Page 23

Foto links: Het kleurenpatroon van de vacht van een lapjeskat hangt deels af van epigenetische factoren.

waarschijnlijk terminaal ziek maakt en er geen behandeling mogelijk is? ‘Van bepaalde informatie moet je zorgvuldig afwegen of de patiënt het moet weten,’ zegt Mannens. ‘In Nederland voeren we daarom alleen genoomonderzoek uit als een arts constateert dat daar aanleiding toe is. Bovendien mogen hier, in tegenstelling tot bijvoorbeeld de VS, alleen academische instanties dergelijk innovatief en privacygevoelig onderzoek verrichten.’ nATUrE-nUrTUrE Een ander probleem is dat een genoomanalyse vaak geen duidelijkheid verschaft. ‘De interpretatie van de gegevens is in veel gevallen onzeker,’ zegt Mannens. In dat opzicht heeft genetica volgens hem niet de hooggespannen verwachtingen waargemaakt die bij de start van het Human Genome Project heersten. ‘Toen dachten wetenschappers dat we na dat project elke ziekte aan een bepaald gen konden koppelen en op die manier konden genezen. Mutaties leiden echter soms wel tot een ziekte en soms niet.’ Er zijn namelijk naast de volgorde van het DNA ook andere factoren die bepalen wat een gen

Het AMC onderzoekt momenteel of voedselgebrek in de Hongerwinter het nageslacht van destijds zwangere vrouwen via epigenetische processen heeft beïnvloed. (foto Menno Huizinga / HH)

doet. Het vakgebied dat die factoren bestudeert heet de epigenetica. Epigenetisch onderzoek bestudeert alle factoren die van buitenaf de werking van genen beïnvloeden zonder dat de genetische code verandert. Dat kunnen chemische compo-

‘Van bepaalde informatie moet je zorgvuldig afwegen of de patiënt het moet weten’ nenten zijn die aan de buitenkant van het DNA vastzitten (methylgroepen), maar ook eiwitten waar de DNA-streng zich als een bolletje wol omheen wikkelt (histonen). Chemische veranderingen aan methylgroepen en histonen zorgen ervoor dat het gen waar ze bij horen meer of minder actief wordt. Op die manier kunnen ze allerlei ziekten veroorzaken of juist tegenhouden. De meest fascinerende eigenschap van epigenetische processen is dat ze in hoge mate

worden beïnvloed door omgevingsfactoren zoals voeding, rookgedrag en stress. Lange tijd geloofden maar weinig wetenschappers dat onze omgeving invloed uitoefent op de werking van onze genen. Jean-Baptiste de Lamarck, een negentiende-eeuwse evolutiebioloog en voorganger van Charles Darwin, werd jarenlang om een dergelijk idee door andere geleerden weggelachen. En met het Human Genome Project leek het nature-nurture-debat definitief de kant van de nature-mensen op te gaan. Weliswaar vond epigenetisch onderzoek al plaats voordat James Watson en Francis Crick in 1953 de structuur van DNA blootlegden, maar doordat wetenschappers jarenlang alleen enkele zeldzame ziekten epigenetisch konden verklaren, had het vakgebied weinig om het lijf. Dat is de laatste jaren sterk veranderd. Epigenetische factoren bleken een belangrijke rol te spelen bij veelvoorkomende aandoeningen zoals obesitas, kanker en psychische stoornissen. Psychische en lichamelijke ziekten als gevolg van kindermishandeling zijn bijvoorbeeld in 2009 vanuit de epigenetica verklaard. Weten-

FoliaMagazine

23

Folia magazine 2 jaargang 2014 2015  

* Jihadstrijders - Hoogleraar radicaliseringsstudies Bertjan Doosje legt uit hoe jonge mensen ertoe komen zich aan te sluiten bij IS. * Te...

Advertisement