Page 5

Nederlands Film Festival #NFF2016 filmfestival.nl

premiereS • 5

Regisseur Pieter Kuijpers las jaren geleden het ongelooflijke levens­ verhaal van Andries Riphagen. En ‘Dries’ bleef in zijn hoofd rondspoken. Hoe is het mogelijk dat één van de grootste criminelen van ons land jarenlang ongestoord zijn gang kon gaan? Samen met hoofdrolspeler en mede-creatief producent Jeroen van Koningsbrugge werkte hij al die tijd in relatieve stilte aan de film die vanavond op het Nederlands Film Festival in première gaat. Pieter en Jeroen zijn het er roerend over eens: dit is een verhaal dat verteld moét worden. Dries was immers niet alleen de ongekroonde koning van de penoze, hij was bovendien een gewetenloze oorlogsmisdadiger. Met duivelse kwaadaardigheid beroofde hij honderden Joden van hun bezittingen en joeg ze een gruwelijke dood in. En dat terwijl hij ze voorhield dat hij hun nobele redder was.  

Harteloze anti-held

Het was niet gemakkelijk om dat schizofrene personage geloofwaardig vorm te geven, vertelt Pieter. Want Riphagen is allesbehalve een helden­ verhaal. “Dat was een behoorlijke klus. Ik heb scenarist en regisseur Frank Ketelaar gevraagd om mee te helpen. Het is moeilijk om iemand als Riphagen sympathiek te maken. Daarom moest er ook een good guy

in de film zitten, anders zie je niet hoe slecht de schurk is.” Jeroen: “Het eerste half uur twijfel je nog; is hij nu goed of slecht, een beetje zoals in Schindler’s List. Je hoopt dat het meevalt. Maar nee.” Van Koningsbrugge las zich voor zijn personage in en ging boksen om de ook fysiek imponerende Dries neer te zetten. Al snel kreeg hij door dat het niet zozeer Dries’ angstaanjagende uiterlijk was dat mensen doodsbang maakte, maar zijn bikkelharde karakter.

Het is nu juist hét moment om dit verhaal te vertellen

“Ik bestudeerde historische foto’s, maar daar staan eerder vrachtwagen­ chauffeurs die je lens slaan op, dan sportschool-types. Riphagen was een strateeg, een schaker die tien stappen vooruit dacht.” Pieter: “Hij bedreigde iedereen die hem in de weg stond. Zo van: als je mij kapotschiet, dan neem ik wraak tot aan de zesde generatie na je aan toe.” Jeroen: “Dat mensen mij voorname­lijk kennen van komische rollen, werkt nu in mijn voordeel. Daar­ door denken mensen waarschijnlijk toch: ‘maar zó slecht kan hij toch niet zijn?’ Het kan niet anders of Riphagen was een psychopaat. Als ik een rol

speel, probeer ik daar altijd iets van mezelf in te leggen, maar dit keer lukte me dat niet. Kán ook niet, want Riphagen wás geen gewone man. Ik heb daar uren van wakker gelegen.”

Duistere erfenis

Het levensverhaal van Riphagen was aanvankelijk weinig bekend na de oorlog. Pas na de biografie die misdaadjournalisten Bart Middelburg en René ter Steege over hem schreven, werd duidelijk wat Dries op zijn geweten had. Ter voorbereiding van de film spraken Pieter en Jeroen met Rob, de zoon van Riphagen. Nadat het boek uitkwam, werd hij afgerekend op het verleden van zijn vader – een man die hij niet eens heeft gekend. Pieter: “Rob is in alles het tegenover­ gestelde van zijn vader. Lief, creatief, hij heeft jaren in de reclamewereld gewerkt. Maar na de release van het boek, werd hij er binnen een paar maanden uit geflikkerd bij Philips, waar hij een hoge functie bekleedde. Hij werd gestraft, terwijl hij nergens schuld aan had. Daarna heeft hij nooit meer in Nederland gewerkt.”

Moraal

Met de persoon Riphagen als hoofd­ personage, stuitten Kuijpers en van Koningsbrugge op collectieve schaamte. Waar in de filmwereld graag heldenverhalen verteld worden,

kun je je afvragen of mensen deze vaderlandse schandvlek wel willen zien. Pieter: “Het is nu juist hét moment om het te vertellen. Er zijn in ons land meer Joden weggevoerd dan waar ook. Mensen vinden het goedkoop als je in een discussie een parallel trekt met de Tweede Wereld­ oorlog, maar ik vind het een ijkpunt. Pas in extreme situaties kun je je moraal staven. Ben je dader of slacht­ offer? Niemand weet wat-ie zou doen. We moeten ervoor zorgen dat we nooit voor een dergelijke keuze komen te staan.” Jeroen: “Mijn opa praatte nooit over de oorlog. Pas toen ik een jaar of 19 was, toen kwam alles eruit. Hij vond dat ik dat moest horen.”

Iconisch Zwartboek

Het verhaal van Riphagen heeft inter­ nationale allure, ondanks dat de film een inktzwarte pagina in de Neder­ landse geschiedenis openslaat. Toch kan een vergelijking met Zwartboek van Paul Verhoeven niet uitblijven. Al was het maar vanwege die scène waarin iemand in een doodskist het land wordt uitgesmokkeld. Pieter: “Dat is wel frustrerend, want dat is letterlijk hoe Riphagen het in het echt flikte. Mijn vader zei ‘je moet die scène schrappen, anders denken de kijkers dat je dat uit Zwartboek hebt gepikt’. Maar dat kan niet, want dat gegeven maakt dit verhaal juist zo iconisch.”

Foto: Felix Kalkman

RIPHAGEN WAS HELEMAAL VAN GOD LOS

Sommige verhalen zijn waargebeurd, maar gaan tóch je voorstellingsvermogen ver te boven. Zo’n verhaal is Riphagen van Pieter Kuijpers, over één van de grootste oorlogsmisdadigers van ons land. De ‘Amsterdamse Al Capone’ was verantwoordelijk voor de deportatie en dood van minstens twee­honderd Joden. Pieter zette samen met hoofdrolspeler én producent Jeroen van Koningsbrugge zijn tanden in deze inktzwarte maar zelden gelezen bladzijde uit onze geschiedenisboekjes.

Van Nederland tot Netflix

Riphagen gaat in première op het Nederlands Film Festival en is dan direct in het hele land te zien, maar de film gaat ook de grens over dankzij een deal met Netflix. Pieter: “De film wordt in 130 talen ondertiteld en in negen talen nagesynchroniseerd.  Ja, ook in het Duits. En er komt volgend jaar ook nog een televisie­ serie in drie delen bij de VPRO.”  Maar wat is waar van de geruchten dat Riphagen Pieters laatste project als regisseur is? “Tja, ik regisseer met veel plezier, maar ik wil ook zien hoever ik internationaal kan komen als producent. En ik kan nu eenmaal niet alles tegelijk doen.” Dat Pieter op zijn manier het Nederlandse film­klimaat heeft veranderd door waargebeurde gebeurtenissen te verfilmen, vervult hem met bescheiden trots: “Hoe onvoorstelbaarder, des te groter mijn nieuwsgierigheid om het te begrijpen. Het legitimeert mij om zulke verhalen te vertellen, dat heb ik bij fictie veel minder.” [BJ] Do 22-9 21:15 Rembrandt 3 Vr 23-9 22:00 Wolff City 1 Za 24-9 21:00 Cinemec Utrecht 2 Zo 25-9 (in Volkskrantdag)

De roze wolk van Anne-Marieke Graafmans: ‘Dit is mijn persoonlijkste film tot nu toe’ werk verrijkt me als filmmaker en andersom. Het is druk, maar goed te combineren. En omdat documentairemaker zo’n onzeker beroep is, hoef ik me geen zorgen te maken over de vraag of er brood op de plank komt.”

Waar komt het idee voor Roze wolk vandaan?

Wie denkt dat documentaires maken en werken in de medische wereld niet samengaan, kent Anne-Marieke Graafmans nog niet. Zij combi­neert 18 jaar ervaring op de spoed­ eisende hulp ogenschijnlijk moeiteloos met een Master of Science én een filmcarrière. In haar nieuwste film Roze wolk vertellen vier vrouwen over hun postnatale depressie. Films maken en tegelijkertijd werken als verpleegkundige, hoe doe je dat? “Ik heb het altijd kunnen combineren, omdat mijn werk in het ziekenhuis vaak buiten kantoor­ uren is. Daardoor heb ik door de week tijd om aan films te werken. Mijn werk in het ziekenhuis is niet te vergelijken met films maken. Ik blijf me in beide werelden verbazen. Mijn medische

“Ik heb zelf twee jaar lang een postnatale depressie gehad, na de geboorte van mijn dochtertje. Hier moet ik iets mee doen, dacht ik. Want het onderwerp is ook vandaag de dag nog een enorm taboe. Via Google kwam ik Eileen Engels op het spoor. Zij behandelt vrouwen met een postnatale depressie. Samen vonden we de hoofdpersonen die in de documentaire aan het woord en in beeld komen. Het aantal vrouwen dat wilde meewerken was overweldi­ gend. Dat had ik van tevoren niet gedacht. Toen wist ik zeker dat deze film er moest komen.”  

In de film praten de vier vrouwen grotendeels tegen zichzelf in de camera. Waarom heb je voor deze vorm gekozen?

“Omdat ik de dezelfde ervaring heb, was er binnen een mum van tijd een vertrouwensband. We hadden afgesproken: ‘Als we dit doen, dan

gaan we tot het gaatje en verder.’ Eén van de opdrachten in de researchperiode was: ‘Ga achter je laptop voor de webcam zitten en gooi álles eruit.’ Toen ik het beeldmateriaal terugkreeg dacht ik: ‘Dit moet de film zijn. Ik kan wel gaan interviewen, maar zo dichtbij kom ik nooit meer.’ Dat was heel bijzonder.”

Een film is toch ook een soort kindje. Heb je wel eens last van postnatale filmdepressies? “Gelukkig niet! Ik ben ontzettend trots op al mijn films en vooral op mijn hoofdpersonen. Die hebben zichzelf zo opengesteld, dat ik zin heb om direct weer een film te maken. Natuur­ lijk is er altijd een moment tijdens de montage dat ik het even niet meer weet. Maar dat is onvermijdelijk. Als de film helemaal af is, ben ik altijd een beetje emotioneel. Helemaal als het is geworden zoals je hoopte.”

de bioscoop­stoel kruip, haha! De belangrijkste boodschap van Roze wolk is: het komt goed, je bent een goede moeder. Veel mensen denken dat het kind de reden is van een postnatale depressie. Maar een groot deel van de oorzaak is dat de hormoon­huishouding van een vrouwenlijf zo idioot in elkaar steekt. Daarom ben ik ook blij dat er een grote campagne is opgezet waardoor verschillende ziekenhuizen en hulpverlenende instanties de film ook te zien krijgen. Mijn droom is dat Roze wolk zoveel mogelijk mensen bereikt.” [TS]

Dit is na Volgens protocol en Wibi Soerjadi  je derde première op het NFF. Ben je nog wel eens zenuwachtig? “Ik ben verschrikkelijk zenuwachtig! Dit is mijn persoonlijkste film tot nu toe, ik moet echt met de billen bloot. Ik denk dat ik onder

Do 22-9 19:30 Louis Hartlooper Complex 1 Vr 23-9 16:00 Rembrandt 2

Profile for Nederlands Film Festival

Dagkrant Donderdag 22-09  

De NFF Dagkrant van woensdag 21-09 en donderdag 22-09

Dagkrant Donderdag 22-09  

De NFF Dagkrant van woensdag 21-09 en donderdag 22-09