Page 1

Ομφαλοπλακουντιακό αίμα: Πότε, ποιος, πού, γιατί Β. Κίτρα-Ρούσσου Η μεταμόσχευση αρχέγονων αιμοποιητικών κυττάρων (ΜΑΑΚ) αποτελεί θεραπεία εκλογής για πολλά νεοπλασματικά και γενετικά νοσήματα. Από το 1969 που ανακοινώθηκε η 1η επιτυχής μεταμόσχευση μυελού των οστών σε παιδί με ανοσοανεπάρκεια μέχρι σήμερα έχουν γίνει χιλιάδες μεταμοσχεύσεις τόσο σε παιδιά όσο και σε ενήλικες σε όλο τον κόσμο. Την τελευταία 20ετία εκτός του μυελού των οστών που θεωρείται η βασική πηγή αιμοποιητικών μοσχευμάτων η χρησιμοποίηση εναλλακτικών μοσχευμάτων έχει διευρύνει εντυπωσιακά το φάσμα των μεταμοσχεύσεων προσφέροντας τη δυνατότητα ίασης πολλά θανατηφόρα νοσήματα. Τα εναλλακτικά μοσχεύματα αποτελούν τα κύτταρα του ομφαλοπλακουντιακού αίματος (ΟΠΑ) και του περιφερικού αίματος. Τα αρχέγονα αιμοποιητικά κύτταρα ή στελεχιαία ή βλαστικά που κυκλοφορούν στο αίμα του ομφαλίου λώρου διαθέτουν τις ιδιότητες των βλαστικών κυττάρων του μυελού των οστών. Βασικές ιδιότητες αυτών είναι η αυτοανανέωση που έχει σαν αποτέλεσμα τη διατήρηση αυτού του κυτταρικού πληθυσμού εφόρου ζωής και η δυνατότητα διαφοροποίησης – ωρίμανσης προς γένεση όλων των κυτταρικών τύπων του αίματος (ερυθρά, λευκά αιμοσφαίρια, αιμοπετάλια) και κατ’ επέκταση της φυσιολογικής αιμοποίησης. Πρώτοι οι Nakahara et al. το 1982 παρατήρησαν αυτές τις ιδιότητες στα κύτταρα του ΟΠΑ και μετά από πολλές πειραματικές μελέτες που ακολούθησαν ανακοινώθηκε το 1989 η 1η μεταμόσχευση ΟΠΑ σε παιδί με αναιμία Fanconi από τους Gluckman et al. Έκτοτε έχουν γίνει περισσότερες από 6000 μεταμοσχεύσεις ΟΠΑ, αυτή δε η αποκτηθείσα εμπειρία, κυρίως σε παιδιά κάτω των 20 ετών μας επιτρέπει την εξαγωγή ασφαλών συμπερασμάτων σχετικά με τη θέση του ομφαλοπλακουντιακού αίματος στη μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων σε σοβαρά νοσήματα της παιδικής ηλικίας. Τα σημαντικότερα πλεονεκτήματα του ΟΠΑ σε σχέση με τα μοσχεύματα του μυελού των οστών και του περιφερικού αίματος είναι η γρήγορη και άμεση διαθεσιμότητα του μοσχεύματος εντός 20-30 ημερών από τη στιγμή που θα ζητηθεί, με εθελοντές μη συγγενείς δότες, κανένας κίνδυνος κατά τη συλλογή, εύκολη μεταφορά, μικρή πιθανότητα ιογενούς επιμόλυνσης και μειωμένη επίπτωση της νόσου μοσχεύματος Αν. Δ/ντρια Μονάδος Μεταμόσχευσης Μυελού των Οστών, Νοσοκ. Παίδων η “Αγία Σοφία’’ 32


κατά ξενιστή (Graft Versus Host Disease-GVHD),που αποτελεί σοβαρή επιπλοκή της μεταμόσχευσης. Τα κυριότερα μειονεκτήματα αποτελούν ο περιορισμένος αριθμός σε βλαστικά κύτταρα και η μη διαθεσιμότητα με την έννοια της επανασυλλογής μοσχεύματος σε περίπτωση που χρειασθεί κυτταρική θεραπεία μετά τη μεταμόσχευση. Μελέτες σε πειραματικό στάδιο επικεντρώνονται στην επίλυση αυτών των προβλημάτων με μεθόδους πολλαπλασιασμού των βλαστικών κυττάρων (expansion) του ΟΠΑ. Νοσήματα που αντιμετωπίζονται με μεταμόσχευση ΟΠΑ είναι: •• νεοπλασματικά όπως λευχαιμίες, μυελοδυσπλαστικά σύνδρομα, λεμφώματα, •• γενετικά όπως αιμοσφαιρινοπάθειες, ανοσοανεπάρκειες, σύνδρομο Wiskott-Aldrich, •• αιματολογικά όπως απλαστική αναιμία, αναιμία Fanconi, αμεγακαρυοκυτταρική θρομβοπενία, αναιμία Blackfan Diamond, •• κληρονομικά μεταβολικά νοσήματα όπως αδρενολευκοδυστροφία, νόσος Gaucher, νόσος Hurler, νόσος Krabbe. Τα αποτελέσματα που προκύπτουν στις ομφαλοπλακουντιακές μεταμοσχεύσεις είναι πολύ ενθαρρυντικά. Σε μια ανάλυση του Eurocord σε 44 παιδιά με αιμοσφαιρινοπάθειες μέσης ηλικίας 5 ετών που έλαβαν συγγενικό HLA συμβατό μόσχευμα ΟΠΑ, η επιβίωση χωρίς νόσο ήταν 75%, η συνολική επιβίωση στα 2 έτη 82%και η απόρριψη 18% με μηδενική εμφάνιση GVHD. Ανάλογες μεταμοσχεύσεις σε παιδιά με λευχαιμίες (n=100) η συνολική επιβίωση στα 3 έτη υπολογίζεται 47±5%, με απλαστικά σύνδρομα (n=35) 82±7% και σε μεταβολικά νοσήματα και ανοσοανεπάρκειες 70±15%. Συγκρίνοντας την έκβαση της μεταμόσχευσης με συγγενές συμβατό ΟΠΑ σε 113 παιδιά σε σχέση με αυτή της συγγενικής με μυελικό μόσχευμα σε 2052 παιδιά, διαπιστώνεται ότι η συνολική επιβίωση, η επιβίωση χωρίς νόσο και η θνητότητα είναι απολύτως συγκρίσιμες στις 2 ομάδες παιδιών. Τα μεταμοσχευθέντα με ΟΠΑ εμφάνισαν αργότερη αιματολογική αποκατάσταση και σημαντικά μικρότερη συχνότητα GVHD. Το γεγονός αυτό ενθαρρύνει τη συλλογή και φύλαξη ΟΠΑ σε οικογένειες με παιδί που πάσχει από αιματολογικό ή γενετικό νόσημα. Σε μη συγγενικές – συμβατές ΟΠΑ μεταμοσχεύσεις σε 1398 παιδιά από το Eurocord, 102 από το πανεπιστήμιο της Μινεσότα, 861 από το NYBC New York Blood Center, τα αποτελέσματα ήταν ανάλογα και έδειξαν ότι η συνολική επιβίωση ήταν καλλίτερη σε παιδιά που μεταμοσχεύθηκαν σε 1η ύφεση (59%) από αυτά που μεταμοσχεύθηκαν σε 2η ύφεση (50%) και πολύ κακή σε αυτά με προχωρημένη νόσο 16%. Στα παιδιά με απλαστική αναιμία και γενετικά νοσήματα η επιβίωση χωρίς νόσο στα 3 έτη ήταν 51% και 30% αντίστοιχα. Την τελευταία 10ετία σημειώνεται εντυπωσιακή βελτίωση της έκβασης των ΟΠΑ μεταμοσχεύσεων λόγω της προσεκτικότερης επιλογής τόσο των ασθενών όσο και επαρκών ΟΠΑ μοσχευμάτων, των οποίων η ικανή περιεκτικότητα σε βλαστικά κύτταρα θεωρείται καθοριστική για την εγκατάσταση του μοσχεύματος και την έκβαση της μεταμόσχευσης. Σύμφωνα με αποτελέσματα που προκύπτουν από μελέτες συγκρίνοντας την έκβαση της μεταμόσχευσης από μυελό των οστών ΟΠΑ και κύτταρα περιφερικού αίματος, καταδεικνύεται ότι μοσχεύματα ΟΠΑ με καλή κυτταρικότητα και αποδεκτή HLA ασυμ33


βατότητα θεωρούνται ικανά εναλλακτικά μοσχεύματα σε νεοπλασματικά νοσήματα και στις πρωτοπαθείς ανοσοανεπάρκειες της παιδικής ηλικίας. Με τα ισχύοντα σήμερα στις μεταμοσχεύσεις αιμοποιητικών κυττάρων, σε περίπτωση μη ανεύρεσης μυελικού μοσχεύματος αποδεκτής HLA –συμβατότητας συστήνεται η χρησιμοποίηση ΟΠΑ μοσχεύματος και κατ’ επέκταση με την αναζήτηση ξένου συμβατού δότη στις τράπεζες των εθελοντών δοτών ενεργοποιείται και η αναζήτηση ΟΠΑ μοσχευμάτων στις τράπεζες ομαλοπλακουντιακού αίματος. Τα 2/3 των ασθενών που πρέπει να υποβληθούν σε μεταμόσχευση δεν διαθέτουν συμβατό δότη. Στη χώρα μας η επάρκεια ξένων εθελοντών δοτών είναι πολύ περιορισμένη, υπολογίζεται δε ότι αν διέθετε 120000 εθελοντές ξένους δότες και 50000 ομφαλοπλακουντιακές μονάδες θα καλύπτονταν πλήρως οι ανάγκες στις μεταμοσχεύσεις. Η ύπαρξη μιας δημόσιας ελληνικής τράπεζας θα έλυνε σημαντικά προβλήματα στην ανεύρεση αιμοποιητικών μοσχευμάτων. Πολλές αμφιλεγόμενες απόψεις εκφράζονται τελευταία για τη δημιουργία κρατικής ή δημόσιας τράπεζας ΟΠΑ. Στην κρατική τράπεζα οι ΟΠΑ μονάδες δωρίζονται προκειμένου να χρησιμοποιηθούν από όποιον τις έχει ανάγκη και η όλη διαδικασία δεν έχει κανένα κόστος για τον δωρητή. Στις ιδιωτικές τράπεζες το ΟΠΑ φυλάσσεται για μελλοντική χρήση μόνο από τον δότη, διατίθεται όποτε ζητηθεί και φυσικά έχει αρκετά υπολογίσιμο κόστος. Ας ληφθεί υπ’ όψιν ότι το μόσχευμα του ιδίου του ασθενούς δεν είναι το καταλληλότερο για μεταμόσχευση, είτε γιατί πάσχει το ίδιο (γενετικό νόσημα), είτε πάσχει δυνητικά (νεοπλασίες). Ας σημειωθεί ότι η αυτόλογη μεταμόσχευση σε παιδιά με οξεία λεμφοβλαστική λευχαιμία σήμερα έχει καταργηθεί σαν μη αποτελεσματική. Συμπερασματικά το ΟΠΑ είναι ένα πολύτιμο βιολογικό υλικό το οποίο αν συλλεγεί και φυλαχθεί σωστά σε δημόσιες τράπεζες μπορεί να χρησιμοποιηθεί άμεσα από όποιον είναι συμβατός και πάσχει από νόσο του αιμοποιητικού με μεγάλη πιθανότητα πλήρους ίασης.

34

Omfalolakoumtiako  

Β. Κίτρα-Ρούσσου 32 Αν. Δ/ντρια Μονάδος Μεταμόσχευσης Μυελού των Οστών, Νοσοκ. Παίδων η “Αγία Σοφία’’ 33 34

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you