Issuu on Google+

20 2005

Revue trimestrielle du Fonds Belge de la Vocation Driemaandelijks tijdschrift van het Belgisch Fonds voor Roeping

4e trimestre 2005 > 4de trimester 2005

vocatio

Belgique – Belgïe P.P. – P.B. Bruxelles X – Brussel X BC 10044 P405389


vocatio Actua

Un traitement pour chaque enfant Project diabeteseducatie in Marokko

1

L’échange culturel, instrument de la connaissance 2 Ayda Kaplan [ bourse en 2003 ]

In situ

6

Pédiatre sans frontières

8

School health Education Program Tanzania

9

Les porteurs de soufre

12

Musicothérapie et autisme

16

Agenda

19

News

20

Jean-Georges Massart [ bourse en 1981 ]

Alfred Chefneux [ bourse en 1963 ]

Jutta De Nul [ beurs in 2004 ]

Gaël Turine [ bourse en 1997 ]

Fabienne Cassiers [ bourse en 2002 ]

Vocatio est la revue trimestrielle du Fonds Belge de la Vocation asbl. Lancé en février 2001, ce magazine a pour but de faire connaître l’action du Fond par le biais des projets de ses lauréats. La Fondation Belge de la Vocation fut créée en 1963 par Emile Bernheim à l’exemple de la Fondation française de la Vocation fondée par Marcel Bleustein-Blanchet. Chaque année le Fonds décerne une quinzaine de bourses de 10 000 EUR à des jeunes de nationalité belge ayant entre 18 et 30 ans et pouvant témoigner d’une véritable vocation. Il leur donne l’appui financier et le soutien moral nécessaires pour l’accomplir et ce dans des domaines d’activités aussi divers que la médecine, les arts plastiques, le cinéma, la recherche scientifique, la littérature, etc. Il attribue également une bourse spéciale de 25 000 EUR, le Trèfle d’Or, décernée à un ancien lauréat pour distinguer un projet non commercial situé dans la lignée de la vocation déjà reconnue.

vocatio

Vocatio is het driemaandelijkse tijdschrift van het Belgisch Fonds voor Roeping vzw. Het is in februari 2001 opgericht en heeft tot doel het fonds bekend te maken via de projecten van zijn laureaten. Emile Bernheim heeft de Belgische Stichting Roeping in 1963 opgericht naar het voorbeeld van de Fondation française de la Vocation, gesticht door Marcel Bleustein-Blanchet. Elk jaar reikt het fonds beurzen van 10 000 EUR uit aan een vijftiental jonge Belgen die tussen achttien en dertig jaar oud zijn en die kunnen getuigen van een werkelijke roeping ; de beurs verschaft hen de morele en materiële middelen om ze te realiseren. Alle domeinen komen in aanmerking : geneeskunde, literatuur, plastische kunsten, film, wetenschappelijk onderzoek... De Gouden Klaver is een speciale beurs van 25 000 EUR. Ze wordt jaarlijks uitgereikt en bekroont een niet-commercieel project van een oud-laureaat dat in de lijn ligt van de eerder erkende roeping.


Actua

Actua

Dans cette rubrique nous évoquons le développement d’un projet abordé dans un précédent Vocatio. In deze rubriek berichten we over de ontwikkeling van een eerder in Vocatio verschenen project.

Un traitement Project pour chaque diabeteseducatie in enfant [ dans Vocatio 18 ] Marokko [ in Vocatio 18 ] FRLer NLHetrdiabeteseducatieproject opgestart projet d’éducation au diabète initié par Mahjouba Hamddan Lachkar en 2004 à Tétouan (Maroc) fut présenté dans Vocatio 18. Depuis lors d’importantes étapes ont été franchies. Tout d’abord l’organisation emploie à présent une infirmière à mi-temps qui reçoit et conseille les petits diabétiques et leur parents dans un local aménagé à cet effet. La collaboration de médecins sur place a également rendu possible un suivi médical régulier à raison d’une consultation par mois. Cet encadrement va de pair avec l’autocontrôle du diabète, un des objectifs majeurs du projet. En effet, l’apprentissage, théorique et pratique, par l’enfant des techniques adéquates à la surveillance de sa maladie constitue la base des cours dispensés par Mahjouba et ses collègues marocains. Ils abordent la physiologie normale (comment fonctionne le corps pour utiliser l’énergie fournie par le sucre) et la physiopathologie (le dérèglement du système), les causes, symptômes et traitements de l’hypo- et de l’hyperglycémie ainsi que les préceptes de base d’une alimentation saine. Lors de son second voyage en août 2005 Mahjouba a constaté de nets progrès. Les enfants et parents ont déjà bien intégré certaines modalités pratiques telles que les techniques d’injection ou l’utilisation quotidienne du carnet de traitement. Pourtant, le changement radical des habitudes alimentaires continue à poser problèmes. Des facteurs sociaux et culturels entrent en jeu et c’est un véritable changement de mentalité qui devra s’opérer à long terme. Mahjouba y croit et aborde l’avenir avec confiance. Néanmoins, le sponsoring reste indispensable. Le 12 novembre 2005 une grande soirée d’information et un buffet multiculturel ont été organisés au bénéfice du projet.

in 2004 door Mahjouba Hamddan Lachkar in Tétouan (Marokko) werd voorgesteld in Vocatio 18. Ondertussen zijn er belangrijke evoluties te melden. Een deeltijdse verpleegster wordt tewerkgesteld door de organisatie. Ze beschikt over een lokaal waar ze patiëntjes en hun ouders kan ontvangen en adviseren met de hulp van lokale artsen. De kinderen kunnen nu maandelijks op consultatie. Deze medische omkadering gaat samen met een nauwgezette zelfcontrole, een van de hoofddoelstellingen van het project. De educatie gegeven door Mahjouba en haar Marokkaanse collega’s bestaat inderdaad uit theoretische en praktische lessen gericht op het aanleren van de technieken om de diabetes onder controle te krijgen. Ze handelen over normale fysiologie (hoe zet het lichaam suiker om in energie) en pathofysiologie (de ontregeling van het systeem), de oorzaken, symptomen en behandeling van hyper- en hypoglycemie alsook over de basisprincipes voor een gezonde voeding. Tijdens haar tweede verblijf in augustus 2005 stelde Mahjouba vast dat kinderen en ouders de ziekte nu goed kennen en weten hoe ze een insulinespuit moeten klaarmaken en toedienen. Er blijven wel problemen zoals het controleboekje dat wel wordt ingevuld maar waarmee nog moeilijk gewerkt wordt en ze kunnen dus nog moeilijk hun insulinedosis zelf aanpassen. Het aanleren van goede voedingsgewoontes blijft een heikel punt. Sociale en culturele factoren bemoeilijken een verandering in het eetpatroon en daar zal op lange termijn aan gewerkt moeten worden. Mahjouba gelooft erin en zet zich onvermoeibaar verder in. Dit is nodig want sponsoring blijft onontbeerlijk. Op 12 november 2005 werd een grote info- en benefietavond georganiseerd met een multicultureel buffet waarvan de opbrengst naar het project ging.

1.

2.

3.

4. 1. La présence des mamans est primordiale / De aanwezigheid van de moeders is van groot belang 2. Le docteur Nahid Loukach explique la pyramide alimentaire / Dokter Nahid Loukach legt de voedingspyramide uit 3. Les enfants apprennent à composer un repas équilibré/ De kinderen leren een gezonde maaltijd samenstellen 4.. La préparation de l’injection d’insuline / Het klaarmaken van de insulinespuit

vocatio

1


culturele twisseling échange culturel

Ayda Kaplan

L’échange culturel, instrument de

2003

FR r Lauréate de la promotion 2003, Ayda Kaplan n’a depuis cessé de s’investir dans la réalisation de sa vocation : faire connaître la culture syriaque en Belgique et stimuler les échanges culturels entre les deux communautés. Ayda est chercheuse à l’Université catholique de Louvain (UCL) et prépare une thèse en paléographie syriaque. Elle espère terminer son doctorat en 2008. A la suite de ses nombreux voyages en Orient, elle a noué des liens étroits avec la communauté chrétienne de Syrie notamment. Elle a également été sensibilisée à la situation des enfants dont la pauvreté met en danger une scolarité normale.

En octobre 2002, lors du passage en Belgique de Monseigneur Rohom Matta, évêque syriaque orthodoxe de la Syrie du Nord, naquit l’idée d’organiser un échange culturel entre notre pays et la Syrie sous la forme de cours de français dispensés par des belges à des écoliers syriens. Le projet fut présenté au professeur Luc Collès, de l’UCL, qui se montra favorable et se chargea, en étroite collaboration avec Ayda Kaplan, de sélectionner quatre jeunes Belges intéressés par le projet. Le choix se porta sur quatre personnes dont le profil correspondait aux critères souhaités, c’est-àdire des jeunes chrétiens, ou en tout cas proches de l’église catholique, attirés par l’Orient et désireux d’acquérir une expérience d’enseignement sur le terrain. Deux jeunes femmes et deux jeunes hommes sont donc partis en août 2003 enseigner le français dans une école primaire de Hassake, en Syrie du Nord. Florence Romain et quelques élèves de sa classe / Florence Romain en enkele leerlingen van haar klas.

Le professeur Luc Collès / Professor Luc Collès

2

vocatio


culturele twisseling échange culturel

la connaissance

«

Florence Romain Je suis partie en Syrie avec le désir de découvrir un pays dont je connaissais seulement ce que nous relatent les médias. Avant tout, l’expérience que nous avons vécue a été une formidable aventure humaine. Les habitants d’Hassake nous ont ouvert leur porte, ils ont accueilli avec intérêt ce que nous avions à donner et ils nous ont donné également en nous faisant participer à leur vie quotidienne. Au-delà des relations d’amitié qui sont nées et de l’enrichissement personnel, une telle expérience permet de lutter contre toutes les formes d’ethnocentrisme qui peuvent amener à des dérives. Elle nous conforte dans l’idée que la différence, loin de nous éloigner, nous enrichit.

«

»

Jean-David Rivera Je suis un étudiant qui suit l’actualité internationale, comme beaucoup, et ce serait mentir que de vous raconter que je me suis envolé pour la Syrie sans a priori. Les tensions au Moyen-Orient, les stéréotypes, parfois inconscients, sur le monde arabe auraient pu être des freins. C’était sans compter ma curiosité ! Celle qui me pousse à aller de l’autre côté du miroir. Découvrir l’autre, c’est apprendre à l’aimer mais ce n’est pas vouloir lui ressembler. Qui serais-je donc si je m’oubliais en l’autre ; je ne défendrais plus la richesse de contacts faits d’échanges. J’étais venu leur offrir ma culture et ils m’ont offert la leur.

»

Jean-David et sa classe / Jean-David en zijn klas

Cultuurbad NL r Sinds Ayda Kaplan in 2003 een beurs van de Stichting Roeping kreeg voor het bevorderen van de culturele uitwisseling tussen de Belgische en de Syriaanse cultuur, ijvert ze ononderbroken voor de verdere ontwikkeling van haar roeping. Zo werkt zij als vorser aan de UCL aan een doctoraatsverhandeling over Syriaanse paleografie. Ayda’s talrijke reizen naar het Midden-Oosten hebben haar een brede waaier aan contacten opgeleverd. Telkens is ze ook persoonlijk getroffen door de situatie van kinderen wier toegang tot onderwijs door extreme armoede bedreigd is. Toen de Syriaans-orthodoxe bisschop van Noord-Syrië in oktober 2002 België bezocht, ontstond de idee om een uitwisselingsproject op te zetten tussen ons land en Syrië: Belgische leerkrachten zouden Franse les geven aan Syrische leerlingen uit het lager onderwijs. Professor Luc Collès van de UCL reageerde enthousiast en in samenwerking met Ayda Kaplan selecteerde hij vier studenten, wier profiel met de vooropgestelde criteria overeenkwam. Naast pedagogische vaardigheden behoorden een stevige interesse voor het Midden-Oosten en een christelijke oriëntatie tot de basisvereisten. Twee jonge mannen en twee jonge vrouwen vertrokken in augustus 2003 naar Hassake in Noord-Syrië. De coördinatie van het project valt voor Ayda helemaal onder de verdere ontplooiing van haar roeping: “Culturele uitwisseling kan verschillende vormen aannemen.

A leur tour, les étudiants belges s’installent sur les bancs pour suivre les cours de langue syriaque et arabe / Op hun beurt zitten de Belgische studenten op de schoolbanken voor lessen Arabisch en Syriaans.

vocatio

3


cultuurele uitwisseling échange culturel

«

Thomas François Le voyage vers les territoires fabuleux de l’Orient faisait autrefois partie de l’éducation d’un jeune intellectuel européen. La puissance du choc entre les deux cultures libérait l’imagination et affinait la critique vis-à-vis de sa propre culture, ce qu’on appelle désormais la rencontre interculturelle. Toutefois, l’Orient n’est plus aussi couru ; il sent le souffre. Non plus celui des hérétiques, mais celui des bombes intégristes. Les médias occidentaux martèlent de ces thèmes les esprits mal informés du citoyen. Voyager en Orient, c’est donc plus qu’une ouverture à l’Autre, qu’une relativisation de soi, qu’un choc interculturel, c’est aller à contre-courant du message dominant. Le voyage en Orient, plus qu’une rencontre interculturelle, fut une rencontre existentielle. Il s‘agissait de redécouvrir ce qui fait l’homme, d’apercevoir des pans de l’humanité que nos modèles de sociétés ont oblitérés par une course débridée à la satisfaction du désir.

«

»

Amélie Thonet J’ai énormément appris de ces quelques semaines passées en Syrie : bien sûr, j’ai pu approcher furtivement un certain noyau culturel syrien et découvrir ainsi, « sur le terrain », un autre mode de pensées, une autre hiérarchie de valeurs, mais de cette manière, c’est-à-dire en découvrant un peu plus sur l’Autre, je me suis également découverte un peu plus moimême. J’ai appris à respecter mes limites, à accepter que celles-ci puissent bouger et à les adapter sans cesse aux situations qui se présentaient à nous. Une expérience dont je ne ressors pas indemne, heureuse de tous ces changements qui m’apportent une nouvelle vision des choses.

»

4

vocatio

Thomas François et sa classe / Thomas François en zijn klas

Amélie Thonet et sa classe / Amélie Thonet en haar klas

FRPour Ayda, la coordination de ce projet cadre parfaitement avec la réalisation de sa vocation : « L’échange entre les cultures peut prendre des formes différentes. Organiser ici en Belgique une exposition ou un concert de musique syriaque, cela touche un public large, mais il ne s’agit jamais de plus qu’une initiation à l’autre culture. Tandis qu’envoyer quatre jeunes sur place équivaut à leur faire vivre une véritable immersion dont ils retirent une connaissance culturelle profonde. Cela les forme et leur ouvre l’esprit. Ils peuvent à

présent transmettre leurs connaissances et témoigner de leur vécu sur place. De plus, l’actualité est propice à ce type d’initiative. Avec les négociations de la Turquie pour entrer dans l’Union européenne, un intérêt se développe pour le pays et les régions proches, telles que la Syrie ou le Liban. L’expérience fut positive. Les jeunes enseignants ont même émis le souhait de prolonger leur engagement en mettant sur pied un projet de création d’une bibliothèque didactique pour l’école de Hassake. »


L’école AMAL fondée par Monseigneur Rohom Matta, évêque syriaque orthodoxe de la Syrie du Nord, fut inaugurée en septembre 2005. Il s’agit d’une école privée ouverte à tous les petits syriens. La scolarité restant toutefois un privilège, un système de parrainage est mis en place pour permettre à des enfants en situation défavorisée de suivre une scolarité normale. / De Amal school opgericht door Monseigneur Rohom Matta syriaans-orthodoxe bisschop van Noord-Syrië en ingehuldigd in september 2005. Deze privéschool staat open voor alle Syrische kinderen, ongeacht hun afkomst. Niettemin blijft onderwijs een privilege en daarom werd een steunsysteem bedacht om kansarme kinderen toegang te verlenen tot het onderwijs.

culturele twisseling échange culturel

.

Toute personne désireuse de parrainer un enfant (+/- 100 EUR l’année) peut s’adresser à Ayda kaplan : kapayda@yahoo.com Wie peter of meter wil worden van een kind (ongeveer 100 EUR per jaar) kan contact opnemen met Ayda Kaplan: kapayda@yahoo.com

De gauche à droite / Van links naar rechts: Thomas Francois, Amélie Thonet, Monseigneur Rohom Matta, Florence Romain et/en Jean-David Rivera

NLInr België heb ik al tentoonstellingen en concerten rond de Syriaanse cultuur georganiseerd, maar meer dan een kennismaking zit er voor de bezoekers niet in, terwijl dit project vier jongeren volledig in de andere cultuur onderdompelt. Ze houden er een diepgaande kennis aan over. Het is belangrijk voor hun vorming en voor hun openheid op de wereld: ze begrijpen en aanvaarden de verschillen. Bovendien schept de actualiteit een vruchtbaar kader voor dit type van initiatieven. Vanwege de Turkse onderhandelingen om toe te treden tot de Europese Unie ontstaat er interesse voor het land en zijn buurlanden Syrië of Libanon. De balans is positief en de leerkrachten wensen er zelfs een vervolg aan te geven door van hieruit te ijveren voor de oprichting van een schoolbibliotheek. Het succes van dit eerste project zet aan tot een uitbreiding naar andere regio’s.”

vocatio

5


beeldhouwkunst sculpture

In situ Jean-Georges Massart

1981

FRS’adaptant aussi bien aux particularis- In situ mes des petites galeries qu’aux singulari- NLr Jean-Georges Massart is een vrije vogel, een kunstenaar die eigenzinnig zijn weg gaat tés des grands évènements, Jean-Georges Massart mène sa carrière de plasticien indépendamment des modes et des tendances. Libre dans sa tête, il considère que le rôle de l’artiste est de « réaliser ses œuvres, qu’elles soient reconnues ou non ». Ses sculptures souples, légères et d’apparence fragiles témoignent de qualités spatiales et monumentales indéniables ; elles investissent un espace donné, le temps d’un instant, pour disparaître ensuite et continuer leur chemin dans le souvenir du visiteur. Bambou, sureau et osier sont les matériaux de prédilection de cet amoureux de la nature. Ses créations voyagent et se posent là où leur créateur les porte, pour faire souffler un air de changement dans des lieux d’exposition bien connus. Lucide et prudent, ce n’est que parcimonieusement qu’il intervient dans l’espace public car il sait que le souffle nécessaire pour répondre à un tel défi se doit d’être ample, dynamique et doit coïncider avec l’endroit et/ou la circonstance, qui ne se trouve ni tout le temps ni en tout lieu. Ainsi une œuvre qui, le plus souvent, telle une calligraphie, signera son passage dans l’espace intime de galeries et de maisons particulières d’une touche subtile et quelquefois laissera l’expression prendre son envol dans le monumental. Ces deux dimensions et ces deux fréquences donnent à l’ensemble la résonance nécessaire et au travail accompli l’équilibre dont il a besoin.

6

vocatio

en zich weinig van modetrends aantrekt. Zelf stelt hij eenvoudig: “De taak van een kunstenaar is zijn werken te maken, welke erkenning hij er ook voor krijgt.” Hij geeft vorm aan zijn beelden met plantaardige materialen, zoals bamboe, vlier en teenwilg. De lichte, soepele structuren ogen kwetsbaar, maar bezitten uitgesproken ruimtelijke en monumentale kwaliteiten. Een zekere tijd nemen ze een bepaalde ruimte in en dan verdwijnen ze weer, in het kielzog van hun maker, om later in een andere galerij, fabriek of woning weer op te duiken. De ruimte is getransformeerd, zij het slechts tijdelijk. De ingreep blijft leven in de herinnering, maar ook herinneringen gaan voorbij... Slechts enkele integraties vonden plaats in de publieke ruimte. De kunstenaar beseft immers dat een werk ijzersterk moet zijn om de implicaties van een dergelijke plaatsing te verdragen. Het vergt een dynamiek en een reikwijdte die niet op elk ogenblik en op elke locatie mogelijk zijn. Daarom kiest hij voor besloten, intieme ruimtes, waar zijn beelden de dialoog aangaan met hun omgeving en met elkaar.

1.

2. 1. Osier,2000,20x10x20cm 2. Osier,bambou,plâtre,200 5,117xdiam19cm 3. Osier,2001,collection Communauté Française,29x394x36cm 4. Osier, 2004,galerie 10N, Suikermuseum Tienen © Gust Vandermolen

3.


4.

vocatio

7

beeldhouwkunst sculpture


geneeskunde médecine

Pédiatre sans frontières Alfred Chefneux

1963

FRLauréat r de la promotion Corneille Hey- Hulp bieden aan kinderen wereldwijd mans en 1963, le Docteur Alfred Chefneux NLr est aujourd’hui âgé de 68 ans. Passionné Dokter Alfred Chefneux was laureaat van de promotie Corneille Heymans in 1963. In de médecine et plus particulièrement de pédiatrie, il reçoit en 1965 le Prix de l’Académie Nationale de Médecine de France pour ses recherches originales et couronnées de succès à l’Université de Paris. C’est à l’occasion de voyages autour du monde que le Docteur Chefneux décide d’aider les enfants qu’il rencontre sur son chemin. Au Vietnam, il collabore avec Médecins sans Frontières, en Inde, avec la Fondation Damien et, les dernières années, au Cambodge, avec les hôpitaux pédiatriques Kantha Botha du docteur Richner. Au milieu des années ’80, le rallye équestre des Ardennes qu’il organise depuis de nombreuses années à Spa prend un caractère philanthropique. Le 1er octobre 2005 il fête cinquante ans d’études et de carrière au service des enfants du monde. En guise de cadeau d’anniversaire, le Docteur Chefneux suggère à ses invités de faire un don au profit du Cambodge où, grâce à son action et aux dons générés par les rallyes qu’il organise, trois hôpitaux pédiatriques ont déjà été construits et tournent à plein régime. Récemment, il se rend au Brésil où il constate la détresse des enfants des favelas. Infatigable et toujours en activité après tant d’années, il parcourt les bois à cheval et le monde avec un stéthoscope dans sa valise.

1965 werd hij bekroond met de Prix de l’Académie Nationale de Médecine de France voor zijn baanbrekend onderzoek in de pediatrie aan de Université de Paris. Chefneux kwam tijdens zijn verre reizen vaak in contact met zorgbehoevende kinderen en trok zich als arts hun lot aan. In Vietnam was hij medewerker van Artsen zonder Grenzen, in India werkte hij voor de Damiaanstichting en meer recent droeg hij in Cambodia zijn steentje bij tot de ontwikkeling van een netwerk van kinderziekenhuizen, de Kantha Botha-ziekenhuizen, een project van zijn collega Dr. Richner. Vanaf het midden van de jaren tachtig kreeg de Rallye Equestre des Ardennes, een paardentocht die hij jaarlijks organiseert in zijn geboortestad Spa, een filantropisch karakter. Op 1 oktober 2005 vierde Alfred Chefneux een belangrijke verjaardag: vijftig jaar onderzoek en carrière ten dienste van kinderen wereldwijd. Aan zijn gasten stelde hij voor een gift ten voordele van Cambodia te doen, in plaats van hem een persoonlijk cadeau te geven; dankzij zijn inzet zijn daar drie ziekenhuizen gebouwd, die intussen op volle toeren draaien. Alfred Chefneux is achtenzestig, maar onvermoeibaar. Recent nog reisde hij naar Brazilië, waar hij kon vaststellen in welke armoedige omstandigheden de kinderen uit de favelas leven.

Brésil / Brazilië, 2005

8

vocatio


2004

NL r Op 4 oktober 2004 was het dan eindelijk zover: ik vertrok voor een jaar naar Tanzania

aids educatie éducation sida

Jutta De Nul

School health Education Program Tanzania

om er mee te werken aan een voorlichtingsproject rond HIV-aids! De eerste twee maanden van mijn verblijf woonde ik in het stadje Morogoro, waar ik op de ELCT Language School een cursus Swahili volgde. Samen met een heleboel mensen uit verschillende landen die ook Swahili kwamen leren, verbleef ik op de prachtige groene campus van de taalschool. Dankzij het grote aantal leerkrachten kreeg iedere leerling als het ware privé-les; ook buiten de lessen hadden we de gelegenheid om Swahili te spreken met het personeel dat in de omgeving woonde. Ik slaagde voor het Swahili-examen. Met mijn diploma van de taalschool op zak trok ik van het tropische Morogoro naar het koelere Iringa, waar het School Health Education Program van SPW van start ging. Samen met negenenzestig andere jonge vrijwilligers, zowel Tanzanianen als Europeanen, volgde ik een opleiding van drie weken die ons voorbereidde op ons toekomstig werk in middelbare scholen in ruraal gebied. Na die intensieve opleiding moesten we afscheid nemen van elkaar. De zeventigkoppige groep werd verdeeld in paren (“partnerships”) en ieder paar kreeg een bepaald dorp toegewezen. Mijn partner werd de Tanzaniaanse Irene. We vertrokken naar Mgololo, een relatief groot dorp op zo’n vijf uur rijden van Iringa. Ik was behoorlijk zenuwachtig, toen ik vertrok. Zeven maanden in een Afrikaans dorp wonen zonder enig comfort, lesgeven in een middelbare school, allerlei activiteiten organiseren op school en in de gemeenschap van Mgololo, en dat allemaal rond HIV-aids... Zou me dat echt lukken? Bij onze aankomst in Mgololo kregen Irene en ik twee piepkleine kamertjes toegewezen: één slaapkamer en één ‘woonkamer’. Ons woninkje gaf uit op een grote koer, waarrond nog vier leraressen van de lokale middelbare school woonden. Toiletten en douches waren gemeenschappelijk en bevonden zich buiten op de koer. Stel je bij een toilet een gat in de grond voor, en bij de douche een piepklein donker kamertje, waarin je een beker water over jezelf heen giet. We hadden het geluk dat er in Mgololo elektriciteit is; van stromend water was echter geen sprake. Water putten we dagelijks uit een veertig meter diepe waterput: zwaar maar noodzakelijk werk. Irene leerde me Afrikaans koken op een houtskoolvuurtje. Het dagelijkse leven in Mgololo was dus best zwaar, maar al bij al werd ik het vlug gewoon. Ook het feit dat ik nooit alleen was - ik had geen eigen kamer - was niet altijd gemakkelijk, maar ook daaraan raakte ik na verloop van tijd gewend. Een andere uitdaging was het vertrouwen winnen van de leerlingen, leerkrachten en andere dorpsbewoners. Ik was de enige blanke in Mgololo; vanzelfsprekend was dat dus zeker niet... Dankzij mijn Swahili-kennis legde ik redelijk vlug contacten, en algauw werd ik aangesproken met “Mwalimu, habari yako?” (“Leraar, hoe gaat het?”) en riepen ze niet langer “Mzungu!” (“Blanke!”) naar me. Hoewel mijn Swahili ver van perfect is, apprecieerden de mensen het enorm dat ik hun taal kende. Mgololo Secondary School telt zo’n vierhonderd leerlingen van het eerste tot het vierde middelbaar, zowel jongens als meisjes. De lessen die wij gaven, bestonden gedeeltelijk uit het verschaffen van informatie rond HIV-aids, als aanvulling op het schoolcurriculum in Tanzania, dat al voorziet in het informeren van de leerlingen. Uit het verleden is echter gebleken dat jongeren hun gedrag niet veranderen, zelfs niet wanneer ze over alle nodige informatie beschikken. Onze taak op school was dan ook de leerlingen levensvaardighe-

Les élèves de 2e secondaire de la Mgololo Secundary School / De leerlingen van het tweede jaar in de Mgololo Secundary School

Changer les mentalités FRGrâce rà la bourse de la Vocation, Jutta De Nul a séjourné un an en Tanzanie, dans le cadre du School Health Education Programme, un programme éducatif HIV/SIDA de l’organisation SPW. Partie en octobre 2004, elle a d’abord appris le Swahili avec d’autres volontaires venus des quatre coins du monde. Après deux mois de cours à la ELCT Language School de Morogoro, Jutta partit avec son diplôme de Swahili en poche pour vivre pendant un an dans le petit village de Mgololo, dans la province de l’Iringa. Chacun des volontaires s’était vu désigné un ‘partenaire’, soit une personne avec laquelle ils allaient travailler tout au long du projet. Irene, une jeune Tanzanienne de 20 ans, devint la partenaire de Jutta. Elles partagèrent pendant un an une petite habitation composée seulement d’une chambre et d‘un séjour, avec une douche et une toilette commune à l’extérieur. Des conditions de vie difficiles, dont Jutta s’accommoda finalement assez bien. Gagner la confiance des élèves et des enseignants de l’école du village où se dé-

vocatio

9


10

vocatio

SWAHILI

Gevaarlijk voor leerlingen in Mgololo was bijvoorbeeld dat sommigen ver van de school woonden en daarom dichter bij de school een soort van kot huurden. Op die manier viel de sociale controle door de ouders natuurlijk weg en de jongeren konden ook niet bij een oudere persoon terecht met hun vragen. Een ander probleem was dat leerlingen vaak uit zeer arme gezinnen kwamen, waardoor vooral meisjes vlug in de verleiding kwamen om 2. seks te hebben voor geld: sommigen om hun schooluniform te kunnen betalen, anderen om luxeproducten zoals een gsm te kunnen kopen. Een ander probleem in Mgololo was dat er in de lokale ziekenhuizen geen mogelijkheid was om een HIV-test te doen. Wie zich wilde laten testen, moest naar Mafinga, een klein stadje op drie uur rijden van Mgololo. De reis zelf is voor veel mensen in Mgololo erg duur en voor arme boeren haast onbetaalbaar. Ten slotte worden mensen met HIV/aids in Mgololo vaak uitgesloten door familie en vrienden; de meeste mensen trachten het onderwerp dan ook zo veel mogelijk te vermijden. Men spreekt erover als over iets dat alleen een 3. ander overkomt. Wij van SPW moesten dus trachten onze leerlingen bewust te maken van die gevaren 1. Juillet 2004. Cours de Swahili à la ELCT en hen helpen zich te beschermen. Lesonderwerpen waren bijvoorbeeld “leren nee zegLanguage School, Morogoro / Juli 2004. gen”, “groepsdruk”, “alcohol en drugs”, “seksueel misbruik”, “leven met een seropositieve Swahilicursus aan de ELCT Language persoon in je gezin”, “wat als je zelf seropositief bent?” enzovoort. Die gevoelige onderSchool, Morogoro werpen behandelden we best via groepswerk, toneelstukjes, groepsdiscussies en debat2. La cour intérieure avec à gauche l’entrée ten. Andere activiteiten die we op school organiseerden, waren wedstrijden in rap, zang, de l’habitation que partageait Jutta et Irene sport en tekenen, en seminaries voor de leerkrachten. Alles stond in het teken van HIV/ De binnenkoer met links de ingang van de aids. Daarnaast hadden Irene en ik een Youth Development Centre (YDC), een lokaaltje op woning gedeeld door Jutta en Irene school waar leerlingen populaire magazines met informatie rond aids konden. Hoewel we voornamelijk in Mgololo Secondary actief waren, hebben we ook enkele ac3. Mgololo Secundary School tiviteiten georganiseerd in de gemeenschap zelf. Zo hebben we bijvoorbeeld een Community YDC opgericht, naar het voorbeeld van het YDC op school. In juni 2005 openden we een lokaaltje in het dorp waar de niet-schoolgaande jeugd van Mgololo tijdschriftjes rond Het Tanzania School Health education HIV kon komen lezen. Twee van de dorpsleiders en een aantal jongeren uit het dorp hielpen Program van de Britse ngo SPW (Students ons bij de oprichting. Op de dag van de opening hadden we het toneelgezelschap van SPW Partnership Worldwide) is een jaarlijks pro- uit Iringa laten komen. Zij brachten toneel, dans, zang en acrobatie, en dat alles met een ject van negen maanden waarin Tanzani- boodschap rond HIV-aids. aanse en Europese studenten samenwerEind augustus zat ons project erop en verlieten we Mgololo. Sommige leerlingen begonken om middelbare scholieren in dorpen nen te huilen! Het afscheid was ook voor mij erg zwaar. Ik begon de leerlingen al te missen, in Iringa bewust te maken van de gevaren nog voor we terug in Iringa aankwamen. Hoewel mijn verblijf in Mgololo niet altijd gemakvan AIDS kelijk was, is het een van de mooiste periodes in mijn leven geworden! Nu ben ik terug in België en het is fantastisch om weer bij vrienden en familie te zijn. Door mijn ervaring in Le Tanzania School Health education Mgololo ben ik echter zo van Tanzania gaan houden, dat ik in december terugga! Ik ga aan Program de l’ong britannique SPW (Partde slag bij CCBRT, de organisatie waarbij ik drie jaar geleden het onderzoek gedaan heb nership Worldwide) est un projet annuel voor mijn verhandeling over omgaan met HIV-aids. Ik ga voor drie maanden en misschien de neuf mois qui réunit des étudiants tanwel langer! ■ Jutta De Nul > juttadenul@hotmail.com zaniens et européens dans le but de sensibiliser les écoliers du secondaires des villages de l’Iringa aux dangers du sida..

NL

NL r den mee te geven om hen te helpen zich te beschermen tegen het gevaar van HIV-aids.

FR

aids educatie éducation sida

1.


aids educatie éducation sida

Dunia nzima inalia na Tsunami Afrika inalia na Tsunami Tsunami (x4) Tanzania kilio sababu ya Tsunami (x2) Imeingia maofisini, imetafuna mabosi Ikaingia serikalini, ikashika viongozi > chorus Familia nyingi zimebaki na watoto. Wanalia : « Baba yuko wapi ? » Wanalia : « Mbona mama hatumuoni ? » Hawajui kwamba hiyo ni Tsunami ! Tsunami hiyo jamani ni UKIMWI Tsunami hiyo ni hili gonjwa la hatari Linabeba watoto, vijana na wazee, Wanasheria, wabunge, wote hawaponi...

SPW is een internationale liefdadigheidsorganisatie die jonge volwassenen tussen 18 en 28 jaar aanwerft en traint tot vrijwillige “peer educators” om programma’s te begeleiden rond dringende sanitaire en milieuproblemen in Afrika en Azië.

4.

> www.spw.org De hele wereld huilt om de Tsunami Afrika huilt om de Tsunami Tsunami (x4) Tanzania huilt omwille van de Tsunami Ze is kantoren binnengeslopen en heeft bazen getroffen Ze ging de regering binnen en greep de leiders > chorus In veel families zijn enkel kinderen overgebleven. Zij huilen: “Waar is papa?” Zij huilen: “Waarom is mama er niet meer?” Zij weten niet dat het de Tsunami is! Deze Tsunami, mensen, is AIDS! Deze Tsunami is die gevaarlijke ziekte Ze treft kinderen, jongeren en ouderen Advocaten en parlementsleden, en geen van hen geneest...

Le monde entier est en deuil après le Tsunami L’afrique est en deuil après le tsunami Tsunami (x4) La Tanzanie pleure à cause du Tsunami Il a pénétré les bureaux et touché les patrons Il a pénétré le gouvernement et touché les dirigeants > chorus Dans beaucoup de familles seuls les enfants ont survécu Ils pleurent : « Où est papa ? » Ils pleurent : « Pourquoi maman est partie ? » Ils ne savent pas que c’est le Tsunami Ce Tsunami, bonnes gens, c’est le SIDA Ce Tsunami est une maladie dangereuse Elle touche les enfants, les jeunes et les vieux Les avocats et les parlemenatires, et aucun d‘entre eux ne guérit

Wimbo wa Tsunami Winnend liedje van rapwedstrijd rond thema aids Chanson gagnante du concours de rap autour du thème du sida

SPW est une association caritative internationale qui recrute et forme des jeunes adultes (age 18-28) comme «peer educators» volontaires, pour mener des programmes urgent qui concerne des problèmes sanitaire et environnementaux en Afrique et en Asie.

FR r roulait le projet constitua un défi majeur. Grâce à sa connaissance du Swahili, Jutta se fit rapidement accepter par la communauté locale. Très vite, ils cessèrent de l’appeler en criant « Mzungu’ » (Blanc) mais la hélait en la saluant par « Mwalimu, habari yako ? » (« Professeur, comment ça va ? »). Loin d’être parfaite, sa maîtrise de la langue locale lui permit de gagner l’appréciation de tous. La Mgololo Secondary School est une école secondaire mixte qui compte 400 élèves de la première à la quatrième année. L’information VIH/SIDA donnée par Jutta et Irene complète un programme déjà repris dans les cours mais qui s’est avéré trop léger pour réellement changer les mentalités des jeunes. En effet, il importe surtout de leur inculquer de nouvelles valeurs, qui leur apprendront à mieux se défendre contre les dangers de la maladie. Ils sont particulièrement vulnérables car, à cause des distances, certains sont obligés de vivre dans des maisons communautaires proches de l’école. Loin des parents, l’autorité et les

5. 4. Volontaires portant le Tshirt de l’organisation SPW / Vrijwilligers met Tshirt van SPW 5. Septembre 2005. Le directeur de l’école lors de la cérémonie de clôture du School Health Education Program / September 2005. De directeur van de school tijdens de slotdag van het School Health Education Program

conseils d’un aîné manquent cruellement à ces ados qui se laissent facilement approcher par des adultes leur faisant miroiter un gsm ou un peu d’argent en échange d’un rapport sexuel. Les thèmes des cours d’information portaient sur « apprendre à dire non », « l’abus sexuel », « la drogue », « comment vivre avec une personne séropositive dans la famille ». Ces sujets délicats étaient abordés par le biais de jeu de rôles, de discussions et de débats. D’autres activités consistaient à intégrer le sujet du sida dans des concours de dessin, de rap, de sport et dans des séminaires à l’attention des enseignants. Le projet prit fin en août 2005 et les adieux furent émouvants. Jutta est revenue en Belgique enrichie d’une expérience unique et qui ne s’arrêtera pas là. En effet, en décembre elle repart pour Dar es Salam, où une ong lui a proposé un contrat à durée déterminée. Son amour pour la Tanzanie la porte ainsi vers de nouvelles aventures.

vocatio

11


fotografie photographie

Les porteurs de soufre Gaël Turine

1997

FR r En plein cœur de l’archipel indonésien, l’île de Java fait partie de l’une des régions les plus volcaniques et sismiques du monde. A l’extrême Est de l’île, face à Bali, perché à plus de 2.380 mètres, le volcan Kawa Ijen – baptisé « cratère vert » en indonésien en raison de son magnifique lac de couleur émeraude - crache tous les jours du fond de ses entrailles 5 à 10 tonnes de soufre. Plus de 200 Indonésiens de la région ont fait de ce cet environnement d’une étrange beauté leur quotidien. Pour ces bagnards du soufre, le décor est aussi magique que diabolique. Pour ces hommes, qui sont encore considérés à ce jour comme les hommes les plus forts de l’île de Java, ce travail, physiquement très éprouvant, reste une fierté. Profitant de la fraîcheur de l’aube, les travailleurs entament au petit matin l’ascension depuis leur village d’origine à plus de 15 kilomètres de là ou depuis la base au

confort sommaire aménagée au pied du volcan où ils auront passé la nuit pour éviter ces journées de marche incessantes. À la crête du volcan, à 4 kilomètres de la base, 300 mètres de dénivelés les séparent encore des parois rocheuses du fond du cratère, d’où jaillit le soufre. Arrivés dans cet irrespirable gouffre, ils récoltent, à coups de barre à mine, au milieu de ces vapeurs toxiques, de petits blocs de soufre solidifié. Le soufre, d’abord liquide, coule à travers de gros tuyaux en acier posés par l’homme et au pied desquels il vient coaguler et se solidifier. Ce travail d’extraction est extrêmement dangereux. Le soufre, tant qu’il n’est pas solide, peut exploser sous leurs pieds. Dans cette solfatare, où flottent des vapeurs de soufre à 120 degrés, les yeux pleurent, les bouches crachent, les gorges toussent, les nez reniflent, les oreilles bourdonnent, les peaux suent.

De zwaveldragers NL r Het eiland Java, midden in de Indonesische archipel, is een van de meest vulkanische en seismische regio’s ter wereld. De vulkaan Kawa Ijen ligt in het uiterste oosten van het eiland, recht tegenover Bali, op meer dan 2 380 meter hoogte; dagelijks spuwt hij tussen vijf en tien ton zwavel. Zijn naam is Indonesisch voor “groene krater”, verwijzend naar de kleur van zijn prachtig smaragdgroen meer. Dat adembenemende kader is de even magische als noodlottige werkomgeving van meer dan tweehonderd arbeiders uit de streek. Ze putten trots uit hun hard labeur en worden tot op heden beschouwd als de sterkste mannen van Java. In de vroege ochtend bij een nog frisse temperatuur beginnen ze aan de klim. Hun dorp ligt meer dan vijftien kilometer verderop; om de lange wandelafstand te vermijden, is aan de voet van de vulkaan een basiskamp ingericht, waar ze overnachten. De kam van de vulkaan ligt op vier kilometer van het basiskamp. Vandaaruit bedraagt het hoogteverschil met de bodem van de krater waaruit het zwavel spuit, nog driehonderd meter. Na de afdaling in de verstikkende en met toxische dampen gevulde put kappen de mannen met ijzeren staven kleine blokjes gehard zwavel uit de rotswand. In vloeibare toestand loopt het door speciaal daartoe aangelegde brede metalen buizen; aan het uiteinde spuit het eruit, om vervolgens te stollen en te verharden.

12

vocatio


vocatio

13

fotograďŹ e photographie


14

vocatio

fotograďŹ e photographie


fotografie photographie

> www.gaelturine.com

FRr

Chaque homme remplit méticuleusement deux paniers de blocs de soufre en bambou reliés par des lattes qui font office de levier. Les plus résistants empilent jusqu’à 100 kilos de stucs de minerais ! Payés au poids du soufre rapporté, ce sont justement ces précieux kilos supplémentaires qui leur permettront peut-être d’envoyer leurs enfants à l’école ou d’acheter un bout de rizière. Une fois le chargement équilibré sur leur épaule marquée par les cisaillements du bambou et le terrible poids du soufre, il faut une heure aux porteurs pour remonter jusqu’à l’arrête du volcan. Reste alors à effectuer la descente à travers la forêt tropicale, par des petits sentiers escarpés

et glissants. Un exercice épuisant et périlleux, même pour les plus forts. Certains porteurs, trop pauvres pour acheter des chaussures, font le trajet à pieds nus ! Un porteur est payé au kilo de soufre rapporté. Par conséquent, plus ses paniers sont pleins, plus il gagne. Un trajet lui rapporte en moyenne 4 dollars, soit un salaire mensuel de 28 à 50 dollars. Une activité bien rémunérée pour la région, mais souspayée pour un travail aussi harassant et dangereux. Le soufre sera revendu trois fois plus cher sur le marché. Il sera ensuite utilisé pour le blanchiment du sucre, la fabrication d’allumettes et de poudre d’explosifs, comme dans l’industrie chimique.

NL r De werkwijze is extreem gevaarlijk, aangezien vloeibaar zwavel zeer explosief blijft, zolang het niet is uitgehard. In de dampende krater bedraagt de temperatuur 120 graden. De ogen prikken, de keel en de neus raken geïrriteerd, de huid zweet, de oren suizen. Elke arbeider vult zorgvuldig twee door een bamboestok verbonden manden met stukjes zwavel. Hij doet dat met houten latten die als hefboom fungeren. Sommige dragers stapelen meer dan honderd kilo! Aangezien ze volgens het gewicht betaald worden, bepalen enkele kilo’s meer of minder of ze hun kinderen naar school kunnen sturen of een stukje rijstakker kunnen kopen. Eens de vracht stevig op de door de snijdende bamboe getekende schouders is geplaatst, duurt het ongeveer een uur voor ze de vulkaankam bereiken. Daarna dalen ze langs scherpe en gladde paden af, dwars door het tropische woud. De tocht is zelfs voor de sterkste onder hen uitputtend en gevaarlijk. Wie te arm is om schoenen te kopen, legt het traject blootsvoets af! Elke drager wordt betaald volgens de hoeveelheid meegebrachte zwavel. Hoe zwaarder de manden, hoe meer hij verdient. Elk traject levert ongeveer vier dollar op; per maand verdient een drager ongeveer 28 tot 50 dollar. Voor de streek is dat goed verdiend, maar gezien de werkdruk en het gevaar is het werk zwaar onderbetaald. De zwavel wordt drie keer zo duur verkocht; hij wordt gebruikt voor het bleken van suiker, het vervaardigen van lucifers en ontstekingspoeders, alsook in de chemische industrie.

vocatio

15


muziektherapie musicothérapie

Fabienne Cassiers

Musicothérapie et autisme

2002

FR r De tout temps, l’homme a tenté d’associer la musique aux pratiques médicales et l’on entend encore aujourd’hui la fameuse expression « la musique adoucit les mœurs ». Actuellement, il ne s’agit plus d’une simple légende ou d’une constatation de bon sens ; la musicothérapie est une nouvelle discipline, avec ses fondements théoriques, ses techniques et ses champs d’application. La musicothérapie La musicothérapie constitue une véritable psychothérapie non-verbale, qui utilise les expressions corporelles, sonores et musicales pour développer une relation entre le musicothérapeute et l(es) autre(s) personne(s) ayant besoin d’un soutien pour améliorer la qualité de leur vie et faciliter la communication, la relation ou l’expression. Non-verbal signifie que la parole sera utilisée soit pour déterminer le cadre, soit pour nommer une expression émotionnelle du patient, soit pour jouer avec ses aspects non-verbaux (timbre, hauteur, intensité, volume, intonation, etc). L’autisme L’autisme est une maladie complexe et bien mystérieuse dont les origines peuvent être extrêmement diverses, mais dont le symptôme dominant, dans tous les cas, est un isolement de la personne par rapport au reste du monde, engendré par une difficulté à s’adapter et à comprendre ce monde qui nous entoure. Certains autistes ont un développement intellectuel normal, voir surdoué dans certains domaines, mais d’autres (sévères ou profonds) souffrent également d’un retard mental, d’un déficit neurologique ou génétique, qui viennent augmenter encore cet isolement. Devant un monde vécu comme incompréhensible et menaçant, ils se replient sur eux-mêmes, manifestent des angoisses importantes face à une situation inconnue et se sécurisent dans un monde

16

vocatio

à eux. C’est avec de type d’enfant que je travaille en musicothérapie. Musicothérapie et autisme L’objectif fondamental est de découvrir de nouveaux modes de communication avec l’enfant autiste, pour qu’il puisse réduire son isolement. En tant que thérapie non-verbale, la musicothérapie se situe à un niveau directement accessible à l’enfant autiste puisque la relation s’établit sur la base de ses possibilités d’expressions à lui et sur la reconnaissance par le musicothérapeute de ce qu’il exprime. Pour se faire, la première ligne à suivre est la recherche de son Identité Sonore, c’est-à-dire l’ensemble des éléments sonores, musicaux, d’espace et de mouvement qui font partie de son histoire et qui le caractérise. Plus un musicothérapeute reconnaîtra l’identité sonore de son patient, plus il sera apte à communiquer avec lui en commençant par lui exprimer cette reconnaissance. Procédure Lorsqu’une musicothérapie est prescrite pour un enfant, ma première démarche sera de rencontrer les parents afin de récolter un maximum d’éléments de l’histoire du patient, utiles pour établir le lien. Je questionne donc les parents à propos de toute l’expérience non-verbale de l’enfant, depuis sa conception jusqu’au moment actuel (sa sensibilité aux sons, aux matières, les musiques qui le stimulent, qui l’apai-

sent, les bruits qu’il ne supporte pas, etc). Ces éléments m’aideront à organiser la première séance, le premier setting, c’està-dire le choix des instruments et leur disposition dans l’espace. Rituels Dès les premières séances apparaissent les premiers rituels. J’appelle rituels des phénomènes qui se répètent de séance en séance et auxquels j’attribue une valeur symbolique. J’en proposerai certains et d’autres émergeront au fil de mes interactions avec le patient. En début de séance, je propose, par exemple, un rituel qui consiste à enlever nos chaussures et à ce que je chante une petite ritournelle de bienvenue. Ceci vise à marquer symboliquement le début de la séance, le cadre temporel, et également de réduire la tension provoquée par la rencontre. Les rituels qui se constituent autour de nos interactions sont des types d’échanges qui se répètent et se structurent dans le temps. Mais ceux-ci sont d’un autre ordre que ceux que j’impose pour structurer la séance. Par leur caractère répétitif et reconnaissable, ils sécurisent l’enfant autiste et permettent l’émergence de changements. En effet, si l’on propose chaque fois des échanges différents, cela peut être très angoissant pour l’enfant et il lui sera difficile de repérer une évolution puisque tout change tout le temps. Par contre, instaurer des rituels qui se répètent permet de se reconnaître et d’introduire progressi-


muziektherapie musicothérapie Tout autant que l’expression sonore, l’expression gestuelle est fondamentale en séance de musicothérapie. / Lichamelijke expressie is naast geluidsexpressie een fundamenteel onderdeel van muziektherapie vement de petites modifications dans ces échanges qui amènent un changement. Silence et limites Le silence est également un élément essentiel dans la relation thérapeutique. C’est lui qui structure l’échange, qui nous permet d’écouter, d’entendre, de percevoir, d’éprouver, de sentir, d’accueillir, etc. S’il n’y a pas de silence, il n’y a pas de possibilité de communication. Enfin, le musicothérapeute est le garant du cadre et des limites au sein desquels la relation s’établit. Il s’agit bien entendu du cadre temporel et spatial, mais aussi des règles qui régissent les échanges, tels que ne pas se blesser, blesser l’autre ou casser le matériel. Ces trois éléments - les échanges ritualisés, les silences et les limites - placent le musicothérapeute dans une double polarité : il accompagne pleinement son patient, cherche à le rencontrer là où il se trouve, avec ses propres modes d’expression ; mais il garde une part de lui extérieure à la relation, « contenante » et garante du cadre, observatrice et à l’écoute des effets de transfert.

Muziektherapie, een vrijplaats voor autisten NL r De mens heeft altijd al getracht om muziek en medische praktijk te verbinden; ook tegenwoordig hoor je de uitdrukking “muziek verzacht de zeden” nog vaak. Dat adagium verwijst vandaag naar een realiteit; muziektherapie is een nieuwe, theoretisch onderbouwde discipline met eigen technieken en toepassingsgebieden. Muziektherapie Het betreft een volwaardige, niet verbale psychotherapie die de lichamelijke, geluids- en muzikale expressie gebruikt om een relatie tot stand te brengen tussen de therapeut en degene die steun behoeft om zijn levenskwaliteit te verbeteren en zijn communicatie en expressie te vergemakkelijken. Niet verbaal betekent dat de taal in deze context gebruikt wordt om het kader te bepalen, een emotie van de patiënt te benoemen of te spelen met non-verbale aspecten (timbre, volume). Autisme Autisme is een complexe en vreemde ziekte met als opvallendste kenmerk een isolement ten aanzien van de buitenwereld, veroorzaakt door de moeilijkheid om zich aan te passen en de wereld te begrijpen. Sommige autisten hebben een normale intellectuele ontwikkeling, zelfs met hoogbegaafdheid in sommige gebieden, maar anderen kampen met een neurologisch of genetisch deficit, wat hun isolement nog versterkt. Die autistische kinderen praten niet en hebben een grote ontwikkelingsachterstand. Omdat ze de buitenwereld als onbegrijpelijk en bedreigend ervaren, sluiten ze zich af en verschansen zich in een eigen, immobiele wereld, gevuld met repetitieve obsessies. Mijn werk als muziektherapeute is gericht op die laatste categorie van kinderen.

vocatio

17


muziektherapie musicothérapie

Les vibrations du piano sont aussi sources de communication entre le musicothérapeute et l’enfant Ook de trillingen van de piano vorm een bron van communicatie tussen de muziektherapeut en het kind

Il est essentiel de penser et d’adapter les instruments aux possibilités de l’enfant Het is belangrijk de instrumenten te kiezen en aan te passen naargelang de mogelijkheden van het kind

FRIl r y aurait certes encore beaucoup de chose à dire quant aux outils particuliers d’analyse et d’évaluation des séances, quant à la délicatesse qu’implique le fait de travailler non par la mise en mot mais par la mise en acte, puisque c’est le corps entier du thérapeute qui est directement sollicité par les expressions du patient. Mais je ne propose ici qu’un bref aperçu théorique de ce qu’est la musicothérapie avec les patients atteints d’autisme. Je conseille au lecteur curieux d’en savoir davantage de se référer à la bibliographie et aux informations ci-dessous. ■ Fabienne Cassiers, musicothérapeute R.O. BENENZON, La musicothérapie, Ed. De Boeck, Coll. Psychothérapies, 2004 F. CASSIERS, Musicothérapie et autisme, Ed. du non verbal/AMBx, Bordeaux, 2003 G. DUCOURNEAU, Éléments de musicothérapie, Ed. Dunod, 2002 Centre de Musicothérapie AREAM Rue Portaels, 23 1030 Bruxelles Tél. 02 245 33 83 e-mail : areamcmt@hotmail.com > www.aream.be (en ligne à partir de janvier 2006)

18

vocatio

NLr

Muziektherapie toegepast op autisme Hoofddoelstelling is het vinden van nieuwe communicatiemodi met het autistische kind, opdat het meer alternatieven krijgt om te communiceren en het isolement te doorbreken. Wegens het non-verbale karakter is de muziektherapie toegankelijk voor autisten, aangezien de relatie tot stand komt op basis van zijn eigen expressiemogelijkheden en de herkenning door de muziektherapeut van wat hij uit. Om dat te bereiken gaat de therapeut op zoek naar de geluidsidentiteit van het kind: het geheel van geluids- , muzikale, ruimtelijke en bewegingselementen die deel uitmaken van zijn geschiedenis en bepalend voor hem zijn. Procedure Lijkt een muziektherapie bij een patiëntje aangewezen, dan ontmoet ik eerst de ouders, om zoveel mogelijk informatie te verzamelen over zijn geschiedenis, meer bepaald over de niet-verbale ervaringen (gevoeligheid voor geluiden, materialen, muziekgenres die hem stimuleren, de geluiden die hij niet verdraagt, enzovoort). Op basis van die gegevens kan ik de eerste sessie organiseren en de setting bepalen, namelijk de instrumenten kiezen en hun plaats in de ruimte bepalen. Vanaf de eerste sessie ontstaan er rituelen: terugkerende fenomenen met een symbolische waarde. Sommige bied ik van bij het begin aan, andere ontstaan in de loop van de therapie. Zo trekken we bij het begin van de sessie onze schoenen uit en zing ik een welkomstliedje. Dat opent op symbolische wijze de sessie, schept een tijdskader en vermindert de spanning van de ontmoeting. De rituelen zijn uitwisselingen, gekenmerkt door herhaling en gestructureerd in de tijd De therapeutische relatie berust ook op stilte, om te luisteren, te horen, gewaar te worden, te voelen. Zonder stilte is er geen mogelijkheid tot communicatie; dan zitten we in de chaos. In het relationele proces is de stilte bron van informatie en communicatie. Ten slotte bewaakt de muziektherapeut het kader waarbinnen de relatie plaatsvindt, zowel in de ruimte als in de tijd. Hij stelt de limieten en bepaalt de regels, zoals het verbod op lichamelijke agressie en de eerbied voor het materiaal. Door die drie elementen (de rituelen, de stiltes en de limieten) treedt de muziektherapeut volledig in de ontmoeting met de patiënt, terwijl hij toch een deel van zichzelf, namelijk dat gedeelte dat borg staat voor het kader en dat hem in staat stelt te luisteren, uit de relatie sluit. Met dit korte overzicht geef ik slechts enkele krijtlijnen van wat muziektherapie voor autisten betekent. Geïnteresseerden verwijs ik door naar de bibliografische lectuurlijst. ■ Fabienne Cassiers, muziektherapeute


Elric Petit Avec / Met Big Game Info : www.big-game.ch – contact@big-game.ch 16.10.05 > 16.02.06 Label Design.Be Le Musée du Grand-Hornu en Belgique présentera la collection « Heritage in progress » lors de l’exposition Label Design.be qui montre le design en Belgique après 2000. 17.11.05 > 25.12.05 Swiss Design Now A partir du 17 novembre 2005, les trophées « Animaux » seront exposés au nouveau Musée d’Arts Contemporain de Shangai dans le cadre de l’exposition Swiss Design Now, dont Pierre Keller est le commissaire. 16.01.06 > 22.01.06 Salon International du Meuble de Cologne Présentation officielle du « Treteau » produit par Ligne Roset au salon International du Meuble de Cologne. Joke Eycken 01.11.05 > 20.11.05 CatnDog De tentoonstelling CatnDog (acryl) krijgt een vervolg (met een aantal nieuwe werken). Reiscafé Via Via Naamsesteenweg 227, 3001 Heverlee

Concert Ilse Eerens (sopraan / soprano) Met / avec De Filharmonie, dirigent / chef d’orchestre : Vasily Petrenko 31.12.05 – 15.00 Bourlaschouwburg Komedieplaats 18, 2000 Antwerpen 08.01.06 – 11.00 Cultureel Centrum Kunstlaan 5, 3500 Hasselt

Roel Dieltiens (cello / violoncelle) Met / Avec Ensemble Explorations Info : www.explorations.be 05.01.06 – 20.00 Mozartkwintetten deel I 06.01.06 – 20.00 Mozartkwintetten deel II Sara Picavet (piano) Avec / Met Ensemble Aton 12.12.05 – 20.00 Concert-hommage à la compositrice Jacqueline Fontyn, qui fête cette année son 75e anniversaire. Info : Mme Dombret, 0498 11 47 03 Flagey Place Flagey 1, 1050 Bruxelles

Joke Eycken

Jan Wellens 19.11.05 > 22.12.05 Grafiek / Œuvres graphiques Maandag / lundi : 19.00 - 23.00, dinsdag t/m zaterdag / mardi au samedi : 10.00 - 23.00 Gemeenschapscentrum Nekkersdal E. Bockstaellaan 107 1020 Laken (Brussel)

Met / Avec Orchestre Philharmonique de Liège, dirigent / chef d’orchestre : Louis Langrée 29.01.06 – 15.00 Programma/Programme : Krönungsmesse W.A.Mozart Salle Philharmonique Boulevard Piercot 25, 4000 Liège

Eliot Lawson (violon / viool) 13.12.05 – 12.15 & 20.00 Dans le cadre de la/ in het kader van de « Journée Joseph Jongen » Conservatoire Royal de Musique de Bruxelles Rue Royale, 1000 Bruxelles Jan Michiels (piano) Met / Avec Spiegel String Quartet 15.12.05 – 20.00 Programma / Programme : Franck, Chausson Bijloke Bijlokekaai 7, 9000 Gent www.debijloke.be Met / Avec Vlaams Radio Orkest 07.01.06 – 20.00 Programma / Programme : Schönberg – Klavierkonzert, Walzerbearbeitungen (Strauss/Berg, Webern, Schönberg) De Spil, Roeselaere www.vro-vrk.be

Toneel Sien Eggers 14.11.05 > 15.01.06 U bent mijn Moeder Een poëtische vertelling voor ogen en oren. www.hetpaleis.be

Sara Picavet

Expo

Elric Petit & Big Game

Notre Agenda est consacré aux activités des anciens lauréats Onze Agenda spitst zich toe op de activiteiten van oud-laureaten

Moeder, gij ligt in ‘t ziekenhuis. Gij weet ni wat er is. Ik heb gevochten. Rustig, moeder, dat hebde gedroomd of zoiets, want dat is ni zo. Hoe durfde gij dat te zeggen. Hoe kennen wij elkaar eigenlijk? U bent mijn moeder. Ben ik uw moeder? Dus gij zijt van mij. Ja, moeder. Neemt me dan mee. Ik wil hier weg... neemt me mee.... Moeder, dat kan ni. Ge kunt ni lopen, nu. Ge zijt gevallen. Ge moet hier blijven. En daarna gaade weer oefenen en dan kunde lopen. Oefenen? ... Oefenen ... Ik wil ni meer oefenen. Ik wil ni meer... Ik... Ik wil niet meer... In het stuk “U bent mijn moeder” geeft Joop Admiraal een persoonlijk en eerlijk beeld van het leven van zijn 80-jarige, demente moeder die hij iedere zondag in een tehuis bezoekt. Stefan Perceval bewerkt en regisseert deze monoloog tot een moeder-dochterverhaal. Sien Eggers vertolkt beide rollen. Voor volwassen en kinderen vanaf 9 jaar.

vocatio

Sien Eggers

Agenda

19


News CD

Depuis le 12 septembre dernier, nous sommes devenus Fonds Belge de la Vocation asbl ceci en vertu des nouvelles dispositions légales s’appliquant aux asbl (loi du 2 mai 2002). Notre association devait obligatoirement retirer le terme « fondation » de sa dénomination avant le 31 décembre 2005. Le Fonds Belge de la Vocation asbl disparaîtra à terme, et sera remplacé par la Fondation Belge de la Vocation, fondation d’utilité publique, lorsque celle-ci sera reconnue par Arrêté Royal.

Sinds 12 september heten wij Belgisch Fonds voor Roeping vzw. Deze nieuwe naam is een gevolg van de vzw-wet van 2 mei 2002 volgens dewelke onze organisatie vóór 31 december 2005 verplicht de term « stichting » uit haar benaming moest schrappen. Het Belgisch Fonds voor Roeping vzw zal op termijn verdwijnen en vervangen worden door de Belgische Stichting Roeping, stichting van openbaar nut, wanneer deze via Koninklijk Besluit erkend zal zijn

Anne Kwaspen leidt Modemuseum Hasselt Sinds september 2005 bekleedt Anne Kwaspen, laureate van de Stichting Roeping in 2002, de functie van conservator van het Modemuseum van Hasselt. Als ervaren textielen kostuumconservator staat zij in voor de programmatie en het tentoonstellingsbeleid. Haar eerste project Tentoonstellen van kostuums, een kunst! (22/11/05-30/12/05) betreft een work-in-progress tentoonstelling rond “costume-display”. Dit behelst het volledige proces om historische kostuums op een correcte manier tentoon te stellen, waarbij steeds rekening moet worden gehouden met de specifieke kunsthistorische context en de huidig geldende voorwaarden van de conservatiepraktijk. Naast het ontleden van de volledige opbouw van een kostuum en de datering ervan, is het ook belangrijk om een gedetailleerde historiek ervan te achterhalen: wanneer werd het gedragen, door wie en voor welke gelegenheden. Vervolgens worden paspoppen, aan de hand van zulk vooronderzoek, minutieus aan de vorm van het kledingstuk aangepast, en wordt onderkleding vervaardigd om rokken en jurken op een correcte manier te ondersteunen. Gedurende de tentoonstelling zullen textielrestauratoren aan het werk te zien zijn, en tijdens 4 rondleidingen per dag (om 11u, 12u30, 14, 15u30) worden de verschillende fases van dit proces toegelicht. Het is een uitgelezen kans om een kijk te werpen op de werking van een atelier, achter de schermen van het Modemuseum. > www.modemuseum.be

20

vocatio

De groep Limbrant rond Hubert Boone bracht zopas een eerste CD uit. De plaat heet Limbrant en verscheen op het label Etna. > www.limbrant.be

Boek Annelies Verbeke Annelies Verbeke was laureate van de Stichting Roeping in 2003. Na het succes van Slaap! zijn de verwachtingen hoog gespannen voor haar tweede boek Reus dat in januari 2006 wordt uitgebracht. ‘Reus gaat over twee zussen, Hannah en Kim, waarvan Hannah het hoofdpersonage is. Ze bezitten in feite alles wat ze nodig hebben, maar raken heftig in de knoop met hun geweten. Bij Hannah komt dit door haar beroep: ze is een soort Jambersachtige figuur die mensen - freaks - als objecten ziet. Kim verliest zichzelf in een buitenechtelijke relatie. De zussen proberen zich aan elkaar vast te houden, maar zien uiteindelijk geen andere mogelijkheid dan te vluchten, zo ver mogelijk, naar de andere kant van de wereld. Daar begint een vreemde, suïcidaal geïnspireerde tocht, die meer verrassingen omvat dan de bedoeling is. Tijdens die tocht slaagt Hannah er niet in een groeiende achtervolger van zich af te schudden...’

Autisten getuigen Tess van Deynse is ervaringsdeskundige autisme. Ze werd laureate van de promotie 2004. voor haar project getuigenissen te bundelen van autisten over de hele wereld. U kunt haar helpen via de site > http://autitess.worldshake.org


Belgisch Fonds voor Roeping vzw Onder de hoge bescherming van Hare Majesteit Koningin Fabiola Albertinaplein 2, 1000 Brussel Tel. 02 213 14 90 | Fax 02 213 14 95 E-mail : info@stichtingroeping.be Website : www.stichtingroeping.be KBC 430-0382691-17 Het secretariaat is open op maandag, dinsdag en donderdag van 8.30 tot 12.30 uur en van 13.30 tot 17 uur ; op woensdag en vrijdag enkel van 8.30 tot 12.30 uur.

Fonds Belge de la Vocation asbl Sous le haut patronage de Sa Majesté la Reine Fabiola Place de l’Albertine 2, 1000 Bruxelles Tél. 02 213 14 90 | Fax 02 213 14 95 E-mail : info@fondationvocation.be Site internet : www.fondationvocation.be KBC 430-0382691-17 Le secrétariat est ouvert lundi, mardi et jeudi de 8h30 à 12h30 et de 13h30 à 17h, mercredi et vendredi de 8h30 à 12h30. Conseil d’administration | Raad van bestuur PRÉSIDENT D’HONNEUR | EREVOORZITTER

TRÉSORIER | PENNINGMEESTER

SECRÉTAIRE GÉNÉRAL | SECRETARIS-GENERAAL

Claude Wielemans

Pierre Konings

Edouard De Ruydts

ANCIEN PRÉSIDENT | GEWEZEN VOORZITTER

MEMBRES HONORAIRES | ERELEDEN

MEMBRES | LEDEN

Edouard Jakhian

Chevalier Evers, vice-président hre Baronne Vaxelaire, vice-présidente hre Baron de Posch, vice-président hre Jacques Dopchie Roger Forthomme Mme Jean Michiels Jacques-Ch. Vanden Schrieck Paul Washer

Christine Boël Jacques Coerten Rik De Nolf Frie Dierickx Visschers Paul Dujardin Edouard Jakhian Emmanuel Janssen Stéphane Rosenblatt Baudouin Ruquois Dominique Snyers

Baron Stijn Coninx Frédéric De Roos Eric Desoppere Annie Devreese-Declerck Rafaël D’Haene Pierre Drouot Carine Fol Baron Kesteloot Christian Koninckx Pierre Laroche Vicomte Louis le Hardÿ de Beaulieu

Alain Martin Marc Mendelson Guy-Roland Pâque Luc Putman Gustave Stoop Francis Strauven Marleen Temmerman François Terlinden Pierre Van Damme Michel Wright

PRÉSIDENT | VOORZITTER

Baron Philippson VICE-PRÉSIDENTS | ONDERVOORZITTERS

Chevalier Leduc Vicomte Louis le Hardÿ de Beaulieu Christian Koninckx

Jury PRÉSIDENT | VOORZITTER

Chevalier Leduc VICE-PRÉSIDENT | ONDERVOORZITTER

Christian Koninckx Ludo Bekkers Gabriel Belgeonne Bernard Boon-Falleur Thierry Boon-Falleur Hugues Boucher Laurent Busine

Secrétariat | Secretariaat

Vocatio

DÉLÉGUÉE GÉNÉRALE | ALGEMEEN AFGEVAARDIGDE

RÉDACTION | REDACTIE

Sylviane Jacquet de Haveskercke > jacquet@fondationvocation.be > jacquet@stichtingroeping.be

Séverine Windels

DÉLÉGUÉE | AFGEVAARDIGDE

L’action en faveur des anciens lauréats est soutenue par la Fondation Bernheim.

Nicole Gautier ASSISTANTES | ASSISTENTES

Marie-Hélène Grégoire > mhgregoire@skynet.be RELECTURE | HERLEZING

Bernadette Stevens Régine de Renesse

FONDATION BERNHEIM

VOCATIO & CONTACT LAURÉATS | LAUREATEN

De actie ten voordele van oud-laureaten wordt gesteund door de Stichting Bernheim.

Séverine Windels > windels@fondationvocation.be > windels@stichtingroeping.be

GRAPHISME | VORMGEVING

Catherine Piret, Jan H.Verbanck ÉDITEUR RESPONSABLE | VERANTWOORDELIJKE UITGEVER :

Alain Philippson, Albertinaplein 2 place de l’Albertine, Bruxelles1000 Brussel


o i t ac o v


Vocatio 20 - 2005