerzetten in het centrum, Emté ombouwen tot Jumbo in de wijk en winkelcentrum Hatert. Alleen… Wat we bedoelen? Het is op z’n minst prikkelend om eens door een supermarkt te lopen die gaat sluiten, zeker als die als formule gaat verdwijnen: een indruk van de onderbuik van de supermarktsector, zoiets. Dat willen we niet omdat Jumbo op 23 augustus al naar de pers mailt: ‘Filiaalmanager Patrick van der Plas is trots op de vernieuwde winkel: “Onze supermarkt heeft de afgelopen maanden een volledige metamorfose ondergaan naar de Jumboformule en telt nu bijna 1.500 m2 winkelplezier.”’ O, dus er staat – op 23 augustus – al een gloednieuwe Jumbo? Nee, iets te snel gemaild, mensen. Nog een keer de filiaalmanager in diezelfde mail: “Ik wil iedereen van harte uitnodigen om op 19 september een kijkje te komen nemen in onze mooie Jumbo-winkel.” Hoe zit het nou? Die Emté gaat op zaterdag 1 september dicht, om vervolgens op woensdag 19 september heropend te worden als Jumbo. Dus een dag eerder, vrijdag 31 augustus, zijn we naar die Emté getogen. Om voor een dichte deur te staan. Hoe dat kan? Gewoonlijk is deze

alweer twee jaar in huis – de bekendmaking van deze overname was in januari 2016. Verbeek heeft een hoop supermarkt- en anders wel retailervaring in huis. Ze begon als category manager voor Gall & Gall, ergens in de jaren negentig en was daarna enkele jaren bij Ahold en Albert Heijn strategieverantwoordelijk en verantwoordelijk voor formule-ontwikkeling (niet als hoofdverantwoordelijke). Daarna belandde ze in de apothekerswereld, als franchisemanager bij OPG/Mediq. Daarna werd het: formulemanager op interimbasis bij Intratuin. Daarna weer terug de supermarktsector in, als privatelabel- en categorieverantwoordelijke voor kaas, maaltijden, vleeswaren etc. bij C1000. Vervolgens gaan we naar Plus, waar ze vanaf 2015 werkzaam is als projectmanager formule-ontwikkeling, ook op interimbasis, tot december 2016, maar in januari 2017 gaat ze voor Jumbo aan de slag.

Emté op vrijdagavond tot negen uur open. En ook op de laatste dag van augustus, hebben we op internet gelezen. Zaterdag 1 september zal de laatste dag zijn dat-ie als Emté open is… Maar die vrijdag is-ie niet tot negen uur open. Maar tot zes uur. Dat lezen we op een A4’tje, opgehangen aan de winkeldeur. Alle info op het net, van ‘opentot.nl’ tot ‘Jumbo.com’, zegt niet wat hier op dat A4’tje staat. Geeft niks. We zijn niet de enigen die voor die dichte deur staan. Die anderen blijven er onverschillig bij, en lopen na enig gedraal naar de Lidl die ertegenover zit. Een dag later, na ’s middags in die Jumbo City en La Place vol oohs en aahs en verraste mensen te hebben rondgelopen, rijden we nog eens naar die Emté. Want – zo stond er op dat A4’tje dat we

die dag eerder lazen – ‘zaterdag zijn we voor het laatst open, vanaf 8 uur ‘s morgens’. Dus een dag later staan we weer voor die Emtéingang. Die weer dicht is. Anderen blijven er onverschillig bij, en doen wat we een dag eerder zagen, ze lopen naar de Lidl ertegenover. Op de parkeerplaats bij het winkelcentrum staat een geel soort bushokje. Daar staat een in geel en zwart geklede, vriendelijke dame geïnteresseerden uit te leggen wat Jumbo.com is. Enneh, de Zeven Zekerheden. Grootste assortiment, beste service, laagste prijzen, afijn, u kent het wel. We vragen aan de dame hoe het kan dat die Emté ondanks dat A4’tje op de deur tóch weer dicht is. Het blijkt dat deze Emté inderdaad die zaterdag geopend is geweest. Maar: tot drie uur, in plaats van zes uur. Stond dat er niet bij? O, dat is dan jammer. “Maar we hebben wel flyers uitgedeeld”, zegt ze nog, ter vergoelijking. We vragen haar ook nog of zij of collega’s van haar van zaterdag 1 september t/m woensdag 19 september – de dag waarop die winkel als Jumbo heropend wordt – elke dag in dit bushokje zullen posten om verwarring onder consumenten te voorkomen (en daarbij, je moet dan maar op het idee komen om hier te parkeren en niet te fiets aan de voorkant van het winkelcentrum te stoppen, dan zie je dat gele bushokje niet). Wat blijkt? “We staan hier tot woensdag. Of, nee, misschien dinsdag. Want woensdag is hier markt en we mogen van de gemeente dan hier niet staan, misschien. Dat weet ik ook niet zeker.” Overnemen. Het levert een bedrijf zelfvertrouwen, enthousiasme en flow op. Maar nee, niet alles gaat van een leien dakje als je zo’n honger hebt. ■

23 FoodPersonality september 2018

22_Emte-Jumbo.indd 23

11-09-18 13:08


Coop Tilburg. Nieuw, sinds eind vorige maand; aan het Wilhelminapark, een parkje net ten noorden van het centrum van Tilburg. Het was eerst een Aldi, maar nu een Coop. De winkel heeft nog parkeerruimte naast de winkel ook, iets wat in een buurt als deze (oude wijk direct naast het centrum, met huizen uit vooral de jaren dertig) eerder uitzondering dan regel is. De winkel omvat 930 m2 vvo en bedrijfsleider Stefan van Ooijen spreekt over 12.000 sku’s. Dit is het in- en uitgangsgedeelte van de nieuwe Coop, vóór de kassa’s. Coop presenteert hier al meteen het aanbod. Niet alleen bloemen en planten, die vaker ook bij andere formules buiten de eigenlijke winkelruimte vallen. Coop begint hier meteen met een actie-artikel en met de aardappelen en zakjes rode kool en zuurkool. Opvallend is de oranje koof met daarop drie onderdelen van de formule waar het de klant meteen op wil wijzen: 1/ de huismerken van G’woon, 2/ artikelen van premiumhuismerk ‘Top! van Coop’ (denk bijvoorbeeld aan de vleeswaren, tapas etc.), en 3/ een versgarantie. Niet goed? In dat geval ‘krijgt u’ een vervangend artikel en daarnaast een gratis bekertje snoeptomaten. Die garantie komt ook terug op de agf-afdeling zelf.

COOP TILBURG

273 en nog eens 51 erbij Door: Gé Lommen Foto’s: Rob Keeris

Coop omvat vandaag de dag 273 supermarkten. Daarvan zijn er 205 Coop, 6 Coop Vandaag en 62 Coop Compact. En: Coop mag zich sinds afgelopen maand ook een landelijke formule noemen. Dat deed het al wel, maar als je als criterium aanhoudt dat je toch op z’n minst in elke provincie vestigingspunten hebt, dan heeft Coop daar nu aan voldaan, want er is er een geopend in het Zeeuwse Oosterland. (Lees verder op blz. 26-27).

Inmiddels is Coop alweer reclame aan het maken met prijsvoordeel en prijsverlagingen. Het is september, Dirk is ermee gestart (terug van vakantie die duur was, en dan naar Dirk), en de andere zijn gevolgd, zoals Plus, maar ook Coop. Daarvóór echter hebben we bioboer Giel in een Coop-commercial op tv gezien, hier komt hij terug op de agf-afdeling bij de aanprijzing van een groente-abonnement (dat doet Coop al een tijd lang), maar hij komt ook terug als decor op de buitenmuur. 24 FoodPersonality september 2018

24_Artikel_01L.indd 24

11-09-18 11:12


Het versaanbod, in de looprichting van agf naar vlees naar hapjes/tapas, vleeswaren, kaas, koek/koeken en de broodafdeling tegen de achterwand. Nog steeds hanteert Coop een indeling met in de lengte gezien een ‘eerste helft’ voor alle lage verspresentaties en een ‘tweede helft’ voor alle dkw in hogere stellingen.

25 FoodPersonality september 2017

24_Artikel_01L.indd 25

11-09-18 11:13


Coop maakt al vijf jaar gebruik van manden: losse walnoten, losse eieren, en overal rondom de agf-eilanden zie je ook manden met artikelen als tomaatjes en uien. Uiteraard met een beschikbare consumentenverpakking, al blijkt dat net op deze openingsdag de bakjes voor de walnoten niet meer voorradig zijn, iets waar bedrijfsleider Stefan van Ooijen niet echt over te spreken is – begrijpelijk. We zien wel dat Coop en Coop Vandaag enorm in elkaar aan het schuiven zijn. Ook in deze ‘niet-Coop-Vandaag’-Coop kom je veel instorecommunicatie tegen in de trant van ‘wat eten we vandaag?’.

Onder het merk Top! van Coop zien we hier ‘de best geteste slagroomtaart van Nederland’. Hoe zit dat? Coop laat een product zo maken dat het er in producttests (bij het marktonderzoeksbureau Ivomar) als beste uitkomt, en meldt dat dan op de verpakking van het product zelf. Dat is naar ons idee weer een nieuwe dimensie in de strijd om ‘de beste’. Je krijgt meteen de suggestie dat dit een test uit de Consumentengids of iets dergelijks is, waardoor je op het verkeerde been wordt gezet.

Coop heeft drie plaatsen met diepvriesmeubels. Diepvriesfabrikanten, opgelet: tussen de agf en het vlees van Coop staat een diepvrieskast met diepvriesgroente en -vlees etc. Net vóór de kassa’s staan twee kisten, met aardappelproducten en pizza’s. En links, in het ‘laatste gangpad’, zien we nog diepvrieswandkasten met alle overige diepvriescategorieën, zoals ijs en snacks. Nou ja, we vermoeden dat dat eigenlijk niks nieuws is voor die diepvriesfabrikanten, want Coop doet dit – afhankelijk van de beschikbare winkelruimte – al sinds 2011.

26 FoodPersonality september 2018

24_Artikel_01L.indd 26

11-09-18 11:13


Column Liesbeth Oerlemans

Liegen of perceptiemarketing?

E Bij Coop is ook de verhouding tussen de traditionele kassa en andere afrekenvormen aan het veranderen. Bij deze Coop van 930 m2 vvo vinden we twee traditionele kassa’s, twee kassa’s aan de servicecounter en twee zelfscankassa’s.

koplaza heeft sinds een tijdje een

En dan: de Vegetarische Slager. Dat bedrijf

nieuwe campagne. De keten noemt

gaf de producten vleesnamen. Toch vreemd

zich de ‘enige gifvrije supermarkt’

als je juist geen vlees maakt. De NVWA tikte

van Nederland. Ekoplaza laat je als

de Vegetarische Slager op de vingers, dat

consument geloven dat alleen de regu-

kreeg veel media-aandacht. Fanatieke

liere landbouw gif gebruikt en dat je van de

Vegetarische Slager-fans schreeuwden

groente en aardappelen uit die landbouw

moord en brand. Hun product aangespro-

ziek wordt. Als Ekoplaza eerlijk is, vertelt het

ken op onjuiste informatie? Onzin.

dat tegenwoordig de werkwijzen van de

Dat er in producten van de Vegetarische

reguliere en de biologische landbouw steeds

slager veel meer zout zit dan gezond is,

minder verschillen. Ook biologische boeren

laat ik maar even buiten beschouwing. En

gebruiken bestrijdingsmiddelen. Wist je dat?

ik promoot niet het eten van vlees. Minder

Ik denk dat ze dit zelf op het hoofdkantoor

is voor veel mensen gezonder, maar ook

van Ekoplaza donders goed weten, maar hun

voor producten van de Vegetarische Slager

klanten slikken die fakewaarheid maar al te

moet de informatie voor consumenten wel

graag als zoete koek.

correct en duidelijk zijn. Anders blijft het liegen, toch?

Het grote voorbeeld van duurzaam en

Je kunt ook zeggen: eentje meer of minder, het kon zich allang een landelijke supermarktketen noemen, zeker nadat in de enorme ruilverkaveling van vestigingspunten na de overname van Super de Boer en C1000 door Jumbo Coop 75 vestigingspunten erbij kreeg (en zelfs 1 dc erbij). Dat schoot op. En sinds deze maand schiet het wéér op. Met 273 winkels is Coop in aantallen gerekend na AH, Jumbo, Lidl, Aldi en Plus de zesde formule van Nederland geworden, met een marktaandeel dat door marktonderzoeksbureau GfK recent is geschat op 2,9%, maar vanuit Coop krijgen we door dat het actuele marktaandeel volgens de organisatie zelf inmiddels 3,2% is. En die verdere verspreiding van Coop stopt voorlopig niet. Jumbo en Coop hebben vorige maand bekendgemaakt dat Jumbo 79 Emté’s ombouwt tot Jumbo en Coop 51 Emté’s tot Coop. Waardoor het aantal Coop-vestigingen naar 324 door zal groeien. En daarom gingen we naar een nieuwe Coop: deze hier is nieuw en het zal ongetwijfeld de blauwdruk voor de verdere uitbreiding met die 51 nieuwe zijn. Deze hier is niet die in Zeeland. Is deze hier dan al de eerste omgebouwde Emté? Nee, ook niet, daarmee is Coop op 18 september gestart, in het Brabantse Gilze (hé, dat is dan nummer 274 – inderdaad). Maar enkele weken daarvóór heeft Coop in Tilburg een nieuwe winkel geopend, een winkel die voordien een Aldi was, maar Aldi wilde verhuizen en Coop nam hem over. ■

betrouwbaar ondernemen in Nederland is?

Deze drie voorbeelden laten zien dat ook bij

Uiteraard, Tony’s Chocolonely. De repen van

deze bedrijven de scheidslijn tussen mar-

Tony hebben een opvallende verpakking,

keting en juiste feiten dun is. Drie bedrijven

originele smaken en een claim waar je niet

met een uitgesproken mening over een ge-

tegen kan zijn: 100% slaafvrij. Inmiddels is de

zondere en duurzamere samenleving, maar

claim op de verpakking aangepast in ‘onze

de omzet lijkt toch net iets belangrijker

visie is 100% slaafvrije chocolade’. Maar aan de

dan ze zeggen. Ook al liegen ze maar een

binnenkant van de wikkels staat dat slaafvrije

beetje, ze liegen. Het gaat me niet specifiek

chocolade helemaal niet bestaat. Aan de

om deze drie. Het gaat hierom: ik pleit voor

buitenkant krijgt de consument dit niet te

eerlijke informatie, zodat consumenten zelf

zien. Krijgt die dan wel de juiste informatie

kunnen kiezen of ze meer willen betalen

over deze producten? Wellicht is, ook voor de

voor een duurzaam, gezond product of mis-

marketeers bij Tony, de druk om een groot

schien wat minder voor een product waar-

marktaandeel te halen toch net wat groter

van de duurzaamheid te betwijfelen valt.

dan waarmaken wat je op je product zegt. Ik

Unilever en Albert Heijn worden als beurs-

wil best geloven dat hun intenties goed zijn,

genoteerde bedrijven vaak aangevallen op

maar het is en blijft toch misleiding. Ook een

hun duurzame claims en de informatie die

kwestie van liegen? Andere bedrijven zijn

zij over hun producten verstrekken. Laten

voor minder aan de schandpaal genageld

we dan ook de bedrijven die claimen alleen

bij Keuringsdienst van Waarde. Het zou de

maar duurzame, biologische en gezonde

geloofwaardigheid van het programma ver-

producten op de markt te brengen, erop

hogen als de mensen van KvW het lef hebben

aanspreken als ze liegen. Een vrije keuze is

om de claim van de chocolade die uit hun

immers alleen mogelijk als informatie eerlijk

eigen koker is gekomen, te toetsen aan de

is. Anders houd ik een rare smaak in mijn

transparantie en eerlijke communicatie zoals

mond van deze perceptiemarketing.

‘oprichter Teun’ dat graag ziet.

Liesbeth Oerlemans, voedingsdeskundige en klinisch epidemioloog, volgt in haar tweemaandelijkse column wat supermarkten, producenten etc. zoal claimen aan gezond eten en of dat ook klopt. Zie ook: www.liesbethoerlemans.nl

27 FoodPersonality september 2018

24_Artikel_01L.indd 27

11-09-18 11:13


34094_Mondelez_FoodPersonality_Adv_V6.indd 1 28_Advertentie_01L_6.indd 2

24-08-18 11:15 13:41 11-09-18


CAPTAIN OF THE CATEGORY

‘Beste fabrikant, leg je product eens iets beter uit’ In tegenstelling tot vorig jaar zien ondernemers en bedrijfsleiders niet meer zo veel heil in ondersteuning op de winkelvloer. Promoties? Prima. Maar andere zaken, laat maar. En ook in tegenstelling tot vorig jaar vinden ondernemers en bedrijfsleiders dat fabrikanten minder goed zijn gaan presteren op het punt van productinformatie. Door: Gé Lommen Foto’s: FoodPersonality

In FoodPersonality juli-augustus maakten we de winnende fabrikanten uit ons jaarlijkse onderzoek ‘Captain of the Category’ bekend. De lijst van winnende ‘captains’ is ook deze maand weer te zien, op blz. 32. Het onderzoek Captain of the Category heeft altijd vier hoofdonderdelen die we uitleggen of verklaren. 1) Wie zijn de winnaars? 2) Hoe is het onderzoek opgezet? 3) Wat zeiden de ondernemers en bedrijfsleiders over de fabrikanten en de winnende fabrikanten, de ‘captains’ dus? 4) Wat zeiden de ondernemers en bedrijfsleiders over de stellingen die hen werden voorgelegd in dit onderzoek met betrekking tot de exploitatie van hun supermarkt? Het antwoord op vraag 1: zie de lijst op blz 32. Vraag 2 hebben we in FoodPersonality juli-augustus behandeld. Vraag 4 komt in FoodPersonality van volgende maand aan bod. Op deze pagina’s gaan we in op vraag 3: wat zeiden de ondernemers en bedrijfsleiders over de fabrikanten?

Waardering/rapportcijfers Beginnen we met de waardering van fabrikanten door ondernemers en bedrijfsleiders. De totale

gemiddelde waardering voor alle fabrikanten steeg jaar na jaar, met een top twee jaar terug: 7,3, een afronding van 7,26. Vorig jaar was dat 7,2, een afronding van 7,24. Afgerond hetzelfde, met nog een cijfer achter de komma erbij was dat een lichte daling en dus een kentering ten opzichte van voorgaande jaren. Maar die kentering heeft zich dit jaar niet doorgezet in de zin van een verdere daling, het is 7,2 en niet afgerond 7,24 gebleven. Kijken we naar de waardering van de ondernemers en bedrijfsleiders voor de fabrikanten die ‘captain’ zijn geworden, dan is het gemiddelde voor hen net als vorig jaar een 7,4. Maar: hier zien we wel een kentering in dit jaar, want niet afgerond is het een lichte daling, van 7,43 in 2017 naar 7,40 dit jaar. De waardering voor de fabrikanten die blijkens het onderzoek naderhand captain worden, is dus licht gedaald, terwijl de groep ‘alle genoemde fabrikanten’ in dit onderzoek niet verder zijn gedaald. André Doffer, research & consultancy director van Discvision/VisionWorks, die dit onderzoek al jaren uitvoert: “Het verschil tussen de groep ‘captains’ en de hele groep ‘genoemde fabrikanten’, dus alle genomineerde fabrikanten, is dit jaar kleiner geworden.”

De rapportcijfers voor alle genomineerden en de captains.
 resultaten uit de onderzoeken van de laatste zeven jaar.


Rapportcijfers captains versus andere fabrikanten 2010-2018

• • •

Research & consultancy director André Doffer van Discvision/VisionWorks.

Belang van de criteria In het captains-onderzoek worden ondernemers en bedrijfsleiders al jaren zeven criteria voorgelegd. Zij beoordelen de fabrikanten op die zeven criteria (zie ook de taartdiagram op blz. 31). Er is ook gemeten hoe belangrijk zij die zeven criteria vinden. Hoe ziet dat er dit jaar uit? 1) goede marge in combinatie met goede omloopsnelheid 18% 2) goede promoties 17% 3) vernieuwing/innovatie in de categorie 11% 4) de regelmaat waarmee een fabrikant succesvolle innovaties lanceert 16% 5) de ondersteuning van producten in de media en in de supermarkt 10% 6) de aantrekkelijkheid van de verpakking en de schapuitstraling 12% 7) de informatieverstrekking aan de consument 16% Wat zeggen deze percentages? Ondernemers en bedrijfsleiders vinden 1/ criterium 1), ‘goede marge en omloopsnelheid’, nog steeds het belangrijkste; wat niet vreemd is 2/ criterium 2), goede promoties, komt meteen daarna, met 17%, een begrijpelijk standpunt van ondernemers en bedrijfsleiders voor wie bedenkt hoe zwaar de promodruk in de supermarktsector nog steeds weegt

29 De gemiddelde totaalwaardering voor alle genomineerden is de laatste jaren gestegen van een rapportcijfer 6,74 in 2010, naar een 7,24 in 2018. FoodPersonality september 2018 Dit jaar hebben de “captains of the category” een gemiddelde totaalscore van 7,40 behaald. Het gemiddelde van de captains lag dit jaar 0,16 rapportpunt hoger dan de gemiddelde waardering voor alle genomineerden. De afgelopen 3 jaar zijn de gemiddelden zowel bij alle genomineerden, als bij de captains stabiel gebleven. 
 Onder deze stabiele totaalcijfers schuilt echter veel dynamiek voor de verschillende aspecten.

31_Coc-inleiding.indd 29

captains of the category resultaten 2018

!9

11-09-18 18:00


Blue Band

Trotse Captain of the Category, Bedankt!

Want opgroeien doe je het best met Blue Band

31_Coc-inleiding.indd 30 8000379 Print Adv_240x340mm_04.indd 1

11-09-18 28-08-18 18:00 14:29


,

-18 14:29

3/ criterium 7), goede informatie over ‘wat zit er in het product’, wat meldt de fabrikant over duurzaam/gezond, fair trade etc., is en blijft een belangrijk criterium als we ons even de enorme aandacht hiervoor in de media voorstellen, en staat qua belang nu op gelijke hoogte met criterium 4), de regelmaat van innovaties (beide 16%) 4/ dan volgt criterium 6) de aantrekkelijkheid op het schap en de verpakking van het product, is dit jaar vijfde in de ranglijst van ‘belang van criteria’, met 12% 5/ criterium 3), ‘de fabrikant brengt vernieuwing/ innovatie in de categorie’, heeft bij ondernemers en bedrijfsleider aan belang ingeboet, is nu 12% 6/ als laatste komt criterium 5), de ondersteuning van producten in de media en in de supermarkt, opmerkelijk ook dat dit criterium verder aan belang daalt. Een beetje alsof ondernemers en bedrijfsleiders tegen fabrikanten zeggen ‘hou maar op met dat gedoe op tv etc.’ en ook worden de displays met acties etc. iets minder belangrijk. Terwijl het belang van goede promoties gestegen is. Dat lijkt een tegenstelling. Doffer: “Bij promoties gaat het echter vooral om prijs en volume. Bij ondersteuning in de media en in winkels gaat het meer om de zichtbaarheid van het merk. Het is een beetje het traditionele verschil tussen sales en marketing. Promoties die de omzet verhogen en klanten trekken zijn altijd de moeite waard.”

Prestaties van de fabrikanten We meldden al dat het algemene gemiddelde rapportcijfer van de captains nagenoeg gelijk is gebleven (7,4), vergeleken met vorig jaar (van 7,43 naar 7,40). Maar we kijken ook naar wat de ondernemers en bedrijfsleiders vinden van de prestaties van de fabrikanten als het om die zeven criteria gaat (zie de figuur hiernaast). De overall-waardering voor alle criteria is op 7,24 uitgekomen, hetzelfde als vorig jaar. Maar het volgende is gestegen: zij vinden dat de captains het beter doen op het punt van marge en omloopsnelheid. Dat was vorig jaar 6,97, afgerond 7,0, maar dit waarderingscijfer is dit jaar over de 7 heen geklommen, met 7,05. Verder is er nog een ander criterium met een hoger rapportcijfer voor de captains dan vorig jaar, en dat is criterium ‘de regelmaat van succesvolle introducties/vernieuwing’, van 7,18 vorig jaar naar 7,25 dit jaar. Daar staat tegenover dat ondernemers en bedrijfsleiders vinden dat de fabrikanten het op de resterende vijf criteria slechter doen dan vorig jaar. ‘Goede promoties’ is van 7,26 vorig jaar naar 7,21 dit jaar gedaald. ‘Vernieuwing/innovatie in de categorie’ ging van 7,22 vorig jaar naar 7,20 dit jaar. ‘Ondersteuning in media/op winkelvloer’ ging van 7,28 naar 7,22. ‘Aanstekelijke verpakking/schapuitstraling’ ging van 7,59 naar 7,55. En ‘goede productinfo’ van 7,20 naar 7,16. Bij dat laatste criterium is echt sprake van een kentering, jarenlang is de waardering van de fabrikant op dit punt alleen maar gegroeid. Iets soortgelijks gold ook voor verpakking/schapuitstraling en ondersteuning in media/op winkelvloer.

31_Coc-inleiding.indd 31

Maar het is niet allemaal slecht wat de ondernemers en bedrijfsleiders over die fabrikanten melden, integendeel, het is juist goed dat de waardering voor de marge en de omloopsnelheid van de artikelen van de captains nu stijgt. Doffer: “Of je nu captain bent of niet, je merken worden natuurlijk altijd beoordeeld op het rendement dat zij de supermarkt leveren. Dat criterium staat qua belang bovenaan en de waardering hiervoor is gegroeid. Dat is een goed teken. We tekenen er wel meteen maar bij aan dat het rapportcijfer van marge en omloopsnelheid, 7,05 nog steeds het laagste is van alle zeven criteria. Schapuitstraling/verpakking is verder nog steeds het hoogste gewaardeerde criterium voor de fabrikanten.” Verder valt het ons op dat in een tijd waarin ‘wat zit erin?’ zo sterk speelt (we zeggen even ‘zout, suiker, vet’ en u weet genoeg), de waardering hiervan gedaald is. Kennelijk vinden de ondernemers en bedrijfsleiders dat de grote spelers binnen de categorie hun rol niet meer zo vervullen als eerst. Het is alsof zij aan de infobalie van de supermarkt meer vragen of klachten over de ingredienten van een product te horen hebben gekregen. Doffer: “Dit speelt steeds meer bij de Nederlandse consument en dus ook in de winkel.”

Belang van criteria 2013-2018 Terug naar het belang van de criteria zelf (zie ook de onderste figuur op deze pagina). Omloopsnelheid/marge, promoties, mate van innovatie, regelmaat van innovatie, ondersteuning, verpak-

Het belang van de verschillende aspecten in het totaal oordeel. Wat vinden de bedrijfsleiders?

Het belang van de criteria

Het belang van de verschillende aspecten in 2018 geeft goede consumenten informatie over het product zoals 'fair trade', 'ik kies bewust', 'duurzaam geproduceerd', de 'ingrediënten specificaties' en 'gezondheidsclaims' 16%

heeft aansprekende verpakkingen en een goede uitstraling op het schap 12%

geeft goede ondersteuning van de productgroep in de media en op de winkelvloer 10%

goede marges in combinatie met een goede omloopsnelheid in vergelijking met de andere productgroepen in deze categorie 18%

goed uitgevoerde promoties in het afgelopen jaar 17%

brengt geregeld succesvolle nieuwe of vernieuwde producten 16%

brengt vernieuwing en innovatie in deze categorie 11%

king/schapuitstraling encaptains informatieverstrekking of the category resultaten 2018 (over gezond/wat erin zit, duurzaam/fair trade). In dit overzicht kijken we naar ‘wat vinden de ondernemers en bedrijfsleiders er dit jaar van?’ en dat vergelijken we met een jaar eerder en vijf jaar eerder (de korte en de lange termijn).

12

* Productinfo: stijgt We zien een toename van het belang van het criterium ‘goede informatieverstrekking’, van vorig jaar 16,0% naar dit jaar 16,4%. Doffer: “In 2013 was dat 13,4%, ondernemers en bedrijfsleiders maken dus bewust mee hoe de consument steeds meer wil weten wat hij/zij koopt. Bij de waardering van de prestaties telt dit criterium dus weer iets zwaarder, we hebben wel gezien dat de ondernemers en bedrijfsleider hun waardering op dit punt voor de fabrikanten iets hebben afgezwakt.”

De beoordeling van de genomineerden in 2018 op de 7 aspecten
 met als benchmark 2017

De prestaties van de fabrikanten

De waardering voor de genomineerden is met een eindscore 7,24 gelijk gebleven aan vorig jaar. 
 Vijf van de zeven aspecten worden door de bedrijfsleiders dit jaar iets lager gewaardeerd dan vorig jaar. Deze licht lagere scores worden in het gemiddelde gecompenseerd door “marges en omloopsnelheid” en “de regelmaat waarmee voor het merk nieuwe of vernieuwde producten worden gebracht”. Bij deze aspecten ligt de waardering voor alle genomineerden hoger dan vorig jaar. Het aspect marge en omloopsnelheid komt dit jaar voor het eerst zelfs boven het rapportcijfer 7 uit. Merken worden daarmee vooral beoordeeld op de bijdrage van elk van de SKU’s!

Het belang van de aspecten


Belang v/d criteriain2013 Ontwikkeling de tijd,t/m 20172018 en 2018 in vergelijking met 5 jaar geleden •

Wat hetzelfde blijft is, dat marge en omloopsnelheid door de bedrijfsleiders nog steeds wel het laagste beoordeeld wordt, en de aansprekendheid van de verpakking nog steeds als hoogste. Dit laatste duidt ook weer op de focus van de bedrijfsleiders op het individuele merk of product.

captains of the category resultaten 2018

!11

31 Ondernemers ervaren duidelijk dat consumenten kritischer is geworden. Het belang van goede consumenten informatie komt dit jaar weer FoodPersonality september 2018 duidelijker duidelijk naar voren. In vijf jaar tijd is het belang van dit aspect gestegen van bijna 13,4% naar 16,4%.

Goede marges in combinatie met een goede omloop snelheid komt dit jaar (weer) als het belangrijkste onderdeel in de totaal waardering uit de bus. Weliswaar daalt het belang iets ten opzichte van vorig jaar, maar daar staat tegenover dat er meer belang wordt gehecht aan goede promoties op de winkelvloer. Het totaal belang voor prijs & promotie blijft daardoor onveranderd hoog.

Opvallend: het rapportcijfer voor goed uitgevoerde promoties daalde dit jaar iets, maar het belang neemt voor de bedrijfsleiders wel toe! captains of the category resultaten 2018

!13

11-09-18 18:01


* Verpakking/uitstraling: daalt Dit was in 2013 nog 12,3%, vorig jaar 11,8% en dit jaar steeg het belang hiervan een beetje, naar 11,9%. Maar ondanks die kleine stijging kun je stellen dat de ondernemers en bedrijfsleiders dit criterium door de jaren heen minder van belang vinden. * Ondersteuning: daalt Het belang van het criterium ‘goede ondersteuning van product in media en op winkelvloer’ is in de ogen van de ondernemers en bedrijfsleiders ook alleen maar aan het dalen, van 13,2% in 2013, naar 10,5% vorig jaar en dit jaar 10,1%. * Regelmaat innoveren: stijgt Het gaat niet heel hard, maar ondernemers en bedrijfsleiders vinden de regelmaat van innoveren en vooral van succesvolle innovaties steeds belangrijker. 15,1% in 2013, 15,4% vorig jaar en 15,5% dit jaar. * Innoveren: daalt ‘Innoveren’ zit natuurlijk dicht bij ‘de regelmaat

van het innoveren’. Het belang van het criterium ‘mate van innovatie’ was in 2013 13,2%, was vorig jaar gedaald naar 11,6% en zit dit jaar op 11,2%. Anders gezegd: we zijn steeds verder verwijderd van de jaren van de biertap van verschillende brouwers en het Senseo-apparaat. Dat soort krakers komen kennelijk niet meer voorbij. Doffer: “Ondernemers en bedrijfsleiders kijken vandaag de dag meer naar succesvolle innovaties dan dat ze ‘game changers’ afwachten, introducties die invloed hebben op de hele categorie.” * Promoties: stijgt Van 15,4% in 2013 naar 16,4% vorig jaar en naar 16,8% dit jaar. Let wel, we denken meteen aan de klacht van de alsmaar toenemende promodruk (altijd nog beter dan algemene prijsdruk) en dan klinkt het alsof ondernemers en bedrijfsleiders alleen maar nog meer promoties willen, terwijl in de media te lezen was dat de promodruk niet meer zo toeneemt als de afgelopen jaren. Maar het criterium luidt hier vooral: ‘goed uitgevoerde promoties’. En daarmee is de uitslag niet meteen een tegenstelling met wat er in de markt gebeurt,

ondernemers en bedrijfsleider scheiden kennelijk gewoon graag het kaf van het koren. * Marge/omloopsnelheid: daalt Het was 17,4% in 2013, het werd 18,5% vorig jaar en is dit jaar uitgekomen op 18,2%, een geringe daling van het belang. Het blijft vergeleken met de andere criteria uiteraard het belangrijkste criterium, met 18,2% versus 16,8% voor goed uitgevoerde promoties als tweede belangrijkste criterium. Het is vreemd dat het belang van marge en omloopsnelheid daalt, maar van de andere kant, 18,2% of 18,5%, dat is niet zo’n groot verschil. ■

Op de volgende pagina’s: de ‘captains’ Coca-Cola, FrieslandCampina, Mondelez en Van Geloven. Volgende maand: de meningen van ondernemers en bedrijfsleiders over o.a. omzetontwikkeling, assortimentstrends, prijs- en promodruk en de opkomst van online en boodschappen doen.

Captains of the category en hun cijfers Categorie

Captain

Gewogen

Gewogen

waardering categorie

waardering captain

aardappelen, groente en fruit

Cêla Víta

7,3

7,4

zuivel (melk, melkproducten), eieren, eierproducten

FrieslandCampina

7,3

7,4

vleeswaren, vleesconserven, salades

Johma

7,3

7,6

ontbijtproducten en -granen

PepsiCo

7,3

7,4

niet-alcoholische dranken (fris, sappen etc.)

Coca-Cola

7,4

7,8

maaltijden, maaltijdcomponenten (dkw, vers), groente- & fruitconserven

Unilever

7,1

7,3

bakproducten & dessertingrediënten

Dr. Oetker

7,2

7,4

smaakmakers (zuren, specerijen etc.) en maaltijdversierders (sauzen, warm/koud)

Unilever

7,2

7,3

zoetwaren (suikerwerk, chocola, candy bars)

Mondelez

7,3

7,5

schoonmaak-, onderhouds-, vaatwas-, reinigings- en poetsmiddelen

Procter & Gamble

7,2

7,3

bieren

Heineken

7,7

8.0

rijst en deegwaren

KraftHeinz

7,2

7,3

desserts, ijs

Unilever

7,5

7,6

brood en gebak

Borgesius/Goedhart

7,2

7,4

verse vis, visconserven, schaal- en schelpdieren

John West

6,9

7.0

diervoeding en -benodigdheden

Mars

7,0

7,2

koffie, thee, cacao, suiker en zoetstoffen

Jacobs Douwe Egberts

7,6

8,0

boterhambeleg (zoet & spreads, dkw)

Unilever

7,3

7,4

koek, koekjes, banket, tussendoortjes

Mondelez

7,4

7,5

reform- en dieetartikelen

Wessanen

6,8

7,2

bake-off en broodmixen

Dr. Oetker

7,2

7,3

huishoudelijke artikelen

Reckitt Benckiser

7,1

7,3

wijnen, ciders en aperitieven

Walraven Sax

7,3

7.0

kaas (binnen- en buitenlands

FrieslandCampina

7,3

7,5

soepen en bouillons

Unilever

7,2

7,3

baby- en kindervoeding

Danone/Nutricia

7,2

7,2

rookwaren en -benodigdheden

Philip Morris

5,9

6.0

diepvriesproducten en -snacks

Van Geloven

7,5

7,7

witvet, geelvet, oliën

Upfield

7,3

7,4

cosmetica, lichaams- en medische verzorging

Unilever

7,3

7,5

zoutjes, chips, cocktailsnacks, noten

PepsiCo

7,6

7,8

broodvervangers (beschuit, ontbijtkoek, crackers etc.)

Bolletje

7,4

7,5

hygiënische en huishoudelijke papierwaren

Kimberly-Clark

7,2

7,4

vlees, wild en gevogelte

Promessa

7,4

7,5

vleesvervangers

Enkco Food Group

7,2

7,2

wasmiddelen en wasverzachters

Procter & Gamble

7,2

7,4

32 FoodPersonality september 2017

31_Coc-inleiding.indd 32

11-09-18 18:01


Kimberly-Clark winnaar Captain of the Category 2018

We zijn trots op het behalen van de Captain of the Category Papierwaren award 2018. Iedereen enorm bedankt voor de waardering. We werken graag aan een nog betere samenwerking om zo samen de omzet verder te verhogen.

11_Advertentie_02R_2.indd 3 PAGT18026-01 Adv Food Personality DEF.indd 1

11-09-18 14:28 14-08-18 13:10


CAPTAIN COCACOLA EUROPEAN PARTNERS

Het jaar van Fuze Tea Coca-Cola heeft een uitgebreid aanbod van bekende merken in huis en introduceert regelmatig nieuwe producten, maar het succes van Fuze Tea is zelfs naar de maatstaven van Coca-Cola indrukwekkend. Het is na acht maanden al de grootste introductie van de afgelopen vijf jaar. De kracht van Fuze Tea in de markt is niet onopgemerkt gebleven. Vanaf begin januari van dit jaar maakte Nederland kennis met Fuze Tea, het nieuwe ijstheemerk van Coca-Cola. Daar kon vrijwel niemand omheen. Fuze Tea was in één klap overal. In de media (tv, online, print), maar vooral ook: overal verkrijgbaar. Alle mogelijke middelen werden ingezet. “We hebben Fuze Tea gelijktijdig in alle verkoopkanalen geïntroduceerd. 20.000 outlets ineens”, aldus senior manager national & key accounts Erik Rietveld. Martijn Willemsen, senior manager field sales Home: “Dit was ook voor Coca-Cola groot, qua volume-ambitie is de introductie van Fuze Tea vergelijkbaar met de introductie van Coca-Cola zero tien jaar geleden.” Bepalend voor het succes? Het begint uiteraard met een goed product. Het zit hem in de onderscheidende en vooral ook de lekkere smaak van Fuze Tea. Daarbij is Fuze Tea laag in calorieën, wat aansluit bij de stijgende vraag naar caloriearme drankjes. Rietveld: “Naast de onderscheidende smaak, zit het ook in de enorme kracht die we achter het merk hebben gezet. Een hele brede aanpak, zowel binnen Home als in Out-of-Home. Zo deelden we binnen vijf maanden al 1 miljoen samples uit. En die sterke support op het merk blijven we voortzetten.”

Grootste introductie In supermarkten kwam Fuze Tea bij de introductie meteen goed uit de startblokken door vroege schapmutaties. Rietveld: “We hebben enorme support gehad. We hebben vooraf hoge ambities uitgesproken en de handel heeft ons het vertrouwen gegeven om die verwachtingen waar te maken. Je verkoopt toch een product dat niemand in Nederland nog kent. En toch heeft 90% van de supermarkten Fuze Tea in het schap gezet. De support die we gekregen hebben heeft zeker mede het succes bepaald.”

De grootschalige introductie van Fuze Tea, begin dit jaar, dient ook een hoger doel: Coca-Cola wil in 2025 de helft van de omzet uit laagcalorische of calorievrije dranken halen.

Hoe groot dat succes is? Coca-Cola is nu acht maanden met Fuze Tea onderweg, maar IRI heeft al becijferd dat dit de grootste introductie van de afgelopen vijf jaar is. “Nu is Nederland wel echt een land van ijstheedrinkers. Het ijstheesegment is in 2017 met 10% gegroeid. Voor Fuze Tea zagen wij een enorm groeipotentieel op de Nederlandse markt. Bovendien past Fuze Tea perfect bij de almaar stijgende vraag naar laagcalorische drankjes met verrassende smaken en natuurlijke ingrediënten. IJsthee is een groot segment waarvan we het grootste deel van de kopers nu al bereiken. We zien bij Fuze Tea ook dat de herhaalaankopen erg goed zijn; de repeat rate is nu 50%”, aldus Willemsen.

Meer kleinverpakkingen Inmiddels groeit het ijstheesegment door de komst van Fuze Tea met 14%. Volgens Rietveld voegt Coca-Cola met Fuze Tea niet alleen veel waarde toe, maar ook veel nieuwe kopers: “Onze ambities met Fuze Tea zijn groot en er zit ook veel groeipotentie in dit merk. We willen met Fuze Tea de categorie laten groeien, en meer gebruikers naar het schap bewegen.” Uiteindelijk draagt de introductie van Fuze Tea ook bij aan een hoger doel. Coca-Cola wil in 2025 de helft van de omzet uit laagcalorische of calorievrije dranken halen. Het wil volop meebewegen met de sterk veranderende consumentenvoorkeuren. Rietveld: “Wij bepalen niet wat

34 FoodPersonality september 2018

36_CoC-CocaCola.indd 34

11-09-18 11:20


Captain:

Coca-Cola European Partners Nederland

Categorie: Frisdranken

consumenten moeten drinken, maar we willen consumenten optimaal bedienen met een rijk portfolio aan producten en met volop keuze qua verpakkingen. Zo zijn kleinverpakkingen ook voor de retail erg interessant. We streven naar meer transacties en minder calorieën.” Dat geldt voor het hele portfolio van Coca-Cola. Het is ook zeker niet zo dat Fuze Tea de enige introductie van dit jaar was. Coca-Cola introduceerde vorig jaar maar liefst 17 nieuwe of vernieuwde producten en dit jaar staat de teller op 21.Willemsen: “Zo hebben we van Coca-Cola zero sugar verschillende smaken geïntroduceerd, evenals nieuwe kleinverpakkingen. We doen in alle segmenten relevante introducties, veelal laagcalorisch of zonder suiker.” Zo was er in 2017 zowel Fïnley (winnaar FoodAward 2018, red.) maar ook het biologische en caloriearme Honest. En zo was er dit jaar Fuze Tea, maar ook het nieuwe watermerk Glaceau.

Omnichannel Coca-Cola wil de komende jaren nog nadrukkelijker een uitgebreid portfolio aan dranken bieden en streeft naar leidende posities in alle segmenten van de frisdrankmarkt. Rietveld: “Vanuit een leidende positie zijn we het beste in staat waarde toe te voegen aan de categorie. Met onze multidisciplinaire klantenteams zijn we we in staat - door vanuit alle disciplines als het ware om de klant heen te staan - per klant een heel specifieke aanpak te kiezen. We doen alles samen met onze klanten en zijn in staat alle touchpoints op de route naar de klant te bedienen, zowel online als fysiek. Omnichannel activatie noemen we dat.” De groeiende groep omnichannel shoppers (consumenten die zowel online als in de winkel kopen, red.) doen sowieso anders boodschappen. Ze pakken in de winkel eerder een mandje dan een wagentje en doen vaker een klein rondje

Senior manager field sales Home Martijn Willemsen en senior manager national & key accounts Erik Rietveld. (Foto: Guido Benschop)

in de winkel. Willemsen: “Het is aan ons om die shoppers op de winkelvloer zo optimaal mogelijk te bedienen vanuit het schap en met activaties. Het doorvertalen van de commercial van Fuze Tea naar gave winkelvloeractivaties is daar een mooi voorbeeld van.”

Schapbeleving en -innovatie In het verlengde hiervan ligt de zorg over het afnemende belang van de grote boodschappentrip, terwijl supermarkten nog grotendeels op grote trips zijn ingericht. Rietveld: “We geven onze klanten objectief advies over hoe het maximale schaprendement kan worden gerealiseerd. Dat betekent dat we ook nadenken over het schap van de toekomst. Belangrijk is dat er ruimte is voor innovatie en voor het toevoegen van beleving.” Shoppers verleiden tot ongeplande aankopen lukt alleen als het schap daartoe uitnodigt en dynamisch is. Met een grote eigen buitendienst is Coca-Cola als geen ander bedrijf ook in staat dat schap voortdurend van nieuwe impulsen te voorzien. Willemsen: “De grote supermarkten bezoeken we vrijwel wekelijks. Onze buitendienst is een graag geziene gast. Supermarktondernemers en bedrijfsleiders hebben vertrouwen in wat we doen. Met onze inzichten en datakennis kunnen we winkels structureel ondersteunen bij het opti-

maliseren van het frisdrankschap. Het moet voor zowel de ondernemer als voor ons gedurende het jaar toegevoegde waarde opleveren.” De bevindingen van de buitendienst worden ook weer teruggekoppeld met het desbetreffende klantenteam waardoor kansen en uitdagingen vanuit de winkelpraktijk worden aangedragen. Rietveld: “En zo is de cirkel weer rond. De grote beweging die we zien is dat de frisdrankmarkt sterk verandert. Frisdranken zonder of met minder suiker zijn sterk in opkomst. Het begeleiden van deze beweging is de uitdaging voor de komende jaren. Als retail maximaal meebewegen is de beste garantie voor een optimaal rendement.” De introductie van Fuze Tea is daarbij een belangrijke stap, maar Rietveld en Willemsen verzekeren dat Coca-Cola blijft investeren in een gevarieerd en uitgebreid portfolio. ■

Ook op de winkelvoer is de komst van Fuze Tea niet onopgemerkt gebleven. Volgens Rietveld zal Coca-Cola die sterke support op het merk blijven voortzetten.

35 FoodPersonality september 2018

36_CoC-CocaCola.indd 35

11-09-18 11:20


CAPTAIN FRIESLANDCAMPINA

Kaas op de kaart De kracht van FrieslandCampina in kaas ligt in de uitgebreide kennis van zowel merkkaas als kaas onder private label. Met deze expertise denkt FrieslandCampina continu mee wat voor de retailers het beste werkt om de categorie te laten groeien. De nieuw ontwikkelde categoriestrategie ‘Kaas op de Kaart’ geeft daarvoor praktische handvatten. Met een aandeel van 4,6% in de weekomzet van een gemiddelde supermarkt is het belang van de kaascategorie aanzienlijk. Daar is FrieslandCampina zich als marktleider terdege van bewust. Ruben Cents, trade marketing manager Kaas: “Kaas is in supermarkten goed voor € 1,73 miljard op jaarbasis. In volume uitgedrukt: 197 miljoen ton.” Belangrijker is volgens Cents dat die immense kaasmarkt groeit, zowel in waarde als in volume. “In waarde is de categorie de afgelopen twee jaar zo’n 9% in gestegen, terwijl de volumeindex op 102 staat.”

Zeven groeipijlers Categoriegroei is echter niet vanzelfsprekend. Als belangrijke speler in het segment broodbeleg (goed voor zo’n 65% van de kaasmarkt) ziet FrieslandCampina dat het volume in dat segment licht onder druk staat. In een nieuwe categoriestrategie – ‘Kaas op de kaart 2018-2021’ – die momenteel aan retailers wordt gepresenteerd identificeert het bedrijf dan ook zeven groeipijlers om ook in de toekomst groei te realiseren. Cents: “Bijzonder is dat de categoriestrategie gezamenlijk met ons dochterbedrijf Zijerveld is ontwikkeld. De doelstelling is om bestaande shoppers vaker en meer te laten kopen, maar ook om nieuwe shoppers naar de categorie te trekken. Daarbij is de groei in de markt voornamelijk afkomstig van de segmenten tussendoor en koken.” “In tussendoor groeit voornamelijk buitenlandse kaas zoals brie en camembert, maar het segment koken groeit veruit het hardst”, aldus Patrick Voskuilen, trade marketeer private label.

17 miljoen boterhammen

De nieuwe categoriestrategie van FrieslandCampina voor kaas in een notendop. Zeven groeipijlers moeten de toekomstige groei van de categorie veilig stellen.

Op basis van de belangrijkste trends geeft de nieuwe categoriestrategie duidelijke aanknopingspunten voor toekomstige groei. Duurzaamheid speelt daarin een belangrijke rol, maar ook vragen rondom het natuurlijke karakter van kaas (clean label/herkomst) en de nutritionele waarde (o.a. kaas als bron van proteïne, vitamine D en calcium). Tenslotte blijft verwennen (kaas moet vooral lekker zijn) ook een belangrijke onderliggende trend.

Cents: “In broodbeleg hebben we een hele belangrijke groeipijler benoemd: ‘Natuurlijk kaas erop!’ Wat we daarmee bedoelen is dat we samen met retailers kaas onder de aandacht moeten brengen dan wel houden. Er worden dagelijks zo’n 17 miljoen boterhammen en crackers met kaas belegd. Dat is geweldig, maar het is naar de toekomst toe vooral ook belangrijk dat kaas bij kinderen een vanzelfsprekend broodbeleg blijft. Dat is een belangrijk aandachtspunt.”

Variatie en duurzaamheid In broodbeleg vormt ook het wijzen op de eindeloze variatiemogelijkheden in kaas een belangrijke groeipijler. Voskuilen: “We willen inspireren met recepten en met andere kaassoorten zoals geitenkaas en cottage cheese. Hier hoort ook bij dat we kleinere verpakkingen aanbieden om de aankoopdrempel te verlagen.” “Geitenkaas is de afgelopen jaren hard gegroeid, terwijl we momenteel vooral de boerenkaas zien groeien”, aldus Cents. “Lokale kaassoorten staan sterk in de belangstelling. Consumenten vinden de herkomst van kaas belangrijk. Anders gezegd: kaas met een verhaal – of het nou Noord-Hollandse, Goudse of boerenkaas is - rechtvaardigt een hogere prijs. Tegelijkertijd koopt de consument steeds bewuster en ook die ontwikkeling biedt kansen.” Voskuilen: “We zien een herwaardering van 20+ en 30+ kaas, maar we zien ook dat clean label kaas (kaas zonder kleurstoffen- en conserveringsmiddelen, red) in opkomst is. Daar moet je als retailer op inspelen.” In het verlengde hiervan ligt het belang van het gebruik van weidemelk (melk van koeien die tenminste 120 dagen per jaar 6 uur per dag buiten grazen) voor consumenten en FrieslandCampina is van plan daar vervolgstappen in te zetten. Cents: “De meeste kaas in de supermarkt is al kaas van weidemelk. Ik verwacht binnen afzienbare tijd dat alle kaas van weidemelk gemaakt zal zijn. We zijn momenteel bezig met een nieuwe, nog duurzamere generatie weidemelk”.

Groei in tussendoor en koken Ook in de segmenten waar FrieslandCampina

36 FoodPersonality september 2018

36_CoC Friesland.indd 36

11-09-18 17:55


Captain: FrieslandCampina

Categorie: Kaas

van oudsher minder dominant is – tussendoor en koken – ziet het volop groeikansen. Voskuilen: “Kijk je naar snacken en borrelen, dan gaat het vaak om buitenlandse kaas. Maar er wordt zeker ook veel Goudse kaas in blokjes gegeten; daar kunnen we nog meer op inspelen.” Weer anders ligt dat voor het segment koken, want daar zet FrieslandCampina momenteel zwaar op in. Cents: “We hebben net geïnvesteerd in een nieuwe raspproductielijn die ook weer nieuwe verpakkingsmogelijkheden biedt. We kunnen hiermee nog meer toegevoegde waarde in rasp leveren.” En dan was er recent ook nog de overname van kaasmerk Parrano, het merk dat sterk in strooien raspkaas is en waarvan FrieslandCampina al langer de grondstoffenleverancier was. “Kaas als vleesvervanger, als topping en als maaltijdcomponent - bijvoorbeeld in salades - gaat nog een enorme vlucht nemen”, aldus Voskuilen.

Winkelgemak, betaalbaarheid De nieuwe categoriestrategie van FrieslandCampina zoomt ook in op het perspectief van de retailer, oftewel: hoe de kaascategorie voor shoppers verbeterd kan worden. Cents: “We hebben een aantal aspecten in kaart gebracht waarmee we retailers kunnen ondersteunen. Eén daarvan is wat we winkelgemak noemen. Dat is alles wat met het schap en de presentatie te maken heeft. Want ondanks alle aandacht die er al in het schap gestoken is, blijft er altijd ruimte voor verbetering, al was het maar omdat de voorkeuren van shoppers voortdurend veranderen.” Gedifferentieerde schappen gebaseerd op aankoopgedrag laten het aanbod beter aansluiten

Trade marketing manager Kaas Ruben Cents en trade marketeer private label Patrick Voskuilen. (Foto: Jan Willem Houweling)

op de shopperbehoefte in een marktgebied. Zelfs binnen steden leidt die benadering tot aanzienlijke verschillen in assortimentskeuzes en een hoger schaprendement. Maar ook het aspect betaalbaarheid is onder de loep genomen. Dit aspect is voor een groot deel bepalend voor het hoge fair share in kaas van discounters Aldi en Lidl. “We hebben heel nauwgezet bekeken wat de juiste kaaspromo’s zijn. Meer versbeleving en marktgevoel op de winkelvloer kunnen daarbij voor extra onderscheid in de kaascategorie zorgen. Ook daar hebben we concrete ideeën over.”

Smeerkaas online Een heel ander shopperperspectief is dat van de online shopper. We zien dat kaas nog relatief weinig online gekocht. “Je kunt ook zeggen dat

daar nog heel veel potentieel ligt. De dynamiek van de online kaascategorie is heel anders. We weten dat verse kaas een hoog impulskarakter heeft en zich daarom lastiger online laat verkopen. Daar staat weer tegenover dat smeerkaas – een groot artikel in kinderdagverblijven – weer ver bovengemiddeld verkocht wordt”, aldus Cents. Als onderdeel van de nieuwe categoriestrategie heeft FrieslandCampina de ideale online presentatie van kaasproducten laten maken om retailers te ondersteunen. “Zo kunnen we op tal van fronten retailers ondersteunen om gezamenlijk de kaascategorie verder te laten groeien. Met ‘Kaas op de kaart’ maken we inzichtelijk dat wanneer we alle groeipijlers maximaal benutten er in de komende drie jaar tot wel € 154 miljoen aan additionele groei gerealiseerd kan worden.” ■

Outdoor ondersteuning voor Milner 30+ kaas. Het toenemende gezondheidsbewustzijn en aandacht voor de voedingswaarde van producten leidt tot een herwaardering van 20+ en 30+ kaas, merkt FrieslandCampina.

Verbeelding van ‘Natuurlijk kaas erop’, de groeipijler waarmee kaas als vanzelfsprekend broodbeleg onder de aandacht gehouden moet worden, bijvoorbeeld door extra aandacht voor kaas op de winkelvloer.

37 FoodPersonality september 2018

36_CoC Friesland.indd 37

11-09-18 17:55


‘CAPTAIN’ MONDELEZ NEDERLAND

‘We zijn dé impulsexpert in snacks en zoetwaren’ Mondelez Nederland is dit jaar in het onderzoek Captain of the Category uitgeroepen tot captain van twee categorieën: ‘koek, koekjes, luxe koek en banket’ met het merk Oreo en ‘chocolade en suikerwerk’ met het merk Milka. Al vaker is Mondelez Nederland in het jarenlange Captain of the Category-onderzoek van dit blad tot captain van een categorie uitgeroepen, maar dit jaar is het zelfs in twee categorieën tot captain bestempeld. Het illustreert al met al de belangrijke positie die Mondelez Nederland inneemt in de gehele markt van snacks en zoetwaren. Aan het woord: Suzanne IJsebaert (category planning manager chocolade), Petra van de Sanden (category planning manager biscuit), Pim Boevé (field sales manager) en Bas Kuijs (customer team leader voor Jumbo en out of home). Bij Mondelez Nederland is de benoeming tot captain in zowel de koekcategorie als die van chocolade en suikerwerk in dank afgenomen. Mooi om deze waardering te krijgen van onze handelspartners uit de food retail, klinkt het. Tegelijkertijd: het weerspiegelt ook de positie van Mondelez in de Nederlandse markt vandaag de dag. Het is door de jaren heen uitgegroeid tot een bedrijf dat in alle categorieën van snacks en zoetwaren actief is, en: als enige. Bas Kuijs: “Mondelēz International is wereldwijd marktleider in ‘snacking’. Wij omschrijven dat als: alle consumptiemomenten buiten ontbijt, lunch en diner om. Wij volgen dus als geen ander de markt van alles wat tussendoor gegeten wordt, waar dan ook, wanneer dan ook. In alle landen waar we actief zijn. En uiteraard ontwikkelen we die markt zelf ook.” De missie en pay-off van Mondelēz International is: ‘creating delicious moments of joy’, met bekende merken als Milka, Côte d’Or, Prince, Lu, Tuc, Liga, Oreo, BelVita, Toblerone, Bastogne, Time Out, Cracotte, Vitalu en Stimorol. De snackmarkt is nog altijd enorm groot. De opkomst van een gezondheidsbesef heeft ervoor gezorgd dat consumenten in de westerse wereld meer zijn gaan letten op gezonde voeding, lichaamsgewicht etc., maar er blijft ruimte voor tussendoorconsumptie en binnen een verantwoord voedings- en bewegingspatroon kan dat

V.l.n.r.: Pim Boevé, Petra van de Sanden, Suzanne IJsebaert en Bas Kuijs (foto: Rob Keeris).

ook nog steeds. Kuijs: “Natuurlijk blijft het een ‘treat’, een traktatie, en moet dat met mate gegeten worden, maar snacking is nog steeds een enorme markt, met beweegredenen als bijtanken, jezelf verwennen en jezelf een ‘boost’ geven. Snacks en zoetwaren zijn momenteel goed voor 7,8% van de gehele supermarktomzet en die omzet groeit met bijna 3%. Voor de supermarkt is de rol van snacks en zoetwaren die van extra aankopen genereren, want snacks en zoetwaren vormen nog altijd voor een groot deel een ongeplande aankoop, een impulsaankoop dus.” Mondelez Nederland is in de Nederlandse markt ook geregeld aanspreekpunt voor food retailers als het om de schappen met chocolade, kauwgum, koek, tussendoortjes en hartige snacks gaat, aldus Kuijs. “Gezien onze grote rol in deze markt houden we ons voortdurend bezig met het doorvertalen van inzichten en uitwerken van adviezen over snacks & zoetwaren voor onze handelspartners. En we denken mee over hun uitgangspunten, doelstellingen en strategische vraagstukken bij deze categorie. Zeker ook omdat bij deze

categorie de impulsaankopen zo belangrijk zijn, wil de retail van onze expertise gebruik maken. Daarnaast: we onderscheiden ons van andere aanbieders in de markt in die zin dat we bijvoorbeeld niet alleen groei in een onderdeel van de snacks- en zoetwarenmarkt willen realiseren, we kijken altijd naar die hele markt.” Dat uitgangspunt komt ook terug in de executie op de winkelvloer. Pim Boevé: “Een categorie met geplande en met ongeplande aankopen vraagt van winkels dat ze daar goed op inspelen. De schappen moeten goed gevuld zijn en helder ingedeeld. Navigatieduidelijkheid en snelle herkenning zijn belangrijk. Het schap moet daarnaast ook verleiden. En ‘second placement’ vervult een belangrijke rol bij snacks en zoetwaren. Om die extra omzet te genereren, zorgen wij in samenspraak met retailers voor confrontatie op de juiste plaatsen in de winkel, bijvoorbeeld bij de korte shopping trip, bij de kassa’s en de servicecounter. Als het om acties van ons op de winkelvloer gaat, zijn daar ook altijd campagnes op traditionele en/ of sociale media aan gekoppeld om onze effectiviteit te vergroten.”

38 FoodPersonality september 2018

38_CoC-Mondelez.indd 38

11-09-18 17:18


Binnen de assortimenten van merken als Lu, Tuc, Côte d’Or, Prince etc. en zeker ook voor de merken Milka en Oreo – de merken waarmee Mondelez Nederland captain is geworden – blijft het bedrijf zich inspannen voor telkens nieuwe producten, maar tegelijk ook voor een verdere verduurzaming van producten, ingrediënten en samenstelling, en een verduurzaming van de productieketen zelf. Zodat het bedrijf goed aansluiting behoudt met de consument van vandaag, die chocolade en koek wil blijven eten, maar wel binnen een verantwoorde levensstijl. Mondelēz International hanteert verschillende programma’s op dit terrein, zoals ‘Well-being Snacking’, ‘Harmony’ en ‘Cocoa Life’. “We sturen aan op verantwoord snacken”, legt Suzanne IJsebaert uit. “We breiden ‘well-being brands’ in ons portfolio uit, we werken voortdurend aan een verbetering van de receptuur, we wijzen consumenten op het belang van portiegrootte op de verpakking en we houden ons strikt aan de richtlijnen over ‘marketing to kids’. Dat geldt voor alle categorieën waar Mondelez actief in is.” Petra van de Sanden legt dat uit met het oog op de categorie koek: “Voor elk merk bekijken we wat het optimale evenwicht is; de consument wil verantwoord eten en wil tegelijk zichzelf verwennen. Smaakbeleving is en blijft het belangrijkste. Daarnaast zijn we voortdurend bezig met de vraag hoe we een koek zo verantwoord mogelijk kunnen maken. Aan de hand van deze aanpak laten we de markt groeien, voor onze handelspartners en voor ons zelf. We zijn trots op onze eigen duurzaamheidsprogramma’s, zoals ‘Harmony’ voor ons graan en ‘Cocoa Life’ voor onze chocolade. Van onze koekjes wordt nu al 75% geproduceerd met het Harmony-graan. Door middel van dit programma hebben we 20% vermindering van pesticiden gerealiseerd, ter bescherming van bijen en vlinders.” Het Cocoa Life-programma heeft als doel om de welvaart en het welzijn van de aangesloten cacaoboeren en hun gemeenschappen te vergroten. IJsebaert: “Cocoa Life stuurt aan op verandering vanuit een holistische en onafhankelijk geverifieerde benadering. Het programma omvat velerlei aspecten, zoals landbouwhervorming, de verbetering van de gemeenschap, verbetering van levensonderhoud en het behoud en bescherming van milieu. Het Cocoa Life-programma is uniek en meet als enige consistent en onafhankelijk de impact, voor de boeren en voor de gemeenschap.”

Milka, bij koek met name met Oreo. Milka, met als kenmerk de romige Alpenmelk, is het grootste chocolademerk in Europa. In Nederland is het het grootste merk in het segment tabletten. IJsebaert: “We hebben het merk de laatste jaren enorm laten groeien. De bekendheid en populariteit is groot en binnen de supermarkten is de omloopsnelheid van het Milka-assortiment ook navenant groot. De Milka-varianten spelen een steeds grotere rol in de chocolade-omzet in de supermarkt van € 559 miljoen per jaar, een sterk groeiende categorie ook. Binnen die markt is het segment repen en tabletten de grote groeier geweest en dat is precies het segment waar wij met Milka in opereren. We hebben de laatste jaren ingezet op meer variatie van Milka met ingrediënten van onze andere merken, zoals Milka met Oreo-koek en met caramel van Daim. Onlangs hebben we Milka Oreo Sandwich gelanceerd, een tablet waarbij kleine Oreo-koekjes ingelegd zijn in Milka-chocolade. Ook deze variant lijkt weer een populaire variant te worden. Verder hebben we onlangs de verpakkingen gemoderniseerd, met meer nadruk op de kwaliteit van onze chocolade en de oorsprong van het merk. De grote tabletten hebben we de portfolionaam ‘MMMAX’ gegeven. Daarnaast hebben we nieuwe smaakcombinaties gelanceerd, zoals rozijn-noot en amandel-caramel.”

Koek met chocolade: groeier Ook in de markt van koek is nog groei te vinden, maar niet meer in de hele markt. Van de Sanden verduidelijkt: “In tegenstelling tot de chocolademarkt is de koekmarkt met € 680 miljoen jaaromzet in de supermarkt stabiel gebleven, maar er is wel degelijk groei te zien binnen koek, namelijk; in het segment koek met chocola, de

Captain: Mondelez Nederland

Categorie: * koek, koekjes, luxe koek en banket * chocolade en suikerwerk

‘grootste verwenner’ binnen die categorie. Dat is het segment waar Oreo toe behoort. Koek is nog steeds een product dat overal en altijd gegeten en gedeeld wordt, op het werk, bij bezoek, samen met het gezin, Nederland is nog steeds een groot koekland. En wij zijn er marktleider in, met 15,4%, met merken als Oreo, Lu en Prince. Door de bijzondere smaak, de zwarte kleur, de blauwe verpakking en het ritueel van ‘draaien, likken en dippen’ heeft Oreo een bijzondere plaats in de koekmarkt bemachtigd. Het merk viert dit jaar zijn tienjarig bestaan in Nederland. Dit vieren we met de lancering van de ‘Oreo birthday party rollpack’. Naast Oreo speelt ook Milka een steeds grotere rol in het koekschap. De lekkere smaak van Milka-chocolade in een koekje sluit perfect aan bij de groeiende behoefte aan verwennen. De Milka-brownie, een recente introductie in koek, is in korte tijd zeer geliefd geraakt bij de shopper.”■

Milka: steeds grotere rol Naast die productverbetering, verduurzaming en andere maatschappelijke en milieudoelen beijvert Mondelez Nederland zich gewoon ook voor de marktgroei van snacks en zoetwaren op de Nederlandse markt. Bij chocolade met name met

Activatie op de winkelvloer, met Milka en Oreo, bij Jumbo en Albert Heijn. 39 FoodPersonality september 2018

38_CoC-Mondelez.indd 39

11-09-18 17:19


CAPTAIN VAN GELOVEN

Voortdurend renoveren en innoveren Van Geloven is dit jaar in het onderzoek Captain of the Category uitgeroepen tot captain in de categorie ‘diepvriesproducten en -snacks’. Momenteel is net een paar weken Mora Tostini op de markt.

De diepvriesmarkt in de supermarktsector omvat ongeveer € 1,35 miljard jaaromzet, dat is ongeveer 4% van de totale supermarktomzet. Daarvan zijn de segmenten ijs, snacks en pizza’s de drie grootste, in die volgorde. Diepvriessnacks heeft een marktomvang van ongeveer € 265 miljoen en in dat segment is Van Geloven wel de nummer één, met een omzet van € 116 miljoen (bron: Nielsen). Van Geloven heeft ruim tien merken, maar vele daarvan zijn juist voor de snackbar en andere horecasegmenten bestemd. In de foodmarkt opereert het met vier merken: Mora, Hebro, Van Dobben en Kwekkeboom ‘frituur’. Vier merken, dat scheelt alvast in de merkversnippering in de vrieskisten en -kasten, maar zo is het nu ook weer niet helemaal. De snacks en soortgelijke producten van de diepvriesafdeling is een verzameling van 1/ ‘maaltijdsnacks’ als frikandellen en kroketten etc., 2/ ‘mini’s’, borrelsnacks zoals bitterballen, 3/ ‘snacky meals’, producten die een snelle maaltijd of onderdeel van een maaltijd zijn, zoals loempia’s en saté, en 4/ ‘snackbroodjes’. “Diepvriessnacks en -producten – wij gebruiken liever de term ‘vriesvers’ in plaats van diepvries, overigens – hebben veel verschillende functies”, legt trade marketing manager retail Rob Mienis uit. “Je ziet ten eerste een overgang de laatste jaren van frituren als bereiding naar de oven en de airfryer. In het verlengde daarvan: je ziet de consument zoeken naar een soort optimum tussen lekker en verantwoord. Het zwaartepunt ligt op de terugdringing van zout, suiker en vet, en de transitie van dierlijke naar plantaardige grondstoffen. Snacks moeten vooral lekker zijn. En als je kijkt naar dat grote geheel van frikandel tot broodsnacks tot loempia en saté, dan zijn wij

vaak het aanspreekpunt voor de retail. Wij waarderen het zeer dat de retail ons in die rol erkent en ons tot ‘captain’ heeft uitgeroepen.” Die adviesrol wordt des te belangrijker, omdat de retail demografische en regionale verschillen niet goed voor ogen heeft. Accountmanager Erika Vermijs: “Regionale verschillen bijvoorbeeld: boven de grote rivieren wil de consument blokjes vlees in de kroket, beneden de grote rivieren draadjesvlees. Boven de grote rivieren: kalfsvlees; beneden de grote rivieren: goulash. Worstenbroodjes? Beneden de grote rivieren. En er zijn grote verschillen tussen stad en platteland: in de stad meer ovenproducten, op het platteland meer frituurproducten. En dat zijn dan nog alleen maar de bekendste voorbeelden. Wij sturen erop aan dat voor elke supermarkt goed wordt gekeken naar hoe het marktgebied eromheen eruitziet. Zijn het jonge consumenten of oudere, zijn de huishoudens ouders met kinderen, is er sprake van overwegend ‘een vriesvak’ in de koelkast of staat er een vrieskist in de bijkeuken of garage? Is er überhaupt wel een friteuse in huis? De penetratie van frituurpannen is in landelijke gebieden groter dan in de stad.”

Rotatie, rendement Dat klinkt allemaal complex, maar de diepvriesmarkt, en met name diepvriessnacks, vormt op andere punten weer ‘een hele makkelijke categorie’, vervolgt Vermijs. “Het is een artikelgroep met weinig handling, met doorgaans een goede marge en als je het aanbod van diepvries vergelijkt met alternatieven in vers, dan heb je in diepvries eigenlijk ook nauwelijks derving, maar weer wél goede rotatiecijfers. Hebro-satés bijvoorbeeld, die een prima rotatie hebben van gemiddeld 20

per week per winkel, hebben niet of nauwelijks derving. Derving speelt uiteraard bij de retail een grote rol, maar het speelt de laatste jaren ook steeds meer bij de consument zelf: die is zich steeds bewuster geworden van voedselverspilling. Diepvries is een prima alternatief.” En tegelijkertijd… “De diepvriesafdeling krijgt niet de erkenning die het zou moeten krijgen”, vindt Vermijs. “De retail ziet het als een routinegroep, terwijl het rendement prima is. Dat rendement, daar doen we ook ons best voor. We hebben bijvoorbeeld alle verpakkingen van Hebro- en Mora-saté veranderd, van liggende naar staande. Waarom? Omdat we zagen dat staande verpakkingen de ‘lucht’ tussen de plank en de plank erboven kon innemen en zodoende konden op de plek waar voorheen vijf items konden staan, nu zeven items staan. Daarmee verbeteren we niet meteen de omloopsnelheid per artikel, maar wel de omzet en de assortimentskeuze op dezelfde ruimte. En die ruimere assortimentskeuze kan weer bijdragen aan het formule-imago en daarmee aan de klantentrouw.” Die schapoptimalisatie, dat moet ook wel. Want een meter dkw meer of minder is niet het probleem voor een formule, maar een vriezer erbij, dat doe je als formule niet zomaar, voor al je vestigingspunten. Vermijs: “Daar moeten we natuurlijk rekening mee houden.”

Renoveren en innoveren Die schapoptimalisatie is een van de drie termen waar de sales-, marketing- en productmanagers voortdurend mee bezig zijn, de andere twee zijn: renovatie en innovatie. Mienis: “Van Geloven is geen multinational waar vanuit een grote Amerikaanse of Europese stad wordt gezegd: zorg dat je

40 FoodPersonality september 2018

40_CoC-v Geloven.indd 40

11-09-18 17:16


Captain: Van Geloven

Categorie: Diepvriesproducten en -snacks

dit product in jouw markt op de plank krijgt bij je afnemers. Dat zou ook een ramp zijn als je denkt aan de verschillende consumentenvoorkeuren die we net noemden. Nee, we vormen hier eigenlijk een klein team dat voortdurend nadenkt over consumptietrends en die trends wil oppikken om ze binnen onze categorie te gebruiken, en zodoende de markt verder te laten groeien – als het al niet in volume is, dan wel in waarde. We zijn gehouden aan die beperkte ruimte van de diepvrieskisten en -kasten die zoals Erika terecht zegt niet elk jaar maar meer wordt. Wij moeten de retail overtuigen dat ze hun vriezers niet voor niets in hun winkel hebben staan. En omdat wij zo’n grote rol binnen de totale categorie spelen, zijn we dat ook aan onze stand verplicht.” Een voorbeeld van ‘renoveren’? Mienis: “Geur-, kleur- en smaakstoffen vormen voor ons een gepasseerd station. En natuurlijk zijn we ook voortdurend aan de slag met de vermindering van zout, suiker en vet in ons aanbod. Onze marketingmedewerkers zijn ongelooflijk gedreven om samen met onze ervaren productontwikkelaars te zoeken naar betere grondstoffen, iets wat we trouwens niet alleen voor ‘renovatie’, maar ook voor ‘innovatie’ gebruiken. We zoeken naar kruiden die in de combinatie met de andere ingrediënten een smaaksensatie geven die een nieuw schot in de roos moet zijn. En mét een bereiding die geen enkel probleem moet zijn. En als het kan, met zoveel mogelijk bereidingsmogelijkheden: oven, friteuse, airfryer, grill, noem maar op.”

Tostini en weer verder En van dat laatste, daar heeft Van Geloven er sinds een paar weken ook weer eentje van, nee, drie: Mora Tostini, een combinatie van tosti en panini. In drie smaken: tomaat & mozzarella, ham & kaas en pittig gehakt & kaas. Elk pakje omvat twee stuks, van elk 100 gram, de consumentenadviesprijs is € 2,39. Het eerste wat opvalt: het is helemaal niet zo oranje als al die andere bekende Mora-producten, het is meer geel, groen, rood, blauw en paars.

Rob Mienis en Erika Vermijs met de nieuwe Mora Tostini. “Deze geschenkverpakking is een soort collector’s item, want van deze Mora-broodrooster hebben we er niet zo veel.” (Foto: Jan Willem Houweling.)

Deze drie moeten gaan concurreren met de zelfgemaakte tosti en panini. En die strijd kunnen ze volgens Vermijs en Mienis goed aan, doordat ze een probleemoplosser zijn: de vulling blijft erin. Vermijs; “Eind vorig jaar hebben we onze snackbroodjes al gerenoveerd, maar we waren ook op zoek naar de nodige innovatie in het broodsnacksegment. Bij Mora Tostini omhult het platte broodje de vulling helemaal, waardoor je als consument de grill of de oven niet schoon hoeft te maken naderhand. De Tostini’s kunnen behalve in de broodrooster ook in de grill, waardoor je dicht bij de bereiding blijft zoals de consument dat gewend is. Deze bereidingswijze is uniek, dit heeft niemand. Het kan zó vanuit de vriezer in een broodrooster worden verwarmd, in zes minuten is het klaar en knapperig.” Wie dan denkt: o, in dat geval moet Cora alweer ergens op tv te vinden zijn met een commercial, die zit ernaast. Want net zoals bij deze drie niet voor het bekende oranje van Mora is gekozen, is ook niet voor Cora gekozen. Mienis: “Laat niemand denken dat we van Cora afscheid nemen. Het is nog steeds ongelooflijk wat zij aan reacties teweegbrengt. Bijvoorbeeld als een winkel aan ons heeft gevraagd of zij op een openingsdag aanwezig kan zijn. Dan blijken aan het eind van de dag zo’n 1.500 klanten aan haar te hebben gevraagd om met hen op de foto te staan. Maar met Mora Tostini mikken we veel meer op jongeren en jongvolwassenen, millennials; consumenten die dit product kiezen als alternatief voor een maaltijd of een uitgestelde broodlunch en trek

hebben in meer dan zomaar een tosti. Voor onze ondersteuning hebben we gekozen voor sociale media en andere onlinekanalen, gericht op mensen die vooral op schermen kijken als het smartphones en laptops zijn. In dit geval ligt het zwaartepunt van de communicatie op ‘Stuk TV’, dat 1,6 miljoen volgers heeft op Youtube.” De distributie is al bijna rond: AH, Jumbo en bijna alle Superunie-leden hebben een of meer varianten opgenomen. Volgens Vermijs en Mienis lopen de Mora Tostini-varianten tot nu toe boven verwachting. Mienis: “Ik zeg er meteen bij dat we dat alleen maar als de eerste wedstrijd zien. We willen met deze introductie echt wel een stap verder maken.” Vermijs: “En als dit zich blijft voortzetten, hebben we de markt in waarde weer vergroot.” En daarmee stopt de ‘innovatiemotor’ van Van Geloven voor dit jaar zeker niet. Mienis: “Vanaf week 40 zullen onze Mora Fijnproevers-kroketten gerenoveerd zijn. Dan komen we met een unieke smaak: de ‘Rendangkroket’, die op een zeer hoge waardering bij de consument mag rekenen. Vervolgens zullen we begin volgend jaar weer met sterke innovaties komen. We zijn kortom nog lang niet klaar, nu niet en in de toekomst niet; we willen blijven innoveren en de markt activeren. Een groot deel van de groei van snacks van de afgelopen vijf jaar komt op rekening van onze merken. We willen de retail en de consument met mooie, nieuwe producten blijven verrassen, naast ons bestaande aanbod, en voor voortdurende groei zorg dragen.” ■

41 FoodPersonality september 2018

40_CoC-v Geloven.indd 41

11-09-18 17:16


Bij Evelyn aan tafel

dan tien jaar bij Climate Neutral Group en intussen hebben veel verschillende organisaties, diensten en producten stappen naar een klimaatneutrale situatie gezet. Ook bedrijven in de levensmiddelensector. Als er één duurzaamheidsvraagstuk in die sector speelt, dan is het wel het klimaat. Merk je dat de levensmiddelensector klimaatneutraal wil opereren? Er is de laatste tien jaar bij bedrijven veel veranderd. Het probleem is lange tijd vooruitgeschoven. Veel organisaties denken: klimaatneutraal worden kan niet. Maar het tegendeel is waar. Het is vaak ook minder complex dan mensen doorgaans denken. Je moet gewoon beginnen, dan krijg je al meer inzicht in je keten. In de levensmiddelensector werkt het het beste als retailers en leveranciers samenwerken. En er zijn genoeg oplossingen. Kijk ook eens naar andere branches. Kleding- en schoenenmerk Quick heeft bijvoorbeeld een sneaker gemaakt die geen voetafdruk heeft. Alle gebruikte materialen zijn gerecycled. Je kunt zo’n schoen laten maken van je eigen spijkerbroek. Die sneaker is niet alleen hip, maar ook een verkoopsucces. En als hij kapotgaat, kun je hem inleveren. Dan wordt van de schoen het materiaal zoveel mogelijk hergebruikt.

René Toet, directeur Climate Neutral Group, Door: Evelyn Günther Foto: Jan Willem Houweling

Je bent algemeen directeur van Climate Neutral Group. Wat doen jullie? Wij stimuleren klimaatneutraal ondernemen en produceren. Een ambitie die ook steeds meer leeft in ondernemend Nederland en dat is ook al vijftien jaar onze focus, klimaatneutraliteit realiseren is onze kernactiviteit. De effecten op het klimaat in kaart brengen: hoeveel CO2 stoot je als bedrijf uit, dus je ecologische voetafdruk. Voor producten is dat een ‘life cycle analysis’: hoe ziet de keten eruit, waar zit de meeste uitstoot in die keten en wat kun je daaraan doen? Die analyse is het vertrekpunt. Vervolgens stellen we een programma op om de hoeveelheid CO2 te reduceren. In de ideale situatie brengen we die uitstoot zelfs helemaal naar nul, maar in de praktijk blijft er vaak nog uitstoot over, uitstoot die je nu nog niet zelf kunt reduceren. Daarvoor investeer je per ton CO2 een bedrag in een duurzaam energieproject – bijvoorbeeld windmolens – waarmee je je resterende uitstoot ergens anders reduceert – of ‘compenseert’, zoals de meesten zeggen.

Wie is volgens jou verantwoordelijk voor een duurzaam product op het schap? De leverancier staat aan de basis, maar kan niet zonder de steun van de retailer. Leveranciers bieden goede innovaties aan die minder klimaatschade berokkenen, maar die halen het niet als de retailer het klimaataspect als onderscheidend argument niet genoeg binnen de categorie meeweegt en er geen ruimte op het schap voor maakt. Ik mis soms de durf van food retailers om echt duurzame keuzes te maken. Supermarkten zijn weliswaar slechts een schakel in de keten, maar wel een belangrijke: maar vijf of zes mensen in Nederland bepalen binnen een categorie het aanbod. Zij hebben dus een enorme invloed op wat Nederlandse consumenten dagelijks kopen. Maar ook de overheid speelt hier een grote rol in. Als je ziet hoe moeilijk het voor consumenten is om alle informatie over zout, suiker, vet en gezonde voeding goed te verwerken, dan kun je niet verwachten dat zij zomaar goed thuis zijn in

Je werkte bij Nutricia en Unilever en was mede-oprichter van Fred & Ed. Waarom verliet je de foodbranche? Op een gletsjer in Patagonië werd ik geconfronteerd met onze invloed op het klimaat. Die gletsjer smolt in een rap tempo, terwijl het zo’n mooi natuurverschijnsel is en die gletsjer is belangrijk voor de klimaatbeheersing. Die raken we kwijt. Ik ging me afvragen hoe ik met mijn ervaringen een bredere, maatschappelijke impact kon maken. Inmiddels werk ik nu al meer 42

FoodPersonality september 2018

42_Interview_Evelyn_01L.indd 42

11-09-18 11:21


complexe milieukwesties. Dan mag de overheid consumenten best meer voorlichting geven: welke keuzes zijn beter voor de planeet en voor ons? En wat mij betreft mag die overheid ook best meer met wetgeving sturen, waardoor retailers en producenten wel móeten veranderen. Gelukkig is er een groeiende groep consumenten die bewuster koopt, en meer leveranciers en retailers gaan in die beweging mee. Klimaatneutrale producten...Noem er eens een. Wij zijn met retailers bezig om klimaatneutrale koffie en thee in het schap te krijgen. Dat is Superunie al gelukt, met koffie en thee van het huismerk G’woon. Superunie ervaart dat koffie en thee, afkomstig uit gebieden nabij de evenaar, al last hebben van klimaatverandering. De mensen van Superunie wilden graag een klimaatneutraal product op de markt brengen. Voor producten zit de grootste klimaatbelasting vaak in verpakkingen. Bij koffie komt dat door de pads en cups en daar is een reductie zeker haalbaar. Denk aan biologisch afbreekbaar materiaal. Ook op de plantages is de uitstoot gereduceerd. De theeplantage waar Superunie inkoopt, is zelfs klimaatpositief. Dat bewijst dat je als retailer wel degelijk een stap kunt maken. Waarom lukt het Superunie wel en andere niet? Nou, Superunie is niet de enige. Naast een duidelijke visie van de directie, speelt bij Superunie ook de stem van de leden, en daar zitten een paar koplopers bij. Tel daar een bevlogen mvomanager bij op en het onderwerp klimaat kan dan meer een vlucht nemen. Door hierbij voor het huismerk G’woon te kiezen kan de retailer tegenover de producent ook meer bepalen. Hoe komt het dat andere ketens – of de bestuurders van die ketens - niet willen? Ze denken dat de consument en de markt er niet klaar voor zijn. Maar het tegendeel is waar: consumenten willen juist weten hoe producten gemaakt zijn en waar ze vandaan komen. Die trend is niet meer te stoppen. Natuurlijk moet het product ook goed zijn. Ik geloof heilig in de combinatie van een goed product en een eerlijk verhaal. Daarnaast: beleggers willen per jaar een goed rendement, zelfs per dag. Ceo’s worden op een termijn van vier jaar afgerekend. Dat zijn allemaal onderdelen van een ondernemingscultuur die een rem vormen op milieu-initiatieven. Maar als het op het klimaat aankomt, kunnen we niet wachten. Ik hoop dat mensen als Frits van Eerd en Wouter Kolk mij morgen bellen voor een afspraak. Of nee, het hoeft niet de hoogste persoon te zijn of de grootste keten, ik ben blij met iedereen die mij hierover belt. En bij welke retailers zie je dan nog meer klimaatneutrale producten? Naast Superunie zijn Jumbo, Aldi en Lidl met klimaatneutrale producten bezig. Maar dat is minder bekend. Lidl werkt voor al haar kippenvlees en eieren samen met duurzame kippenfarm Kipster. Het kan dus wel. Een mooi bewijs van een nieuwe manier van werken.

transparant zijn over wat ze communiceren. De media spelen daar wel een discutabele rol in, vind ik, omdat zij bedrijven die duurzaamheid nastreven, vaak hard aanpakken. Natuurlijk moeten de media kritisch zijn, maar organisaties moeten ook een kans krijgen en niet direct afgestraft worden als ze kleine stapjes zetten. Als het verhaal klopt en er ligt een goede reductiestrategie voor de komende jaren, moeten we niet meteen gaan mopperen dat het te weinig is. Steeds meer bedrijven zien die noodzaak van duurzamere producten in. Ze moeten ook wel. Als je Starbucks of Nestlé bent, móet je wel actie ondernemen. Om te voorkomen dat de koffie- en cacao-oogsten zo achteruitgaan dat ze straks te weinig grondstoffen hebben. Is een duurzaam product altijd duurder? Dat hoeft helemáál niet. Wij merken in de praktijk dat als je er echt induikt en de hele keten analyseert, er ook zaken zijn waar je op kunt besparen. Efficiënter produceren, slimmer verpakken en distribueren: kan allemaal. Soms leidt het tot een nieuwe propositie en een beter product, waarmee je als bedrijf iets terugdoet.

‘Op een gletsjer in Patagonië werd ik geconfronteerd met onze invloed op het klimaat’ Jullie hebben als spin-off ook een eigen merk: ‘Echt’, een merk houtskool. Ja. Vrijwel niemand weet dat houtskool veelal uit ZuidAmerika en Afrika komt en van illegaal gekapte bomen wordt gemaakt. Houtskool is een onduurzaam product: ontbossing, fijnstofuitstoot en vaak kinderarbeid. Om van hout houtskool te maken, wordt dat hout in de open lucht verbrand, en ook nog met benzine en verfresten. Dat levert ook nog eens een inferieur product op. Wij maken houtskool van Europees FSCgecertificeerd hout, dat niet verbrand, maar verhit wordt. Het gas dat daarbij vrijkomt, vangen we af en dat gebruiken we om huishoudens van energie te voorzien. Op dit moment liggen er plannen om een eigen fabriek te bouwen. Gek genoeg hebben de benzinestations, horeca, slagerijketens en tuincentra ons al ontdekt, maar de supermarkten nog niet. Terwijl ons product hoogwaardig en veel duurzamer is dan alternatieven. Én een hogere absolute marge heeft. De consument weet ons in de circa 1.200 verkooppunten waar we liggen, steeds beter te vinden. Maar de consument mist ons nog wel in de supermarkt. Hoe ziet jouw droomwereld er over tien jaar uit? Nou, voor complexe problemen bestaan geen makkelijke oplossingen en dan is tien jaar te kort. Maar goed, mijn droom: ten eerste geen fossiele energie meer, ten tweede de transitie van dierlijk naar plantaardig eten en ten derde een versnelling van klimaatmaatregelen in de levensmiddelensector, door middel van meer producten met minder klimaatimpact op het schap. ■

Je noemt Albert Heijn niet, valt me op. Ik kan me niet herinneren dat Albert Heijn een keer bekend heeft gemaakt dat een AH-artikel klimaatneutraal is. En ik ga ervan uit dat AH dat anders wel wereldkundig had gemaakt. Ik zou ook daar graag eens met AH over in gesprek gaan. Evelyn Günther van Günther + Van Grinsven en Josceline Bogaers van People Select Executive + Interim Search wisselen elkaar af met interviews. Deze maand: Evelyn Günther interviewt René Toet, directeur van Climate Neutral Group.

Hoe belangrijk is het voor bedrijven om over hun duurzame stappen te communiceren? Héél belangrijk. Bij voorkeur op de verpakking. Dit helpt consumenten een duurzame keuze te maken. Zeker bij alledaagse producten in de supermarkt. Maar bedrijven moeten helder en 43 FoodPersonality september 2018

42_Interview_Evelyn_01L.indd 43

11-09-18 11:22


BrandLab: Nieuwe netwerkclub voor marketeers

De dertig merkenbouwers bij de aftrap van BrandLab, in de Efteling. Met hoedjes… ja, dat zijn de symbolen van de subgroepjes die elk afzonderlijk nog een opdracht te verstouwen krijgen.

Sinds eind vorige maand is er: BrandLab, een nieuwe netwerkclub voor marketeers in de levensmiddelensector. Van Business Connected. Door: Gé Lommen Foto’s: Jan Willem Houweling

De eerste bijeenkomst is ergens in februari al geweest, maar dat was een voorbereidende sessie; wat willen we, hoe gaan we doen wat we willen doen, wie willen we zijn, wie hoort er in principe bij etc., etc. En de volgende bijeenkomst is de aftrap geweest van netwerkclub BrandLab. In de Efteling. En altijd met een mix van lering en vermaak; lering

door iemands presentatie te beluisteren en door te leren via opdrachten en ‘cases’, en vermaak omdat je dit samen met een groep of subgroep doet. ‘En altijd’…? Alsof dat vaker gebeurt? Ja, dit is niet de eerste netwerkclub van Business Connected, dat netwerkclubs in de levensmiddelensector (en de drogisterijsector) heeft als De Jonge Turken, Orakel, Fast Movers Groep,

Xcellent, Laetus, Immensa en De Boovenkamer, en dat ook bekend is van het jaarlijkse Nationaal Food Congres en het Fast Movers Congres. En dat daarnaast geregeld reizen voor deze verenigingen organiseert, of het nou naar Rio is of Johannesburg of Londen of Tallinn – als het maar een trip is waarbij je als lid indrukken opdoet die je anders niet zomaar meegekregen had en waar

44 FoodPersonality september 2018

44_Brandlab.indd 44

11-09-18 13:00


Vooraan: Sabine Blom (marketing manager Coolbest bij Riedel), en dan v.l.n.r. Denise van Strien (marketing manager thee bij Unilever), Lotte Haens (senior marketing manager beauty bij Philips), Daniëlle Saan (product & brand manager bij Remia), Yolanda van Grootel (product manager Spa Fruit bij Spadel), Eline Rombouts (product manager bij Storck).

V.l.n.r.: Mieke van Bavel (marketing & communicatiemanager bij Nature’s Choice), Veerle Konings (product manager skincare Kao), Dorien Huijbers (senior brand manager Almhof bij Müller), Reinie Cazant (brand manager private label bij Plus Retail), Joost Oosterveld (marketing manager ‘grooming & one blade’ bij Philips Benelux).

je direct of indirect wat mee kunt – gekke winkels, winkels van grote markpartijen, vervaging tussen detailhandel en horeca, noem maar op. En waarbij je ’s avonds met de groep eten eet dat je nog nooit gehad hebt – of het restaurant zelf is er een zoals je dat nog nooit hebt meegemaakt. Al met al omvat Business Connected inmiddels een groot netwerk van netwerken. Maar een netwerkgroep voor marketeers – of zoals Business Connected ze noemt: ‘merkenbouwers’ – dát was er kennelijk nog niet. BrandLab: voor merkenbouwers dus, en die zien we hier op de foto’s ronddwalen en zich amuseren in de Efteling, met opdrachten waar we het fijne niet van weten, maar dat doet er ook niet toe. De doelstelling: leren van elkaar, jezelf verder doorontwikkelen en ontplooien, en altijd op een manier waarop je er graag weer naartoe gaat als er weer een bijeenkomst op til is, dat is het ideaal. Brandlab, vertelt senior project manager Dagmar van der Lee van Business Connected, omvat momenteel ongeveer dertig leden (zo net na de oprichting is er nog lang geen sprake van een

V.l.n.r.: Iona Mackintosh (business leader coloration & new brands bij L’Oréal), Yoeni Kuyper (Brand Manager Beter Horen bij Amplifon), Joyce Nijensteen (brand manager bij Johma), Michiel Otten (brand manager dranken bij PepsiCo) en Laura Schoemaker (brand manager Iglo).

V.l.n.r.: Tim Zuidgeest (mede-oprichter ST&T Research), Peter de Been (senior brand manager Venco bij Cloetta), Karin Pelleboer (channel manager bij Biohorma), Christel Steenbakkers (product manager bij Bakx Foods), Jasper Kersten (‘in between jobs’), Brenda van der Hoek (strategic digital marketeer bij Brabantia).

maximum aantal), en die zullen vijf keer per jaar bij elkaar komen. “We willen BrandLab ontwikkelen tot een inspiratieclub voor jonge en tegelijk ook ervaren merkenbouwers, die werkzaam zijn bij retailorganisaties en levensmiddelenproducenten”, aldus Van der Lee. Maar: niet alleen uit die hoek… we zien ook mensen van bijvoorbeeld ‘Etcetera’. “Klopt. Het is juist niet de bedoeling dat het tot supermarkten en levensmiddelenfabrikanten be-

perkt wordt, we willen ook dat mensen van communicatie- en advertisingbureaus zich aansluiten, met name mensen die een raakvlak hebben met merken en marketing. Met die samenvoeging wordt BrandLab ook onderscheidend ten opzichte van andere platforms en netwerkverenigingen: door een zo breed en zo diep mogelijke kijk op alle aspecten van merken en marketing. En om wat preciezer te zijn: het is gezien de setting en de groep ideaal voor marketeers met vijf tot tien jaar ervaring.” ■

Piekeren en brainstormen tijdens de oprichtingssessie afgelopen februari. V.l.n.r.: Michiel Otten (brand manager dranken bij PepsiCo), Marius Tan (brand manager Heineken), Marjolein Boogers (senior brand manager Danio bij Danone), Sabine Blom (marketing manager Coolbest bij Riedel), Job Vredenburg (junior brand manager bij Uniekaas), Jasper Kersten (‘in between jobs’) en Femke Hamaker (product manager bij A-ware). 45 FoodPersonality september 2018

44_Brandlab.indd 45

11-09-18 13:01


Modeshow Lidl Door: Gé Lommen Foto’s: Lidl/Peter Stigter

Over smaak valt te twisten, hè? Er zijn mensen die van Django Wagner houden, er zijn mensen die een boterham met pindakaas en aardbeienjam lekker vinden en er zijn mensen die een Ssangyong Rodius hebben omdat ze z’n achterkant zo mooi vinden (zoek ‘m maar ’s op). Over smaak valt te twisten, maar aandacht krijg je, als je een supermarktketen bent en een modeshow organiseert, als onderdeel van de Amsterdamse ‘Fashion Week’. Een catwalkmodel heeft zo te zien rondgelopen

met het logo van Lidl op haar benen. En er was een model met een jas ‘achterstevoren’. En dat scheen de bedoeling te zijn. Wel makkelijk met uitdoen (maar niet met aandoen). Lidl heeft het qua kleding over een andere boeg gegooid. Was het vorig jaar nog fotomodel Heidi Klum die in de media de rol van persoonlijke blikvanger vervulde en dat dan in veel landen, deze keer zijn het vooral Lieselot Elzinga, Amber Willemtzijn, Laura Snijders en Mirte Luijmes geweest, en dat dan vooral in Amsterdam, tijdens

de afgelopen Fashion Week in die stad. Naast een nieuwe collectie met de signatuur van Heidi Klum mocht ook Nederlands modetalent creaties laten showen. Elzinga c.s zijn modestudentes en volgen opleidingen aan instellingen als de Gerrit Rietveld Academie in Amsterdam of de Hogeschool voor de Kunsten in Utrecht. De ‘wat gewonere kleren’ zijn uit de Heidi Klumcollectie (en die waren meteen na de modeshow onderdeel van het assortiment op de Lidl-site, en een week later in de winkels), buitenissigheden als achterstevoren te dragen jassen komen uit de

46 FoodPersonality september 2018

46_Lidle Modeshow.indd 46

11-09-18 16:24


koker van dat Hollands talent. Deelname van Lidl aan die Fashion Week is onderdeel van een campagne, mode als middelen om een jong publiek aan te spreken, met kleding tegen prijzen van de Primark en de H&M, en dat moet wat voor het imago van Lidl doen.

Die campagne heeft ook een interactief element: via de site van het blad Elle mogen mensen stemmen op de collecties van de ontwerpsters. De winnende ontwerpster krijgt van Lidl een bedrag van â&#x201A;Ź 7.500,- en mag een half jaar gratis boodschappen doen. Bij Lidl, welteverstaan.

Wat verder nog opvalt? De decors: grote afbeeldingen van Formil, Gelatelli, Bellarom en W5, allemaal merken van Lidl. Wasmiddel, ijs, koffie en vaatwasmiddel. Kun je ook over twisten. â&#x2013;

47 FoodPersonality september 2018

46_Lidle Modeshow.indd 47

11-09-18 16:24


PRICINGPRICINGPRICINGPRICINGPRICING EXPERTSEXPERTSEXPERTSEXPERTSEXPERTS

PRICING EXPERTS

Pricing Experts Adv FP.indd 21 50_Advertentie_01L_7.indd

20-04-16 11-09-18 10:23 11:23


AGF Monitor haakt Picnic aan Picnic gaat deel uitmaken van de wekelijkse AGF Monitor op FoodPersonality.nl. Tegelijkertijd wordt het mandje met 25 AGF-hardlopers geactualiseerd. Door: Dave van Loon

De AGF Monitor, de online rubriek van FoodPersonality waarin wekelijks de prijzen en promoties van 25 AGF-hardlopers bij Albert Heijn, Jumbo, Lidl en Plus worden gevolgd, wordt uitgebreid. Op veler verzoek heeft Pricing Experts, het bedrijf dat twee keer per week zijn prijsmeters uitstuurt om de actuele prijzen en aanbiedingen van supermarkten te noteren en de gegevens levert voor de AGF Monitor, besloten Picnic volledig toe te voegen aan de prijsmetingen. De vraag naar de prijsdata van Picnic is als het ware meegegroeid met het aantal steden waar Picnic nu bezorgt; Picnic wordt voor steeds meer supermarktformules een directe concurrent. Met de komst van Picnic worden er vanaf nu vijf formules op wekelijkse basis gevolgd: Albert Heijn, Jumbo, Lidl, Plus en Picnic. De keuze voor juist deze formules ligt voor de hand. Het gaat om grote landelijke formules waarbij Lidl het discountsegment vertegenwoordigd. Daarbij komt dat Lidl zich al enkele jaren juist in AGF wil onderscheiden. Picnic is in dit rijtje eerder een buitenbeentje – geen fysieke winkels en een marktaandeel van ‘slechts’ 1,5% (GfK Q2 2018) – maar wel een formule die steeds nadrukkelijker door andere partijen gevolgd wordt. Die sterke belangstelling voor Picnic is voldoende rechtvaardiging om de online supermarkt in de wekelijkse meting mee te nemen. inhoud TOMAAT (verpakt)

inhoud

KOMKOMMER TOMAAT (verpakt) PAPRIKA (ROOD) KOMKOMMER COURGETTES PAPRIKA (ROOD) KROP SLA COURGETTES WITLOF KROP SLA BOSPEEN WITLOF BLOEMKOOL BOSPEEN BROCCOLI BLOEMKOOL BLEEKSELDERIJ BROCCOLI BOSUI (LENTE UI) BLEEKSELDERIJ VOORDEELPAK UIEN (net) BOSUI (LENTE UI) ELSTAR LOS VOORDEELPAK UIEN (net) MANDARIJNEN ELSTAR LOS AUBERGINE MANDARIJNEN CONFERENCE HANDPEER LOS AUBERGINE SPITSKOOL CONFERENCE HANDPEER LOS CHERRIETOMATEN SPITSKOOL DRUIVEN WIT PITLOOS (bak) CHERRIETOMATEN MELOEN GALIA DRUIVEN WIT PITLOOS (bak) BANANEN LOS A-MERK MELOEN GALIA SINAASAPPELS PERS (verpakt) BANANEN LOS A-MERK SINAASAPPELS HAND (verpakt) SINAASAPPELS PERS (verpakt) AVOCADO EETRIJP (los) SINAASAPPELS HAND (verpakt) CHAMPIGNONS FIJN (bakje)

1 500 1 1 1 1 1 1 500 1 1 500 1 1 500 1 1 500 1 1 2000 1 1000 2000 1000 1000 1 1000 1000 1 1 1000 250 1 500 250 1 500 1000 1 2000 1000 2000 2000 1 2000 250

AVOCADO EETRIJP (los) CHAMPIGNONS FIJN (bakje)

GR eenheid ST GR ST ST ST ST ST ST GR ST ST GR ST ST GR ST ST GR BOS ST GR BOS GR GR GR GR ST GR GR ST ST GR GR ST GR GR ST GR GR ST GR GR GR GR ST GR GR

Lidl 0,99

Lidl 0,69 0,99 0,79 0,69 0,49 0,79 0,79 0,49 0,99 0,79 1,19 0,99 1,69 1,19 0,99 1,69 0,99 0,99 0,59 0,99 1,59 0,59 1,49 1,59 2,49 1,49 0,89 2,49 0,99 0,89 1,29 0,99 0,89 1,29 1,79 0,89 1,69 1,79 0,99 1,69 2,49 0,99 2,59 2,49 0,99 2,59 0,79

1

ST

0,99

250

GR

0,79

eenheid 500

GR

KOMKOMMER

1

ST

PAPRIKA (ROOD)

1

ST

COURGETTES

1

ST

KROP SLA

1

ST

500

GR

BOSPEEN

1

ST

BLOEMKOOL

1

ST

500

GR

WITLOF

BROCCOLI BLEEKSELDERIJ

1

ST

BOSUI (LENTE UI)

1

BOS

VOORDEELPAK UIEN (net)

2000

GR

ELSTAR LOS

1000

GR

MANDARIJNEN

1000

GR

AUBERGINE CONFERENCE HANDPEER LOS

1

ST

1000

GR

SPITSKOOL

1

ST

CHERRIETOMATEN

250

GR

DRUIVEN WIT PITLOOS (bak)

500

GR

MELOEN GALIA

1

ST

BANANEN LOS A-MERK

1000

GR

SINAASAPPELS PERS (verpakt)

2000

GR

SINAASAPPELS HAND (verpakt)

2000

GR

AVOCADO EETRIJP (los) CHAMPIGNONS FIJN (bakje)

1

ST

250

GR

Dure tomaten en sinaasappels Tevens grijpen FoodPersonality en Pricing Experts dit moment aan om de inhoud van het mandje te actualiseren. Zo worden er onder meer minder losse appelen opgenomen vanwege de mindere verkrijgbaarheid. Daar zijn een aantal andere, breed verkrijgbare artikelen voor in de plaats gekomen. Lidl actie? Lidl actie? PROMO PROMO

PROMO PROMO PROMO PROMO PROMO PROMO

2 ST 1,50 2 ST 1,50

AH 1,29

AH

0,95 1,29 0,99 0,95 0,55 0,99 0,85 0,55 1,09 0,85 1,29 1,09 1,85 1,29 1,09 1,85 1,09 1,09 0,89 1,09 1,69 0,89 1,99 1,69 2,69 1,99 0,99 2,69 1,79 0,99 1,39 1,79 0,99 1,39 2,15 0,99 1,79 2,15 1,89 1,79 2,69 1,89 2,69 2,69 1,09 2,69 0,87

AH actie?

JUMBO JUMBO actie?

AH actie? 2e halve prijs

JUMBO JUMBO actie?

1,29

Het nieuwe mandje omvat de volgende artikelen, zie de tabel hiernaast (artikelen een * zijn nieuw). Kijken we dan naar nieuwkomer Picnic (zie de tabel onderaan de pagina), dan valt op dat bijvoorbeeld tomaten en de handsinaasappelen fors duurder zijn in vergelijking met Albert Heijn en Jumbo. Over het algemeen komt het prijsniveau van Picnic overeen met de prijzen van de AH, Jumbo en Plus. Picnic is dus wel aanzienlijk duurder dan Lidl en zelfs ook iets duurder dan Jumbo. In dit opzicht maken ze de laagste prijsgarantie niet waar (let wel, deze waarnemingen zijn gebaseerd op de prijsdata van week 36). Opvallend is verder dat Picnic in vergelijking tot de andere supermarkten afwijkende gewichten voor verpakte artikelen gebruikt. In het geval van mandarijnen worden deze per 750 gram verpakt (in plaats van per kilo) en sinaasappelen per anderhalve kilo (in plaats van per twee kilo). In het mandje van de AGF Monitor worden deze omgerekend naar de standaard gewichten. Los van de wijzigingen in de rubriek zelf gaat de AGF Monitor interessante tijden tegemoet. Door de droogte van de afgelopen zomer wordt verwacht dat tal van groenten en fruit schaarser worden en in prijs zullen stijgen. LTO Nederland voorspelde al dat sommige groentesoorten, met name vollegrondsgroenten, in de komende maanden tot wel 30% duurder kunnen worden. ■ PLUS 1,29

PLUS

PLUS actie?

PICNIC Picinic actie?

PLUS actie?

PICNIC Picinic actie?

1,29

1,19 1,29 0,99 1,19 0,49 0,99 0,85 0,49 1,00 0,85 1,29 1,00 1,89 1,29 1,09 1,89 1,08 1,09 0,89 1,08 1,69 0,89 2,29 1,69 3,49 2,29 0,95 3,49 1,69 0,95 1,38 1,69 0,99 1,38 2,15 0,99 1,69 2,15 0,99 1,69 2,75 0,99 2,75 2,75 0,99 2,75 0,79

0,79 1,29 0,99 0,79 0,65 0,99 0,85 0,65 0,67 0,85 1,29 0,67 1,79 1,29 0,99 1,79 1,09 0,99 0,79 1,09 1,69 0,79 1,69 1,69 2,69 1,69 0,95 2,69 1,69 0,95 1,39 1,69 0,99 1,39 2 voor 3,00 (22/08 tm 02/10) 2,15 0,99 1,89 2 voor 3,00 (22/08 tm 02/10) 2,15 1,89 1,89 2,75 1,89 2,29 2,75 1,29 2,29 0,87

1,09

0,99

1,29

1,07

0,87

0,79

0,87

0,79

2e gratis 2e halve prijs 2e gratis

2e gratis 2e gratis

PROMO: 1,00 voor 750 gram PROMO: 1,00 voor 750 gram

2 voor 1,98 2 voor 1,98 PROMO PROMO PROMO 2 voor 1,98 PROMO 2 voor 1,98 1 + 1 gratis 1 + 1 gratis

PROMO PROMO

0,89 1,29 0,98 0,89 0,59 0,98 0,85 0,59 0,99 0,85 1,29 0,99 1,79 1,29 1,09 1,79 1,08 1,09 0,89 1,08 2,38 0,89 2,39 2,38 2,69 2,39 0,95 2,69 na 0,95 1,38 na 0,99 1,38 1,93 0,99 1,69 1,93 0,89 1,69 2,69 0,89 3,67 2,69 1,07 3,67 0,79

Lidl

AH

JUMBO

PLUS

Picinic

€ 30,16 Lidl

€ 34,84 AH

€ 34,95 JUMBO

€ 34,10 PLUS

35,24 Picinic

Index

€ 30,16 100%

€ 34,84 116%

€ 34,95 116%

€ 34,10 113%

35,24 117%

Index

100%

116%

116%

113%

117%

Gecorrigeerde* mandje prijzen Gecorrigeerde* mandje prijzen

eenheid 500

inhoud TOMAAT (verpakt)

49

1,19 voor 1 kg 3,59 voor 1,5 kg (PROMO) 1,19 voor 1 kg 2,02 voor 750 gram 3,59 voor 1,5 kg (PROMO) 2,02 voor 750 gram Alleen 4 stuks (verpakt) Alleen 4 stuks (verpakt) promo promo 0,99 5 stuks - 900 gr 2,02 voor 1,5 kg 0,99 5 stuks - 900 gr 2,75 voor 1,5 kg 2,02 voor 1,5 kg PROMO 2,75 voor 1,5 kg PROMO

FoodPersonality september 2018

49_Agf monitor.indd 49

11-09-18 17:58


Elk kwartaal in FoodPersonality: de Top-5 Online Intro’s in samenwerking met IRI. Om de drie maanden presenteren we hier de best presterende online introducties. Daarbij zetten we de online prestatie van de introducties af tegen de prestatie op de fysieke winkelvloer en betrekken daar ook de prijs en de promotiedruk bij.

#1 Koffiecups Douwe

#2 Robijn Home Geurstokjes

#3 Lay’s Poppables

#4 Conimex Indonesische

#5 Pickwick White

Egberts L’Or Espresso

Zwitsal 45 ml.

Roasted Paprika

Saté Ayam

Jasmin & Passionfruit

koffiecups

diverse luchtverfrissers

extruders

oosterse houdbare maaltijden

groene thee

week 17

week 17

week 17

week 25

week 23

Forza 20 st. Segment Intro week online Omzetaandeel online

1,9%

11,7%

1,5%

3,6%

1,7%

Omzetaandeel offline

1,0%

5,7%

0,5%

1,2%

1,1%

Index

192

205

315

306

158

gemiddelde prijs/unit online € 4,96

€ 5,42

€ 1,49

€ 2,84

€ 1,79

gemiddelde prijs/unit offline € 4,94

€ 5,51

€ 1,40

€ 2,63

€ 1,77

Promodruk online

56

93

48

77

Promodruk offline

52

86

57

25

40

Ziehier de best presterende online introducties van het tweede kwartaal. Op plaats één, twee en drie zouden ook Yakult-items kunnen staan. Maar omdat het daarbij vooral om een restyling (in combinatie met een wijziging van de verpakkingsgrootte) van de bestaande productreeks gaat, hebben we deze bij nader inzien achterwege gelaten. Voor alle introducties in deze top-5 ligt het online aandeel beduidend hoger dan het offline aandeel. Maar ook het promo-aandeel ligt in de meeste gevallen veel hoger (met Conimex als uitzondering).

Lay’s Poppables betreft een exclusieve introductie bij Albert Heijn. Het gaat om een zoutje – een extruder – dat ook als ‘Grids’ te vinden is in de succesvolle Lay’s Mix Paprika. Voor de introductie bij AH is echter gekozen voor de naam waaronder het product al langer in Frankrijk op de markt is. Niet exclusief, maar Pickwick Witte Thee Jasmin & Passionfruit was aanvankelijk alleen bij Albert Heijn en een aantal Superunie-leden verkrijgbaar – en dus niet bij Jumbo. Inmiddels is het product al wel te vinden op de Jumbo-website en kwam daar dus pas later op distributie. ■

De gegevens uit deze rubriek zijn gebaseerd op de IRI e-com read. Deze bestaat uit: Albert Heijn, Jumbo, Plus, Deen, Hema (drogisterijartikelen), Etos, Plein.nl en Gall&Gall.

Geavanceerde winkelweegschalen: een must-have voor elke retailer De nieuwe FreshBase en FreshWay winkelweegschalen van Mettler Toledo zijn ideaal voor gebruik in speciaalzaken en supermarkten. Met een compact en robuust design, innovatieve technologie en een ergonomische ontwerp zijn deze weegschalen uitermate geschikt voor alle voorkomende weegprocessen.

FreshBase De FreshBase met touchscreen is zeer gebruiksvriendelijk dankzij het intuïtieve gebruikersmenu. Daarnaast biedt de FreshBase diverse interactieve functies, waardoor nieuwe medewerkers na een korte training volledig op de hoogte zijn van de functionaliteiten van de weegschaal. Dit maakt de FreshBase uitermate geschikt als toonbanken zelfbedieningsweegschaal. Bovendien is de weegschaal bestand tegen vetten, zuren en zware mechanische belastingen en dankzij de robuuste displaybehuizing zijn krasjes en markeringen

nagenoeg onzichtbaar. Het ontwerp van de FreshBase zorgt tevens voor een vermindert risico op verontreinigingen en downtime. Kortom, de FreshBase is de ideale totaaloplossing voor uw retailtoepassing.

FreshWay

ten alle tijde verplaatst kan worden. Dit maakt de FreshWay uitermate geschikt als toonbankweegschaal. Bovendien is de weegschaal uiterst betrouwbaar, zelfs in vochtige, natte of koude werkomgevingen waardoor een lang productleven gegarandeerd wordt.

De FreshWay biedt naast nauwkeurige weegresultaten de mogelijkheid om de weegschaal in te zetten als mediaplatform. Via deze functionaliteit kunt u de lay-out aanpassen op de winkel en het serviceconcept én kunt u aantrekkelijke acties via het scherm communiceren met klanten. Dankzij de flexibiliteit van de FreshWay is het mogelijk het touchscreen op een vaste plaats te bevestigen, terwijl de weeg-unit 50 FoodPersonality september 2018

50_Top 5-Ammerlaan.indd 50

11-09-18 15:22


Column Anneke Ammerlaan

Geniet & Geef-bier 2018 geveild en gelanceerd

Boodschappen in Warschau

W

arschau. Ga eens kijken wat

beheersen er de winkelcentra. Carrefour,

daar gebeurt.’ Zo’n vraag

Tesco en Auchan zijn de grootste. De winkels

hoeven ze me geen twee

zijn, op het assortiment na, een kopie van

keer te stellen. Eerst een in-

de winkels in het land van herkomst. Alleen

tensieve zoektocht op internet naar trends en

de agf-afdeling is echt anders. Daar is het

hotspots. Die zijn niet anders dan in andere

seizoen meer dan leidend en vrijwel alles is

wereldsteden, maar wat wel heel anders is,

onverpakt. Het is een feest om te zien hoe

is het aankooppatroon van de gemiddelde

Polen met aandacht en kennis hun produc-

Pool. Slecht een derde van al zijn levensmid-

ten uitzoeken.

delen koopt de Pool in de supermarkt. Dus

Onlangs veilde tv-presentator Art Rooijakkers de eerste doos met 24 flessen Geniet & Geef-bier 2018 voor KiKa. Het was de aftrap van de landelijke lancering van het speciale door Brouwerij ‘t IJ gebrouwen bier dat in de horeca, en bij AH en Mitra verkrijgbaar is.

tweederde niet! Die koopt hij/zij bij ‘de mid-

Het gemiddelde inkomen in Polen is nog

denstand’. En dat blijkt dan vooral het vers te

steeds laag. Prijs is dan ook hét grote punt

zijn. Vlees bij slagers en groenten bij stalletjes

voor de meeste Polen. De grootste super-

in – zoals ze dat noemen – ‘bazaars’, een soort

marktketen van Polen, Biedronka, is hier dan

markt met vaste stalletjes en verkoop op

ook helemaal op ingesteld. Lidl wil ermee

straat. Hoe ziet dat er nu in het echt uit?

concurreren, maar als je dan het verschil in

Naast ons hotel in de trendy wijk met

interieur ziet, dan doet Lidl met zijn moderne,

de onuitsprekelijke naam ‘Śródmieście

Geniet & Geef - de beste brouwers voor het goede doel - is een jaarlijkse actie waarbij horecaondernemers, Albert Heijn en Mitra geld inzamelen voor Stichting Kinderen Kankervrij (KiKa). Ieder jaar vraagt stichting Geniet & Geef, een initiatief van Bier&cO, een brouwer om een bijzonder bier te brouwen. Voor deze zesde editie heeft Brouwerij ‘t IJ een speciaal bier gebrouwen. Sinds de start in 2012 heeft Geniet & Geef ruim € 380.000,- opgebracht. Het aantal hectoliters dat wordt afgevuld is afhankelijk van het percentage kinderen dat geneest van kanker. Bij de start van de actie lag dit genezingspercentage op 76%, nu is dat 78%. Sinds 2016 wordt er tweemaal het aantal hectoliters overeenkomstig met het genezingspercentage gebrouwen. 78 hectoliter wordt afgevuld op fust en gaat naar de Nederlandse Horeca. De andere 78 hectoliter wordt afgevuld op fles en verkocht bij AH en Mitra voor € 2,99 per flesje van 33cl. Art Rooijakkers veilde op 6 september de eerste doos met 24 flessen Geniet & Geef-bier voor KiKa. Deze veiling volgde op de landelijke lancering van de actie in Het Blauwe Theehuis in het Amsterdamse Vondelpark. Rooijakkers is al langer betrokken bij Geniet & Geef. “Het is mooi dat we op zo’n positieve manier aandacht kunnen besteden aan KiKa. We kunnen met elkaar genieten en proosten op het leven, én het goede doel steunen.”

Południowe’ zien we meteen wat er met de kleine middenstand werd bedoeld. De krantenkiosk die groenten en fruit verkoopt en op de stoep vrouwtjes met producten uit eigen tuin. De supermarkten zijn er ieniemienie, zitten op bijna elke hoek van de straat en verkopen vooral kruidenierswaren. Een boeiend contrast met het überhippe (vegan) café – complimenten voor het interieurdesign in Warschau – én de levendige markt

‘Het is een feest om te zien hoe Polen met aandacht en kennis hun producten uitzoeken’

Hala Koszyki. Een moderne markthal zoals je je in Rotterdam zou wensen, met restaurants, streetfood, bars, fantastische specialiteitenwinkels én de chique internationaal aandoende supermarkt Piotr i Pawet. Alleen

lichte interieur als een luxe supermarkt aan.

hiervoor zou je naar Warschau gaan.

Echt Poolse luxe is de formule ‘Frac’. Die noemt

Wil je zien wat er echt aan de hand is, dan

zich dan ook delicatessenwinkel en dat straalt

moet je naar de buitenwijken. Begin bij het

het interieur – wit en goud – helemaal uit. De

winkelcentrum Sadyba. In het winkelcentrum

agf-afdeling is een schoolvoorbeeld van ‘visual

zelf zit een grote Carrefour en ernaast vinden

merchandising’ en hier zie je dat nieuwighe-

we nog een klassieke bazaar. Kom je in wijken

den als snoeptomaatjes voorzichtig beginnen

die in aanbouw zijn – en dat zijn er veel – dan

te komen.

zie je dat veranderingen zich onomkeerbaar

Wat je altijd moet beseffen, is dat een hoofd-

in gang zetten. De bazaars zijn er niet meer

stad altijd hemelsbreed verschilt met de rest

en de grote internationale supermarkten

van het land, dat is met Warschau niet anders. Maar ook die ‘rest van het land’ kun je zien als je in de oude stadswijken nét even door dat poortje de binnenplaats oploopt. Juist die contrasten maken Warschau fascinerend en inspirerend.

Het Geniet & Geef-bier 2018 van Brouwerij ‘t IJ is een bijzonder blond bier met 6,2% alcohol, gebrouwen met gerst, rogge, haver en spelt. Deze vier granen zorgen voor een fantastisch gelaagd karakter, vol kruidige aroma’s en met een hint vanille. De afdronk is licht tintelend dankzij de zacht bittere hop. Het bier is vol van smaak en zeer goed doordrinkbaar. ■

Anneke Ammerlaan, trendonderzoekster voor voeding en consumentenwensen, beoordeelt de branche op het evenwicht tussen goede smaak en commercie. E-mail: info@ammerlaanfood.nl

51 FoodPersonality september 2018

50_Top 5-Ammerlaan.indd 51

11-09-18 15:22


In de reeks impressies van buitenlandse formules, met beelden van Erik Hemmes: deze maand Food Warehouse van Iceland. Door: Gé Lommen Foto’s: Erik Hemmes

De pui van Food Warehouse in Dover. De winkel is gelegen aan een van de twee hoofdwegen van Dover, die de aankomstplaats van veerdiensten en de wegen naar Londen e.o. met elkaar verbinden. En die lopen dwars door Dover. Van de andere kant, er loop ook nog een weg om het stadje heen. Maar het zou zomaar kunnen dat deze Food Warehouse behalve voor de plaatselijke klanten ook als een soort laatste aankoopplaats voor vertrekkende Britse chauffeurs fungeert.

FOOD RETAIL IN ENGELAND

Food Warehouse van Iceland In de rubriek met opmerkelijke buitenlandse levensmiddelenzaken en -ketens met beelden van Erik Hemmes van Erik Hemmes\Retail Advies zijn we vorige keer geëindigd in München. We zeggen niet dat we daar al klaar mee zijn, maar Hemmes stak tussendoor ook nog even over naar de andere kant van de Noordzee, naar de ‘white

cliffs of Dover’, en hij bekeek daar onder andere deze nieuwe formule van Iceland. Food Warehouse… het zal wel in de spreektaal ‘the Food Warehouse’ zijn. Consumenten gaan naar ‘de’ Aldi, ‘de’ Albert Heijn etc. en bij een naam met het woord ‘huis’ achteraan al helemaal.

Dit is heel wat anders dan een winkel met alleen diepvries, wat Iceland oorspronkelijk is. Food Warehouse by Iceland omvat ook agf, brood, verschillende dkw-groepen, dranken en non-food als tijdschriften.

Food Warehouse is een redelijk recent initiatief van Iceland, de grote diepvriessupermarktketen in Engeland. Iceland begon in 2014 met deze formulevariant en die omvat inmiddels ongeveer vijftig vestigingen. Voor het beeld: de keten Iceland omvat ruim 800 vestigingen in vooral het Verenigd Koninkrijk en een paar daarbuiten, de

Food Warehouse by Iceland bestaat pas sinds 2014 en omvat ongeveer vijftig vestigingen, terwijl de formule Iceland zelf meer dan achthonderd vestigingen telt. Je zou zeggen: dan is het ook niet vreemd dat dit naambord groot gepresenteerd vrij vooraan in de looprichting te vinden is. Van de andere kant, de klanten die hier geregeld boodschappen doen, die zullen na verloop van tijd echt wel weten hoe deze winkel heet. 52

FoodPersonality september 2018

52_Hemmes_01L.indd 52

11-09-18 11:25


Daar waar de diepvriesartikelen gepresenteerd liggen, is de winkel het meest ruimtelijk, want het zijn voornamelijk vrieskisten. Hemmes: “Ook de vrieskasten die er staan, zijn lager dan wat ik meestal in winkels tegenkom.”

Dit is altijd weer een kwestie van smaak. Diepvriesafdelingen hebben altijd de naam ‘kil’ te zijn, figuurlijk bedoeld dan. Iceland lost dat in deze Food Warehouse onder meer op door grote, kleurrijke en vrolijke borden en afbeeldingen. En bij de etenswaren in diepvries zien we het product op een bord, waarschijnlijk bedoeld om bij de klant meer het water in de mond te laten lopen. Het resultaat is dan: beelden van borden vol lekker gebraden worst, kip aan spiesen etc. Hemmes zegt hierover: ‘brengt sfeer, het is levendig’. Ja, maar het is maar hoe je bekijkt, je zou net zo goed kunnen vinden dat het de winkel schreeuwerig en druk maakt. Dat geldt eigenlijk ook voor de wanddecoratie, de koven boven de artikelen tegen de wand. Daar probeert Iceland een beetje lollig te doen met wat knipoogjes. ‘Als we geen (midzomer)nachtfeestjes zouden mogen houden, waarom heeft een koelkast dan een lampje?’ Nogmaals, het is een kwestie van smaak of je vindt dat dat de formule aanstekelijker maakt. Met een branchebril zeggen we: het oogt als afgekeken van het Amerikaanse Trader Joe, maar die doet dat ook nog ‘s stukken beter. Verderop de kreet ‘discover the power of frozen’, ook weer geschreven in een vorm die aan Trader Joe doet denken. Maar wat is ‘de kracht van diepvries’ nu eigenlijk meer dan een loze kreet? Of bijvoorbeeld ‘frozen – ready when you are’: diepvries is klaar als jij (er) klaar (voor) bent? Een kreet van niks, heel wat dkw en vers is veel sneller klaar en veel vers is nog altijd de allereerste smaakreferentie, in plaats van diepvries.

omzet is ongeveer € 3 miljard, maar daar komen we verderop nog op terug. In het VK zelf is het marktaandeel van Iceland iets boven de 2%. Food Warehouse omvat net als Iceland vooral diepvriesartikelen, maar er zijn ook vers en dkw aan toegevoegd. We zien op de foto’s van Hemmes vers brood, agf en tal van dkw-categorieën als wijn, bier, zoetwaren en non-food zoals tijdschriften en tuinartikelen. Food Warehouse heet ook ‘magazijn’ (warehouse) omdat het meer vvo omvat dan een reguliere Iceland. Dat wil niet zeggen dat Food Warehouse naar Engelse maatstaven groot is, een Sainsbury of Tesco aan de rand van een stadje of dorp is doorgaans nog altijd een stuk groter. Daarom is de naam ook een beetje vreemd: meer vanuit het bedrijf zelf

geredeneerd dan vanuit de consument. Die zal in zijn keuzeproces – ga ik naar Tesco, Sainsbury etc. – niet denken dat dat ‘food warehouse’ een flink stuk groter is en meer keuze biedt. Alleen als het gaat tussen die formule en Iceland zelf. Food Warehouse zou je in zekere zin ook een concessie kunnen noemen. Versartikelen toevoegen en dkw als bier, wijn, sauzen etc., terwijl je voordien altijd vooral een diepvrieswinkel was, is ook van je uitgangspunt afstappen. Het zal een proefballon zijn geweest. Of harde noodzaak. Iceland is een ‘category killer’ in de oude betekenis van het woord: bedrijven die zich in één productgroep specialiseren en daar zo concurre-

rend in zijn, dat ze die productgroep bij concurrenten verlieslijdend kunnen maken. Door ofwel concurrerende prijzen, ofwel een groter (dieper) assortiment binnen die ene categorie, ofwel beide. Maar het is wel een term die opgeld deed in de jaren negentig, inmiddels zijn er in de detailhandel nauwelijks nog succesvolle category killers, de meeste van dat soort pogingen zijn inmiddels van het detailhandelstoneel. Kantoorbenodigdhedenretailer Staples geldt bijvoorbeeld als een category killer in de VS, maar andere voorbeelden zijn toch vaak bedrijven die inmiddels kopje onder zijn gegaan of zich in veel landen hebben teruggetrokken, zoals speelgoedketen Toys ‘R’ Us. Dat bestaat in thuisland VS allang niet meer en ook in ons land niet meer sinds 2009.

53 FoodPersonality september 2018

52_Hemmes_01L.indd 53

11-09-18 11:25


‘Big brands’ staat er op een andere wand in deze winkel. En dat heeft deze FoodWarehouse dan ook. Het doet ineens ook denken aan het feit dat Iceland er daar altijd maar een paar van heeft. Even naar ons land: bekende diepvriesmerken zijn op één hand te tellen, Iglo, Mora, Magnum, Dr. Oetker, Aviko, Wagner etc. Al die andere bekende merken van dkwartikelen heeft Iceland nooit gehad, maar nu wel in deze Food Warehouse. We stuiten hier eigenlijk op een voordeel waar Iceland wellicht jaren naar gezocht heeft. De vraag is of Iceland hiermee eigenlijk niet z’n hele positionering aan het opgeven is, in de zoektocht naar meer klantrelevantie.

Wie het uitgangspunt ‘alleen diepvriesartikelen’ verlaat, kan eindelijk ook categorieën toevoegen die de moeite waard zijn (omdat ze veel marge bieden of omdat ze klanten trekken). Vandaar dat Food Warehouse uitpakt met bier en wijn. En dan toch weer zo’n grapje aan de wand: ‘Wijn is het antwoord, maar wat was de vraag?’ Belegen humor.

Over de geschiedenis van Food Warehouse by Iceland is nog niet zoveel te melden, het bestaat pas sinds enkele jaren. Iceland zelf bestaat daarentegen al sinds 1970. En de geschiedenis van Iceland is best turbulent te noemen, met tal van malle anekdotes, vaak ook van de oprichter van het bedrijf, Malcolm Walker, die ooit vertrok maar naderhand weer naar binnen werd gehaald en zodoende nog steeds de belangrijkste bestuurder van Iceland is. Alleen al de start: de eerste Iceland-winkel startte Walker terwijl hij nog in loondienst was bij winkelketen Woolworth. Hij en zijn partner Peter Hinchcliffe hadden een pandje gehuurd om diepvriesartikelen te slijten, als bijverdienste. Toen Woolworth erachter kwam, werd hij op staande voet ontslagen. Waarna de diepvrieswinkel van

bijverdienste tot ‘kernactiviteit’ promoveerde. En daarna ging het ook hard, Iceland groeide uit tot een keten van honderden vestigingen door heel Engeland, Schotland en Wales, vaak ook door overnames te doen van andere diepvrieswinkelketens die er toen ook waren. Vaak ook werden andere artikelgroepen toegevoegd om het bedrijf meer vaart te geven, zoals huishoudelijke en/of elektronische artikelen. Maar die pogingen liepen altijd weer op niets uit. Ierland bleek ook een lastig hoofdstuk: Iceland zit er nu inmiddels voor de tweede keer in zijn bestaan. Frankrijk werd uitgeprobeerd, net aan de andere kant van de tunnel, door een keten te kopen. Liep ook op niets uit. Nou ja, op het nemen van verlies dan. Van 2000 t/m pakweg 2005 ging het achteruit met Iceland, maar dat is wel een vreemd verhaal,

je zou het ook ‘storytelling’ op de manier van Malcolm Walker kunnen noemen, die zich ten koste van andere bestuurders naderhand op een voetstuk heeft gezet. De site van Iceland meldt hier zaken over die wij omstreden kunnen noemen. De site van Iceland zegt: toen Iceland en Booker (een Britse groothandel, inmiddels alweer ingelijfd door Tesco) fuseerden en het bedrijf Big Food Company gingen vormen, werd Bookerdirecteur Stuart Rose, de latere directeur van Marks & Spencer, de ceo van Big Food Company. Malcolm Walker werd voorzitter van de raad van commissarissen (‘non-executive chairman’). Volgens de site van Iceland vertrok Rose opeens naar een andere keten, en de nieuwe directie (een ceo en cfo) kreeg de oplopende verliezen van Iceland en Booker niet omgebogen in meer omzet en winst. Gekker nog: de site van Iceland laat een figuur zien van dalende marktaandelen gedurende 2001 t/m 2004, ter illustratie van de bewering hoe slecht dit directieduo het deed. Iceland laat ook cijfers en trends zien van andere financiën (voorzieningen, managementbeloningen etc.) van deze periode, alleen maar om te zeggen hoe slecht het management van destijds was. En het eind van het liedje is: Malcolm Walker wordt in 2005 weer als ceo geïnstalleerd. En vanaf dat moment gaat het weer stukje bij beetje beter met Iceland. Het kan bijna niet anders dan dat Walker zelf welbewust deze presentatie aanhoudt, met naam en toenaam van de andere directeuren van destijds. Maar ja, Walker kon als commissaris ook niet goed toezicht houden, die had moeten aftreden omdat hij vlak voor een winstwaarschuwing aandelen zou hebben verkocht. Daar wordt weer van gezegd dat zijn naam op dit punt naderhand gezuiverd is.

54 FoodPersonality september 2018

52_Hemmes_01L.indd 54

11-09-18 11:25


De klant voller maken, dat kan Food Warehouse nu natuurlijk met gemak, als je deze bonte straat met zoetwaren, sauzen, blikgroente etc. zo ziet. Maar je vraagt je af of de klant hierdoor nu minder naar Tesco, Sainsbury, Morrisons en Asda zal gaan, laat staan Aldi en Lidl, die in Engeland een enorme opkomst hebben meegemaakt. Hemmes zegt: ‘impulsproducten toevoegen verhoogt niet alleen de margemix voor de keten zelf, het maakt de klanten ook blijer tijdens het kopen’. Daar zit een kern van waarheid in, maar ook dat heeft een keerzijde: het zijn producten waar de man of vrouw in kwestie die het gekocht heeft, vaak ook spijt van heeft als ze eenmaal de keel zijn gepasseerd.

Tsja. Het is alsof – om maar een voorbeeld te noemen – Harry Bruijniks in 2006 als ceo van Laurus een groot hoofdstuk over de wanprestaties van zijn voorganger Ole van der Straaten op de Laurus-site zou hebben gezet, zoiets. Karaktermoord plegen op je voorganger. In die periode valt Big Food Company uiteen, onderdeel Iceland komt eerst in handen van een, jawel, IJslands bedrijf, daarna in handen van twee IJslandse banken, waarvan er een, Landsbanki, het in de financiële crisis op zijn beurt weer moeilijk krijgt. En die problemen zorgen ervoor dat Walker met een consortium van andere investeerders Iceland weer kan kopen. Nog een zijpaadje: de internetpagina van Iceland zegt dat vanaf dát moment de omzet weer stijgt, klanten terugkeren en de winst zich herstelt, maar er wordt niet bij gezegd waar dat door komt. Het toverstokje van meneer Walker. En nog een zijpaadje: het is ironisch dat door de problemen van de IJslandse banken Walker zijn Iceland weer terug kan kopen (uiteraard voor veel minder dan wat het waard was toen hij zijn Iceland in fusiebedrijf Big Food mocht stoppen, prima deal natuurlijk), want de staat IJsland is dan al jaren juridisch aan het onderzoeken of het de naam Iceland voor de keten verboden weet te krijgen. Maar de staat IJsland heeft het zo druk met het overeind houden van onder meer Landsbanki, dat uiteindelijk Walker dus weer gewoon verder kan gaan met het bedrijf waar hij ooit mee begon. En trouwens, in de periode 2012, 2013 en 2014 maakte Iceland ook weer een behoorlijke winstval mee, met diezelfde Walker aan het roer. Momenteel is de omzet zo ongeveer tussen de

2,7 miljard (2014) en 2,6 miljard (2017) Britse ponden, dat omgerekend in de koers van eind augustus € 3,0 en € 2,9 miljard als jaaromzet is. De jaaromzet is dalend. Maar goed, de laatste paar jaar komt geen enkele supermarktpartij jaren achter elkaar ongeschonden uit de strijd daar, sinds ze jaar na jaar marktaandeel hebben moeten inruimen voor Aldi en Lidl, tot het huidige 7% voor Aldi en 5% voor Lidl. Op Waitrose na dan, deze kwaliteitsformule is de enige die vast is blijven houden aan het uitgangspunt van ‘goed eten, maar niet tegen ramsjprijzen’ en die consequente keuze heeft het bedrijf de laatste tien jaar goed gedaan – wat de grote vier (Tesco, Sainsbury, Morrisons, Asda) met hun positioneringsgezwenk niet kunnen zeggen. Vandaag de dag heeft Iceland tussen ruim 800 vestigingen in het VK, een kleine 20 in Ierland en op franchisebasis nog enkele vestigingen in gebieden waar relatief veel Britten zitten, zoals op de Kanaaleilanden Jersey en Guernsey, aan de zuiden zuidoostkust van Spanje, en op Malta. Op Malta, zo blijkt na wat googlegezoek, blijkt jaren geleden de franchisenemende partij heel anders met de formule om te gaan: weliswaar veel diepvries, maar ook steeds meer vers en steeds meer andere artikelen die het tot een conventionele supermarkt maken. We hoeven dus niet vreemd op te kijken als iemand van Iceland ooit in de pers gaat zeggen dat Food Warehouse by Iceland een idee is dat oorspronkelijk uit Malta komt. Iceland zelf is in die tussentijd overigens van incident naar incident gevaren. Bekende tvpersoonlijkheden die het boegbeeld van Iceland

waren, bijvoorbeeld in tv-commercials, werden ontmaskerd als cocaïnegebruikers. Walker kreeg een storm van kritiek over zich heen toen hij geconfronteerd werd met een artikel dat in Engeland warenwettelijk goedgekeurd was maar naderhand in Ierland niet, en daarover op tv zei: ‘Ja, maar dat zijn de Ieren.’ Een bestuurder waar de Britse media veel plezier van hebben door de jaren heen. Zeker ook de tabloids. O, zeker, Iceland doet van alles aan het gezonder maken van het assortiment, aan goede doelen, aan logistieke verbeteringen, het hoort kennelijk bij het rijtje ‘great places to work’, het beijvert zich voor allerlei ‘local communities’, het wint met z’n private label wel eens ‘het beste kersttoetje van het jaar’. Maar het blijft zo nu en dan op het randje van het betamelijke communiceren. Iceland meldt bijvoorbeeld op z’n site in een grafiek hoeveel belasting het jaarlijks afdraagt aan de Britse staat. Begrijpelijk, als je bedenkt hoe Britten nu al jaren in die brexitdiscussie laveren en ook genoeg meemaken over bedrijven met een belastingvlucht. Maar Iceland slaat daarin ook weer door: het presenteert een staatje met alle cumulatieve belastingen, jaar op jaar bij elkaar opgeteld... Wel origineel, hoor. ■ Meer foto’s zien? Mail Erik Hemmes: info@erikhemmes.nl

55 FoodPersonality september 2018

52_Hemmes_01L.indd 55

11-09-18 11:25


56_Advertentie_01L_8.indd 2

11-09-18 11:26


Vleursvloer Evelyn van Leur, partner bij de Category & Trade Company, bezoekt een supermarkt of levensmiddelenwinkel en kruipt in de huid van de weldenkende shopper. Reageren? Mail evelyn@ct-company.nl

Albert Heijn Hoofddorp Het heeft allemaal in dit blad (en ook in andere) gestaan: dit voorjaar vernieuwde Albert Heijn in een van z’n filialen in Hoofddorp (filiaal Genderenplein) zowel assortiment als presentatie, vooral de agf-afdeling en de maaltijdopties die daar altijd bij in de buurt staan. Inmiddels heeft AH bekendgemaakt dat wat in Hoofddorp is gedaan, nu ook in 24 andere AH’s gaat komen. Het lijkt een geslaagd initiatief. Maar eens kijken wat ik er ervaar als ik er boodschappen ga doen en rondneuzen. Als je binnenkomt, zie je als eerste een groot eiland van met voor mij toch wel verrassend seizoensfruit in de aanbieding: pluots en wilde perziken. Pluots zien eruit als kleine ronde appeltjes, iets tussen een pruim en een abrikoos in. Wilde perziken kennen we wel, dat zijn die wat platgeslagen perziken. Op het scherm staat informatie over welke groente en fruit er dit seizoen zijn. Hierdoor maak ik kennis met een nieuwe vrucht, in de aanbieding, dus maar een klein risico als het niet lekker blijkt te zijn. Bij de groente komt vochtige damp uit een leiding, ziet er spannend uit, maar ik begrijp als klant eigenlijk niet wat het voor de groente doet. Nader onderzoek op internet (en een eerdere reportage in dit blad) wijst uit dat dit ‘dry mist’ heet en dat het volgens AH agf langer houdbaar maakt: de druppeltjes zorgen ervoor dat de groente en fruit niet uitdrogen en zorgen ook voor verkoeling, waardoor de producten ’s nachts niet naar de koelcel hoeven. Minder derving, mooi, maar als klant zou ik denken dat de groente bij AH altijd vers is. Dit lijkt dus meer een besparing dan een consumentenvoordeel. Daarnaast is er minder plastic nodig, waarschijn-

lijk omdat de producten minder uitdrogen. Minder plastic zal de consument zeker toejuichen. Ondanks alle schermen en communicatie meldt AH hier niks over aan mij als ik er ben. Zelf scheppen, knippen of pakken is wel het nieuwe stramien van deze AH. Er is een heel schap met ‘schepsnoepgroente’. Zelf kiezen uit verschillende soorten snoepgroente en die in een beker doen. Naast de bekende tomaatjes en parikaatjes in meer kleuren ook radijs en minikomkommertjes, bakjes, vorkjes, mesjes erbij… de radijsjes lijken nog minder hard te lopen. Of ze kunnen minder tegen los in bakken liggen. Ze zien er wat minder uit. Maar misschien moeten we daar nog aan wennen bij snoepgroente. Of zouden ze gebaat zijn bij ‘droge mist’? Daarnaast kun je zelf kruiden afknippen en per 10 gram afrekenen. En verschillende soorten losse paddenstoelen zelf in een zak doen. Als ik me omdraai, zie ik het ‘grow your own’schap, een vier meter lang schap vol met zaadjes, stekjes en plantjes om je eigen groente, fruit en kruiden te kweken in je eigen moestuin. Maar er liggen ook zakken met bollen, zoals tulpenbollen. De moestuin… als vervolg op de succesvolle moestuinacties lijkt het inderdaad een superidee, maar het lijkt me vooral iets voor het voorjaar. Ik ben benieuwd of mensen bloembollen bij de Appie gaan kopen in andere seizoenen.

Een ‘kwartiertje en klaar’? Nee, ik geloof niet dat ik dat gered heb. Of was dat voor de andere serie producten, ‘Koken voor 2’? De prijs is met z’n € 12,50 voor twee personen ook nog wel pittig. Als ik op Ah.nl kijk, zie ik dat er elke week acht Allerhande-maaltijdpakketten zijn, waarbij je kunt kiezen tussen twee of vier personen. Maar dat lijkt te veel om allemaal in de winkel te leggen. Na de maaltijdboxen gaat het schap over in stoommaaltijden en salades, gepresenteerd in een zogeheten ‘watervalkoeling’, waardoor je de producten beter ziet dan in een wandkoeling. Tot slot staan hier ook de bekers verse pureersoep, bekers vol gesneden verse groente met een kruidenzakje erbij, waarmee je in vijftien minuten verse zelfgemaakte soep kunt maken.

Dan kom ik bij een eiland met de groentepakketten zoals ik die ook uit mijn AH ken. En daarnaast liggen twee Allerhande-maaltijdboxen, met complete maaltijden, inclusief vlees. Dat hebben wij niet in onze AH. Zo te zien worden de maaltijden elke week gewisseld. Ik kan kiezen uit een tostadapakket en een pakket kiptajine met couscous. Ik kies voor het tostadapakket, met avocado’s, ei en een salsa van limoentomaten, dat ook nog eens vegetarisch is. Goed dat AH ook meer met vegetarisch doet, daar spreekt AH de vegetariërs mee aan, maar ook de flexitariërs die het lastig vinden een lekkere vegetarische maaltijd op tafel te zetten. Even een zijpaadje: die tostada’s naderhand thuis klaarmaken levert een verrassende en lekkere maaltijd op, maar is behoorlijk wat werk nog.

Bij de dkw is bijna niks veranderd, op twee elementen na: elektronische prijskaartjes en bij sommige productgroepen is dat idee van ‘zelf tappen, pakken, samenstellen’ doorgetrokken. Bij een patisseriekoeling met bonbons: zelf pakken en je keuze samenstellen. Daaronder: zelf scheppen met keuze uit zes soorten nootjes met chocoladecoating. Zelf tappen, ook bij het broodbeleg, keuze uit vijf soorten hagelslag en drie soorten gepofte maïs (met choco-omhulling).

Ik loop door naar de borrelcorner, het nieuwe, ‘vierde’ maaltijdmoment. Die ziet er mooi uit. Een blik op de producten verrast me wel: er liggen ook producten als ham en filet americain, dat is voor mij persoonlijk gewoon broodbeleg. De achterwand vormt wel weer een verleidelijke presentatie met buitenlandse kazen en tapas, maar daar zou ik dan ook meer wijn bij verwachten; nee, niet de hele categorie, maar gewoon wat wijn als impuls, zoals ik dat in sommige AH XL’s al eerder zag. Het is toch een borrelassortiment?

Al met al? Sommige details hebben me verbaasd, maar desondanks: alles bij elkaar veel gezonde vernieuwing, veel nadruk op innovatie, verse agf, gemak en zelf kiezen. Wat mij betreft, blijft het niet bij die 24 AH’s, maar mag het in ‘mijn AH’ ook doorgevoerd worden. ■

57 FoodPersonality september 2018

57_Vleursvloer_01R.indd 57

11-09-18 11:28


FORMULEATLAS: NIJKERK De formule-atlas van FoodPersonality: maandelijks worden van een stad, dorp of ander marktgebied de kenmerken beschreven en de in het gebied actieve supermarktformules. De gegevens zijn afkomstig van BVDW, een in winkelonderzoek gespecialiseerd bureau.

De plaats Nijkerk maakt deel uit van de gelijknamige gemeente. De woonplaats Nijkerk telt ongeveer 26.600 inwoners, verdeeld over ongeveer 10.900 huishoudens. De gemeente Nijkerk bestaat verder uit de kernen Hoevelaken, Nijkerkerveen en diverse kleinere kernen in een groot buitengebied. Nijkerk telt in totaal ruim 7.800 m² wvo (winkelvloeroppervlak) verdeeld over zeven supermarkten. Het gemiddelde m² wvo per supermarkt bedraagt circa 1.120 m² wvo. Ter vergelijking: landelijk ligt het gemiddeld wvo per supermarkt op ongeveer 950 m².

Nijkerk telt 11.235 m² wvo dankzij een volwaardig aanbod in Hoevelaken met Jumbo, Albert Heijn en Lidl en een Spar in Nijkerkerveen. Voor de gemeente Nijkerk als geheel ligt de supermarktdichtheid op 0,27. Dit duidt op een gemiddelde vloerdruk; vraag en aanbod zijn per saldo redelijk goed in balans.

Gemiddelde vloerdruk De supermarktdichtheid in Nijkerk (aantal m² wvo per inwoner) bedraagt 0,29 en ligt daarmee boven het landelijke gemiddelde (0,25). Het supermarktaanbod in Nijkerk vervult een bovenlokale verzorgingsfunctie en trekt de nodige klanten uit de omliggende kernen. De volledige gemeente

Lidl ‘uit het boekje’ De grootste supermarkt in Nijkerk is de Albert Heijn aan de Frieswijkstraat van 1.775 m² wvo. Daarna volgt de Jumbo aan het Molenplein met ruim 1.550 m² wvo en de Boni aan het Wheemplein met een vergelijkbaar wvo van 1.525 m². Boni en Jumbo bevinden zich in het centrum van Nijkerk. Albert Heijn is vrij strategisch gesitueerd op een locatie waar diverse uitvalswegen bij elkaar komen. Vanaf die locatie is Albert Heijn prima in staat om een bovenlokale verzorgingsfunctie te vervullen. Ook Lidl beschikt met 1.280 m² wvo over een groot filiaal in dit marktgebied. Deze Lidl is een vestiging ‘uit het boekje’, waar het formuleconcept prima uit de verf komt en waar sprake is van een hoge locatiekwaliteit met ruim parkeren op eigen terrein.

• Aantal inwoners: 26.600 • Aantal supermarkten: 6 • Grootste supermarkt: Albert Heijn • Kleinste supermarkt: Boni • Totaal omzetpotentieel: € 62 miljoen • Gemiddelde vloerproductiviteit: € 7.900,-

Geen clusters De vestigingen van Aldi en de Boni aan het Zandoogje beschikken beiden over een metrage van circa 800 m² wvo. Een Ekoplaza van ruim 100 m² wvo aan de Frieswijkstraat nabij de Albert Heijn heeft een tijdje terug de deuren gesloten. Wat opvalt is dat dat de aanbodstructuur voor supermarkten in Nijkerk zich typeert door verspreid gesitueerde supermarkten. Er is nergens sprake van een cluster van tenminste twee supermarkten. Dit maakt de dagelijkse detailhandelstructuur minder evenwichtig. In de wijk Paasbos is in het gelijknamige winkelcentrum een Aldi gevestigd. In deze wijk zou een complementaire serviceformule niet misstaan, mede gelet op het aantal inwoners (circa 8.000) en het draagvlakprofiel dat voor een belangrijk deel bestaat uit gezinnen. Actueel overzicht supermarktaanbod in de woonplaats Nijkerk Supermarkt(en)

Straat

ALBERT HEIJN

Frieswijkstraat

1.775

JUMBO

Molenplein

1.553

BONI

Wheemplein

1.525

LIDL

Ampèrestraat

1.280

Dc Boni

m² in WVO

ALDI

Hoefslag

798

BONI

Zandoogje

770

TOTAAL

Gekeken naar marktsegmentering kan worden geconcludeerd dat inwoners van Nijkerk en omgeving kunnen beschikken over een breed palet aan supermarktformules. Alle segmenten worden bediend. Albert Heijn en Jumbo bedienen het hogere segment met formuleconcepten waar service centraal staat. Van deze twee heeft Jumbo de sterkste prijsfocus. Het middensegment wordt bediend door Boni, dat overigens ook het distributiecentrum in Nijkerk heeft. Het lagere segment wordt bediend door Lidl en Aldi.

7.833

Gebruikte bronnen: Locatus en waarneming op basis van locatiebezoek Bureau van der Weerd

Geen marktruimte

Benadering van functioneren supermarktaanbod in de plaats Nijkerk

Het totale omzetpotentieel van supermarkten in de plaats Nijkerk bedraagt circa € 62 miljoen. Er is een vloerproductiviteit becijferd van circa € 7.900 en deze ligt daarmee net onder de landelijke norm volgens de omzetkengetallen van In Retail (€ 8.282,-). Op basis daarvan kan inderdaad worden geconcludeerd dat vraag en aanbod vrij goed in evenwicht zijn. Vanuit distributief oogpunt is uitbreiding van het supermarktaanbod in kwantitatieve zin niet eenvoudig te verantwoorden. In het gemeentelijk detailhandelsbeleid wordt dan ook gesteld dat er geen markruimte is om het supermarktaanbod in Nijkerk te vergroten. Ook neemt het draagvlak richting 2030 niet dermate toe dat er behoefte zou ontstaan aan extra supermarktmeters. ■

Besteding per hoofd*

€ 2.067

Inwoners verzorgingsgebied

26.615

Koopkrachtbinding

95%

Omzet verzorgingsgebied

€ 52,2 miljoen

Toevloeiing koopkracht

15%

Omzet toevloeiing

€ 9,3 miljoen

Totale omzetclaim

€ 61,5 miljoen

Bestaand aanbod in m² wvo

7.833

Gemiddelde vloerproductiviteit

€ 8.282

Gerealiseerde vloerproductiviteit

€ 7.850

* Gecorrigeerd voor inkomenselasticiteit Gebruikte bronnen: CBS, Locatus, IN Retail Omzetkengetallen 2017, bewerking Bureau van der Weerd

58 FoodPersonality september 2018

58_Formule-Atlas_01L.indd 58

11-09-18 11:29


Locatienieuws Maandelijks een overzicht van openingen, uitbreidingen, opheffingen en de planvorming van supermarktlocaties. Tips? Mail de redactie: vakblad@foodpersonality.nl ALBLASSERDAM - Plus opent een nieuwe supermarkt aan de Sportlaan op de plek waar nu een Dirk gevestigd is. Deze Dirk-vestiging ver-

GEMERT - Ontwikkelaar Reggestede Projecten mag aan de Groeskuilen

trekt naar een nieuw pand aan de Plantagestraat (op het voormalige

twee nieuwe supermarkten bouwen. De rechtbank in Den Bosch acht

Bochanenterrein). De nieuw te realiseren Plus wordt een Briljant 2.0

het plan niet in strijd met het bestemmingsplan. Een aantal Gemertse

supermarkt. Hiermee voorziet Plus naar eigen zeggen in de sterke wens

supermarkten stapte naar de rechter, net als een groep omwonenden en

van bewoners om een supermarkt te behouden voor de wijk. De winkel

de lokale ondernemersvereniging. Reggestede ziet aan de Groeskuilen -

opent medio 2019 de deuren als Plus.

tussen de Lodderdijk en de Kouter - ruimte voor een nieuwe Lidl en een Coop met daaromheen in totaal 279 parkeerplaatsen.

SCHERPENZEEL - Jumbo en Aldi willen verhuizen. Het gemeentebestuur wil de haalbaarheid van het plan van beide supermarkten onderzoeken.

STEENBERGEN - Lidl wil verhuizen naar het pand van Auto Kar aan de

Jumbo en Aldi willen naar een locatie waar een toekomstbestendige

Van Bredastraat. Lidl zit nu nog aan de Burgemeester van Loonstraat,

schaalgrootte kan worden gerealiseerd. Het plan voorziet in de heront-

maar dat pand is al jaren te klein. Uit onderzoek is gebleken dat uitbrei-

wikkeling van de huidige Aldi-locatie aan de Dorpsstraat en de bouw

ding op die locatie niet mogelijk is. De gemeente Steenbergen verleent

van een nieuwe supermarkt op de hoek van de Breelaan en Marktstraat.

in principe medewerking. De gemeente geeft echter wel aan dat aan de

Het gemeentebestuur ziet in het initiatief van supermarkten een kans

verplaatsing de voorwaarde wordt verbonden dat er geen detailhandel

om de concurrentiepositie van het centrum te versterken.

mag terugkomen als het oude pand van Lidl straks vrij komt.

BALK - De gemeenteraad van De Fryske Marren buigt zich deze maand

SCHAGEN - Het lijkt er op dat Lidl een vestiging kan realiseren in het

over het nieuwbouwplan van Poiesz in het Friese dorp. Het college wil

Noord-Hollandse stadje. De gemeenteraad blokkeerde de vestiging van

meewerken aan de nieuwbouw en de bestemmingsplanwijziging die

een supermarkt aan de Zuiderweg, maar voordat dit besluit officieel kon

daarvoor nodig is. De supermarktketen wil de huidige winkel aan het

worden gepubliceerd diende Lidl diezelfde avond een aanvraag aan om

F.D. Hoekstraplein slopen en vervangen door een nieuw winkelpand,

een supermarkt te vestigen op die plek. De gemeente was tegen omdat

op het huidige parkeerterrein aan het plein. De bestaande winkel is

men vreest dat vestiging van Lidl aan de rand van Schagen negatief

gebouwd in 1981 en heeft een oppervlakte van 1.500 m².

uitpakt voor het centrum. Indien Lidl aanspraak kan maken op het oude bestemmingsplan, kan de nieuwe super er mogelijk toch komen.

SNEEK - Het plan voor een Jumbo op het Flexaterrein kan voorlopig verder. Bezwaren tegen het plan konden het college van b&w van de

WIERINGERWERF - Lidl heeft het plan om de bestaande Lidl aan de

gemeente Súdwest-Fryslân niet overtuigen. Jumbo wil op het terrein

Terpstraat 13 te verplaatsen naar een nieuwe locatie op de hoek van de

aan de Oppenhuizerweg een supermarkt bouwen met daarboven 32

Terpstraat/Meeuwstraat. De gemeente voert al geruime tijd gesprekken

appartementen. Er zijn op het terrein ook plannen voor een zorgcen-

met Lidl om de verplaatsing mogelijk te maken. Inmiddels is het zo ver

trum met nog eens 32 appartementen. Tussen de twee gebouwen moe-

dat er een ontwerpbestemmingsplan ter inzage gelegd kan worden.

ten ruim tweehonderd parkeerplekken komen. Het bestemmingsplan

Het ontwerpbestemmingsplan zorgt er ook voor dat op de oude locatie

moet gewijzigd worden om de plannen mogelijk te maken.

geen nieuwe supermarkt meer gevestigd kan worden.

ZEVENBERGEN – Er is ter versterking van het centrumgebied een plan

WAGENINGEN - Jan Linders opent begin 2020 de eerste vestiging boven

in de maak dat voorziet in ruim twintig woningen, een supermarkt en

de grote rivieren, en wel in Wageningen. De nieuwe supermarkt wordt

horeca- en winkelgebouwen aan de Markt. Uit onderzoeken blijkt dat

redelijk groot, met 1.300 m²winkelvloeroppervlak. De nieuwbouw ver-

er behoefte is aan een tweede supermarkt aan de Markt. Samen met de

rijst op het terrein van een rouwcentrum aan de Geertjesweg dat zal

geplande woningen, een paar winkels en een parkeergarage vormt het

worden gesloopt. Wageningen is daarmee het eerste marktgebied waar

bouwplan volgens de gemeente de gewenste opwaardering van het

de regioformules Jan Linders en Hoogvliet elkaar treffen.

centrum.

21 inzendingen voor Mooiste Supermarkt van Nederland Negen supermarktorganisaties hebben dit jaar in totaal 21 supermarkten ingezonden om mee te dingen naar de titel Mooiste Supermarkt van Nederland. De winnaar wordt tijdens het Supermarktvastgoedcongres in november bekendgemaakt. Op 8 november vindt in Hotel Oostzaan voor de zevende keer het Supermarktvastgoedcongres plaats. Het thema is dit jaar Locatie & Innovatie. Eén van de jaarlijkse hoogtepunten tijdens het congres vormt de uitverkiezing van de Mooiste

Supermarkt van Nederland, de vastgoedprijs die ingesteld is om de ontwikkeling van kwalitatief hoogwaardig supermarktvastgoed te stimuleren. Dit jaar strijden 21 (één meer dan vorig jaar) nieuwe of sterk vernieuwde supermarktlocaties om de titel. De locaties werden namens negen supermarktorganisaties (ook één meer dan vorig jaar) ingezonden, te weten: Agrimarkt, Albert Heijn, Coop, Deen, Dekamarkt, Hoogvliet, Jumbo, Lidl en Plus. De komende maand worden de ingezonden locaties bezocht door leden van de vakjury en be-

oordeeld op diverse aspecten van locatiekwaliteit. Belangrijk uitgangspunt daarbij is dat de exploitatie van een supermarkt niet belemmerd mag worden door het stedenbouwkundige concept. Na de eerste juryronde worden de beste locaties genomineerd en medio oktober worden deze door de voltallige jury bezocht. Tijdens het Supermarktvastgoedcongres worden dan de genomineerde supermarkten, maar vooral de winnaar, in het zonnetje gezet. De uitverkiezing is een initiatief van het platform Supermarkt & Ruimte en FoodPersonality. ■

59 FoodPersonality september 2018

59_Locatienieuws_01R.indd 59

11-09-18 14:30


PRODUCTNIEUWS

Smaeck: nieuw merk voor de flexitariër/vegetariër Steeds meer mensen kiezen ervoor om één of meerdere dagen per week geen vlees of vis te eten. Onderzoek in opdracht van Natuur & Milieu (PanelWizard Direct 2016) geeft aan dat 67% van alle Nederlanders inmiddels flexitariër is! Een interessante groeimarkt voor veel voedingsmerken. In de supermarkt verschijnen steeds meer vegetarische producten die inspelen op de groeiende trend om geen of minder vlees of vis te eten. Sommige merken kiezen ervoor om simpelweg vlees of vis te vervangen, maar er zijn ook mer-

ken die tot het uiterste gaan om nieuwe vegetarische producten te ontwikkelen die intrinsiek vergelijkbaar zijn met de vleesvariant. Zo’n nieuw merk is Smaeck. De ontwikkelaars van Smaeck gingen niet over één nacht ijs en hebben hun krachten gebundeld met sterrenchef Jacob Jan Boerma. Jacob Jan heeft met zijn restaurant De Leest in Vaassen drie Michelinsterren en dat hoge smaaken kwaliteitsniveau proef je terug in de producten die Smaeck in samenwerking met Jacob Jan heeft ontwikkeld.

Michelin zegt over zijn restaurant De Leest: “Kosmopolitische invloeden en inventiviteit zorgen voor een elegant contrast tussen zoete en zure smaken. Juiste cuissons en subtiele productassociaties maken van elke hap een ontdekkingstocht.” De eerste Smaeck-producten zijn Crème Américain Naturel, Crème Martino en Crème Américain Mediterraan. Drie vegetarische spreads op basis van Valess-melkvezels, met een smaak en bite die vergelijkbaar is met Filet Américain. De producten van Smaeck zijn ontwikkeld voor een brede groep consumenten, maar zijn wel 100% vegetarisch, rijk aan ijzer en ook geschikt voor aanstaande moeders. ■ Inlichtingen: Luiten Vleeswaren, 079 - 343 76 11 www.smaeckiswatjeproeft.nl

Nieuw: Koopmans Appeltaart met 25% extra deeg Naast de vertrouwde variant Koopmans Appeltaart introduceert Koopmans Appeltaart extra deeg. Doordat met deze mix 25% meer deeg kan worden gemaakt, is het uitermate geschikt voor een grotere springvorm, een hogere taart of simpelweg voor meer deeg, wat inspeelt op de consumentenbehoefte. Deze introductie wordt fors in de media ondersteund en is vanaf week 39 leverbaar. Plaatsingsadvies: Naast de reguliere Koopmans Appeltaart. De consumentenadviesprijs bedraagt €1,49. ■

Koopmans speelt in op de gemakstrend met het introduceren van Koopmans Cake Gemak.

Inlichtingen: Dr. Oetker, 033 – 451 79 00 | www.oetker.nl

Nieuwe cakevarianten van Koopmans Koopmans introduceert dit najaar drie nieuwe, toegankelijke cakevarianten: een frisse citroencake, een vanille- & chocolade marmercake en een luchtige Oud-Hollandse speculaascake. Met deze introducties brengt Koopmans vanaf week 38 weer meer variatie naar het bakschap. Tevens worden de introducties online ondersteund. Plaatsingsadvies: Citroen-, en Marmercake bij Koopmans-cake; Speculaascake bij de Oud-Hollandse cake-range.

Nieuw: Koopmans Cake Gemak

Deze cakes zijn eenvoudig te bereiden door enkel melk toe te voegen, met een vork te roeren en bakken maar. De verpakking is daarbij tevens de mengkom en bakvorm! Deze kleinere cakes zijn ook ideaal voor kleinere huishoudens. De nieuwe range omvat drie varianten: Cake Gemak met een vleugje citroen, Cake Gemak chocolade en Cake Gemak kruidcake. Koopmans Cake Gemak wordt online ondersteund en is leverbaar vanaf week 38. Plaatsingsadvies: Bij de andere Koopmans cakes. Consumentenadviesprijs: €1,99. ■ Inlichtingen: Dr. Oetker, 033 – 451 79 00 | www.oetker.nl

Consumentenadviesprijs: Marmer en Speculaas €1,49, Citroen €1,39. ■ Inlichtingen: Dr. Oetker, 033 – 451 79 00 | www.oetker.nl

60 FoodPersonality september 2018

60_61_Productnieuws_01L.indd 60

11-09-18 14:31


PRODUCTNIEUWS

NewForrest introduceert: Kwekkeboom Oven Black Angus Croquet

Madhu: honingparels voor in de thee

Als uitbreiding op de succesvolle introductie van Black Angus bitterballen komt NewForrest nu met de Kwekkeboom Oven Black Angus Croquet. Lekker mals, in bouillon gegaard Black Angus rundvlees in de kenmerkende krokante korst van Kwekkeboom Oven Snacks.

De manier waarop we van onze thee genieten gaat veranderen, zo is de overtuiging van BEE & CEE Foods. Want waarom suiker in je thee doen als je ook honingparels kunt gebruiken?

Ondersteuning: tv-commercial, radiocommercial, Facebook, Instagram en Youtube.■ Inlichtingen: NewForrest, 0343 – 70 01 30 | www.kwekkeboom.nl/oven

BROWNIE + COOKIES = BROOKIES

Nieuw: Dr. Oetker Verwen Brookies Dr. Oetker Verwen Brookies combineert de kwaliteiten van twee klassiekers: het smeuïge van brownies en het brosse van chocolate chip cookies. Met Brookies wordt verder gebouwd aan de Verwen-range. Dr. Oetker Verwen Brookies is inclusief een bakvorm. Dr. Oetker Verwen Brookies wordt online ondersteund en is vanaf week 39 beschikbaar. Plaatsingsadvies: Bij de Dr. Oetker Verwen-producten. Consumentenadviesprijs: €2,49 ■

min

. 60

°C

20 x

Inlichtingen: BEE & CEE Foods, + 32 342 26 271 www.madhupearls.com

Inlichtingen: Dr. Oetker, 033 – 451 79 00 | www.oetker.nl

Nieuw: Dr. Oetker Glamourmix Dr. Oetker brengt weer een nieuwe decoratiemix naar het bakschap: Dr. Oetker Glamourmix.

Dr. Oetker Baksoda in hersluitbare verpakking

De mix van zilver, goud en wit gekleurde strooisels in verschillende vormen is zeer feestelijk en elegant. Hiermee zal Dr. Oetker ook de meer volwassen doelgroep aanspreken. De decoratie biedt cross-sell mogelijkheden met o.a. muffins en cupcakes, om het winkelmandje verder te vullen. De Glamourmix zal online worden ondersteund.

Naast de vertrouwde Dr. Oetker Baksoda in zakjes van 5 x 5 gram introduceert Dr. Oetker nu een grootverpakking Baksoda van 400 gram. Baksoda is een onmisbaar bakingrediënt, wat zorgt voor een luchtig deeg of beslag. Naast bakken met Baksoda kan deze ook voor verschillende huishoudelijke doeleinden worden gebruikt. De grootverpakking Baksoda komt in een praktische hersluitbare verpakking.

De honingparels van Madhu zijn in verschillende consumentenverpakkingen leverbaar. Tevens is er voor de retail een speciaal counterdisplay beschikbaar. ■

Serveersuggestie / Serving suggestion

In een handomdraai uit de oven of airfryer. Heerlijk voor tussendoor of op een broodje. Per vier stuks verpakt in een handige stazak. Deze croquet bereid je in een handomdraai uit de oven of airfryer. Knap krokant van Kwekkeboom Oven. Verkrijgbaar vanaf week 40.

Madhu honingparels zijn de perfecte vervanger van suiker. Enig in zijn soort, heerlijk van smaak en eenvoudig in gebruik. Elke ‘parel’ weegt zeven gram en komt overeen met de zoetkracht van een suikerklontje. De honingparels zijn gevuld met 100% honing en kleven niet. De speciale softgel buitenkant is volledig natuurlijk en heeft geen eigen smaak. De parels smelten bij een temperatuur van 60 graden en lossen volledig op zonder de thee troebel te maken.

Plaatsingsadvies: Bij de baktoevoegingen. Consumentenadviesprijs: €1,89 ■ Inlichtingen: Dr. Oetker, 033 – 451 79 00 | www.oetker.nl

Tezamen is Dr. Oetker Baksoda een veelzijdig product om het bakschap mee aan te vullen.

Plaatsingsadvies: bij de overige decoraties van Dr. Oetker Consumentenadviesprijs: €1,49 ■ Inlichtingen: Dr. Oetker, 033 – 451 79 00 | www.oetker.nl

61 FoodPersonality september 2018

60_61_Productnieuws_01L.indd 61

11-09-18 14:31


PRODUCTNIEUWS

Freshpet: vers gekoelde diervoeding Vers gekoelde dierenvoeding van Freshpet – een echte innovatie – is klaar om de diervoedingscategorie te veroveren, te beginnen bij Hoogvliet. Freshpet, een van oorsprong Amerikaans bedrijf, en een van de snelst groeiende petfood bedrijven ter wereld, heeft voet aan het Europeese vasteland gezet. In samenwerking met Hoogvliet zal de ‘kracht van vers’ voor zowel honden als katten voor opschudding zorgen in het huidige diervoedingsassortiment in supermarkten. Het geheim zit hem in de innovatieve producten en de unieke manier van presenteren.

Sinds afgelopen juni testen een dertigtal pilotwinkels bij Hoogvliet de producten van Freshpet. Het succes in Amerika en sinds twee jaar ook in Engeland bij Tesco en Asda geeft het vertrouwen dat ook het Europees vasteland klaar is voor deze innovatie. Zowel Freshpet als Hoogvliet wil mensen bewust maken van het belang van gezonder en minder bewerkt voedsel voor hun huisdieren. Dit is een groeiende trend in Nederland. Koen Christiaans, general manager Freshpet Europa: “Freshpet startte tien jaar geleden met een doelbewuste missie om de kracht van echt vers voedsel voor honden en katten bekendheid te geven. We zijn er trots op dat we het verschil hebben kunnen maken voor huisdieren en hun baasjes. Freshpet zorgt ervoor dat de shopper weer dierenvoeding gaat kopen in de supermarkt. Dit zorgt voor incrementele groei voor de totale categorie.”

Alle producten van Freshpet zijn: • vers vlees, aangevuld met vitaminerijk fruit en groenten; • 100% compleet en gebalanceerd; • gekoeld voor versheid evenals verse humane voeding;

FoodPersonality Onafhankelijk maandblad voor managers in de levensmiddelenhandel en -industrie

Het is Freshpets doel om in heel Europa shoppers naar de diervoedingscategorie van supermarkten terug te halen door een passie voor echt vers voedsel te delen met alle huisdieren en hun baasjes. In 2016 voerden Freshpet en Tesco een pilot uit van het nieuwe concept. Inmiddels zijn er in Engeland meer dan 650 winkels die enorme

of vullers

Shelflife Publishing bv Molenveldlaan 104 6523 RN Nijmegen Telefoon: 024 – 365 16 70 E-mail: vakblad@foodpersonality.nl www.foodpersonality.nl www.fpplus.nl www.shelflife.nl HR 09160015 Abonnementen: € 258,- per jaar exclusief btw

verkoopsuccessen generen. “De zeer hoge herhalingsaankopen zorgen voor een explosie in groei”, aldus Christiaans. Wouter van Kooij, category manager bij Hoogvliet: “Vers in dierenvoeding is een volledig nieuw concept in Nederland. Tijdens een marktonderzoekreis in Engeland heb ik de potentie van het concept gezien. Deze versinnovatie laat zien dat Hoogvliet ook huisdieren mee laat profiteren van gezonde voeding. Dit is nóg een reden om vaker de winkels te bezoeken. Het stelt ons in staat om waarde te bieden door het gemak voor het winkelend publiek van een ‘one-stop-shop’ voor innovatieve kwaliteitsproducten voor huisdieren. Daarnaast is het een kans voor ons om

Collectieve afname: prijs op aanvraag Opzegging abonnementen: 2 maanden voor einddatum van het abonnement Prijs los nummer: € 24,- exclusief btw en portokosten Abonnementsopgave, klachten en/of (verhuis)mededelingen: Vakblad FoodPersonality T.a.v. Klantenservice Molenveldlaan 104 6523 RN Nijmegen Redactie: Gé Lommen, ge.lommen@foodpersonality.nl Dave van Loon, dave.vanloon@foodpersonality.nl Marieke Venbrux, marieke.venbrux@foodpersonality.nl Redactionele medewerking: Constant Berkhout Jeroen van der Weerd Ivonne de Thouars Verkoop: Robin Kramp, robin.kramp@foodpersonality.nl Mark Peeters, mark.peeters@foodpersonality.nl Vormgeving: Giesbers Communicatie Groep Velp, Ariadne Nijsse, Esther Peters Druk: Vellendrukkerij BDU

de categorie echt vooruit te helpen in een geheel nieuwe richting voor de Nederlandse retail.” Freshpet heeft nog veel innovaties klaar staan om nieuwe consumenten met verschillende behoeften en wensen aan te trekken. Bij Hoogvliet omvat het huidige assortiment maaltijden voor zowel honden als katten twaalf items, waaronder voor honden de Chunky Chicken with Turkey & Garden Vegetables en voor katten de Cat Tender Chicken Bites. Freshpet gelooft in de voordelen die vers en gezond voedsel kan bieden en heeft recepten gecreëerd die een gezondere, actievere levensstijl voor honden en katten bevordert. ■

• 100% natuurlijk zonder conserveringsmiddelen; • vrij van maïs, tarwe, soja en bijproducten

FoodPersonality is een uitgave van:

Inlichtingen: Freshpet, 06 – 20 04 16 17 | www.freshpet.com

Distributie: Sandd Auteursrecht Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd bestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopie of enig andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Aansprakelijkheid Hoewel FoodPersonality met de meeste zorg wordt samengesteld, kunnen uitgever en redactie niet aansprakelijk worden gesteld voor mogelijke onjuiste berichtgeving en/of zetfouten.

ISSN: 0925 – 8051 © Shelflife Publishing bv

62 FoodPersonality september 2018

62_Colofon_01L.indd 62

11-09-18 17:57


Uw toegan gsbadge me t

15%

korting tot 20/09/20 18

Conception:

*Bespaar 15% op het normale tarief en bestel nu reeds uw toegangsbadge op www.sialparis.com

*

www.stockfood.com

Parijs

Š Images by

De internationale food innovation vakbeurs

7.200 exposanten 109 vertegenwoordigde landen / 21 produktsectoren Voor al uw vragen, neem contact op met onze Nederlandse vertegenwoordiging:

SIAL, a subsidiary of Comexposium Group

63_Advertentie_02R_3.indd 3

 Promosalons Nederland T. 020 4620020 E. info@promosalons.nl

Meer dan 2.500 produktinnovaties

W W W. S I A L PA R I S . C O M #SIALParis

12-09-18 08:46


NIEUW!

HET KAN éCHT: 100% LEKKER 40% MINDER VET*

* dan normale aArdapPelchips

64_Advertentie_01L_9.indd 2 Lentil_v9.indd 1 INT8110 Adv. FoodPersonality

12-09-18 24-08-18 08:46 09:05

Profile for Shelflife Publishing bv

FP_2018_09  

Maandblad voor managers in de levensmiddelenhandel en -industrie

FP_2018_09  

Maandblad voor managers in de levensmiddelenhandel en -industrie

Advertisement