Page 1

Te dashur miq. Perpjekja per te perkthyer kete liber, me dha rastin qe te shkruaj dy fjale nga eksperienca personale dhe dhimbja qe une kam ndjere dhe besoj se do te lehtesoj dhe dhimbjen tende. Duke mbajtur ne dore kete liber jam e sigurte se shpirti dhe zemra tende jane te tronditura dhe ndoshta me deshperim kerkon te gjesh zgjidhje tek nje problem qe kur nuk kishe menduar se do te te ndodhte. Te njejten gje ndjeva edhe une personalisht pothuajse para dy vjeteve kur degjova doktorin te thote: «z. Periku femija juaj vuan nga kancer». «O Zot, pse te ndohe kjo gje tek mua» thash, me mendimin te hidhesha nga ballkoni. Duke jetuar me semundjen e femijes me kalimin e kohes dhe me mbeshtetjen e pashtershme te mjekeve, qe nuk kursyen kurre,kohen dhe mundimin, arita te shikoj me optimizem te ardhmen e femijes dhe te besoj se kanceri eshte nje semundje qe mund te mposhtet mjafton te kesh besim tek Zoti dhe tek mjeket kurues. Per kete arsye mos u tremb dhe mos u deshpero,por jep betejen e jetes dhe lufto kancerin se nuk eshte I pamposhter.Te gjithe sa kujdesen per femijen tuaj, jane perkrah jush,do tju ndihmojne dhe do te japin betejen bashke me ju. Duke mbaruar do te doja te falenderoj personelin e spitalit jo vetem per betejen qe dhane per kurimin e femijes time por edhe per mbeshtetjen morale qe me dhane pa te cilen nuk do te kisha rezistuar deri ne fund.Gjithashtu me kete rast u shpreh edhe nje here mirenjohjen time nga thellesit e shpirtit sepse nuk do te gjeja asgjekundi asistante te tille ne dhimbjen time. Me dashuri Entela Periku

64


KANCERI TEK FËMIJËT

1. Prekja e fëmijëve nga kanceri Fëmijët atakohen shumë rrallë nga kanceri, rreth 100 herë më rrallë nga mosha e të rriturve. Çdo vit mjekohen 14 fëmijë në cdo 100.000 fëmijë nga lindja deri në 15 vjeç. Kjo sëmundje është më shpesh shkaku i vdekjeve tek fëmijët pas vitit të pare të jetës, nëse nuk marrim parasysh vdekjet e shkaktuara nga aksidentet. Format e kancerit nga të cilat lëngojnë femijet janë: leucemitë, limfomat dhe format e ndryshme të tumoreve qe në onkologji quhen masa monolite (kompakte). Kanceri është sëmundje që nuk ngjitet, as rrjedhojë e rregullave të trashgimnisë, veçse janë të njohura rastet e ndodhjes në farefis të kancerit. Takon që shkaku i zhvillimit të ndonjë forme të kancerit tek një fëmijë nuk është e njohur dhe do të duhet ndoshta të përmirësojme (përfitojmë) lidhjet e shumëllojshme të njohura ose të panjohura.

2. Format më të shpeshta të kancerit tek fëmijët Më e hasura është leucemia (përafërsisht 35% e tërësisë së tyre), pasojnë me kancerin e sistemit nervor, limfomat (limfodenitet agresive ose të organeve të tjera), tumoret e veshkave, të mbiveshkës, të indeve të fortë (kockat). Forma të tjera të kancerit janë shume të rralla tek fëmijët. Tumoret e këqija (agresive, malinje) të moshave të rritura siç janë kanceri i gjirit, mushkrisë, prostatit, nishanet, nishanet e errët (melanoma) etj, vëzhgohen disi rrallë tek mosha e fëmijëve.

65


3. Roli i masave paraprake (Profilaksia) Me këtë kuptojmë udhëzimet për evitimin e krijimit ose të zbulimit në kohë të prishjes të tërësisë së veprimtarisë normale të pjesëve ose të organeve të organizmit. Kjo arrihet nëse kujdestarët më të afërt të fëmijëve do të vrojtojnë ecurinë e gjithëanëshme të zhvillimit dhe, për çdo element sado të vogël të shmangies nga norma, të analizohet. Zanafilla nis me lindjen në maternitet, vazhdohet me vizitat periodike të planifikuara në Këshëllimoren e fëmijëve, shkolla e më tej. Pra lidhja prind – mjek të bëhet pjesë përbërese e paragjykimit. Jo rrallë është e vështirë të pretendosh, të zbatosh me saktësi udhëzimet, aq më tepër kur sëmundja është pa simptoma të dukshme. Kjo kërkon durim, vëzhgim, kualifikim, njohje të teknikës

66


diagnostikuese, aftësia për t’u lidhur me fëmijët, futja në botën e tyre etj, format si i paraqet, pasi si fillim ato kanë larmi dukurish. Pjesa tjetër i takon mjekut ta zgjidhë. 67


4. Çfarë është leucemia? Leucemia është lëngatë që cënon (atakon) indin hemopoetik, celulat që prodhojnë elementët e gjakut në palcën e kockave, kryesisht atyre të mëdhaja si kofshë, kërci, baçini (legeni), dërrasa e kraharorit (sternumi) etj. Indi hemopoetik përfshin shumëllojshmëri qelizash, me formë e veprimtari të ndryshme. Këto qeliza të niveleve të ndryshme evolimi (zhvillimi) të tyre grupohen në 3 kategori (seri) kryesore: a. Seria e kuqe (eritrocitet) ku përfshien qelizat të cilat çojnë në prekje te eritrocitit rruazor, i nevojshëm për mbartjen e oksigjenit në inde, që kontribon mirë në gjëndjen shëndetësore të individidt. b. Seria e bardhë (leukocitet) ku përfshien rruazat e bardha që janë të domosdoshme për mbrojtjen e organizmit nga agresioni i mikrobeve. c. Seria e celulave me bërthamë të madhe (megakariocitet) ku përfshihen qelizat që evolojnë në hemopetale (trombocitet), pa ngjyrë, me formë, të cilat japin ndihmesën në parandalimin e hemoragjisë. Kur fëmija është sëmurë nga leucemia e palcës së kockave, vërehet një tejprodhim anormal i rruazave të bardha (në formë dhe prodhim), për pasojë ato nuk kryejnë detyrën mbrojtëse si një skuadër e organizuar për t’iu kundërvënë infeksioneve të ardhura nga jashtë. Kur qelizat e leucemisë mbushin (ngopin) palcën e kockave, atëherë pakësohet në menyrë të ndjeshme prodhimi i qelizave fiziologjike, rruazat e kuqe, rruazat e bardha dhe trombocitet. Porsa numri i qelizave fiziologjike në organizëm ulet, fillojnë të dalin në pah simptomat. Ndër to lodhje e lehtë, zbehtësi (paksim i eritrociteve), ngritja e nxehtësisë së trupit (temperature), me infeksion (ulja e leukociteve) dhe hemoragji (dalja e gjakut nga enët e tij) e cila shfaqet në lëkurë, në mukozat (gojë, gingivat, qiellza) nga pakësimi i eritrociteve. 68


5. Qënia e formave të leuçemisë Ndër fëmijët leucemia kryesisht ajo e shpejtë (akute) është 95%, ndërsa qelizat e prekura nga sëmundja me tejprodhim i perkasin frekuencës (shpeshtësisë) 85% ndaj morfologjisë së serisë limfocitare, prandaj sëmundja quhet leucemi limfoblastike akute. Kjo formë e leucemisë përveçëse është më e shpeshtë, njëkohësisht është më e përballueshme për rezultatin përfundimtar.

69


6. Cilat janë shenjat? Shenjat e leucemisë janë të lidhura në vartësi e të shoqërimit me pakësimin e qelizave fiziologjike, që prodhohen në palcën e kockave. Ato mund të jenë me

70


disa shënja fillestare si: zbehtësia, gjëndja e pamundësisë te përgjithshme, mungesë oreksi, dukje në lëkure pika ose njolla hemoragjike ne mukozat (ne qiellzë, gingivat, hunda), hemoragji të vogla, shoqërohen me ngritje te nxëhtësisë së trupit (temperaturë), me ose pa infeksione të organizmit. Shenja të tjera që shfaqen janë: dhimbje eshtrash, zmadhim të gjëndrave në tërësi por më të dukshme të trakesë etj. Shpesh ato maskohen si gjëndje gripale, ftohje etj. Nga vizitat mjeksore jo rrallë konstatohen zmadhimi i shpretkës, mëlçisë, gunga të vogla etj.

7. Si arrihet diagnostikimi (njohja)? Njohja e leucemisë përveç atyre që përmendëm më lartë, përfundimtare mbetet bërja e analizës në palcën kockore (mielograma). Teknika e manipulimit qëndron

71


në marrjen e materialit (lëndës) me gjilpërë të posaçme, zakonisht nga kocka e baçinit (legenit). Proçedura nuk është pa dhimbje, për këtë detyrohemi të bëjmë mpirje locale ose narkozë. Materiali i marrë çohet për analiza speciale me ngjyrim prej ku bëhen analiza të tjera të vecanta.

8. Përballimi i sëmundjes. Leucemia trajtohet në reparte speciale të kualifikuara pediatrike, me personel të mësuar mirë, të stërvitur, me hapsirën onkologjike, me përvoje mjekimi individual, psikologë dhe veprimtarë shoqerorë. Mjekimi I këshilluar me barna mjeksore specifike, bashkërenditje me barna të

72


Qeliza me kyt e nje gëmïje 73


tjera me doza të përcaktuara. Mënyra e marrjes dhe koha janë të dokumentuara në regjistrat e mjekimit. Barnat mjeksore, kryesisht ato që merren në vena nëpërmjet nje kateteri të posatshëm (Hickman), ose më rrallë nga goja. Një vend të rëndësishëm në mjekim zënë masat paraprake për mbrojtjen e shëndetit kryesisht atij të sistemit nervor qëndror, duke mos lënë mënjëanë dhe barnat specifike (injeksione brënda hapsirës subarahnoidale). Ky injeksion kryhet me punksion të veçantë midis dy hapësirave vertebrale të rruazave të belit (mesit). Realizimi i mjekimit kërkon të domosdoshëm shtrimin në spital, kurse vazhdimi 74


i tyre bëhet në kushtet e pikave të ndjekjes ambulatore ose ne shtëpi. Gjithsej kohëzgjatja e mjekimit në më të shumtën e formave të leuçemisë limfoblastike akute është dy vjet.

9. Veprimet anësore të mjekimit. Sa më të dukshme të jenë veprimet anësore aq më të shprehura e më të shpejta do të jenë dhe dukuritë shkatërruese të celulave riprodhuese. Të tilla qeliza (veç atyre të tumoreve dhe leucemisë) që pësojnë ndryshime janë qelizat fiziologjike të palcës së kockave të cilat pakësohen dalëngadalë, e për rrjedhojë 75


shfaqet zbehtësia (në të verdhë), hemoragjia dhe infeksione të cfarëdoshme. Gjëndja në të cilën ndodhen celulat fiziologjike gjatë kësaj periudhe për shkak të mjekimit me barna quhet aplazia e palcës (ulje e thellë e veprimtarisë së palcës). Pikërisht këtu duhet nje kujdes i veçantë në vëzhgimin e ecurisë së fëmijës, për këtë ndërhyhet me antibiotikë, dhënie gjaku, trajtim ushqimor i zgjedhur, pastërtia etj Ndikime të tjera vërehen në rënien e flokëve në formë vatra – vatra (alopecia) që është kalimtare, manifestohen të përziera, të vjella dhe të tjera dukuri të konkretizuara mirë.

76


10. Parashikimi i leucemisë akute limfoblastike Ecuria dhe shtjellimi pas mjekimit me preparate farmaceutike speciale, i nje fëmije me këtë formë kushtëzohet nga gjithëfarë lloje faktorësh siç është mosha (të porsalindurit dhe adoleshentët kanë parashikim më të ashpër). Numri i rruazave të bardha luan rol për diagnozën (sa më tepër të jenë aq më i rreptë është parashikimi), seksi dhe karakteristika e celulave pathologjike. Një tjetër factor i rëndësishëm i parashikimit është shpejtësia e reagimit ndaj marrjes së mjekimit. Me metodat bashkëkohore përballimi i sëmundjes në më të shumtën e rasteve 70% e fëmijëve rijetojnë pa probleme. Mbijetimi në vazhdimësi me zbutje graduale të sëmundjes (palcës së kockave, sistemit nervor qëndror me veprimtari fiziologjike), pas 5 vjetëve nga dita e bërjes se diagnozës dhe mjekimit, kualifikohet e mjekuar.

11. Rikthimi i leucemisë Rishfaqja e sëmundjes quhet rikthim i saj. Ajo mund te prekë palcën e kockave,

77


sistemin nervor qëndror, testikulat tek djemtë ose kombinimin e tyre. Parashikimi në këto raste varet nga koha e rishfaqjes, dukuritë e shënjave klinike në se janë të ashpra në raport me atakun e parë apo jo, si ka qënë i mbuluar nga mjekimi etj. Gjëndja e krijuar kërkon me ngut në këto raste mjekim të fuqishëm, mbikqyrje të vazhdueshme dhe kërkim midis pjestarëve të familjes për dhurimin e palcës së kockës kryesisht nga vllazeria (transplant) nëse ka përshtatje. Kjo konstatohet në 25 – 30% të rasteve. Transplanti i palcës së kockës konsiston në kryerjen e një terapie të fuqishme, duke përcjellë masën palcore nëpërmjet venës (transfusion). Arritja e suksesit të kësaj ndërhyrje mjekësore, shihet mjaft shpejt në zbutjen e simptomave të ashpra, prej këtu rifillon veprimtaria palcore. Nëse nuk ka pajtueshmëri të palcës brënda në familje, del nevoja për kërkesa nëpërmjet organizmave nderkombëtare të konservimit të palcës.

78


12. Tumorret më të shpeshta tek fëmijët Pas leuçemisë, tumorret (zmadhim më i tepërt i një pjese të indit të organizmit, gunga, xhunga, ënjtje) e sistemit nervor qëndror zënë rradhën e tyre. Ato atakojnë moshat nga foshnjet deri ne adoleshencë (pjekuri). Shënjat klinike janë të larmishme në vartësi të vendosjes së tyre, si në pjesën e trurit qëndror, nën të ëtj. Pavarsisht nga lokalizimi, rëndësi për ecurinë dhe përballimin e tyre është se ato kanë të njëjtën natyrë qelizore ne përbërje, në mënyrën sesi zhvillohen brënda trurit. E vecantë është fakti se, lokalizimi dhe mënyra e filtrimit (depërtimit) midis celulave të shëndosha trunore dhe kufirit të cënuar (lënduar) bën dilemë në ndërhyrjen kirurgjikale për heqjen e masës.

13. Shenjat klinike të tumoreve të trurit Ato janë në vartësi të dy faktorëve kryesorë, të moshës dhe vendosjes së tyre. Mosha: Fëmijët më të vegjël se 3 vjeç mund të paraqesin shenja të përgjithshme siç janë: mbindjeshmëria psiqiko – shpirtërore, lëndohen lehtë, ashpërsohen, nevrikosen, përgjumësia, të qara me dënesë pa shkak, mospranim të marrjes së ushqimit etj. Lokalizimi: Shenjat kushtëzohen në përpjestim me vendndodhjen e tyre. Simptomat ose grupe simptomash vijnë nga ngacmimet e dretëpërdrejta të tumorrit ose tërthortë të indit normal, duke u bërë pengesë (vështirësi) në qarkullimin e lëngut trunor. Në lokalizimet e tjera vërehen gjithëfarë simptomash si: dridhje, shqetësime, dhimbje koke, paralizë të gjymtyrëve.

14. Si quhen tumoret e trurit. Tumorret më të hasura janë gliomat të cilat dallohen për një shkallë agresiviteti; pasojnë mieloblastomat që sot klasifikohen në kategorinë e PNT (primitive neuroectodermal tumors).

79


80


15. Diagnostikimi i tumoreve të trurit Veç shenjave të përmendura më lart të përgjithshme ose të veçanta të drejtpërdrejta ose të tërthortë, në numër të paktë ose të shumtë, të cilat japin sinjalin për një mënjanim nga norma, lë të dyshosh e të kërkosh më tej shkakun. Në ndihmë vijnë dhe metodat bashkëkohore siç janë tomografia me ngjyrë, me llogaritje, tomografia magnetike etj

16. Përballimi i këtij grupi tumorresh Mënyra më efektive e mjekimit është ajo kirurgjikale, heqja e tij, por jo kurdoherë është e zbatueshme për arsye të lokalizimit siç ndodh në rastet e tumoreve të trungut, të nervit të pamjes etj. Mjekimi me rreze shfrytëzohet në forma të veçanta te tumoreve duke patur

81


parasysh rrjedhojat në trurin e fëmijëve të vegjël në zhvillim e sipër. Mjekimi me barna (kimio-terapia) kufizohet tek tumoret me prejardhje të keqe (malinje, mieloblastome) ose në tumorret ku përjashtohet ndërhyrja kirurgjikale dhe mjekimi me rreze, për arsye moshe shmanget. p.sh. glioma e rrugëve të nervit të pamjes.

17. Çfarë është limfoma? Kjo është e treta sipas rradhës ndër tipet e kancerit tek fëmijët. Takohet (veçohet) si sëmundja Hodgkin, por dhe jo tipike e tillë. Janë tumorre që cënojnë gjëndra limfatike dhe drejtpërdrejt celulat limfatike të organeve të ndryshme siç janë ato të bajameve (grykës), të qafës, sqetullave, rrëzë kofshës, shpretkës, organeve brënda kraharorit, barkut, zorrëve etj.

18. Paraqitja dhe përballimi i Hodgkin Në më të shumtën e rasteve fëmijët me këtë lëngim paraqiten me zmadhim të gjëndrave të qafës, zverkut, fytit (nga jashtë) të shoqëruara me rritjen e volumit të

82


gjëndrave limfatike brënda kraharorit (trakesë). Lokalizimi tjetër është kur prek gjëndrat në hapsirën e barkut, shpretkës. Në raste të veçanta vërejmë simptoma jo karakteristike si ngritje të nxehtësisë së trupit, djersitje, luhatje të peshës trupore (rënie), pakësimi i dëshirës për të ngrënë. Në stadet e mëtejshme, të përparuara të lëngimit shenjat bëhen më të shprehura. Kontrollet mjekësore – teknike për diagnostikimin të çojnë në marrjen e kimioterapisë, pasojnë rreze – terapie, me përfundime të suksesshme.

19. Limfoma të tjera Janë tipet më të shpeshta të limfomës tek moshat fëminore. Ato konsistojnë në rritjen e madhësisë së gjëndrave limfatike ose të celulave limfocitare të organeve të veçanta, që quhen celula pathologjike malinje (agresive). Këto limfoma grupohen e klasifikohen në raport me formën histologjike, lokalizimin, aftësine imunitare dhe qelizat gjenetike.

20. Simptomat e këtij grupi Në përpjesitm me vendndodhjen e lëngimit fëmija paraqet shenja të veçuara: 1. Lokalizimi i limfomës në hapësirën e kraharorit. Shprehet me vështirësi në frymëmarrje, kollë e thatë, nuk ndihet mirë në qëndrimin pjerrët (gjatë gjumit), zmadhimi i gjëndrave përreth qafës të cilat i japin fytyrës pamje të enjtur. Kjo klinikë përfshihet në kategorinë e limfomave limfoblastike. 2. Lokalizimi i limfomës në hapësirën e barkut. Kjo paraqitet me dhimbje barku, masë e rritur (gungë) në bark, të vjella, të krijon përshtypjen e ngushtimit të kalimit të përmbajtjes ushqimore në sistemin tretës. Vendosja e limfomës në indin limfatik të përreth qafës, gushës, kokës e më thellë me enjtje të dukshme, japin vështirësi në frymëmarrje, ndryshime të zërit etj. Sëmundja në më të shumtën e rasteve të tyre i përket grupit të limfomave të pandryshueshme, shumica quhen limfoma Burkitt. 3. Një e treta e grupimit të limfomave më pak të dënduara (takuara) janë ato nga qelizat e mëdha, të cilat lokalizohen ne çdo trevë, sikurse ne mushkri, bark, lëkure, kocka etj.

83


21. Trajtimi i këtij grupi Pas vendosjes së diagnozës, e cila shpesh bëhet me ekzaminime të pasaçme të lëngut të grumbulluar në hapësirat e kraharorit (midis ujrave të mushkrisë dhe pleurës), në hapësirën e barkut (në cipat e zorrës – asciti) dhe më rrallë me biopsi drejtpërdrejt ku dyfishohet, udhëzohet dhe kimioterapia. Natyra dhe zgjatja e tye varet nga tipi i limfomës. Përfundimet e mjekimit janë shumë shpresëdhënëse.

22. Tumoret e barkut Tumorret më të hasura të zonës së barkut ndër fëmijët janë të veshkës dhe ato me prejardhje nga celulat e sistemit nervor simpatik. 1. Tumorri i veshkës i quajtur nefroblastoma (Wilms) zakonisht atakon fëmijët nën moshën 5 vjeç të jetës. Midis shenjave që paraqiten është masa (kompakte) e ngjeshur në zonën e barkut në pozicionin e veshkës. Të dhënat e para i jep nëna: dhimbje barku, çrregullime të gjëndjes shpirtërore, rrallë ngritje të nxehtësisë së trupit, gjakrrjedhje nga urina (hematuri). Kur shenjat klinike dhe pamja e paraqitur anojnë drejt nefroblasfomës atëherë kryhen dhe analiza të tjera plotësuese radiologjike. Në vartësi të gjëndjes ekipi specialist përpunon të dhënat dhe vendos llojin e mjekimit. Si fillim, nis me barna mjeksore e vazhdon më tej deri në ndërhyrjen kirurgjikale. Në vartësi të disa faktorëve hiqet tumorri cistik ose heqjen e plotë të veshkës bashkë me të. Pas nefroektomisë (hapja e plotë e veshkës) mjekimi varet nga gjithfarë faktorësh, sikurse është masa e tij, prekja e parenkimës (indit) së saj, tipi histologjik specific dhe prania ose jo e metastazave (rrënjëve) ne mushkri. Fëmijët me nefroblastoma përgjigjen shumë mirë ndaj mjekimit dhe në shumicën e rasteve plotësisht. 2. Tumoret me prejardhje nga qelizat e sistemit nervor qëndror simpatik të quajtura neuroblastoma, ato me lokalizim mbi qëndrën e mbiveshkës (suprareni) ose me ënjtjen e enëve limfatike të sistemit simpatik që ndodhen në rruazat e shtyllës kurrizore. Në raste të veçanta neuroblastomavendoset dhe në zona të tjera jashtë zonës së barkut, si mushkri, trake etj. Nga kjo lëngatë sulmohen fëmijët nën moshën 5 vjeç, por më tepër fëmijët mbi këtë moshë. Metastazat (përhapja) jepen haptas në kocka dhe në palcën e 84


kockave. Në të shumtën e rasteve në urinën e të sëmurëve gjënden me shumice substanca (qënie) specifike të quajtura katakolamin siç është VMA e urinës. Mjekimi kushtëzohet në vartësi të moshës dhe fazat e sëmundjes. Shpesh praktikohet kimioterapia, nuk përjashtohet dhe ndërhyrja kirurgjikale e tumorrit. 85


Kur pacientët paraqiten me metastaza, diagnoza dhe parashikimi është shumë i rezervuar. Në raste të tilla zgjidhet transplanti i palcës së kockës ose i qelizave periferike të vetë fëmijës. Duhet cilësuar se, fëmijët nën moshën 1 vjeç mjekohen plotësisht.

23. Natyra e sarkomave Zakonisht janë tumorre embrionale (shume të herëshme) me prejardhje agresive (malinje) të cilat përqëndrohen në molekulat e buta (indet). Nga kjo gjini më të shpeshta janë rabdomiosarkomat (muskujt e barkut), osteosarkomat (kockat) etj.

24. Sarkoma e muskulit të drejtë të barkut Ky është tumorr i llojit të indeve të butë, që përngjan me celulat embrionale të muskujve. Shenjat me të cilat paraqitet lëngimi janë në vartësi të vendosjes. Vendosja e tij perfshin prej kokës deri në trake (gyp frymëmarrjeje që lidh laringun me fillimin e mushkrisë), janë më të shpeshtët e këtij lloji. Ato japin zmadhimin (maisje) të pjesëshme të organit, për rrjedhojë ngushtohet sipërfaqja e brëndshme e mureve, zgavrave, cepave, hapësirave jetike etj. Simptomat manifestohen nga vendosja; p.sh. në hundë me mbufatjen e mukozave me rrjedhje lëngu, vështirësi në frymëmarrje etj. Me lokalizim në sistemin urogjenital e të organeve të tjera të zonës së barkut simptomat lidhen me trysninë që krijon masa, në raport me anatominë përreth. Simptomat e mundshme janë dhembje, çrregullime të urinimit, vështirësi në jashtëqitje (kapsllëk) etj. Në tumorret brenda mureve të kraharorit ose të gjymtyrëve që takohen më rrallë manifestohen me zmadhim të pjesshëm të organit me ose pa dhembje locale etj.

25. Trajtimi i rabdomiosarkomës Kundërvënia ndaj këtij tumorri nxjerr si detyrë bashkëpunimin e klinikës onkologjike, duke mos lënë mënjëanë mjekimin me rreze. Përfundimet varen nga lokalizimi i tij, koha e paraqitjes për ndihme, reagimi ndaj kimioterapisë dhe mundësia ose jo e heqjes plotësisht e tumorrit me ndërhyrje kirurgjikale. 86


26. Sarkoma e kockave Dy jane tipet më të hasura të këtij lloji, osteosarkoma dhe sarkoma Ewing. Ato zakonisht prekin kockat e mëdha të trupit si gjymtyrët, bacinin (legenin).

87


Simptologjia paraqitet me dhembje të kufizuara të kockës, zmadhim të një pjese të kockës si gungë, në sarkomen Ewing kemi ngritje të nxehtësisë së trupit, zbehtësi (anemi) dhe shenja të tjera të përgjithshme. Diagnoza mundësohet me analiza e kontrolle speciale radiologjike, veçse vërtetimi përfundimtar arrihet me biopsinë të marrë në vendin e dyshimtë. Ne kohët e sotme trajtimi modern i tumorreve të kockave, përfshin dhe kimioterapinë, e cila merret si fazë përgatitore parakirurgjikale. Në të kaluarën heqja e tumorrit bëhej e cunguar kurse sot në më të shumtën e rasteve zbatohet heqja tërësore e masës së tumorrit me kockën e dëmtuar. Kjo ndihmon permbushjen e boshllëkut dalëngadalë. Ndonjeherë bëhet dhe zëvendësimi me lëndë speciale që kanë vetinë t’i përshtaten zgjatjes së kockës së fëmijës ne rritje. Pas operacionit vazhdohet trajtimi me kimioterapi dhe raste të veçanta rreze terapike.

27. Ekzistojnë tumore hepatike (melçie) tek femijet: Tek femijet vihet re rallë lokalizimi i tumoreve në hepar (melçie) Tumoret mund të jenë beninje ose malinje dhe nga malinjet më i shpeshtë është hepato blastoma dhe pason tumori i qelizave të heparit qe vihet re më shpesh tek të rriturit. Simtomat e femijes me tumor në melçi janë fryrje e barkut dhe dhimbje ne anën e djathtë Hepatoblastoma është tumor që vihet re tek femijë të vegjel, gjendja e përgjithshme e të cileve mund të ndikohet nga tumori dhe të paraqesinzjarrmi, anoreksi,humbje peshe,verdhezë. Analizat ECHO, SCANER tregojnë tumor në lobin e majtë, të djathtë ose në të dy lobet e heparit. Në këto raste prezenca e niveleve të larta në gjak të një lende që quhet alfa fetoproteine vërteton diagnozen. Kjo lendë është një proteinë që prodhohet nga qelizat e heparit embrional dhe prej qelizave të qeskës lecitike në emrion (embrioni = fetus) dhe prodhimi i saj pushon pas lindjes, kështu që nivelet e prodhimit gradualisht yvogëlohen. Nivele të shtuara alfafetoproteine gjenden në tumoret e heparit dhe në tumore nga peliyat fillestare (arkegone) gjenetike. Prezenca e niveleve të larta të kësaj subastance lejon perballimin e tumorit pa paraprirë biopsi veç rasteve të caktuara p. sh. tek foshna nën 6 muajsh. Semundja përballohet me dhenien e terapisë paraoperuese dhe pason heqja e tumorit me operacion. Tumore që i përgjigjen kimioterapisë paraqesin ulje graduale të nivelet të alfa-fetoproteinës që përbën tregues bindes te vezhgimit të tumorit, kështu qe me rishfaqen niveli i saj shtohet serish. Tumori i qelizave te heparit ështe tumori me agresiv që vihet re 88


tek femijë më të rritur, siç është mosha e femijës. Numri i organeve që janë prekur, lloji i organeve dhe mosfunksionimi i tyre (p. sh.anemi,numri i ulet i leukoçiteve, funksionim i trinditur i heparit)

28. Sëmundja paraqet ulje-ngritje veçanërisht në lokalizimet limfadenite dhe osteite që nuk ndikojnë negativisht në prognozën dhe u përgjigjen Cilat janë tumoret prej qelizave gjenetike fillestare (arkegone). Tumoret prej qelizave gjenetike fillestare (0 GJ F) janë tumorë të rrallë të moshës feminore që vijnë nga qeliza të emrionit fiziologjik dhe quhen qeliza gjenetike. Këto qeliza ¨emigrojnë ¨ në embrion dhe krijojn testikulat ose vezoret ose në vijen e mesme të trupit, Tumoret qe krijohen lokalizohen tek testikullat ose tek veyoret dhe në vijen e mesme. Në vijen e mesme tumoret lokalizohen në zonën e pasme të barkut siç është zona sacrococcykeus, yona midis dy mushkrive në toraks (mezotoraksi) dhe zona e trurit qe quhet epifizë. Simptomat varen nga lokalizmi i tumorit. Tumore në testikula çfaqen në fryrje pa dhimbje, tumore në vazoret me dhimbje barku dhe fryrje, tumore në mezotraks me kollë dhe me veshtirësi në frymëmmarjje (ose përbëjnë gjetje të rastit në radiografi toraksi) tumore në zonën sacrococcygeus me masë të dukshme dhe të kapshme (disa herë konstatohet gjatë periudhës së barrës në ECHO), tumore në epifizë me simptoma nga sistemi nervor. Alfa – fetoproteina është një tregues i bindshem si në tumoret e heparit.Një supstancë tjetër gjendet në gjakun e femijeve me tumor prej qelizave gjenetike fillestare ose beta gonatotropinë koriake që e ka origjinë nga placenti. Terapia varet nga lokalizimi i tumorit, nga mosha e femijes, nga prezenca ose jo e dy substancave që u cituan më sipër, nga tipi histologjik i tumorit, nga prezenca ose jo e metastazave dhe nga mundesia e heqjes me operacion të tumorit. Kimioterapia dhe heqja me operacion është terapi zgjedhëse. Në katekorinë e këtyre tumoreve është edhe grupi i tumoreve beninje që përballohen me ndërhyrje kirurgjikale.

29. Çfarë tumor është retinoblastoma: Retinoblastoma është tumor malinj në syrin që zhvillohet në retinën e syrit dhe vihet re ekskluzivisht tek femijet. Ky tumor është e mundur të konstatohet në më 89


shumë se një anëtar të së njëjtës familje dhe kështu ne yhvillimin e tij luan rol edhe trashegimia.Tipi trashgimtar i tumorit zakonisht prek të dy sytë dhe sëmundia çfaqet më herët. Femija me retinoblastomë mund të paraqesi leukokori (dmth bebez të bardhë që quhet edhe refleks i maces në erresirë), strabizem ose sy të kuq. Sytë e femijës duhet të kontrollohen nën anestezi të plotë dhe të vlerësohet madhësia e tumorit tek syri i prekur dhe pamja e syrit tjetër. Avancimi jashtë kokërdhokut të syrit konstatohet mekontroll të lendës së trurit të vogël dhe të palcës së eshtrave. Përmasa e tumorit përcakton kurimin që do të zgjidhet. Tipe të tjera kurimi janë kimioterapia dhe lokalisht terapia me reze, krioterapia(terapia me ftohje), përdorimi i leizerit etj.

30. Çfarë lloj sëmundje është histiocitoza Langerhans: Histiocitoza Langerhans që në të kaluarën kishte emërtimin histiocitoza X, është semundje që karakterizohet prej mbledhjes së qelizave, që quhet dendritike, në inde apo organe të ndryshme dhe me sa duket është procedurë reaksioni sesa tumor malinj. Kjo sëmundje është e mundur që të prekë çdo organ në një apo shumë vende. Më shpesh semundja lokalizohet në lekurë, në eshtra, në gjendrat e mukozës, në melçi, në shpretkë, në gjendrat limfatike dhe më pak në në mushkëri, në palcën kurrizore dhe në tru. Kur sëmundja lokalizohet në eshtrat, femijet ankohen për dhimbje ose kanë fryrje në zonën. Në rastin e pjesëmmarrjes së eshtrave të karkës mund të ketë dalje lengu nga veshet dhe zmadhim i zgavres së syrit. Kur preket lekura, pamja që paraqet ngjan me puçrat e lekurës së pubërtetit dhe çfaqet dermatit

me

ulçer,

veçanërisht në zonat që lagen siç është sqetulla dhe zona bubonore (zona 90


e pelenave). Gjithashtu mund të vihet re fryrje e gjendrave limfatike që janë pa dhimbje. Simptoma të përgjithshme mund të ekzistojnë dhe janë zjarmia, dobësia, humbja e peshës etj. Një shfaqje e veçantë e semundjes është çfaqja e të ashtuquajturit diabet të pakrijuar. Simptomat e të cilit janë etja, marrja e shtuar e ujit, urinim i shpeshtë dhe i shtuar dhe kurimi konsiston në marrjen për terë jetën të hormonës diuritike qe mungon. Kurimi i histiocitozës Langerhans është kryesisht kimioterapia Prognoza varet nga larmi faktorësh në perpjekje të re kurative. Në të kundërtën, foshnja dhe femijë të vegjel që paraqesin

31. Konkluzioni i kancerit tek moshat fëminore Theksohet se veçoritë, format e shumëllojshme, dukuritë simptomatike jane faktorë të cilat, nëse diagnostikohen në kohë, ndihmojnë në zbulimin e sëmundjes dhe në shumicën e fëmijëve perballohet me sukses. Detyrat teknike perballen nga ekipi me individë të kualifikuar, në raporte me mjekë pediatër onkologë, të cilët koordinojnë njohuritë dhe përpjekjet e tyre në kërkimin e një zgjedhjeje terapike të sukseshme. Në hallkën mjeksore përfshihen këshillat mjeksore si dhe psikoveprimtarë, të cilët japin ndihmën jo vetëm tek të sëmurët, por dhe tek pjestarët e familjes së të sëmurit, si gjatë terapisë por edhe pas ndërprerjes së saj. Vetëm me një bashkëpunim të ngushtë mjek – familje realizohet qëllimi i suksesshëm, që i shërben fëmijës, shërimit të tij. Në trajtimin bashkëkohor 2 nga 3 fëmijë me kancer mjekohen. Gjithashtu sot 1 në 900 individë të rinj vuan nga kjo sëmundje dhe është i shërueshëm.

91

childhoodcanceralb  

Duke mbaruar do te doja te falenderoj personelin e spitalit jo vetem per betejen qe dhane per kurimin e femijes time por edhe per mbeshtetje...

Advertisement