Page 22

Epigenetica bewijst dat we meer zijn dan nature Epigenetisch onderzoek bestudeert alle factoren die van buitenaf de werking van genen beïnvloeden. Dat heeft grote gevolgen voor de geneeskunde, want het kan ziektes verklaren en misschien zelfs oplossen. Yannick Fritschy

D

e ebola-uitbraak dit jaar in West-Afrika is groter dan ooit en heeft al meer dan duizend doden veroorzaakt. Om de uitbraak een halt toe te roepen, verrichten wetenschappers onderzoek dat tien jaar geleden nog ondenkbaar was. Binnen enkele maanden ontcijferden ze de volledige genetische code van 99 ebolavirussen. Ze identificeerden meer dan 300 genen waarin de huidige virussen afweken van de virussen bij eerdere uitbraken. Die ontdekking is van groot belang bij het diagnosticeren van de nieuwe ebolavariant en kan in de toekomst zelfs leiden tot een medicijn of vaccin voor het gevreesde virus. Dit is slechts een van de vele voorbeelden van aandoeningen waarbij genetisch onderzoek het pad moet effenen naar een betere behandelmethode. Al tientallen jaren heeft gentherapie, waarbij dokters gemankeerde genen vervangen door goede exemplaren, de belofte om ons ooit te verlossen van kanker en hiv. In de praktijk zijn er echter nogal veel obstakels te overwinnen. Het is moeilijk en gevaarlijk om te sleutelen aan genen. Ook zijn veel ziektes momenteel

22

FoliaMagazine

niet genetisch te verklaren. Daarnaast kleven aan gentherapie ethische bezwaren. Hoe ver kun je gaan in het ‘pimpen’ van de bouwstenen die uitmaken wat voor persoon je bent? De laatste jaren is er een vakgebied in opkomst

‘Het zegt genoeg dat de farmaceutische industrie er miljarden in investeert’ dat deze problemen wellicht kan oplossen. Epigenetisch onderzoek richt zich op chemische componenten die genen van buitenaf reguleren. Het bijzondere hieraan is dat die regulatie dagelijks wordt beïnvloed door omgevingsfactoren zoals bijvoorbeeld voeding of stress. Doordat de activiteit van genen van buitenaf manipuleerbaar is, zijn genen via epigenetische processen ook ontvankelijk voor medicijnen en behandelingen. Marcel Mannens is sinds deze zomer hoogleraar genoomdiagnostiek aan het AMC, in het bijzonder

in de epigenetica van ziekten. ‘Epigenetica heeft de afgelopen jaren een razendsnelle start gemaakt door het ontstaan van allerlei gangbare ziekten te verklaren,’ zegt Mannens. ‘Ik durf niet te zeggen dat het de sleutel is tot een medicijn tegen kanker, maar het zegt genoeg dat de farmaceutische industrie er momenteel miljarden in investeert.’ PrIVACyGEVOElIG Mannens droeg als projectleider van een onderzoek in de jaren negentig zijn steentje bij aan het Human Genome Project, dat de volledige structuur van het menselijk genoom in kaart bracht. Volgens hem is er sindsdien met name op het gebied van diagnostiek veel vooruitgang geboekt. ‘Waar je eerst tien jaar moest zoeken naar een gen dat verantwoordelijk is voor een bepaalde ziekte, kan dat nu vaak binnen een maand,’ zegt Mannens. ‘De technologie is op een dermate hoog niveau dat je in de VS voor zo’n duizend dollar je complete genoom kunt laten analyseren.’ Bij zulke analyses spelen wel enkele ethische kwesties een rol. Wat als artsen zien dat een gemuteerd gen de patiënt over tien jaar hoogst-

Folia magazine 2 jaargang 2014 2015  

* Jihadstrijders - Hoogleraar radicaliseringsstudies Bertjan Doosje legt uit hoe jonge mensen ertoe komen zich aan te sluiten bij IS. * Te...

Advertisement