Page 1

Syllabus

Het Nieuwe Werken Een inspirerende bundeling van theorie en praktijk, tips en ervaringen, kansen en bedreigingen.

Inclusief best practices bij onder meer KPN, TU Delft, KPMG en het Van Gogh Museum.


Het Nieuwe Werken: voor- en nadelen Loek van den Broek Eeuwenlang werkten we gewoon vanuit huis. Het fenomeen ‘fabriek’ is historisch bezien maar net een eeuw oud. Het bleek in veel gevallen efficiënter het werk op een centrale plaats te verrichten. Bovendien werden machines steeds groter en pasten niet meer in de privéwerkplaats achter het woonhuis. Het fenomeen ‘kantoor’ is een imitatie van dat denken voor de meer administratieve functies. De noodzakelijke onderlinge afstemming was leidend om bij elkaar in een gebouw te gaan zitten. Eerst de fiets en later de auto, bus, trein en zelfs het vliegtuig maakten dat werknemers steeds verder van huis gingen werken. Telefoon, webcam, laptop, mailen, maar ook steeds tijdrovender files, dure reiskosten en de enorme fossiele brandstofconsumptie naast een snel rond zich heen grijpende globalisering maken dat – onder druk van de omstandigheden – werkgevers anders gaan denken. Vooral het hebben van collega’s in andere werelddelen versnelt de noodzaak om te gaan werken op geheel andere manieren dan gebruikelijk was. Het begon in de jaren negentig met thuiswerk. Maar inmiddels heeft de technologie zich ontwikkeld en kunnen werknemers ook vanuit de tuin of vanaf het vakantieadres of op het strand werken. De techniek maakt het mogelijk dat werknemers in de avonduren of in het weekend werken en donderdagmorgen genieten van vrije tijd. Er zijn goedkope notebooks, mobiel-breedbandverbindingen met het bedrijf, er is gsm, iPhone, een webcam en er zijn videoconferencingsystemen. Spraak- en beeldbellen worden al door elkaar heen gebruikt. Ook gps zal een grote invloed op Het Nieuwe Werken (HNW) krijgen. Het kilometerheffingskastje laat straks precies zien waar iemand op welk moment rijdt. Het percentage vrouwen dat werkt, nadert met rasse schreden het percentage werkende mannen. Hoewel er steeds meer eengezinshuishoudens komen, zijn bijna alle samenwonenden tweeverdieners. Dat vergt afstemming en het verdelen van taken. Flexibilisering van werktijden is dan een welkome aanvulling op de arbeidsvoorwaarden. het nieuwe werken: voor- en nadelen

HetNieuweWerken.indd 3

3

14-12-2010 16:07:07


Nieuwe visie op werken Tegelijkertijd betreedt een nieuwe generatie werkenden de arbeidsmarkt. Vrijheid, vertrouwen en verantwoordelijkheid maken dat sommigen hen de VVV-generatie noemen. Anderen praten over generatie Y, de Einstein-generatie, de WWW-generatie of generatie 2.0. Opgegroeid met dit technisch geweld zien ze de mogelijkheden om meer vrijheid in hun werk te krijgen. Ze vragen om ruimte en vooral vertrouwen van een generatie boven hen die minder gewend is met al die technologische snufjes te werken. Ze zijn bereid de verantwoordelijkheid te nemen als ze daarvoor vrijheid en vertrouwen terugkrijgen. De manier van leidinggeven die daarbij past, is gebaseerd op het maken van afspraken over te behalen resultaten. Het geven van ruimte om die afspraken te realiseren en afgerekend worden op output spreken de jongste generaties meer aan dan constant de hete adem van een leidinggevende in de nek voelen. Dat vraagt een volstrekt andere cultuur; een afsprakencultuur waarbij een woord een woord is waarop je echt moet kunnen rekenen. Bijzonder is ook – doordat men meetbare afspraken met elkaar maakt – dat de zwakke broeders en zusters gemakkelijker zichtbaar worden. Men ziet, onderbouwd door getallen, wie wel en niet voldoet. Als men afspraken niet nakomt en de leidinggevende trekt daar geen consequenties uit, verslapt de daadkracht van de organisatie en ontstaan er grote risico’s. Dat betekent voor veel organisaties en vooral de daarin werkzame managers een aardverschuiving in hun rol. Op deze manier afspraken maken, je daaraan houden en de eindresultaten controleren zijn vooral de niet-Angelsaksische managers niet gewend. Veel managers zijn bezig met pappen en nathouden en durven medewerkers die niet aan de normen voldoen, daarop nauwelijks aan te spreken. Omdat HNW veel omvattend is en ook om een heel andere kantoorinrichting vraagt, voert men HNW vaak in als men toch op het punt staat een nieuw pand te betrekken. Ervaring van degenen die gestart zijn met HNW, leert dat de volgende aspecten dan veel aandacht verdienen: 1. de indeling en de inrichting van het gebouw; 2. een resultaatgerichte manier van aansturen; 3. leren omgaan met nieuwe vrijheden; 4. een andere technologische (IT-)infrastructuur; 5. een (bijna volledige) digitale wijze van archiveren; 6. aangepaste arbeidsvoorwaarden; 7. de opbrengsten en de kosten.

4

HetNieuweWerken.indd 4

het nieuwe werken

14-12-2010 16:07:07


Belangrijkste voordelen van HNW De belangrijkste voordelen van Het Nieuwe Werken zijn: Ň Omdat mensen slechts partieel en alleen als het echt nodig is op het kantoor werken en niemand meer een vaste werkplek heeft, zijn er veel minder werkplekken nodig. Ervaringen leren dat de verhouding werkplek-aantal medewerkers tussen de 30% en de 80% ligt. Per definitie zijn er dus minimaal 20% minder m² nodig. Daar blijft het echter niet bij. Ook de bouwkosten, verlichting, verwarming, bewaking, onderhoud, parkeerterrein en dergelijke gaan terug in kosten. Er zijn organisaties die tot 50% minder parkeerterrein hadden dan voorheen. De huisvestingskosten nemen al snel met een derde deel af. Het gemiddelde aantal m² per persoon daalt in vele organisaties tot rond de zeven. Ň Meer plezier in werk dat veel meer vrijheden biedt. Daardoor ontstaat er tevens een hogere motivatie en een lager ziekteverzuim. Ook het interne verzuim – het wel aanwezig maar niet productief zijn – neemt af. Meerdere onderzoeken wijzen uit dat de gemiddelde werknemer nu twee derde van de arbeidstijd wel aanwezig is, maar niet bezig is met het doen van dingen waarvoor hij is aangenomen. U leest het goed: twee derde. Ň Daardoor neemt de productiviteit enorm toe. De ervaringen van de organisaties die ermee werken liggen – sterk afhankelijk van de soort functie – gemiddeld boven de 25%. Ň Degenen die er in het verleden de kantjes afliepen, vallen nu echt door de mand. De verschuiving van het inputdenken naar het outputdenken maakt dat de leidinggevende hen afrekent op het halen van de targets en het nakomen van gemaakte afspraken. Dat betekent dat ze – al dan niet vrijwillig – sneller de organisatie zullen (moeten) verlaten. Ň De reiskosten en reistijden dalen fors. Men reist alleen maar naar de werkplek als dat is afgesproken en dat is vaak nog maar de helft tot zelfs een derde deel van vroeger. Het gevolg daar weer van is dat de files afnemen en daarmee ook de reistijd als men wel naar de werkplek reist. Maatschappelijk betekent het ook dat er minder aanleg van nog bredere autowegen noodzakelijk is, met de daarbij behorende infrastructuur. Uiteraard is de uitstoot van CO2 daar ook stevig mee gediend. Ň Omdat medewerkers graag bij organisaties werken die het gedachtegoed van HNW toepassen, worden deze organisaties aantrekkelijker als werkgever. Daardoor hebben ze veel minder moeite met het aantrekken van personeel in een krappe arbeidsmarkt. Daarmee hebben ze een antwoord op de vergrijzing, waarbij ze gemiddeld 25% van hun bezetting in de komende tien jaar zien verdwijnen.

het nieuwe werken: voor- en nadelen

HetNieuweWerken.indd 5

5

14-12-2010 16:07:07


Ň Hiërarchische structuren krijgen een andere inhoud. Dat vinden vooral de

nieuwste generaties werknemers, die vrijheid, vertrouwen en verantwoordelijkheid hoog in het vaandel hebben staan, een voordeel.

Belangrijkste nadelen van HNW De belangrijkste nadelen van Het Nieuwe Werken zijn: Ň Niet iedereen kan meedoen in HNW. De eerste schattingen leren dat 25 tot 35% van alle werknemers voor deze vorm van HNW niet in aanmerking komt, domweg omdat hun functie het niet toelaat. Dat zijn nog altijd 2 à 2,5 miljoen van de 7,5 miljoen in loondienst werkenden in Nederland. Het zijn vooral de zogenoemde kenniswerkers die het meest in aanmerking komen. Verplegers, chauffeurs, productiemedewerkers, baliemedewerkers, winkelpersoneel, vaardigheidstrainers, huisartsen en dergelijke kunnen – zeker op korte termijn – niet meedoen. Dat het voor de een wel is weggelegd en voor de ander niet, kan jaloezie met zich meebrengen. Maar ook daar is het oppassen, omdat verkopen steeds meer via internet gaat en het volgen van vaardigheidstrainingen ook steeds meer via internet kan. Bovendien gaat HNW niet alleen over de werkplek, maar net zo goed over het zelf kunnen plannen van de werkzaamheden, een bredere inzetbaarheid, bredere taakinhouden, meer zelfstandigheid en dergelijke. Ň De investeringen die samenhangen met de infrastructuur (mobiele telefoon, laptop met online verbinding, de inrichting van de thuiswerkplek) zijn fors. Soms zijn die investeringen in het verleden al gedaan en dat verlicht de pijn. Een goed moment om aan de slag te gaan met HNW is daarom vaak gekoppeld aan de verhuizing naar een nieuw kantoor. Ň Met het verdwijnen van hiërarchische structuren verdwijnen ook de zekerheden voor degenen die gewend waren ermee te werken. Dat geldt voor zowel leidinggevenden als medewerkers. Werken buiten het gezichtsveld van de leidinggevende is voor veel leidinggevenden een grote omschakeling. Het vraagt om vertrouwen, men mist controlemogelijkheden en dat laatste was men gewend door de fysieke aanwezigheid van de medewerker. Men weet immers niet meer precies waar iedereen mee bezig is en dat is echt wennen. Ň Het idee dat leidinggevenden een kennisvoorsprong hadden op hun medewerkers is volledig achterhaald door de gedigitaliseerde informatietechnologie. HNW versnelt dat proces nog meer, omdat het voorhanden zijn van (digitale) informatie basisvoorwaarde is voor het werken op variabele tijden en plaatsen. Ň In veel organisaties is een volledig ander beoordelingssysteem noodzakelijk, dat meer gebaseerd is op het denken in outputtermen in plaats van de gebruikelijke 6

HetNieuweWerken.indd 6

het nieuwe werken

14-12-2010 16:07:07

FMM Syllabus HNW_4 eerste pagina's  

Het Nieuwe Werken (HNW) is een begrip aan het worden. Maar er is ook veel onduidelijkheid over. Wat is het nu precies? Wat moet ik doen om h...