Page 1

Nr. 81

SHTATOR 2017

Editor in Chief: Dr. Fatmir Terziu (Tel. : 07854224291)

GAZETË E KOMUNITETIT SHQIPTAR NË BRITANINË E MADHE Newspaper for Albanian Community in UK and Republic of Ireland Email: albaniannews@mail.com www.albaniannews.co.uk www.albaniannews.org.uk www.fjalaelire.com

Nxënësit shqiptarë shkëlqejnë në GCSE M

jaft studentë shqiptarë kanë shkëlqyer në GCSE. Nxënës si Rina Bejtullahu që ka talent në disa drejtime, ka marë notën nëntë në matematikë, dhe të tjerat me A (yll),janë cekur dhe nga mediat vendase. Për ta është shkruar mjaft dhe vazhdon të thuhet fjala më e mirë. Prindërit e saj ndanë gëzimin e saj dhe të tyrin në rrjetet sociale ku morën mjaft përgëzime dhe komente miqësore. Rezultatet e Rinës janë vërtet një kreanri e radhë për të gjithë ne, që duam dhe kërkojmë gjithnjë vlerat në rritje të shqiptarëve. Por edhe pse përqindja e nxënësve që arrijnë GCSE të mirë në Angli ka rënë këtë vit në mes të një serie konfuzesh ndryshimesh në provime dhe gradime, duke përfshirë një shkallë të re nëntë pikave në lëndët kryesore të anglishtes dhe matematikës. Ka pasur rezultate më të dobëta në histori, matematikë dhe gjeografi se vitin e kaluar, por fotografia ishte e komplikuar duke ndryshuar modelet e hyrjeve dhe disa rritje të konsiderueshme në numra duke marrë testet si shkolla të përshtatura për procesin e ri. Në përgjithësi, përqindja e studentëve që fitojnë të paktën një C ose 4 sipas sistemit të ri, në Angli ra pak, nga 66.5% në 66.1%, por përfaqësuesit e bordeve të provimeve thanë se në shumë lëndë rezultatet e nxënësve më të vjetër dhe të rinj po ndikonin në figurën kombëtare. Një vëmendje e madhe u përqëndrua në GCSE-të e para të reformuara në Angli, me 51,000 regjistrime me notën e re 9 në një nga tre lëndët që u ofruan - anglishtja, letërsia dhe matematika angleze. Dhe këtë Rina e mori në mtematikë, duke bërë kështu një kënd të merituar respekti. (Vijon në faqen 6)

KRIJOHET GRUPI I RI PARLAMENTAR I MIQËSISË SHQIPËRI - BM LEXONI NE FAQEN 2

DIPLOMATI MAL BERISHA, NË 65 VJETOR: KRENAR QË JAM NGA TROPOJA, NGA MALËSIA E GJAKOVËS, NGA SHQIPËRIA!

KREU I PD-SË UK, DREJTËSIA VENDOSI NAIM HASANI NË VEND NDERIN TAKON BASHËN E GENT MESHIT LEXONI NE FAQEN 10

LEXONI NE FAQEN 11

LEXONI NE FAQEN 15

BOTËRORI 2018: NOTAT E SHQIPËRISË NË MEDIAT ITALIANE LEXONI NE FAQEN 23


22 Nr.Nr. 7781 - MAJ 2017 2017 - SHTATOR

Muaji maj kushtuar Zojës së Bekuar

(Vijon nga faqja 1)

Në shqipen e traditës: Falemi Mërí, hírplote, Zoti me ty, bekue jé mi gjith grá e bekue fryti i barkut t’yt Jezus. Shêjtja Mrí, âma e Tenzot, lutu për né mëkatnorët, tash e në fill të mordës s’onë. Ashtu Kjoftë

T’Falemi, Mrí! Të falemi, o Mrí! Virgjina e dlir’, O Nana e bukur e K’shillit t’Mirë; Ty ndimë të kena në ket’ shkretí: T’ falemi, o Mrí, të falemi, o Mrí

falemi Virgjin’, Nana e Tenzot, Krijohet Grupi iTëNdihma ri Parlamentar e kshtenimit me hire plot; T’biej në mend se Zoja e Shkodrës je: i miqësisë Shqipëri - BM Lutu për ne, lutu për ne! Në shqipen e sotme: Të N falemi Mari, hirplote, Zoti me Lutu, po, e derdhi hiret e m’dhaja ë Westminister House u zhvillua takimi formal për krijimin e Grupit të ri parlamentar të miqësisë, i cili thirret ty, menjëherë pas krijimit të Parlamentit të ri e bekuar të nga gjitha gratë britanikje të,mbi krijuar rezultati i zgjedhjeve e i bekuar është fryti i barkut tënd, të të 8 qershorit. Në sajë të përpjekjeve deputetit John Grogan, kryetar i këtij grupi Jezusi. miqësie si dhe të grupit për periudhën 2005Shenjtja Mari, Nëna e Hyjit, 2010, u arrit thirrja dhe aktivizimi i tij. Disa lutungapëranëtarët ne mëkatarët, e këtij grupi janë deputetët Andy Slaughter, Martin Vickers, Lord tash e në fill të vdekjes sonë. Bowness, Baroness Barker e të tjerë. Amen! Përfaqësuesja e Ambasadës Znj.Migena Baholli falenderoi kryetarin e grupit E dimë gjithë se Maria’ e tij të Z.Johntë Grogan për‘Ave kontributin çmuar në intensifikimin dhe e u kompozua nga mjeshtritpromovimin më të marrëdhënieve ndërparlamentare ndërmjet mëdhenj të muzikës, frymëzoi Britanisë së Madhe dhe Shqipërisë, si dhe

qindra poetë, ndërmjet të cilëve, edhe ata shqiptarë. Po radhisim, këtu, dy Ave Maria – bërë poezi nga dy meshtarë shqiptarë, një françeskan e një jezuit: Ave Maria

Falemi, o virgjin Mrí, o Vajzë fatmire! Hir-plote, si me lule â plot prendvera; Zoti â me Tý ; ti jé békue e dlíre, E zgjedhë ndër gjith grá tjera: Ndër gjith grá tjera prej s’ Tenzot shenjue Njeri m’u veshë në krahnuer t’and t’kullue. O Shêjtja Mrí, o Nana e Hyj’t t’ adhruem, Lutu për né qi për gjith dit’gabojmë; Lute, sa t’jemi gjáll T’And-Bír t’ Lumzuem. E kúr ket jetë të mbarojmë, o Shejtja Mrí, Ket shpirt na merr, të gzojmë gjithmonë me tý. Atë Leonard de Martino ‘Harpa e një arbëreshi’, Venedik 1888, fq. 168

të gjithë anëtarët e tjerë të cilët kërkuan të jenë pjesë e këtij grupi, dhe që do të promovojë më tej marrëdhëniet ndërmjet Si parlamenteve, n’kohët e moçme te tanë. si dhe tën’kishë dy popujve Kalaja, Nga ana e Ambasadës, Grupit Parlamentar garantua vijimiplot i me bashkëpunimit Kui’ut’lutej Shkodra dobi; në funksion të intensifikimit të këtij Tëdimensioni. falemi, o Mrí, të falemi, Mrí! Një dëshmi e këtij niveli shumë të mirë të marrëdhënieve dypalëshe është Shqiptarët, edhe aktivizimioi Zojë, grupit menjëherë Lutu, të tanë pas zgjedhjeve parlamentare britanike. Te TiAnëtarët e çojnëe zanin në Gjenacanë: grupit të miqësisë shprehën Mëshirë, të luten, t’kesh interesin të informoheshin për mbi një sërë aspektesh të ndryshme lidhur me situatën Shqypni! në Shqipëri, integrimin evropian të Tëpolitike falemi, o Mrí, të falemi, o Mrí! vendit, stadin aktual të zbatimit të reformës në drejtësi, roli iNga Shqipërisë në marrëdhëniet krijimet poetike me vendet e rajonit, etj.

të Atë Pjetër Mëshkallës


3 Nr. 81 - SHTATOR 2017


4 Nr. 81 - SHTATOR 2017

Një diktator që shtyp popullin e tij është dy herë i mallkuar Edukimi nuk është i mjaftueshëm për t’iu kundërvënë monumenteve të “pabesimtarëve” të historisë Si mund të jetë antidot për homazhe ndaj figurave problematike të arsimit, kur ajo figurë tashmë nuk është në detyrë? ANDRAY DOM

N

ë një pasdite të butë të shkurtit në vitin 1991, një turmë prej rreth 5.000 nxënësish dhe demonstruesve të rrethuar prej punëtorëve u mblodhën në Tiranë, kryeqytetin e Shqipërisë. Demonstratat erdhi pas disa javësh bojkoti shkollor, duke kërkuar që një emër të hiqet nga Universiteti i Tiranës.

Ky emër ishte Enver Hoxha, një diktator, emri i të cilit qëndron si një nga tiranët më monomanikë të epokës së Luftës së Ftohtë dhe qeveria e të cilit kishte shtypur me forcë mospajtimin politik dhe liritë fetare që në fillim të viteve 1944-45 pothuajse çdo shqiptar ose ishte marrë në pyetje nga Policia e shtetit, u dërgua në kampin e detyruar të punës.

Emri i Hoxhës u shtua në nderim të Universitetit pas vdekjes së tij në vitin 1985, por nga pishtar i Luftës së Ftohtë, emri i tij ishte bërë një gungë për stresin mizorisht shtypës të bllokut lindor. Pasi policia i uli armët dhe u largua, protestuesit rrëzuan statujën e Hoxhës dhe nisën ta urinojnë kokën e bustit të tij nëpër rrugë. Një vit më vonë, pasi Partia Demokratike u votua në pushtet, emri i tij më në fund u hoq nga universiteti. Kam mësuar për regjimin e Hoxhës për herë të parë në shkollën e së dielës, në një kishë evangjeliste në Floridën e Jugut. Pastori udhëheqës dhe instruktori i shkollës na çuan në një mësim në komunizëm, ndikimet satanike të të cilit në qeveri, më thanë, udhëhoqën diktatorët - për të cilët Hoxha ishte më e keqja - mes rrëmbimit dhe torturimit të martirëve të krishterë me besim Perëndie, krimi i tyre i vetëm ishte i palëkundur me Besim për Zotin dhe Shpëtimtarin tonë. Nëpërmjet

këtyre mësimeve, flamuri shqiptar, një shqiponjë e zezë me dy koka të shfaqura në një fushë me gjak të kuq, u bë aq e njohur për mua po aq sa flamuri amerikan dhe kanadez. Dhe këto mësime më mësuan se krimet e Hoxhës ishin të dyfishta: vrasjen jo vetëm të të krishterëve, por edhe vrasjen e popullit të tij. Në universitet më vonë mësova të vërtetën e rënies së komunizmit në Shqipëri. Nuk ishte ndëshkimi hyjnor, siç mësova në shkollën e së dielës, ose triumfi i pashmangshëm i shoqërisë perëndimore, siç më mësonin më vonë në shkollën e mesme, por një revoltë kundër shtypjes autoritare të udhëhequr nga studentët dhe punëtorët, shumë prej të cilëve, si shumica e Shqiptarëve, nuk ishin të krishterë, por myslimanë. Por edhe atëherë, librat shkollorë dhe studimet kërkimore të cilat i pashë e përforcuan këtë nocion: një diktator që shtyp popullin e tij është dy herë i mallkuar.


5 Nr. 81 - SHTATOR 2017 pmp_MG_17-03153_Poster_BackToSchool2017_Albanian_295x378_v01.pdf

1

06/09/2017

13:39

C

M

Y

CM

MY

CY

CMY

K

Jam me ty në ndërtimin

e një jete më të mirë. Dërgojini para të afërmve tuaj në pak minuta.* /moneygram Dërguar nga:

0800 026 0535

moneygram.co.uk

Marrë në:

Dhe kudo ku shihni logon MoneyGram *Në varësi të orarit të punës të agjentit dhe të përputhshmërisë me kërkesat rregullatore. Post Office, Tesco, Thomas Cook, Raiffeisen Bank, Societe Generale Albania, Alpha Bank, First Investment Bank, Posta Shqiptare, AK Invest, Banka Credins dhe Banka Kombëtare Tregtare janë agjentë të MoneyGram International Limited në ofrimin e shërbimeve të transferimit të parave. Post Office dhe logoja e Post Office janë marka tregtare të regjistruara të Post Office Ltd. MoneyGram dhe Globe janë marka tregtare të MoneyGram International Limited. Të gjitha markat e tjera janë pronë e zotëruesve të tyre përkatës. MoneyGram International Limited është institucion i autorizuar pagesash i rregulluar në Mbretërinë e Bashkuar nga Autoriteti i Mbikëqyrjes Financiare. © 2017 MoneyGram. 17-03153


6 Nr. 81 - SHTATOR 2017

Nxënësit shqiptarë shkëlqejnë në GCSE (Vijon nga faqja 1)

GCSEs 2017: Bota është një skenë për nxënësen yll Englatina Ajo ka marrë rezultatet GCSE të saj vetëm dy vjet pasi u zhvendos në Britani nga Shqipëria

M

Shqiptari, Stiven Bregu, erdhi nën moshë, por shkëlqeu në mësime

N

jë adoleshent shqiptar me banim në Bristol i cili fliste shumë pak anglisht kur erdhi dy vjet më parë në Mbretërinë e Bashkuar ka shkëlqyer me rezultatet e tij në GCSE. Stiven Bregu u largua nga Shqipëria në verën e vitit 2015 për arsye familjare dhe u vendos në Bristol, duke iu bashkuar St Mary Redcliffe dhe Temple School në tetorin e atij viti. 16-vjeçari ka marë notën 8 në matematikë, një notë A në matematikë të mëtejshme, B në fizikë dhe kimi dhe C në biologji dhe histori dhe planifikon të qëndrojë në formën e gjashtë të shkollës për të studiuar për nivelin A në matematikë , Biologji, kimi dhe fizikë. Stiven Bregu ka thënë për mediat: “Jam shumë i kënaqur me rezultatet e mia. Unë jam në dy mendje nëse do të studioj mjekësi apo inxhinieri në universitet “, tha adoleshenti, i cili jeton në Bristol. “Dy vitet e fundit kanë qenë sfiduese por të menaxhueshme duke takuar njerëz të ndryshëm, gjuhë të ndryshme dhe kultura të ndryshme. “Në fillim ishte e vështirë, por mora me vete vështrësitë. Shkolla ishte kaq e ndryshme dhe menjëherë kuptohej ndryshe se si funksionojnë gjërat në Shqipëri. “Unë flisja disa fjalë në anglisht kur erdha në Britani, por mënyra se si mësimdhënësit mësojnë anglisht në Shqipëri është ndryshe nga mënyra se si ne flasim dhe shkruajmë anglisht kështu që unë fillova përsëri të bëhem i freskët”.

omenti më krenar i nxënëses shqiptare, Englatina Ruci ishte kur ajo ishte urdhëruar për tu duke u pozicionuar në skenë në Sallën e Viktorias për të marë pjesë në një ngjarje çmimesh madje ky moment ishte dyfishuar pasi ishte dhe një nga interpretuesit muzikor të natës. Shfaqja u mbajt më parë këtë verë para një auditori prej qindra të rinjsh nga shkolla ku u transferua në të gjithë qytetin. Tani nxënësja e lindur në Shqipëri ka arritur suksesin duke arritur një A* (Yll) në artet e saj të interpretimit GCSE në Akademinë e Shën Pjetrit në Fenton. Ajo ka fituar ekuivalentin e 10 GCSEs krejt, duke përfshirë një tjetër * (yll) në spanjisht. Englatina filloi të studionte kurset vetëm disa muaj pas mbërritjes në këtë vend në mars të vitit 2014. 16-vjeçarja, e cila jeton në Shelton, tha: “Unë u zhvendosa këtu me familjen time, sepse mamaja ime donte një jetë më të mirë për ne. Fillimisht ishte mjaft e vështirë sepse erdha nga një sfond tjetër, me një gjuhë tjetër. “Javën e parë, unë kam për të marrë lëndët GCSE. Kam zgjedhur spanjisht sepse e dija tashmë gjuhën nga shikimi i filmave spanjollë dhe leximi i titrave “. Ajo gjithashtu kishte një zotërim themelor të gjuhës angleze, pasi ajo fitoi një vend në një

kurs anglisht në shkollën e saj në Shqipëri. “Studentët më të mirë e morën kursin si shpërblim dhe kjo nënkuptonte studimin e të shtunave dhe të dielave”, shtoi ajo. “Edhe pse unë mund të flisja anglisht kur u zhvendosa këtu, ende kisha për të përmirësuar aftësitë e mia gjuhësore për ta përdorur atë në çdo lëndë. “Unë erdha në shkollë herët dhe qëndrova vonë për ta praktikuar atë. Gjëja më e vështirë pse ishte duke u përdorur për të gjitha oraret dhe detyrat e shtëpisë këtu. “Stafi në shkollën britanike Shën Pjetrër ishte gjithmonë aty për mua. Dua të punoj shumë dhe të bëj mirë t’i falënderoj ata për gjithçka që kam bërë për mua. “

Ishte një shenjë se sa besimi i saj ishte rritur që ajo ishte në gjendje të bashkëprezantojë ngjarjet e edukimit në emër të Trustit të të nxënit të qytetit. Ajo tha: “Ne gjithashtu bëmë pjesë nga Çikago. Unë kisha për të ndryshuar pjesërisht përmes shfaqjes, gati për performancën. “Tani planifikon të studiojë teatër muzikor, gjeografi dhe spanjisht në kolegj dhe po konsideron një karrierë si mësuese.

Një histori e veçantë suksesi në shkollën Sanders School në Hornchurch ishte Anisa Jukaj Një nxënëse tjetër shqiptare ka shkëlqyer në GCSE. Një histori e veçantë suksesi në shkollën Sanders School në Hornchurch ishte Anisa Jukaj, e cila arriti një 9 në gjuhën angleze dhe menaxhoi një mbrëmje mbresëlënëse prej shtatë A (yjesh) dhe gjashtë A. Nxënësit në Shkollën Sanders ishin duke kërcyer plot gëzim pasi hapnin me padurim zarfin e tyre për të zbuluar se si kishin arritur në GCSE-të e tyre. Shkolla, në Suttons Lane, Hornchurch, ku ishte dhe Anisa Jukaj, festoi një rezultat vërtet të rëndësishëm në këtë vit, pavarësisht nga pasiguria rreth futjes së notave të numëruara për anglisht dhe matematikë. Rezultatet e saj angleze janë edhe më mbresëlënëse pasi gjuha e saj amtare është shqiptare. Ajo i tha gazetës lokale: “Jam shumë i kënaqur me rezultatet që kam marrë, me të vërtetë nuk isha duke pritur që të bëja kaq mirë kështu që është një lehtësim i vërtetë. “Unë u kam thënë prindërve dhe ata janë kaq të lumtur”.


7 Nr. 81 - SHTATOR 2017

Miss Shqipëria 2017, fiton 16 vjeçarja me bukuri klasike

Nga Tepelena, Miss Shqipëria e këtij viti zgjodhi më të bukurën e trojeve shqiptare. Në një spektakël unik me veçantinë e regjinë e producentit Petri Bozo, vajzat pjesëmarrëse sfiluan duke paraqitur bukurinë e tyre natyrale. Spektakti pati dhe shumë artistë të ftuar të clët krijuan atmosferë, ku në fund u zgjodh më e bukura. Fituesja e Miss Shqipërisë së 19-të është Alessia Çoku. 16-vjeçarja me një bukuri klasike shqiptare dhe linja shumë të holla trupore, Alessia u ul në fronin e më të bukurës. Gjatë spektaklit u ndanë edhe çmimet Miss Interneti, Miss Press dhe Miss Miqësia. Spektakli, në regjinë e producentit Petri Bozo u transmetua live nga TVSH dhe u prezantua nga Kastro Zizo dhe Einxhel Shkira. Ky Miss organizohej për herë të parë në kalanë e Ali Pashës në Tepelenë.


8 Nr. 81 - SHTATOR 2017

Dokumenti

Kampi famëkeq në Tiranë ku shfrytëzoheshin edhe fëmijë

K

astriot Dervishi, ish drejtori i Arkivës në Ministrinë e Brendshme, ka publikuar informacione në lidhje me një kamp pune për të internuarit në Valias të Tiranës. Studiuesi shkruan në një shënim në Facebook, se ky kamp i regjimit komunist ka përndjekur kryesisht shqiptarë nga jugu i vendit dhe pjesëtarë të minoritetit grek. Aty internoheshin edhe fëmijë, tregon historiani. STATUSI I PLOTË I DERVISHIT Kampi tela me gjemba nr.3 (në fund nr.5), në Valias, Cërrik dhe Tiranë, në vitet 1948 – 1953 Një prej kampeve tela me gjemba më të panjohur është ai që njihet me numrin 3 e më pas atë 5. Ky kamp ka përndjekur kryesisht shqiptarë nga jugu i vendit dhe pjesëtarë të minoritetit grek. Kampi është çelur në vitin 1948 pranë fermës “Ylli i Kuq” në Valias nëpër çadra e stalla, shtëpi të vjetra. Këtu janë mbajtur për punë të detyruar të internuar dhe të burgosur. Në fillim, kampi shërbeu si vend për grumbullimin e “monarko – fashistëve grekë”, por edhe robërve gjermanë. Të internuarit punonin në bujqësi. Sipas raportit të datës 13.8.1948 në punë dilnin 89 të internuar, përfshi edhe fëmijët për 3 orë në ditë. Në janar – maj 1950 punuan këtu rreth 200 robër gjermanë, të cilët regjimi “nuk i edukoi dot politikisht”. Sipas të dhënave të vitit 1950 në Valias ishte kjo dinamikë vjetore e të internuarve: -Gjithsej: 475 – 820 veta. -Burra 70 – 152 -Gra 164 – 130 -Fëmijë 500 – 800 Në vitin 1951 në kamp mesatarisht sipas gjithë muajve të vitit ishin: -Gjithsej: 741 (janar) – 872 (shtator) -Burra 161 – 193 -Gra 284 – 325 -Fëmijë 296 – 350 Në vitin 1952 në kamp mesatarisht sipas gjithë muajve të vitit ishin:

-Gjithsej: mesatarisht deri 400 të internuar. -Burra rreth 120 -Gra rreth 190 -Fëmijë rreth 90 Në vitin 1952 kampi zhvendoset në Cërrik. Në dokumentet që kemi trashëguar (gusht 1952) të komisionit të internimeve fillojnë të duken vendimet për dëbime në “kampin e Cërrikut”. Kampi ka funksionuar deri në fund

të vitit 1952. Këtu kanë punuar në ndërtimin e uzinës së naftës. Të internuarit janë shpërngulur dhe vendosur në kampin Tiranës (fabrika e tullave) i cili mori numrin 3. Te fabrika e tullave u sollën edhe të internuarit e shëndoshë që rrinin në Tepelenë. Puna këtu ishte me turne, çdo turn e kishte normë të prodhonte 20.000 tulla, për të ndërtuar shumë pallate në Tiranë. Pasi kampi i Cërrikut është mbyllur,

numrin 3 e merr kampi i Kamzës. Por numrin e nuk e mbajti më shumë se disa muaj. Pasi kampi i të burgosurve 5 (më vonë reparti 305) mori numrin 3, kampi i të internuarve Kamëz mori përfundimisht numrin 5. U mbyll në vitin 1953 me mbylljen e kampeve tela me gjemba. Bashkëlidhur statistikat e internimeve të vitit 1952


9 Nr. 81 - SHTATOR 2017

Mehdi Bushati rrëfen historinë e tij të dashurisë me vajzën e Hysni dhe Vito Kapos “Që kur isha shtatzënë me Mehdiun, ai ishte fëmija i vetëm që më godiste me shkelma në bark gjatë gjithë kohës. Dukej se që atëherë jepte shenja të pasionit për futbollin, prandaj mos e pengoni që të realizojë këtë ëndërr të madhe të tij.” Nuk mund të kishte asgjë më shumë bindëse se fjalët e dhembshura të një nëne, për t’i hapur udhë talentit dhe dëshirës së të birit. Ai pati të drejtë në këmbënguljen e tij, ndërsa ajo, që dëgjoi zemrën e të birit. Nga lojërat në lagjet e Shkodrës, herë me top lecke e herë me top lëkure, pinjolli i derës së madhe të Bushatllinjve, do të bëhej një nga futbollistët më të famshëm në vitet ’60-’70. Ndonëse do të tërhiqej fare i ri nga fusha, vetëm 28 vjeç, Mehdi Bushati, ish-lojtari i “Dinamos” dhe Kombëtares, do të linte gjurmë në historinë e futbollit shqiptar. Gjurmë të pashlyeshme në historinë e tij personale, të cilën ai ka vendosur ta rrëfejë përmes një libri kujtimesh, që titullohet “Një jetë me sportin”, që tashmë është në duart e lexuesit. I shkruar në një stil të thjeshtë, të rrjedhshëm, në mënyrë kronologjike, Bushati tregon si u dashurua me futbollin, që në rrugët e lagjes “Rus i vogël” në Shkodër, si ndoqi ëndrrën e tij, si u shqua ndër të tjerë, deri sa të vishte fanellën e “Dinamos” dhe të Kombëtares, ndeshjet e rëndësishme në kampionatet shqiptare, por më së shumti ato ballkanike, europiane e botërore. Shkollimi si ekonomist e më pas si jurist, për të vijuar me angazhimet e mëvonshme, pasi u largua nga fusha e blertë, por pa u shkëputur nga sporti. Nga fundi i vitit 1979 u emërua kryetar i Komitetit të Sporteve, sektor në të cilin qëndroi derisa doli në pension. Aty ai do t’i kushtohej vetëm futbollit, por edhe sporteve të tjera si volejbolli, peshëngritja, etj. Por një nga momentet më të rëndësishme në jetën e Mehdi Bushatit ishte njohja e më pas martesa me Vera Kapon, vajzën e dy prej emrave më të pushtetshëm të kohës, Hysni dhe Vito Kapos. Një lidhje që nuk do të qe edhe aq e thjeshtë. Edhe pse ai ishte një emër i njohur i sportit, pikërisht të qenurit sportist, nuk e thjeshtonte punën. Familja Kapo, do të duhej të pyeste mirë për dhëndrin e ardhshëm. Vetë Kadri Hasbiu do ta “merrte në pyetje” të riun e “Dinamos”, ndërsa ishte Llambi Peçini ai që do të qetësonte Kapot, duke u thënë se po të kishte një vajzë do t’ia kishte dhënë pa asnjë dyshim Mehdiut. Kështu nisi një jetë e gjatë e familjes së re Bushati. MEHDI BUSHATI NJË “SHKËNDIJË” NË STADIUM. E VËRTETA E LIDHJES ME BASHKËSHORTEN TIME, VERËN Pavarësisht historive nga më të ndryshmet që kam dëgjuar në vite rreth lidhjes time me Verën, e vërteta është që sporti më njohu dhe më afroi me

bashkëshorten time. Mënyra se si ndodhi është histori disi e veçantë. Në periudhën kur isha futbollist, klubi “Dinamo”, kishte në patronazh disa gjimnaze të Tiranës, midis tyre edhe shkollën e mesme “Petro Nini Luarasi”. Kjo kujdesje konsistonte në zhvillimin dhe përparimin e sportit në këto gjimnaze. Asokohe, kjo shkollë e mesme njihej edhe si “gjimnazi i vajzave të bukura”. Një ditë, klasa e Verës vjen në pistën e stadiumit “Dinamo” për të bërë në orën e fizkulturës garën e 400 metrave. Mirëpo kjo garë, siç dihet, është e vështirë edhe për ata që janë profesionistë në këtë sport, ndaj ne, që po ndiqnim këto vrapime, shikojmë se afër binishit, 3-4 vajza u rrëzuan në pistë, njëra pas tjetrës, rreth 20-30 metra para tij. Midis tyre ishte edhe Vera. Në atë kohë pistat e stadiumeve tona ishin të shtruara me qymyr. Ndaj, kur vajzat e rrëzuara u ngritën në këmbë,

ishin bërë të gjitha në fytyra “blozë të zeza”. Unë, që po ndiqja garën e tyre, reagova. Kujdesi, dëshira rinore për të rënë në sy, një lloj sfide ndaj atyre nxënëseve sa lozonjare, po aq edhe tërheqëse, u pleksën të gjitha bashkë në atë moment, në një nga ato rastësi, për të cilat njeriu nuk e di asnjëherë se do të jenë përcaktuese në jetën e tij të mëpasshme. Mbaj mend se ekipi i Dinamos sapo ishte kthyer atëherë nga një ndeshje futbolli kundër Fenerbahçes në Turqi. Midis gjërave që kisha blerë në Stamboll, ishin edhe 4-5 peshqirë të mëdhenj, me ngjyra të ndezura dhe mjaft të bukur që përbënin një çudi për tregun shqiptar të asaj kohe. Mirëpo, kur pashë vajzat e rrëzuara në pistë, që megjithëse nuk kërkonin ndihmë, e prisnin atë, iu afrova dhe i dhashë secilës nga një peshqir. Midis tyre ishte edhe Vera. Ende dhe sot e mbaj mend se sa u çudit ajo, së bashku me të tjerat, dhe se si më falënderuan gjysmë të lumtura dhe gjysmë të turpëruara, ashtu të nxira nga qymyri i pistës që nuk do të bënte krenare asnjë vajzë. Kjo ishte edhe hera e parë kur u takova direkt me Verën, në një mjedis disi të çuditshëm, në pistën e stadiumit “Dinamo”, i cili u bë shkak i njohjes e më pas i lidhjes sonë, që filloi atë ditë, për të mos u ndarë më. TAKIMET “SEKRETE” Në takimet me Verën u rrit kujdesi që lidhja jonë të ishte sa më sekrete. Dashuritë e fillimit në atë periudhë mbaheshin “top sekret”. Dhe kjo për arsye të lidhura me mentalitetin e kohës, moshën e të rinjve, seriozitetin e marrëdhënies etj. Por në rastin tonë, kishte edhe veçanti të tjera. Konkretisht, kur ne filluam të flisnim bashkë, Vera ishte pak më shumë se 15 vjeçe, kurse unë isha 22. Në fakt, të dy ishim të rinj, por sidomos Vera. Kuptueshëm që për çdo prind ishte e vështirë të pranonte një lidhje të tillë në këtë moshë. Gjithashtu, për hir të së vërtetës, nuk duhet harruar që Vera ishte vajza e dy prindërve, si Hysni dhe Vito Kapo, që ishin personalitete politike shumë të fuqishme në jetën e vendit. Për rrjedhojë, mundësia e tyre për t’u informuar ishte më e madhe në krahasim me të tjerët. Po t’i shtosh këtyre faktorëve edhe përmasat tejet më të vogla të kryeqytetit shqiptar në fillim të viteve ’60, ruajtja e një “lidhje sekrete” ishte pothuajse e pamundur. Në këtë qytet ku nuk lëvizte pothuajse asgjë, ku evenimentet ishin të rralla, ku fjala e kafeneve dhe e thashethemeve bëhej lajm me shpejtësinë e dritës, një histori e tillë përhapej sa hap e mbyll sytë. Për më tepër, megjithëse të rinj, ne ishim edhe njerëz të njohur në publik, Vera, për arsye të prejardhjes familjare, ndërsa unë në këtë kohë isha futbollist i Dinamos dhe ekipit Kombëtar. Prandaj në këtë periudhë, kontaktet direkte i kishim

të rralla dhe më shumë preferonim të “shiheshim” sesa të takoheshim. Kjo na bënte që të frekuentonim më shpesh disa mjedise publike të përbashkëta siç ishin kinematë, teatri, operat etj. Kuptohet se këto ambiente, përveç argëtimit, na mundësonin që të shiheshim e nganjëherë të bisedonim shkurtimisht dhe me njëri-tjetrin. Të dielave, në ndeshje të rëndësishme ku stadiumi mbushej plot, Vera vinte me shoqet e saj, më shumë për të më parë mua, sesa ndeshjet e Dinamos apo të ekipit Kombëtar. Vetëm pas disa vitesh, ajo u kompletua si tifoze futbolli. Në fillim të viteve ’60 ekzistonte një traditë e bukur: futbollistët dilnin në fushën e lojës me tufa lulesh në duar që ia dhuronin publikut dhe simpatizantëve të tyre. Mirëpo, disa herë, unë duke ditur tribunën, shkallën dhe numrin e biletës që kishte Vera, bashkë me shoqen e saj të ngushtë, Teftën, ia drejtoja asaj lulet. Mund të duket disi e pabesueshme, por gjatë asaj kohe, në stadiume kishte edhe një pjesëmarrje të konsiderueshme spektatoresh femra. Për rrjedhojë, hedhja e luleve ishte shumë e vështirë të “personalizohej”. Kujtoj se kur ia dhurova tufën e luleve për herë të parë, ndodhi që në atë ndeshje unë të shënoja gol. Dhe Vera, duke e shfrytëzuar këtë rast më tha: “sa herë do të më dhurosh lule, të jesh i sigurt që do të shënosh gol”. Pas 3-4 vitesh, lidhja jonë tashmë ishte konsoliduar e marrëdhënieve tona kishte filluar “t’u dilte era”. Pikërisht në këtë periudhë, prindërit e Verës i kishin kërkuar asaj të dinin hollësisht të vërtetën për lidhjen tonë. Me siguri që ata ishin hezitues. Së pari, për moshën e saj ende të re. Së dyti, sepse emrin tim tashmë të dëgjuar për veshët e tyre e lidhnin më shumë me pjesën time më të dukshme, atë të qenit futbollist, sesa me formimin tim real, personin konkret dhe prejardhjen time. Natyrisht, ashtu sikurse çdo prind, ata kërkonin më të mirën për vajzën e tyre. Ata hezitonin për lidhjen tonë. Por ajo, në përgjigjen e saj, u kishte thënë se për dashurinë e zgjedhur, ishte gati të sakrifikonte gjithçka. Kjo këmbëngulje bëri që të rritej edhe më shumë kujdesi i prindërve të Verës për të më njohur më nga afër mua, qoftë nëpërmjet kontakteve direkte apo personave të tjerë që më njihnin mirë. Sot ndoshta duket e pabesueshme, por unë jam takuar disa herë me ishministrin e Brendshëm, Kadri Hazbiun, me pretekstin e skuadrës së Dinamos dhe ecurisë së saj. Ai ishte ministri përgjegjës edhe për klubin dhe shfrytëzonte rastin të më kontaktonte si drejtues dhe tifoz. Por pas bisedave të ndryshme për futbollin, me maturi e finesë, unë testohesha edhe për marrëdhëniet me (Vijon në faqen 17)


10 Nr. 77 MAJ 20172017 Nr. 81 54 -- SHTATOR QERSHOR 2015

Avokati Kreu i PD-sëHasani, i vetmi shqiptar me UK, Naim Hasani nivelin Tre për Emigracionin në MB Atakon Bashën K Avokati Hasani, i vetmi shqiptar me nivelin Tre për Emigracionin në MB

i ishte vetëm një djalosh, që si mjaft të tjerë largohej nga Atdheu për të vëzhguar në poret e jetës demokratike sinjalet e reja të i Degës së PD-së për që Britaninë e jetës sëryetari tij. Naim Hasani, studenti sapo kishte Madhe, Naim Hasani, eu Korçës, prit në një diplomuar në Universitetin në vizitë një degë nga Kryetari për i PDmjedisin të Shqipërisë, mjaft të tij domosdoshme shqiptar, Lulzim Basha. e tij ishte bashkë menjëherë u Hasani ghendnënëvizitën lëvizjen e Metropolit me bashkëshorten e tij Bora Hasani lëndën dhe dy edjemtë britanik si një molekulë që kërkon vet. Dhe enatyrisht tij. Menjëherë pas vizitës ambientet e lëvizjen PD-së e Metropoli me tërënëavangardën Tiranë, bashkëshortja e tij shqiptar e pranishme në takimin vet të përpin. Me të riun dukej se shkonte epërshtat z Hasani me kreun e PD-së, postoi disa foto thënia e madhe e Shën Ambrosos, kume sipas komente të thjeshta, por mjaft idomethënëse, ku si tij, pra sipas Shën Ambrosos, njohur gjithashtu thuhej se “Një pritje shumë miqësore rezervoi Aurelius Ambrosius, që ishte një nganakatër mjekët z. Basha, ku shumë dhe interesante ishte biseda me origjinalë të Kishës Peshkopi i Milanos dhe u Nisarbin, të fillonte takimin zyrtar! bë një ngapara mësetëNaimi rëndësishmit e shekullit të katërt Faleminderit i nderuarduhej z. Kryetar! Respekte”. të dilte se modestia mbajtur, por kur vinte me ekreun e PD-së ka qenë mjaft përTakimi interesin publikut ajo duhej flakur tutje. domethënës me thoshte: këtë rast“Një z Hasani ka bërë Ambroso mëdhe saktë i ri i mirë duhet të mundshëm tërënga angazhimin e tijtë politik, që i të ketë një frikë Perëndia, që jetë subjekt me këtë rast faktin që pleqve, ka gjithnjë prindërve të dëshmon tij, për t’idhe dhënë nder për të një mbështetje të madhe kryetari Basha.por ruajtur pastërtinë e tij; ainga nukvetë duhet të përbuz, Hasani mjaft dheduhet mori tëpjesë vetëpër duhet tëishte shërbejë meaktiv përulësi, shquhet në fushatën e fundit parazgjedhore në zonën vetëpërmbajtjen dhe modestinë. Të gjitha këto ejanë Malësisë së Madhe dhe rinore, në Shkodër. një zbukurim në vitet por që qëndrojnë deri tej vizita fletDhe përashtu një qëndrueshmëri të nëMë lartësinë e jetës”. sikurse e kemi thënë padiskutueshme të nëdemokratit në ka studiuar drejtësi Universitetinshqiptar e Uestminster mbështetjen të rrinjve në politikë. dhe tashmë eka kompaninë e tij dhe njëkohësisht

Ai ishte vetëm një djalosh, që si mjaft të tjerë largohej nga Atdheu për të vëzhguar në poret e jetës demokratike sinjalet e reja të jetës së tij. Naim Hasani, studenti që sapo kishte diplomuar në Universitetin e Korçës, në një degë mjaft të domosdoshme për mjedisin shqiptar, menjëherë u ghend në lëvizjen e Metropolit britanik si një molekulë që kërkon lëndën e vet. Dhe natyrisht Metropoli me tërë avangardën shkencore në fushën ee saj. Dhe pas shumë kohësh lëvizjen e vet përpin. dhe arsyet e kërkimit, me të gjitha tëdukuritë Me të riun shqiptar dukej kishte gjetur listën e avokatëve që kanë fituar se shkonte përshtat nivelin Tre në fushën e emigracionit në BM. thënia e madhe e Shën Midis tyre kushikon dhe një emër shqiptari. Ai Ambrosos, sipas tij, pra avokati sipas Naim Shën ishte Hasani. Dhe menjëherë më Ambrosos, i tha: njohur erdhi dhe më “Më duket se keni dhe një gjithashtu si Aurelius avokat të rrëndësishëm ju shqiptarët në BM. Ja Ambrosius, që ishte një shikoje më duket se është e rrëndësishme.” Dhe nga katër mjekët normalisht ndjeva emocion. Në listën me emrat origjinalë të Kishës dhe e Peshkopi këtij niveli ishtedhe vërtet Naim Hasani. i Milanos u bëDuhet një nga më setë Niveli Tre quhet ndryshe sqaruar rëndësishmit e shekullit Ligji i avancuar i Akreditimit të Emigracionit të katërt të dilte se dhe është vendosur nga “Shoqëria Avokatore” modestia duhej mbajtur, nëporBM.kur Çfarëvinte ështëpër Ligji i avancuar i Akreditimit i interesin Emigracionit? Ligji e publikut ajo i avancuar Akreditimit të Emigracionit duhej flakur mbulon tutje. të gjitha llojet e punës të Ambroso më saktë Kjo flet qartë dhe tregon ligjit të emigracionit. “Njëkanë i ri i treguar mirë sethoshte: anëtarët që ata kanë dhe do të duhet të ketë një frikë është dhe konsulent tek Kompania Duncan Lewis. mbajnë një nivel të lartë të njohurive, aftësive, nga Perëndia, që të jetë subjekt i prindërve të tij, për t’i dhënë nder pleqve, për të ruajtur Kjo ka qenë e ditur dhe është njohur publikisht, përvojën dhe praktikat në fushën e ligjit të pastërtinë e tij; ai nuk duhet të përbuz, por duhet të shërbejë me përulësi, duhet të shquhet për ashtu sikursedhe dhemodestinë. zgjedhja Të e tijgjitha në krye Degës së emigracionit, vetëpërmbajtjen këto të janë një zbukurim në vitet rinore,dhe por një që avokat i tillë ka aftësi që qëndrojnë deri në lartësinë e jetës”. Dhe ashtu sikurse e kemi thënë ka studiuar drejtësi në PD Londër. të jetë një praktikë private, ose është në aftësi Universitetin e Uestminster dhe e tashmë ka Hasanit kompaninë nuk e tij dhe dhe Këtë radhë modestia Naim të njëkohësisht plotë për është të punuar për një organizatë të konsulent tekeKompania qenë e dhe ditur dhe është njohurligjërisht publikisht,nga Zyra e Komisionerit është aq thjeshtë.Duncan Po e Lewis. them Kjo mëkashkurt rregulluar ashtu sikurse dhe zgjedhja e tij në krye të Degës së PD Londër. më thjesht. Një kolegja ime e një departamenti të Shërbimeve Ligjore. Dhe këtë privilegj e ka Këtë radhë modestia e Naim Hasanit nuk është aq e thjeshtë. Po e them më shkurt dhe më tjetërNjë në kolegja Universitetin po bënte avokati shqiptar Naim Hasani. thjesht. ime e një LSBU, departamenti tjetër nëkërkime Universitetintashmë LSBU, po bënte kërkime shkencore në fushën e saj. Dhe pas shumë kohësh me të gjitha dukuritë dhe arsyet e kërkimit, kishte gjetur listën e avokatëve që kanë fituar nivelin Tre në fushën e emigracionit në BM. Midis tyre shikon dhe një emër shqiptari. Ai ishte avokati Naim Hasani. Dhe menjëherë më


11 Nr. 81 - SHTATOR 2017

Drejtësia vendosi në vend nderin e Gent Meshit

N

dërsa gjyqi mbaroi ende gazetat online dhe ato në print flasin me dhimbje për atë vdekje tragjike të shqiptarit Vilson Meshi. Në këtë gjyq e pranishme dhe nëna e të ndjerit Meshi, Drita Meshi, në një prononcim për gazetën tonë sqaroi mjaft detaje. Në detajet më të rëndësishme janë ato që mësojmë se emri i vërtetë i Vilsonit ishte Gentian dhe familjarët e quanin atë Genti. Gentian Meshi, ka hyrë në Mbretëri të Bashkuar në vitin 2000, aty nga muaji shkurt. Në kohën që ai arriti në UK ka qenë afërsisht me moshë 15 vjeçare. Nëna e tij na tha se “ai nuk ka pasur asnjë problem ekonomik, as dhe ndonjë problem tjetër, as ndonjë shqetësim, asgjë. Thjesht ka qenë dëshira e tij për të parë botën, dhe ka qenë i ndikuar nga disa shokë të tij. Me të mbërritur këtu ai ka qenë nën kujdestarinë e një familje angleze nga Lejtoni.” Por fakti më i dhimbshëm është se kur nëna e tij e përlotur na tregon se para se ai ti drejtohej autoriteteve vendase, ka qëndruar dhe fjetur në një tunel. Më pas, pasi ka ndjekur procedurat ligjore, ai është strehuar si një fëmijë nën moshë, në familjen e cituar më lart. Kjo familje e ka mbajtur atë për rreth tre vjet. Ai vazhdonte shkollën, dhe pasioni i tij kanë qenë makinat. Vazhdoi më tej shkollën për punë sociale. Dhe për një kohë, nga viti 2004 deri në vitin 2007 ka punuar në disa kompani pasi ai kishte fituar letrat e qëndrimit në vitin 2004. Ka qenë i punësuar më pas nga viti 2007 deri në vitin 2012 tek Kompania Rainstad Care. Nëna e tij thotë se ai ka qenë një djalë punëtor, i përkushtuar dhe bënte një jetë me plot kursime. Ai e donte jetën dhe përkushtohej për të. Një ditë rastësisht ai mësoi për lavazh dhe më pas me ndihmën e kursimeve të tij dhe disa borxhe tek disa shokë ai e bleu atë. Ai gjatë punës kishte merak vetë makinat dhe i ushtronte ato mjeshtërisht, kështu që një ditë bleu me këste dhe një makinë. Në dy kohë të ndryshme ai kishte dashuruar dhe një grua angleze me të cilën nuk ishte celebruar dhe me të ka dy fëmijë, një djalë dhe një vajzë, dhe një grua shqiptare me të cilën ishte i martuar dhe kishte një vajzë. Nëna e tij thotë se duke qenë i dhënë pas punës dhe fëmijëve, ai nuk kishte kohë për gjëra të këqija. Ai jetonte me gruan shqiptare dhe vajzën që kishin bashkë, pasi gruaja angleze nuk e pranonte atje. Më datë 26 shkurt 2016 është nisur për të takuar fëmijët e tij që kishte me gruan angleze. Ka telefonuar gjyshen e fëmijëve, por gruaja me të cilën kishte dy fëmijët nuk i ka dhënë mundësi që

të takohet me fëmijët. Pastaj pasi nga ngrënë bukë ka parkuar makinën pranë shtëpisë ku jetonte gruaja angleze me dy fëmijët e tyre. Dhe aty pastaj mësohet se ka mbetur i vdekur, i asfiksuar. Lajmin e ka dhënë policia. Kështu që pos kësaj vdekjeje tragjike gjyqi ka vazhduar. K. H., 18 vjeç, nga Stagden Cross dhe një djalë 16 vjeçar, i cili nuk mund të emërohet për arsye ligjore, akuzohet si i tillë për vrasjen dhe vjedhjen e zotit Meshi. Z. Meshi u dogj për vdekje pasi një shpërthim plasës u hodh në makinën e tij në Pincey Mead ndërsa ai flinte në të në orët e hershme të 27 shkurtit 2016, tha prokurori David Mateu në fjalimin e tij të hapjes në Chelmsford Crown Court më datën1 gusht. Z. Mateu i tha gjykatës se policia përdori një pajisje dëgjimi të fshehtë për të kapur një bisedë midis të pandehurit pa emër dhe prindërve të tij më 3 nëntor, ndërsa ata udhëtonin për në stacionin policor Rayleigh për një intervistë rreth incidentit. Prokurori pohoi fjalët “ai djalë”, i cili shfaqet disa herë në shkëmbim, i referohet një të riu që jetonte në Kryqin e Stagdenit në atë kohë. Të dy të pandehurit thuhet se kanë vjedhur gjashtë flakë të Icarus me vlerë

99 dollarë nga një anije në Wat Tyler Marina. Në bisedën e regjistruar, nëna e të akuzuarit tha: “Ata hynë në një varkë dhe vodhën një flame. Në pamjet CCTV të Pincey Mead nga nata e vdekjes së z. Meshi, një çiklist shihet duke u përpjekur për të trajtuar dyert e makinave. Prokurori tha se biçikleta “Crypt Zombie” e cila u gjend në shtëpinë e Hobbs kur ai u arrestua së pari më 19 korrik të vitit të kaluar ishte identike me atë të treguar në filmim. I pandehuri pa emër u arrestua në të njëjtën ditë dhe dha një deklaratë të përgatitur për policinë, të cilën zoti Mattheë thotë se është i rremë. Deklarata thotë: “Unë plotësisht i mohoj këto pretendime në tërësinë e tyre. “Unë nuk kam lidhje me Pitsea Marina ose Pincey Mead. Unë e konsideroj veten një djalë në Londër. Nuk kam miq në Essex”. Prokurori hodhi poshtë kërkesën e të akuzuarit për të mos pasur lidhje me Basildon. Ai i tha gjykatës se analiza e telefonit dhe njohja automatike e numrave tregon se më 16 shkurt, Hobbs dhe nëna e saj Melanie u nisën në Kent për të

marr djalin, përpara se ta çonin atë në Basildon. Z. Mattheë shtoi se të dhënat e telefonit tregojnë se i pandehuri pa emër ishte duke përdorur telefonin e tij në Basildon çdo natë nga 17 deri në 20 shkurt, si dhe në 23, 26 dhe 27. GJYQI DHA VERDIKTIN. Ndërkohë, Drita Meshi, nëna e shqiptarit punëtor dhe të përkushtuar për fëmijët, të cilit iu mor jeta aksidentalisht, thotë se i është mirënjohëse policisë, gjithë stafit që punoi në këtë çështje, mirënjohëse familjes që i mbajti djalin kur ishte nën moshë në UK, dhe falenderon Drejtësinë Britanike si dhe të gjithë miq e shokë, e familjarë që bënë të mundur zbardhjen dhe nderimin e djalit të pafajshëm me këtë gjykim të drejtë. Falenderon djalin e saj tjetër, vëllain e viktimës që hapa pas hapi e ndoqi problemin dhe bëri të mundur që të shkojë në vend drejtësia. Ajo kërkon nga instancat ligjore që në vend të djalit të ketë mundësinë ligjore dhe njerëzore të takojë dhe të njohë fëmijët e tij. Si nënë, si gjyshe e kërkon me lutjen e thellë nga zemra.


12 Nr. 81 - SHTATOR 2017


13 Nr. 81 - SHTATOR 2017

Raporti për Shqipërinë / Qeveria amerikane më 1954:

Janë zhdukur 16 mijë shqiptarë. Ja abuzimet, ka ministra e deputetë

A

utoriteti për Informim mbi Dokumentet e ish-Sigurimit i ka kërkuar ambasadës amerikane dhe Organizatës së Kombeve të Bashkuara në Shqipëri raportet që mund të jenë përgatitur mbi kampet e punës së detyruar në vendin tonë gjatë diktaturës komuniste. Ditën e djeshme, stafi i ambasadës së SHBA-së ka dërguar një raport special që në vitin 1954 SHBA hartonte për situatën në Shqipëri. Raporti mban numrin 13 dhe datën 30 dhjetor 1954. Duket të ketë qenë i gjatë, megjithatë për tri faqet e vëna në dispozicion, Autoriteti thotë se “Ambasada na dërgoi këtë raport të përgatitur nga qeveria e USA në vitin 1954, ku përfshihet edhe puna e detyruar dhe gjendja nëpër kampe. Kërkimi i tyre vazhdon”. Në dokumentin që po boton sot “Gazeta Shqiptare” fotografohet situata në kampe, në luftën e klasave, dënimin e shqiptarëve, jetën si skllevër, varfëria, burgjet, dënimet e kundërshtarëve dhe një informacion mbi politikën e jashtme të Shqipërisë.

PJESË TË RAPORTIT Pjesa e raportit nis me një informacion mbi besimin dhe klerin. “Marrëdhëniet e Vatikanit me kishat kalojnë vetëm përmes qeverisë. Kisha katolike në Shqipëri i nënshtrohet ligjit kanonik vetëm nëse dispozitat e tij nuk bien në kundërshtim me ligjet e Republikës së Popullit Shqiptar, rendit publik dhe zakoneve të mira”, thotë raporti amerikan. Vihet në dukje se priftërinjtë po trajnohen në seminare “të krijuara e të administruara” me aprovimin e qeverisë. “Agresioni kundër kishave nuk do të ishte ligjëruar nëse komunistët nuk do të kishin eliminuar anëtarët më të spikatur të klerit. Të tria besimet kanë pasur viktimat e tyre, por më shumë kanë qenë katolikë. Në mënyrë që t’i mbajnë kishat nën kontroll, qeveria komuniste e Shqipërisë ka vënë në krye të tyre klerikë, të cilët janë të gatshëm të jenë vegla e saj. Disa prej tyre janë komunistë”, thotë raporti special i qeverisë amerikane.

PUNA E DETYRUAR Puna e detyruar ka qenë gjerësisht e përhapur që kur regjimi komunist mori kontrollit në vitin 1944 shkruan raporti. “Ka një numër ligjesh e rregulloresh që janë vënë në zbatim, që ligjërojnë punën e detyruar, ndërsa Kodi i ri Penal Shqiptar, i bazuar në Kodin Penal Sovjetik, përmban

dispozita të përpunuara për “punën korrektuese” (një eufemizëm për punën e detyruar) dhe dërgimin e qytetarëve në kampet e përqendrimit e punës. Edhe fëmijët që kanë arritur moshën 12-vjeçare janë të përshtatshëm të dënohen në kampet e punës “korrektuese” për krime kundra shtetit” Relacioni thotë se qëllimi i kampeve të përqendrimit ishte internimi i familjeve të të burgosurve politikë dhe deportimi i familjeve të ish- klasave të pasura në mënyrë që në shtëpitë e tyre të vendoseshin anëtarë të regjimit të ri dhe komunistë të tjerë. “Njerëz nga veriu, si rregull internohen në jug, veçanërisht në kampet e Tepelenës, Fierit, Beratit; njerëz nga jugu internohen në Burrel, Kamzë, Valias, Cërrik dhe vende të tjera në veri. Nuk ka asnjë dallim në Shqipëri mes personave të dënuar me punë të rëndë nga gjykata dhe atyre që thjesht janë qarkulluar dhe u janë vënë prangat. Mes tyre, gjen ministra e deputetë të kohës së para, gjatë dhe pasluftës, si edhe zyrtarë të lartë të qeverisë apo edhe njerëz që kanë kundërshtuar ose që dyshohet se kanë kundërshtuar regjimin komunist”, thuhet në raportin amerikan për Shqipërinë më 1954. Një përshkrim autentik i një kampi pune në Shqipëri është dhënë nga Reshad Agaj, që sipas dokumentit, ka qenë llogaritar i burgosur dhe i dërguar në këto kampe derisa u arratis në Greqi në vitin 1952. Raporti citon Agajn të ketë thënë se kampi i Vloçishtit në Korçë kishte katër baraka me 300 të dënuar, baraka ku futej shiu dhe era, ku të dënuarit flinin në dysheme e secili prej tyre kishte jo më shumë se 50 cm hapësirë.

“Të dënuarve u jepeshin 600 gramë bukë e bardhë e papjekur…U jepej dhe qumësht me sheqer, ndërsa në drekë e darkë supë, që kishte vetëm ujë të zier, me makarona, patate ose fasule. Për shkak të kequshqyerjes, të burgosurit ishin gjithnjë të uritur”. Rrëfimet vijojnë më tej: të dënuarit e nisnin punën në orën 5 të mëngjesit, të ndarë në 6 brigada, në 4 kompani. Punon 7.50 km larg kampit. Të

gjitha gazetat, periodikët dhe librat botohen ose direkt ose indirekt nga Partia Komuniste ose organizatat e saj, ose nga qeveria, ushtria a institucione të tjera. Një numër i madh të ashtuquajturash gazeta (buletine) shtypen në fshatra, zyra, shkolla e kudo ku ka njerëz që punojnë a jetojnë së bashku. Në fund të vitit 1953, 41 gazeta dhe periodikë janë botuar dhe shpërndarë në 2 milionë kopje në muaj. Sa për kontrast, më 1950 ishin 21 gazeta dhe periodikë që botoheshin në Shqipëri me një qarkullim mujor prej 225 mijë kopjesh. Të gjitha makineritë e përdorura për shtypje botimesh zotërohen nga qeveria. Katër vite pas ardhjes së komunistëve në pushtet të gjitha shtëpitë botuese u bashkuan në një të njohur me emrin “Shtëpia Botuese Naim Frashëri”, të cilës i është dhënë e drejta e çdo publikimi në vend. Raporti i qeverisë amerikane thotë se temat e propagandës ndryshojnë herë pas here, por si rregull janë të njëjtat si në çdo vend komunist: lufta e klasave, autoriteti i popullit, shoqëria pa klasa, diktatura e proletariatit, plani ekonomik, vigjilenca revolucionare, etj. “Vigjilenca”, thotë raporti i qeverisë amerikane, “kundër makinacioneve të armikut të klasës”, është tani më e shpeshtë. Armiqtë, janë refugjatët politikë jashtë vendit dhe mbështetësit e tyre në vend. Por, “armik i klasës”; janë edh shumica e shqiptarëveqytetarë, fshatarët dhe malësorët- për të cilët regjimi komunist nuk ka sjellë asgjë përveç mjerimit skllavërisë. Perëndimi cilësohet armik, sidomos SHBA. “Vendi është cilësuar si më i madhi vend kapitalist e imperialist, më i rrezikshmi për lëvizjen komuniste. Politika amerikane kundrejt Shqipërisë prezantohet si qëllim për të shkatërruar pavarësinë e Shqipërisë, pas probleme me fqinjët”, citojmë nga dokumenti. Sipas raportin amerikan, përpjekja komuniste për thyer miqësinë tradicionale të shqiptarëve ndaj Shteteve të Bashkuara- bazuar në ndërhyrjen e Uilsonit në favor të Shqipërisë, në prosperitetin dhe mirënjohjen e shqiptarëve apo në shërbimet e bëra nga shkollat amerikane në Shqipëri, po bëhetduke u përpjekur t’i bindin vendasit se qeveria mbështet pretendimet territoriale greke në jug të Shqipërisë. Nga ana tjetër, Bashkimi Sovjetik propagandohet si mik i madh i shqiptarëve që po mbron të drejtat e tyre”, mbyllet dokumenti i cituar. GSH.al


14 Nr. 81 - SHTATOR 2017

Fjalimi i Gjergj Kastriotit në prag të vdekjes

“Duhet të jetë virtyti themel i fronit. Virtyti nuk është fantazi. Ndoshta do ju a thonë një ditë, por mos harroni se ai që do ju a thotë, është një tradhtar, një dinak, që për të mbretëruar në vendin tuaj, do ju sugjerojë maksima të rreme, të cilat herët a vonë do të shkaktojnë përmbysjen tuaj. Duke pasur virtytin si udhërrëfyes, lajkatarët dhe të pabesët do të largohen prej jush…Të virtytshëm, ju mund të mbani lehtë perandorinë që po ju lë të tronditur nga lufta e vazhdueshme ; ta përforconi, ta rimëkëmbni nëpërmjet pushimit dhe qetësisë… Krijoni vendshkrime të paçensuruara në të gjithë sipërfaqen e mbretërisë ku mund të publikohen të gjitha padrejtësitë dhe dhuna që mund të ushtrohen nga drejtuesit e krahinave tuaja. Bëni këtë edhe për miqtë apo familjarët e tyre që jetojnë në oborrin tuaj, të cilët i fshehin këto shkelje apo i përdorin nën pretekstin e drejtësisë dhe të domosdoshmërisë. Shqyrtoni gjithçka nga ju vetë, dhe nëse magjistrati, ushtari apo kleriku janë mashtruesë dhe të padrejtë, atëherë pa mëshirë varini në shtyllë në vendin e krimit : ju do të vini re se pasardhësi i tij do të bëhet i drejtë dhe i njerëzishëm…Kur sapo të keni marrë drejtimin e pushtetit, ju do të kujdeseni për Drejtësinë, e cila është themeli i të gjitha virtytëve. Ju do të mbroni artizanët, si njerëzit më të dobishëm të zonave të pushtetit tuaj, dhe do të parandaloni shtypjen e tyre nga pasanikët. Krenaria dhe lluksi i bën pasanikët të pandjeshëm ndaj fatkeqësive të varfërve, të cilët nuk kanë as tituj (grada) e as mbështetje. Duhet të jeni të butë dhe të dashur me njerëzit tuaj ; dukuni shpesh mes tyre, bisedoni me ta, pyesni ata nëse dëshirat tuaja për drejtësi janë ekzekutuar nga minisitrat tuaj. Princi që qëndron i mbyllur me oborrtarët e tij shikohet nga populli i tij si armik dhe tiran…Dëgjoni ankesat dhe kërkesat e popullit tuaj me qetësi sa që ti frymëzoni besim atij për t’ju ndihmuar të korrigjoni abuzimet dhe fatkeqësitë e shtetit. Kur të ju flasin keq për dikë, ju do ta dëgjoni me gjysëm veshi… Ju do të jeni të sjellshëm me të gjithë shtresat popullore. Si arsye e dallimit të gradës që do të keni së shpejti në shoqëri, ju duhet të dalloheni nga të tjerët nëpërmjet bujarisë, i cili është karakteri dallues i princave. Një monark, edhe i varfër, duhet të jetë bujar… Mbroni meritën dhe shpërblejeni atë kudo që ajo ndodhet. Mirësia duhet të shoqërohet me një zemër bujare. Njeriu ndërton tempuj, ngre altarë për Zotin falë mirësisë së tij. Evitoni për gjithmonë shekullit, rrethit dhe rracës tuaj turpin për të pasur njerëz të dëshpëruar nga mizoria, krenaria apo injoranca juaj. Mos harroni se njeriu lind për lumturinë e njëri-tjetrit… Armatosuni nga guximi dhe vendosmëria në mjerim, me maturi në mirëqenie. Mos u zhytuni në përtaci, ajo është nëna e të gjitha veseve… Mos mbyllni sytë ndaj fqinjëve dhe

traktateve të tyre : ata do të presin momentin kur ju do të jeni të brishtë për t’ju akuzuar dhe do të pohojnë pretendime të rreme mbi trashgiminë që po ju lë. Mos përdorni spiunë për të ditur se çfarë thonë njerëzit në lidhje me administrimin tuaj. Bëni punën tuaj ashtu si duhet, njerëzia le të flasin dhe të shkruajë çfarë të dëshirojë… Ti jepet mundësia gjithsecilit prej rrethit tuaj që të ju shkruajë ; Ju do të punësoni sekretarët tuaj që të pergjigjen për çështje të ndryshme ose publike, por sekretet e shtetit duhen të mbeten mes jush… Mos përbuzni askënd ; më i vogli dhe më i varfëri mund të ju rrëzojë, ashtu si dhe mund të ju ndihmojë me

këshillat dhe kurajon e tij. Jeni të durueshëm në çështjet e luftës, të patrembur në rreziqe, të butë dhe humanë, kurrë mizorë dhe gjaknxehtë. Fshihni dhimbjen që fatkeqësitë tuaja mund të ju shkaktojnë. Armiqtë tuaj do të jenë gjithmonë të gatshëm të ju fyejnë për fatkeqësitë, dhe ministrat të ju tradhëtojnë. Ftoni mes jush të huaj të arsimuar duke u dhënë një rol këshilltari edhe në rast kur ata nuk janë fisnikë e të pasur. Kompetencat që i akordohen fisnikërisë janë prodhim i politikës. Mos jeni të ndrojtur ndaj ndjenjave tuaja. Deklaroni haptazi oborrtarëve tuaj, se ai që do të ju gënjejë dhe do të ju dërgojë në rrugën e gabuar

në administrim, pa asnjë falje do të varet në shtyllë. Poetëve që do të ju thurin vargje, për të ju bindur se jeni më i madhi, më bujari, më i mrekullueshmi, luftëtari më i madh ndër të gjithë mbretërit, u dërgoni në këmbim një copë letër, bojë dhe një pendë nga një oborrtar i panjohur, me urdhërin për të dëshmuar të vërtetën e asaj që shkruajnë, dhe në qoftë se nuk mund të bëjnë një gjë të tillë, të kufizojnë veten në dhënjen e këshillave, duke u lënë të kuptohet së nëse vazhdojnë të shkruajnë marrëzira të tilla të rrezikshme, ata do të mbyten nga vetë ju si person i shenjtë i të vërtetës. Kujdesuni që të keni gjithmonë ushtarë të mirë dhe të disiplinuar ; që ushtarët tuaj të mos bëhen përtacë, ti stërvitni dhe ti trajtoni jo si skllevër por si shokët tuaj. Për një zemër të butë dhe një shpirt të virtytshëm, mirëqenia e përgjithshme e popullit tënd është kënaqësia më e madhe që mund të përjetohet. Neglizhenca dhe një lloj mirësie që e thërrasim « mendjelehtësia e një princi », u shkaktojnë dëme njerëzve ; dhe ju e dini se roli i mbretit është t’i mbrojë. Mbroni njerëzit e dashur dhe të mirë, ndëshkoni shpirtrat e këqinj. Jeni të ndjeshëm ndaj lëndimit, por akoma dhe më shumë ndaj shërbimit të popullit tuaj dhe miqësisë të njerëzve të ngjashëm me ju. Pika kulmore e një lufte është çorientuese, duhet ndjerë pasiguria (rreziku). Atëherë kujdesi dhe guximi do të ju shërbejnë më mirë se sa pasuria. Duhet të dish të fitosh, por mos harroni se edhe mund të mposhtesh. Sfidoni veten tuaj : mos e humbisni toruan nga zemërimi, sepse atëherë i thjeshti bëhet i keq dhe mbreti një përbindësh… Nga libri i Stephan Zannovich, “Le Grand Castriotto d’Albanie, Histoire


15 Nr. 81 - SHTATOR 2017

Diplomati Mal Berisha, në 65 vjetorin e tij: Krenar që jam nga Tropoja, nga Malësia e Gjakovës, nga Shqipëria!

D

iplomati dhe historiani i njohur, Mal Berisha ka mbushur 65 vjeç. Një moment i bukur, tepër emocionues dhe i rëndësishëm në jetën dhe karrierën e tij profesionale të cilën e ka ndarë me miqtë, bashkëpunëtorët e ngushtë dhe të gjithë Shqipëtarët kudo që gjenden në Shqipëri e jashtë kufijve nëpërmjet një statusi në Facebook e tij zyrtar. Një rrëfim i fuqishëm jetësor që të befason tek përmbledh aq mjeshtërisht 65 vite ndërsa bëhet edhe më i veçantë ndërsa shoqërohet me foto që reflektojnë momente më reale se realiteti dhe kupton se përse ky Njeri në radhë të parë e më pas diplomat është ai që është sot e përgjithmonë. Ai lartëson prindërit e tij të cilën e sollën në këtë botë në të njëjtën datë kur lindi edhe Shën Nanë Tereza – pikërisht 26 gusht ndërsa shpreh hapur dashurinë e pafundme për natyrën si “ndikuesi më i fortë i natyrës njerëzore të krahinës time, ku ngjizen dhe harmonizohen epika, bukuria shpirtërore dhe fizike, impulset, energjitë, trimëria, zgjuarsia, shpesh herë nxitimi, arësyetimi i shëndoshë, por edhe vendimet e menjëherëshme, aksionet racionale, por edhe ngutja në vendim.” Gjithashtu, ai nënvizon se është krenar që “përvoja e fundit e jetës time aktive në punë i shërben një kompanie të madhe, pronë e një tropojani që sot është figura me e njohur dhe më e suksesshme e biznesit shqiptar, SIGAL UNIQA Group Austria, z Avni Ponari dhe ku? Bash në Kosovën tonë të dashur!” MË POSHTË POSTIMI I PLOTË I Z. MAL BERISHA NË FACEBOOK:

26 gusht 1952 – Gjithçka për mua filloi këtu, si sot 65 vjet më parë Nga MAL BERISHA Në brendinë e këtij pylli gështenjor, në sfond, dikur gjëndej një shtëpi ku gëlonte jeta. Aty jetonin burra, gra, djem e vajza, nuse të reja që prisnin të bëheshin nëna, të rinj që po burrëroheshin e prisnin të martoheshin… Pikërisht aty, me datën 26 Gusht 1952, nëna ime e dashur Sibja, i fali djalin e parë babait tim tani të ndjerë, Bajramit, i cili atë kohë sapo ishte veshur me uniformën e ushtarit të Republikës. Askush nuk e dinte atë botë se ajo ditë dikur do të ishte ditë e shënuar për tërë njerëzimin. Madje rrallëkush e dinte deri pas vitit 1990 se 42 vjet më parë në të njejtën ditë kishte lindur ajo që sot është shenjtore, Shën

Nanë Tereza. Çfarë koincidence fatlume! Heronjtë e jetës time jane babai dhe nëna ime, në foton e parë, të cilët bënë të pamundurën për shkollimin tim i cili më hapi dyert e jetës. Prandaj iu jam mirenjohes per jetë. Fëmijëria ime ishte e zakonëshme në atë pyll fantastik gështenjash ku buka “bëhej në degë” siç thonë ata që gështenjën e përdorin jo vetëm si frut. Vështirësitë e jetës herë i shtonte e herë i pakësonte natyra, herë e egër e herë joshëse, në atë vend alpin – malor. Sapo dilje në oborrin e shtëpisë, pamja e parë që të kapte syri ishte Shkelzeni (Shkelqen) Madhështor. Në verë ai ishte hije rëndë, impozant, gjigand, mbresëlënës, imponues, tërheqës për t’ju ngjitur deri në maje… Në dimër, i zbardhur nga bora, i hijeshëm, që të mrekullonte me bukurinë e vet. Dita çelte heret me shndritjen e majës së Shkelzenit nga rrezja e parë që Dielli lëshontë nga Lindja që vinte nga Kosova e fortdëshiruar. Vështrimi i një fëmije përhere mbetej i shtangur nga madhështia e tij. Më pas vinte dita e mbushur me hijet që lehtësonin vapen në verë, ndërsa në dimër me rréhét (udhët e çelura nëpër borë) të hapura nga të mëdhenjtë për të çarë mes për mes “tunelit” të bardhë drejt shkollës “Asim Vokshi”. Fusha e Tropojës, pemtoret me lloj lloj frutash, ku dominonte kumbulla tropojane, e zbusnini atë natyrë të cilën do ta kishin zili tërë banorët e Alpeve, kudo në botë. Ai mjedis nuk kalonte dot pa lënë gjurmët e veta në karakterin e njerëzve. Epika madhështore, Kënget e Kreshnikëve, lahutarët me kanget “Fort po shndrit njaj Diell e pak po nxe”, kënget e trimave për luftërat pa mbarim në Malësi të Gjakovës e në Kosovë, “Col Delia sy sahati, i lumtë goja mirë vikati, vetë po shkoi Pashën po e çarti”, përbënin kontrast me e lirikat e rralla. “Moj bardhokë, bardhokë e bardhë” apo “Në drrasë të vekit kush po kan…?” Ishte dhe është ai mjedis i Malësisë së Gjakovës që kishte rritur burra e gra që i dolën zot vatanit si Binak Alia, Col Delia, Zeqir Halili i Prifçit, Zylë Hysenja e Koraqit, Cuce Avdylja e Geghysenit, Ali Ibra i Nezajve, Haxhi Zekë Byberi, Bajram Curri e sa e sa tjerë të gjithë luftëtarë e pleqnarë që i bënin dritë atij vendi. Aty kishin gjetur strehë burrat e Kosovës dhe kryengritjet

e tyre anti-osmane e kishin bazën po në atë malësi. E kjo traditë vazhdoi deri tek lufta e fundit e UÇK – së, krejt në traditën e mëparshme. Fëmijët aty rriteshin me epikën e piskamës së burrave që lëshonin kushtrimin, me zërin e vajatoreve që i qanin trimat, më këngët e legjendave, por edhe me ritmin e tupanit që të “ngre peshe në ajër”, me zërin jehues të grave që zbukuronin dasmat, “Ngjitet kana pika pika…” e sa e sa tjera. Ndërkohë që rritesha, malsorët e mi më bënin përherë e më krenar për prejardhjen time. Po rritesha duke u krenuar për poetët, piktorët, valltarët, muzikantët, artistët, krijuesit, këngëtarët, studjuesit, profesorët, doktorët, edukatorët, fizikantët, inxhinjerët, pedagogët që bënin çdo ditë emër në aradhën e intelektualevë shqiptare e më gjërë. Më vonë u bënë politikanët e krahinës time ata që i dolën ballë përballë diktaturës, e sfiduan atë, i hapën udhën demokracisë, e transformuan Shqipërinë dhe i dhanë dhe i japin nder jo vetëm Malësisë së Gjakovës por mbarë kombit. Me rastin e parë të dhënë për inisiativën e lirë, pas rënjes së komunizmit, ishin bashkëvendasit e mi që ndërtuan kompanitë më të suksesshme të kapitalizmit në Shqipëri. Ato janë sot pika referimi në kryeqytetin

tonë, Tiranë, si kullat më të larta dhe më të njohura duke u bërë histori të vërteta suksesi të tregut të lirë. Edhe pse fëmijëria ime në atë vend të bukur u ndërpre shumë shpejt, imazhet e asaj kohe më mbetën përherë në sy dhe në mëndje: Pylli i bukur i Kojelit bashkëjeton në një dialog të përjetshëm ballë përballë me gjigandin Shkëlzen. Kujtimet e fëmijërisë lidhen më shumë se me çdo gjë me shkollën. Pata fatin të isha nxënës i shkollës 8 vjeçare “Asim Vokshi” Tropojë, aty ku kanë mësuar figura të shquara që jetonin në një rreth jo më larg se 1 km nga njëri tjetri dhe nga familja ime. Në mes tyre spikatin: Profesor, Dr. Sali Berisha, Presidenti dhe Kryeministri i ardhshëm I Shqipërisë, ish-nxënësi, studenti, mjeku kardiologu, pedagogu, profesori,i shkëlqyer, antari i Bordit drejtues të Organizatës Botërore të Shëndetësisë dhe më vonë politikani që e drejtoi Shqipërinë drejt demokracisë, ekonomisë së tregut dhe botës së lire, Profesor Arif Gashi, studenti më i shkëlqyer shqiptar në Moskë, i cili më vonë ra ndesh me diktaturën dhe përfundoi në burgjet e egra komuniste, Profesor Zenun Mulaj, një ndër pedagogët dhe fizikantët më të ditur në Shqipëri, i urti dhe njerëzori: ish student i Universitetit të Shën Petërburgut, mësimdhënësi më i edukuar që auditoret shqiptare kanë parë në fakultetin e Shkencave, në Tiranë, Poeti i shquar, Avni Mulaj autori i veprave poetike, letrare dhe dramatike “Valbona e Kaltër” “Orët e Mia”, “Currila”, “Gërsheti i luftërave” kushtuar Shote Galicës, për të përmendur vetëm disa, Mjeshtri i Madh i Poezisë, Hamit Aliaj, i njohur për poezitë e tij aq të bukura, Edukatori, Osman Islami, Ylli i Shkollës Pedagogjike “Shejnaze Juka” i cili iu nënshtrua persekutimit mizor të diktaturës vetëm pse e donte Kosovën dhe degjonte Radio Prishtinën. Vitet kaluan dhe pas shumë ecejakesh, sukseshesh por dhe peripecishë, jam përsëri krenar që përvoja e fundit e jetës time aktive në punë i shërben një kompanie të madhe, pronë e një tropojani që sot është figura me e njohur dhe më e suksesshme e biznesit shqiptar, SIGAL UNIQA Group Austria, z Avni Ponari dhe ku? Bash në Kosovën tonë të dashur! Këto pamje kaq të larmishme të natyrës me të cilën e ilustrova komentin e kësaj dite kaq të rëndësishme të jetës time ndoshta janë edhe ndikuesi më i fortë i natyrës njerëzore të krahinës time, ku ngjizen dhe harmonizohen epika, bukuria shpirtërore dhe fizike, impulset, energjitë, trimëria, zgjuarsia, shpesh herë nxitimi, arësyetimi i shëndoshë, por edhe vendimet e menjëherëshme, aksionet racionale, por edhe ngutja në vendim. Prandaj, kudo që shkova në çdo cep të botës u ndjeva krenar kur iu përgjigja pyetjes se nga isha: Jam nga Tropoja, nga Malësia e Gjakovës, nga Shqipëria. Nga ky vendi që shihni në foto. Iu ktheva kujtimeve të vendlindjes time sot në këtë ditë të 26 gushtit 2017, sepse gjithçka për mua filloi këtu, si sot 65 vjet më pare në lagjen Kojel, Tropojë, Malsia e Gjakovës – më 26 gusht 1952.


16 Nr. 81 - SHTATOR 2017

Xhubleta, 4000 vjet histori, nuk ka një të dytë në botë “Historitë e popujve të tjerë gjenden përgjithësisht të gdhendur në gur, ndërsa historia jonë është e qëndisur në xhubletë”, shprehet studiuesja e etnografisë Linda Spahiu, duke theksuar se xhubleta shqiptare vjen nga 4000 vjet histori. Në një intervistë zonja Linda tha se sot mungojnë lexuesit për këtë “libër”, fletët e të cilit janë të shpërndara, sepse pjesët e xhubletave trafikohen për arsye ekonomike, apo siç thotë ajo për arsye të banalitetit në të cilin ka rënë shoqëria moderne. Ajo shpreh shqetësimin e saj që kjo pasuri e rrallë kulturore për të gjithë njerëzimin është ende e pambrojtur. Prandaj përmes blogut tonë Linda Spahiu kërkon që: “Së pari, xhubleta të shpallet urgjentisht monument kulture i rëndësisë së veçantë dhe të merret në mbrojtje nga shteti shqiptar. Së dyti, në mënyrë urgjente duhet të merret në mbrojtje nga Unesco si pasuri e njerëzimit. Dhe unë këtu nuk po them pse një nga veshjet shqiptare nuk po mbrohet nga UNESCO, sepse bota ka shumë veshje. Por jo! Bota nuk ka veshje si xhubleta, nuk ka një të dytë si xhubleta!” Më tej zonja Linda shpjegon me detaje disa nga veçoritë që e bëjnë xhubletën dhe të gjithë kostumografinë shqiptare të veçantë në llojin e tyre, aq sa ajo e cilëson pasuri e të gjithë njerëzimit. Kostumografia jonë të mahnit me vlerën e materialeve të përdorura si ari, argjendi, mëndafshi apo kadifja vishje që njihej në të gjithë europën si veshje vetëm e aristokratëve por që gjendet në të gjitha objektet tona etnografike. Por më e çuditshme se materialet janë teknikat e punimit që mundësojnë të kemi sot veshje 4000-vjeçare që gjenden jo në formë arkaike, por me një sofistikim të frikshëm në kuptimin estetik, kulturor dhe pasuror, duke sjellë antikitetin si një postmodernizëm të pasuruar me figura simbolike. Një tjetër çudi e etnografisë shqiptare është origjinaliteti i tyre, elementi i transhendencës që vjen nga zona të thella malore, ku marrëdhëniet me qytetërimet e tjera

përreth Mesdheut nuk ishin aq të shpeshta sa në bregdet dhe ku koha rridhte ngadalë e ndryshimet historike kërkonin qindra vjet. Kjo e bën sa autentike, aq edhe të pabesueshme etnografinë shqiptare, aq sa Linda Spahiu rrëfen se si në një ekspozitë etnografike në një nga kryeqendrat e kulturës europiane, kuratorët e muzeut refuzuan për një moment bashkëshoqërimin e objekteve me të dhënat shkencore, sepse nuk besuan që këto artifakte vijnë nga zonat fshatare të Shqipërisë. Shqetësimi më i madh i Linda Spahiut është fati i mëtejshëm i kësaj trashëgimie kombëtare, për të cilën ajo shprehet se është pasuri e brezave të ardhshëm. “Ato janë një amanet që ne duhet ta ruajmë për ata që s’kanë ardhur ende dhe që kanë të drejtë t’i gjejnë këtu kur të vijnë”,- shprehet Linda Spahiu teksa bën thirrje për seriozitet në trajtimin e pasurisë kombëtare. “Ne duhet së pari të investohemi seriozisht, gati si një gjest mbijetese, në kulturën e respektit dhe ruajtjes së dokumenteve dhe të studimit serioz dhe jo në mënyrë naive e internetiste. Sepse pastaj kushdo ka diçka për të thënë dhe zbulimi i vërtetë përzihet me të tjerat. Një nga mënyrat për të fshehur një të vërtetë është ta hedhësh atë në mes të sheshit bashkë me 1000 gënjeshtra të tjera. Ne kemi nevojë të bëhemi seriozë”.


17 Nr. 81 - SHTATOR 2017

26 gushti ishte ditëlindja e 107-të e Shenjtores shqiptare

2

6 gushti ishte ditëlindja e Shën Terezës, humanitares dhe shenjtores shqiptare që lindi në Shkup në vitin 1910 dhe ndërroi jetë në Kalkuta të Indisë në 5 shtator 1997. Në ditëlindjen e saj të 107-të Nënë Tereza tashmë është shenjtë; pasi 1 vit më parë u pranuan botërisht dy mrekullitë e saj; e para kishte të bënte me dëshmin e një nënë me 5 fëmijë që përmes lutjeve në ikonës së Nënë Terezës ishte shëruar totalisht nga kanceri në stomak, dhe mrekullia e dytë e pranuar nga kisha ishte ai e një djali 25 vjecar nga Brazili që ishte shëruar gjithashtu nga tumori në tru. MREKULLITË U NJOHËN NGA PAPA FRANCESKU

Mrekullitë u njohën nga Papa Francesku, dhe në shtator të 2016 përmes formulës së shenjtërimit e shpalli nënë Terezën SHENJT. Në familjen Bojaxhi, Goxhja emri i vërtetë i Nënë Terezës ishte fëmija i tretë. Familja Bojaxhi me origjinë nga një rrethi i Shkodrës lindën 5 fëmijë, por dy prej tyre humbën jetën për shkak të sëmundjeve të rënda.

Gonxhe Bojaxhi, u largua më 26 shtator 1928 nga Shkupi në drejtim të Dublinit, Irlandë. Prej kësaj dite, misioni i saj si murgeshë dhe largësia fizike bën që të humbiste takimet me familjen, dhe me nënë nuk arriti të shihej më kurrë për së gjalli. i vetmi takim ishte ai me të vëllain pas 30 vitesh, ndërsa nëna dhe një nga motrat e saj u kthyen në Shqipëri, para Luftës së Dytë Botërore.

Shën Tereza u vendos në Kalkuta (Indi) ku fillimisht u bë mësuese dhe më pas themeloi urdhrin “Misionaret e Dashurisë” (1951) për t’u shërbyer më të varfërve dhe më të pashpresëve të Kalkutës, Indisë dhe gjithë botës. AJO VIJOJ E PALODHUR DHE ME SHUMË PËRKUSHTIM MISIONIN E SAJ Ajo vijoj e palodhur dhe me

shumë përkushtim misionin e saj për të qënë pranë të varfërve. Në vitin 1979, Nënë Tereza mori Çmimin Nobel për Paqe, e gjithë bota mësoi se Nënë Tereza ishte shqiptare. Në këtë moment të vecantë e gjithë bota kujton fjalimin prekës “Kam lindur në Shkup, jam shkolluar në Londër, jetoj në Kalkutë dhe punoj për të gjithë njerëzit e varfër në Botë. Atdheu im është një vend i vogël me emrin Shqipëri. Gjatë regjimit komunistë Nënë Tereza nuk u pranua të vizitonte shqipërinë, aty ku në fakt ishte adheu dhe familja e saj. Në 1991, Nënë Tereza kthehet për here të parë në vendlindjen e saj dhe hapi shtëpinë e Vëllezërve Misionarë të Bamirësisë në Tirane, Shqipëri. Në misionin e saj si humanitare Shën Tereza fitoi velerësimet më të mëdha të lidërve botëror. Deri më 1996, Nënë Tereza ishte duke punuar në 517 misione në më shumë se 100 vende. Nënë Tereza fliste rrjedhshëm 5 gjuhë Bengalisht, Shqip, Serbisht, Anglisht dhe Hindishte. Në 13 Mars 1997, ajo la pozitën e kryetares së Misionarëve të Bamirësisë. dhe mbylli dytë në 5 Shtator 1997.

Mehdi Bushati rrëfen historinë e tij të dashurisë me vajzën e Hysni dhe Vito Kapos

(Vijon nga faqja 9)

Verën, për moshën ende të re të saj, vazhdimin e studimeve universitare etj. Gjithashtu, Llamb Peçini, një njeri i afërt i imi, si tifoz i zjarrtë i Dinamos, në atë kohë drejtor i Sigurimit të Udhëheqjes së Partisë e Shtetit, pati një bisedë konfidenciale me prindërit e Verës rreth lidhjes sonë. Ata e pyetën se çfarë mendimi kishte për këtë marrëdhënie. Përgjigjja e tij ishte: “Sikur të kisha vetëm një vajzë, do ia jepja Mehdiut me gëzim e pa hezitim”. Edhe pse thënia ishte e guximshme për pozicionin e tij, ai e kishte mbyllur bisedën me fjalët “mos ia pengoni Verës zgjedhjen e saj”. Atëherë unë isha shumë i ri dhe nuk e kuptoja të gjithë peshën e këtij interesimi të njerëzve më të rëndësishëm të shtetit rreth ndjenjës sonë të brishtë. Vite më vonë kur kam dëgjuar për shumë histori të tjera të fëmijëve të udhëheqësve të rëndësishëm partiakë dhe shtetërorë, e kam kuptuar se kjo lidhje rinore mund të kishte qenë në fije të perit. Mund të kishte mjaftuar një fjalë e thënë më tepër, një dashakeqësi e lëshuar diku si në mënyrë të pafajshme, një “raport” i përshkruar me ngjyra negative apo një kleçkë e qëmtuar në biografi, që jo vetëm mund t’i kishin dhënë fund dashurisë sonë, por që mund të kishin ndryshuar për fare krejt rrjedhën e jetës

sime. Atëherë, si një njëzet e ca vjeçar, as që mund t’i vija në peshore të gjitha këto. Më mjaftonte ndjenja dhe pasioni që më plotësonte të tërin. Por gjithsesi, shumë vite më vonë e kam kuptuar se mund të kisha qenë më i vëmendshëm. Sepse paralajmërimet për një fat më të ndryshëm nuk më kishin munguar. Më kujtohet se kur ishim nisur për një ndeshje kampionati drejt Korçës, të gjithë shokëve të ekipit u bëri përshtypje se atë ditë si përgjegjës kishte ardhur vetë Sekretari i Partisë së Ministrisë së Brendshme. Ne u çuditëm jo vetëm për faktin se ai qe një nivel i lartë për ta shoqëruar skuadrën për një ndeshje të thjeshtë futbolli, por edhe sepse ata që e njihnin e dinin mirë se ai nuk e dinte as me sa lojtarë luhej kjo lojë. Ai qe një burrë i mirë, korrekt, pak dogmatik, por në asnjë farë mënyre i lidhur me sportin. Përveç kësaj, më bëri përshtypje se ai tentonte të futej në bisedë me mua, përgjatë gjarpërimit të autobusit në rrugën e lodhshme që lidhte Korçën me Tiranën. Tentonte të ishte i vëmendshëm për të parë se si sillesha, me kë shoqërohesha dhe se si qe mendimi i të tjerëve për mua. Vetëm kur ndeshja kishte përfunduar dhe autobusi kish marrë rrugën e lodhshme të kthimit, e kuptova qëllimin e ardhjes së tij. Natyrisht nuk

kishte lidhje as me Dinamon dhe as me futbollin. Si çdo njeri që nuk e ndjen këtë sport, ky rrugëtim e kishte lodhur. Por më shumë sesa përpjekja për të kuptuar se përse 22 burra vërtiten rreth një topi të vetëm, atë po e stërmundonte detyra që i kishin dhënë. Me sa duket po kthehej nga Korça pa një mendim të qartë dhe nuk duroi më dhe erdhi e u ul në ndenjësen ngjitur me timen. Aty shpërtheu: “Ore ti djalë, më tha me pengun e atij që i duhet të zgjidhë një çështje më të madhe sesa i mbajnë supet, a do t’i vësh gishtin kokës? A e kupton se me vajzën e kujt je lidhur? A e kupton se nuk mund të tallesh me këtë gjë”, lëshoi gjysmën si në hall dhe gjysmë i lehtësuar. Natyrisht unë nuk e kuptoja në të njëjtën formë si ai. Ndryshe nga Vera më e re dhe ndoshta më e përkëdhelur, unë nuk përplasja këmbën për të thënë që do të bëhet kështu si them unë dhe pikë. Por ama të gjithë këto episode po më tregonin se dashuria që po përjetoja nuk qe e zakontë. Në fakt, çdo të riu në këtë moshë i tillë i duket pasioni i tij. Por ky i yni qe disi më i veçantë, sepse përpos ndjenjës së dy të rinjve ai ngërthente brenda vetes edhe vëzhgimin nga lart. “ZËRI I AMERIKËS” KOMENTON PËR LIDHJEN MIDIS “KUPOLËS

SË LARTË KOMUNISTE DHE BUSHATLLINJVE TË SHKODRËS”

Jehona e këtij raporti jo të zakonshëm, do t’i kalonte edhe kufijtë e Shqipërisë. Për hir të së vërtetës, unë jam pinjoll i një familjeje të madhe që ka lënë gjurmë në historinë e vendit tim. E kam për nder e krenari që rrjedh prej familjes së njohur dhe me emër të Bushatllinjve të Shkodrës. Prandaj edhe martesa ime me Verën pati mbase jehonë edhe jashtë vendit. Kështu, “Zëri i Amerikës”, pasi mësoi për celebrimin tonë zyrtar, komentoi në emisionin e saj se një pinjoll nga familja e madhe e Bushatllinjve të Shkodrës, sportist shumë i njohur, ishte martuar me vajzën e Hysni Kapos, njërit prej udhëheqësve më të fuqishëm në Shqipëri. Këtë lajm unë nuk e dëgjova vetë, por u vura në dijeni nga një mik i imi, profesor Bujar Hoxha, shahist i njohur dhe president i Federatës së Shahut. Më pas, ma konfirmuan edhe disa miq e shokë të tjerë, që megjithëse e kishin “të ndaluar” të dëgjonin këtë emision, me sa duket e ndiqnin atë rregullisht. Sipas tyre, pjesë e rëndësishme e komentit që u bë, ishte se “udhëheqja e lartë e Partisë Komuniste Shqiptare po tentonte të lidhej me familjet e mëdha dhe të njohura, siç është ajo e Bushatllinjve të Shkodrës”./ Panorama


18 Nr. 81 - SHTATOR 2017

Kamela Islamaj: Takimi i parë me Truman, para një gote rakie!

K

ryesisht vera për çdo artist është jko vetëm sezon pune, por edhe relaksi. Kështu është për Kamela Islamaj. Këngëtarja vjen në këtë intervistë të suplementit të gazetës “Shekulli” ndryshe, duke rrëfyer mbi ditët e nxehta të muajit gusht, pushimet e saj në Itali, raportin me muzikën kryesisht rock dhe jazz. Patjetër që pjesë e intervistës do të ishte edhe diskutimi mbi dashurinë… Truman është i dashuri i këngëtares me të cilën bashkëjeton prej një kohe relativisht të gjatë. Ajo tregon për ne se çfarë është Truman për të, takimin e tyre të parë dhe ajo që i bashkon më së shumti si në muzikë dhe në jetën e përditshme.

Të bashkëjtosh mënyrë më e mirë për njohjen e tjetrit apo “largim”nga përgjegjësia e që mund të kesh në një raport si martesa? E pse të mos jenë të dyja… Unë jam dhe do jem pro bashkëjetesës se ndihmon edhe të njohësh veten përveç partnerit. Truman (i dashuri) është për ju… Truman është njeri shumë inspirues (qesh). (dhe e teprova me fjalët e bukura :P) Takimi juaj i parë? Ka qenë shumë i thjeshtë, përpara një gote rakie, por me zemrat plot. (qesh)

Kamela çfarë po bëni në këto ditë të nxehta gushti? Këto ditë të nxehta gushti, po rikarikoj bateritë për një tjetër sezon të ngarkuar. Por, fatkeqësisht janë shumë afër fundit kështu që, jem gati (qesh). Jeni me pushime apo… ku po i kaloni? Jam në kostieren cilentane në Itali, pas një jave pushimesh stresuese në Dhërmi… Keni eksperianca të ndryshme në fushën e muzikës së fundmi ishit pjesë e “The Voice”, si ishte kjo eksperiencë për ju? “The voice” është një nga eksperiencat më të bukura, sepse ke të bësh me të rinj pasionantë dhe të talentuar. Ti jep, por edhe merr pa fund. Sigurisht çdo puëe ka lodhjen e vetë dhe besomëni “The Voice” të lodh, por të jep një kënaqësi shumë të madhe!

Ëndrra më e madhe që ju bashkon? Jemi shumë të ngjashëm në ca gjëra dhe shumë të ndryshëm në shumë të tjera. Por, jemi dy perfeksionista kështu që në fund na bashkon gjithçka (u skuqa )

Ndërkohë jepni mësim në një shkollë rock, përse në këtë rrymë muzikore? Është shkollë rock-u, por në të merren bazat fillestare të muzikës dhe më pas secili zgjedh rrymën që dëshiron. Por, sigurisht pjesa më e madhe janë më shumë të orientuar rreth rock-ut. Fundja fundit kush nuk do donte të ishte një rockstar (qesh). Rock, jazz të gjejmë më së shumti në këto rryma, çfarë të përbashkëta ka Kamela me to? Në gjuhën popullore thuhet “atje

më fle xhani” (qesh). Kam shumë vite që vërtitem në ujërat e blues jazz rock funky… Nuk rri dot pa. Pjesa më e bukur e ditës është kur ulem të dëgjoj dhe të hulumtoj muzikë nëpër këto ujëra (qesh). Cila është më veçantja nga gjithë përvojat e tua? Unë i konsideroj të gjitha përvojat e mia dhe kam një vend të veçantë për to (qesh). Gjithsesi, një nga përvojat që e kam më afër zemrës është në fillimet e mia, kur luaja në një club jazz-i dhe isha vetëm 18vjeç. Isha më e guximshme se tani dhe ishte një nga përvojat që më rriti më së shumti vokalisht! Sa këmbëngulëse është Kamela në gjërat që do? Jo aq shumë sa duhet… Ka raste që ngul këmbë deri në fund dhe pastaj e le (qesh). Po sigurisht jam një “luftëtare e vogël”, kështu që në një mënyrë apo tjetrën i bëj gjërat që dua. E ke menduar ndonjëherë veten pa muzikën? Asnjëherë! Nuk di në të vërtetë ça do bëja. Kam që 6 vjeç që studjoj dhe merrem me muzikë. Kam shfaqur herë pas here dëshira për sport, por janë zbehur shumë shpejt (qesh).

Jeni e veçantë në stilin tuaj, por në ëndrra apo dëshira sa e pazakontë jeni? Mund të kujtoni ndonjë dëshirë, projekt që i ka befasuar të njohurit tuaj? Përgjithësisht mundohem të jem me këmbë në tokë dhe të ndjek rregullat, por herë pas here dal jashtë tyre (qesh). Përgjithësisht më pëlqen të befasoj të afërmit dhe miqtë e mi dhe me ata ja arrij gjithmonë qëllimit. Cili është libri yt i preferuar? Janë disa, po një që më ka ngel në mendje është “The best thing that can happen to a croissant” Pablo Tusset. Mbresëlënës! Këngëtari juaj i preferuar? Para disa kohësh dikush më bëri të njëjtën pyetje dhe pasi fillova të përgjigjesha më tha: po të pyesja për këngëtarin e preferuar, jo hitorinë e muzikës (qesh). Kam shumë të preferuar prandaj e humbas numrin. Pianoja sot për Kamelën? Pas një periudhe 10-vjeçare i jam rikthyer pianos. Jam si ata fëmijët me lodrën e tyre të preferuar. Kam filluar të studioj, ngadalë- ngadalë! Projektet tuaja të reja? Me rikthimin e studimit të pianos jam duke punuar mbi disa gjëra të reja, por është akoma herët. Shpresoj të kem gati diçka nga dhjetori.


19 Nr. 81 - SHTATOR 2017

Kjo është arsyeja pse e gjithë bota e quan Shqipërinë sot Albania

P

rejardhja e saktë e tij nuk dihet. Disa thonë se ishte romak, të tjerë thonë, helen, por nisur nga emri ‘Ptolemy’, ai mund të ketë qenë me prejardhje nga Ptolemenjtë e periudhës së Aleksandrit të Madh. Ptolemeu shkroi shumë libra, traktate shkencore, studime, por shqiptarët e përmendin atë kryesisht për Gjeografinë e tij (rreth vitit 130), ku Ptolemeu sjell për herë të parë të dokumentuar emri ‘Albanian’ me kryeqytet Albanopolis, sa kalon Durrësin, diku midis Tiranës dhe Krujës. (kjo faqe në librin e tij thuhet se ka humbur a është grisur, por të dhënat citohen nga burime të asaj kohe). Dhe kështu fillon rrugëtimi historik i një emri; ‘Albania’ u popullarizua nga Anna Komnena (1083-1146), bija e perandorit bizantin Aleks i parë, e cila shkroi në historinë e saj të famshme Alekseida, se njerëzit që banonin në zonën përtej Durrësit e quanin veten ‘Arbanez’; në fillim të shekullit XII normanët në epikën e tyre në frëngjisht, ‘Këngët e Rolandit’ e quajtën ‘Albania’ rajonin nga Durrësi në Vlorë; në shekullin XIV, ata që ikën në Greqi nga këto troje e quajtën veten në dialektin gjuhësor ‘Arbanitë’ – ‘Arvanitë’; në shekullin XV ata që ikën në Italinë jugore e quanin atdheun e tyre ‘Arbana’ dhe veten ‘Arbëreshë’; Gjon Buzuku, një nga shkrimtarët e pare shqiptarë të shekullin XVI, i referohej vendit të vet ‘Arbën’; Madje Buzuku ishte i pari që e quajti gjuhën e tij ‘Shqip’; ndërkohë bota vazhdon të përdorë emrin e vjetër ‘Albania’ (ndikuar nga Ptolemeu) dhe ‘Albanian’ për gjuhën që flitet, ndërsa vendasit mbështeten në fjalën ‘shqip’ dhe ‘Shqipëri” dhe ‘Shqiptarë’ e quajnë veten e tyre. Gjeografia nga Ptolemeu Ptolemeu është përgjegjës për disa nga tekstet e historisë më të rëndësishme në astronomi dhe hartës. “Gjeografia”, udhëzuesi i tij për kartografinë, konsiderohet si përpjekja e parë e vërtetë në botë për krijimin e një harte të botës. Ndërkohë që ideja e Ptolemeut mbi botën mund të mos duket si globi modern ku ne kemi qasje sot, mbetet sërish një punë mbresëlënëse për shekullin e 2-të. Shumë nga teknikat moderne të hartës që përdorim sot ende varen nga risitë e bëra nga Ptolemeu në trajtimin e portretit të tij.


20 Nr. 81 - SHTATOR 2017

a në udhëkryq historik Populli shqiptar ndodhet Intervistë më Primo Shllakun, ligjërues, shkrimtar, linguist dhe përkthyes

Primo Shllaku (1947, Shkodër), poet, prozator, linguist, profesor universiteti dhe përkthyes, është një nga autorët më të veçantë të letërsisë shqipe dhe një nga protagonistët e rëndësishëm të kulturës shqiptare. Ai është një poet që shkruan me një gegnishte të konsoliduar e të pasur dhe kështu është një nga pasuesit më të devotshëm të kulturës së madhe që është krijue rreth Shkodrës. Shllaku është edhe autor i shumë librave me poezi dhe në prozë, të botuara në shqip dhe në gjuhë të huaja. Ai është marrë intenzivisht edhe me përkthime dhe ka sjell në shqip autorë më renomen, siç janë: Charles Baudelaire, Jean-Paul Sartre, Gotthold Ephraim, André Gide, Omar Khaiam, Diomed Vllahu, Arshi Pipa, etj. Shllaku drejton edhe Institutin e Promovimit të Vlerave në Gjuhë Shqipe. Janë ba ma shum se dy dekada nga ramja e komunizmit në Shqipni. Ku asht populli shqiptar sot kulturalisht, shpirtnisht dhe politikisht? - Sot populli shqiptar ndodhet në të njajtëin udhëkryq historik që ka qenë me shpalljen e të parit shtet shqiptar të kohës së re. I paorientuem kulturalisht, pra as politikisht as moralisht. Mes dilemash të mdha dhe ngasjesh të mdha, shêjat tregojnë se kriza e madhe e zgjedhjeve, bile unë kisha me thane kriza e coptimeve centrifugale, nuk ka ndër mend me u zhdukë nga çdo llogari aktualiteti. Komunizmi ishte shum pragmatist sepse heterogjenitetin kultural dhe shijet e tij laramane, pa nord kulturor e përkatësi të “mbështetun” morale, i shfrytzoi për nji fushatë të pashembullt uniformizimi të cilën e shiti për unitet, bashkim dhe zhdukje dallimesh. Mbas vjeteve ’90 trysnia e madhe e traditës dhe dalja e interesave të reja për të ngushtue hendekun e krijuem nga koha e humbun, diversitetet gati natyrale që përmbante korpusi kulturor mbarëshqiptar janë angazhue sot në nji përpjekje, sa të hapun aq edhe të mshefët, për të marrë status identitar. Kjo prirje diverguese i bie ndesh shpirtit konvergues të Rilindjes, e cila pati arritë suksese të mrekullueshme në lamin e kohezionit dhe moralitetit të bashkëjetesës kulturore në nji terren diversitetesh shpesh kundërthanëse. Si e vlerësoni letërsinë shqipe në tanësinë e saj? - Letërsia shqipe ende âsht shum larg plotsimit e knaqjes së nevojave shpirtnore të shoqnisë shqiptare si konsumatore e parë e saj. Letërsia e shekullit të XX, edhe pse u konsolidue si letërsi kombtare dhe u bâ pjesë organike e konstitutive e jetës shpirtnore të ksaj shoqnie, mbetet ende shum larg rrjedhave të mdha kontinentale e mâ gjanë. Në thelbin e saj ajo mbetet letëri etnocentriste, me ose pa simbolikë. Ndë të parët Migjeni bani nji sprovë të shkurtë për ta ndrrue ketë prirje, pagoi haraçe, u keqkuptue me dashje dhe u përdor mizorisht. Ky pinjoll i Dyshimit si autoritet intelektual, u mor për prodrom të Revolucioneve me luftë klasash. Gjithsesi nji letërsi policentriste âsht shkrue gjithnji në Shkodrën e të gjitha kohnave dhe asaj i takon merita e mbajtjes gjallë të letërsisë jofunksionale. Sot të rijtë janë distancue mjaft prej etnocentrizmit, por shpesh përvojat e tyne letrare stonojnë me sfondin dhe nivelet reale të letërsisë kombtare. A ka komunikim të natyrshëm dhe real

mes letërsisë shqipe, kulturës shqiptare nga gjitha hapësinat ku ajo krijohet? - Sot na po flasim për nji komunikim ndërshqiptar dhe mbarëshqiptar. Por po ngurrojmë me folë për cilsinë dhe sasinë e ktij komunikimi. Komunikim ka, por ky komunikim âsht gjithnji i trembun dhe nën tutelë. Mâ fort kisha me thane nën nji tutelë vetëcensurimi. Marrdhaniet e aktivitetet mes shteteve ku ka shumica shqiptarësh, u përngjasin fije për pê marrdhanieve mes demokracive popullore në vjetet ’50. Pra ka shum panagjirizëm, protokoll dhe leje kancelarish për masëm dhe kufijtë e sipërm të ksaj mase. Shqipnia, atdheu amë, e ka infektue gjithë pjesën tjetër të homogjenitetit me idhujt e vet të komunizmit si dhe me shestimet fort të dyshimta të asaj periudhe. Paraliza nga mbrendashqiptare( londineze) po përhapet, në mos qoftë përhapë, në të gjithë arealin shqipfolës e shqipndjenjës. Kjo bazë realisht vetëm uniformizuese, por aspak unifikuese i ka çlirue territoret kulturore, por ka ngushtue zgjedhjet kulturore dhe shqiptarët tashti duhet të knaqen me uniformitetin, por kurrsesi nuk mund të lypin unitetin, a, prite i madhi Zot, bashkimin. Gjithçka varet sesa shqiptarët janë të zotët të ristartojnë. Me trashigimitë e Luftës së Ftohtë në punët e tyne të mijëvjeçarit të ri, shqiptarët po hyjnë në nji menopause tjetër, por shum mâ dinake. Pra jemi tue humbë kohë në favor të të gjithë atyne që dinë me mbjellë, me korrë e me shî për veten e tyne në “zaman” të stinës. Ju jeni promotor i idesë së rikthimit të gegnishtës, apo thanë ndryshe, avancimin e statusit të saj në kulturën e shkrimit shqip. Si rrjedh ky proces? - Fjala “promotor” më duket fjalë e randë për supet e mia modeste. Instituti që unë drejtoj, Instituti i Promovimit të Vlerave në Gjuhë Shqipe, ka marrë përsipër me sa mundet me i dhanë zâ public dhimbjes dhe vigmës së asaj shumice njerzish që nuk janë dakord që na të përjashtojmë kulturën gege për hater të socializmit real të Enver Hoxhës ose edhe për inat të nji figure të errtë siç ishte Millosheviçi. E kjo për arsyen e thjeshtë se as ata as epoka e tyne nuk ekziston ma. Ai sistem dhe ajo filozofi ka dështue dhe e ka mbyllë pa nder mandatin historik që arbitrarisht e pati zaptue. Askush nuk ka të drejtë me vendosë për brêzat që vijnë pa i lane edhe atyne të drejtën të rishikojnë, bile deri me fund, shestimet e paraardhësve. Gegnishta âsht ktu, mes nesh, e gjallë dhe e zhdërvjellët, plastike dhe estetike, poetike dhe prozatore. Instituti ynë numron mbi 75 shkrimtarë e poetë që vazhdojnë me dinjitet traditën e koinesë gege. Gegnishtja duhet të bâhet palë në çdo

diskutim mbi fatet e gjuhës. Ajo nuk âsht parià në sofrën e gjuhëtarëve.Poqese toskët ngulin kambë në standardin, gegnishtja zhvillon veten dhe na dalim prap në ujnat e bekueme të Rilindjes, prej ku filloi kultura jonë e re kombtare, si nji krijesë moralisht e shpirtnisht e barazpeshueme. Shqiptarët po përballën me fortuna të ndryshme të përplasjeve identitare. Disa thonë, rruga e juaj është orienti e Stambolli, e disa kërkojnë rikthimin e natyrshëm në shtratin oksidental, prej ku u shkeputem pa dashje. Si e shihni ju të ardhmen e shqiptarëve? - Shqiptarët nuk mund ta zgjidhin problemin e identitetit, pa zgjidhë mâ pare problemin e madh të ekonomisë. Renegatizmi kulturor ose identitar tek ka mbrapa gjithnji nji kuletë me parë të holla. Ballabanizmi ndër ne nuk çudit mâ askënd. Bile mâ shum çudi shkakton karakteri dhe parimsia. Me thanë të drejtën ka nji lamsh paksa të pakuptueshëm në fazën tonë të aktualitetit. Nji grusht shtetesh kanë mbetë ende pa hy në BE. Ndër ta edhe na. Për të tjerët nuk e di, por na i kemi pasë disa idile me Lindjen disa herash në histori dhe nuk kemi pasë kurr nji të ardhme andej. Balshajt, pashalleqet, Enveri me BS e me Kinën janë pika të forta që na flasin për gravitetet tona prendimore. Ata që mendojnë se mund ta paralajmojnë Europën për divorc, jo vetëm që nuk janë në gjendje me vû kushte, por vetëm vonesa mund të na sjellin. Për politikanët do të ishte shum mâ e ndershme nji dorëheqje sesa nji ngacmim erotik me ato fuqi që rrinë në të njajtën radhë e presin si na. A i besoni bashkimit të shqiptarëve ? - I besoj dhe e dëshiroj. Por pyetja ka nji kleçkë. Duket se na ende nuk e kemi zgjidhë çeshtjen e konsensusit. Shqiptarët ndêjtën 100 vjet përdhuni me serbin dhe nuk i gjeti gjâ. Pra a ka kuptim me i pyet shqiptarët, a do të dëshironin me ndêjtë me pjesën tjetër të shqiptarëve? Nji njeri që po vdes nga etja nuk pyetet a don ujë. Se kjo do të ishte tallje dhe zgjatje e kohës së agonisë së tij. Në Shqipni e në Kosovë na duhen forca reale politike që t’u kërkojnë shqiptarëve të andejshëm e të kndejshëm votën për të realizue bashkimin. Ktu do të ndryshonte puna.Prej ktij moment edhe pyetja “ a e besoni bashkimin e shqiptarëve” do të demodohej dhe do të delte jashtë përdorimit. Qarkullimi i ksaj pyetje âsht njilloj cicërrencje që na e thithim pa na ardhë kurrfarë langu në gojë. Me qe kjo intervistë ju dedikohet ma shumë lexuesve nga Kosova, a mund të na thoni, si e perceptoni ju tendencën për krijimin e kombit kosovar?

- Kombet krijohen prej së mbrendshmi dhe askush nuk mund t’i krijojë. Po të ishte e mundun kjo serbët do ta kishin krijue kombin serb me material njerzor kosovar. E kam ndigjue ketë pohim dhe a priori nuk më ka ardhë mire. E kam marrë mâ fort si nji shpërthim proteste ndaj persistencës inerciale të vlerave të establishmentit komunist në postkomunizëm. Gjuha e imponueme në rrethana të kjarta imponimi, hegjemonitë mbrendashqiptare, historikisht të lame me gjak e me genocide, mesa duket nuk kanë qenë në gjendje me e prekë prakun e amnezisë dhe nuk po janë në gjendje me u amnistue kurrsesi. Pastaj liria ka ma shum opcione se “gjendja e luftës” edhe kur kjo âsht vetë Lufta e Ftoftë. Kombsia dhe gjykimi mbi tê âsht nji çeshtje e gjanë që do mendimin e antropologëve, moralistëve, historianëve, socilogëve, kulturologëve etj. E pranoj përvûjtnisht se nuk ekzistojnë në personin tim kaq shum disiplina të zotnueme sa të guxoja nji prononcim. Kuptohet se 100 vjet Kosova e segregueme prej Shqipnisë duhet të ketë nisë me e krijue nji “prag” të vogël që dikush edhe e merr si stigmë të pertinencës kombtare. Sidoqë të jetë puna, unë mendoj se diferencat nuk janë të mira dhe nëse mundemi nuk duhet t’i lame me u bâ dallime e veçanti. Kjo punë zgjidhet me bashkim.

Ju rrjedhin prej një familje artistësh. Na tregoni ndonjë histori të rëndësishme nga jeta e juaj familjare? - Artistët e lemë e të krijuem nën diktaturë e që nuk kanë flirtue kurr me tê, mâ mire mos qofshin. Po përmendi nji varg të Garcia Lorkës që do t’u shkonte përshtat “juventud nunca vivida”, që do të thotë “ rini e pajetueme kurr”. Me ketë desha të nënvizoj se diktaturat e reduktojnë jetën në elementaritetin e mbijetesës. Jeta i anullon ngjarjet dhe njeriu nuk ka se çfarë të tregojë. Atdheu me diktaturë u ka borxh rininë nënshtetasve të vet. Shkodra asht godit ma së shumti nga diktatura. Pse?
Ku asht sot Shkodra dhe kultura që përfaqësonte dhe përfaqëson ajo? - Shkodra u godit se ishte, sëpari, qyteti ku më 1918 qe mbledhë Komiteti për shpëtimin e Kosovës. Ikja e Kosovës e pushtimi i saj prej serbësh më 1913, goditi kryekreje Shkodrën e cila ishte edhe tregu natyral i Kosovës. Mbaslufta e Dytë Botnore riafirmoi me të njajtën egërsi mbetjen e Kosovës në Ish-Jugosllavi. Ky shans i dytë që mund ta përmbyste situatën, u prapsue dhe koha kaloi për me i përfundue proceset. Shkodra ishte qyteti me lidhje organike që shifte kah Prendimi. Regjimi i Hoxhës shifte haptaz drejt Azisë, bile drejt Lindjes së Largët. Edhe sot rruga e madhe e kombit kthehet diku në Mamurras. Dikur rruga për Kosovë kalonte nëpër Shkodër. Shkodra e Kosova e kanë pasë fatin binjak, pavarsisht se askush mâ nuk e thotë ktê. Por po u bashkue Kosova me Shqipninë, Shkodra nga qytet i skajit, do të bâhet automatikisht Shqipni e Mesme. Kjo ngjall prap shpresa për nji gjeopolitikë të gjithmonshme. Një mesazh për lexuesit e Dritës? - Gazeta “Drita” dhe emni i saj âsht emën i lavdishëm në publicistikën shqiptare. Na e kemi bjerrë ketë gazetë dhe gzohem që po e vijoni ju të andej Drinit. Drita âsht edhe sinonim i së vërtetës, i dijes dhe i ndriçimit edhe element i trashendencës. Kosova duhet të zhveshë petkat mitike që mori prej Shqipnisë amë dhe ta zbojë atë kompleks inferioriteti që ky bisht stine patrialkalizmi po ia mvesh me iluzionin e të hijshmes e të modestes. Intervistoi: Ndue Ukaj


21 Nr. 81 - SHTATOR 2017

Veshja e Motrave tëaNënë Terezës, bëhet “pronë intelektuale” nën mbrojtje juridike!

S

ari bardh e blu, petku i Motrave të Nënë Terezës, është tashmë shenjë dalluese, nën mbrojtje juridike. Veshja tipike indiane, që mbajnë Misionaret e Bamirësisë në mbarë botën, fitoi, që nga viti 1950, të drejtën të quhet “pronë intelektuale” nga ana e Kongregatës së themeluar prej Shenjtores së Kalkutës. Njoftimin e jep AziaNews, duke cituar fjalët e Biswajit Sarakar, përfaqësues ligjor i motrave, i cili njoftoi se “Trade marks Registry” (Regjistri i markave) i Qeverisë së Indisë, lejoi regjistrimin e copyright. Lidhur me këtë vendim, që u mor për të shmangur çdo lloj shpërdorimi e që u bë i njohur dje, është folur që vitin e kaluar. Avokati shpjegoi se praktikat për njohjen e kësaj së drejte filluan që në vitin 2013 e, pas shqyrtimit të hollësishëm të procedurave ligjore, e drejta u akordua me rastin e shenjtërimit të “Nënës së të varfërve”, më 4 shtator 2016, në Vatikan. Sarakar shpjegon akoma se misionareve nuk u pëlqen fare publiciteti e prandaj edhe nuk e bënë menjëherë publik këtë lajm. Por, me që vërehet se kjo veshje po përdoret në mënyrë krejt të parregullt e pa skrupuj, u desh që të gjithë ta merrnin vesh se tashmë marka është e regjistruar. Një fjalë e urtë popullore thotë se nuk është petku ai, që e bën murgun. E kjo është e vërtetë. Por, me sa duket, deri në një farë pike. Uniformat e urdhrave të rregulltarëve e të klerikëve kanë pasur gjithnjë rëndësi të madhe. Çdo zhgun e çdo veladon ka domethënien e vet. Në rastin e motrave të Nënë Terezës, e bardha është simbol i pastrisë, e vijat blu, të kujtojnë ngjyrën e veshjes së Zojës së Bekuar si dhe tre kushtet: varfëri, pastri, bindje. FESTA E SHENJTËRESHËS SHQIPTARE 5 shtatori, i përçdovjetshëm, në Kosovë, është festa e Shenjtëreshës Shqiptare, që pashmangshmërisht lidhet me Tempullin e Saj, i ndërtuar në tokën e Pjetrit të zhvarrosur. Katedralja e kushtuar personit të saj të shenjtë, është ‘vizatuar’ të jetë Katedra e Mësimit; një vendtakim i dashurisë për ata që dashurinë e kanë mision të jetës, një vendmësim për ata që ajo u ka munguar e u mungon akoma. Do të jetë Katedër e Nënës së urtë, Nënë Lokes plotë dashuri, duar të mëshirshme e përqafim pranimi. Do të jetë Katedër për bijtë e bijat e saja që i do pamasë, me atë dashuri me të cilën qe mbrumur jeta e saj. Do të jetë Katedër prej së cilës, do të mësojnë pasardhësit e saj të uritur për dijen e shpirtit, përvujtërisë, solidaritetit dhe dashurisë në vepër.

Nga Don FATMIR KOLIQI Gonxhe Bojaxhiu, bija e Dranës dhe e Kolës, e njohur për një gjysmë shekulli si Nënë Tereza, tashmë shenjtëreshë, “njihet” nga të gjithë, ndërsa personi i saj ka marrë përmasa botërore. Me shenjtërinë e saj magnetike, thjeshtësinë prekëse, dashurinë ledhatuese, njerëzinë shumëdimensonale, ajo është bërë ikona e kohës sonë. Kjo grua, “patulake gjigante”, është person që tërheq e grish për ta njohur atë gjithnjë e më shumë. Arsyeja qëndron te e përhershmja cilësi e saj: personi dhe jeta e saj e hirshëm me veshje hyjnore. Gjithnjë, para 5 shtatorit, që është festa liturgjike e asaj, kjo tërheqje bëhet edhe më e fuqishme, thuajse e parezistueshme: shndërrohet në grishje për ta ritakuar, për të mësuar prej saj dhe për ta imituar personin e saj. 5 shtatori, është festa e Shenjtëreshës Shqiptare. 5 shtatori, është dita e lindjes së saj për përjetësi, si dhe festa jonë për Nënën. Pjesëmarrja në këtë festë nuk duhet të jetë vetëm ditë pushimi e shlodhje fizike, porse mbi të gjitha, një ditë e shenjtë në kuptimin e plotë të fjalës, ditë e ripërtëritjes, freskisë shpirtërore, për të përjetuar e mishëruar atë që Nëna e ka jetuar me mendje e me zemër, me vepra e me gjeste, gjatë jetës së saj tokësore. Me një fjalë: është festë për të frymuar

shpirtin terezian. 5 shtatori, është edhe një ditë ndërkombëtare e bamirësisë e shpallur nga Kombet e Bashkuara, dhe nga Parlamenti i Kosovës, e inspiruar nga Nëna jonë Tereze dhe e identifikuar me të. Ne, populli i saj, e përjetojmë këtë ditë feste për ta bërë ditën tonë të dashurisë dhe të bamirësisë: ditë për vlerat e brumit të identitetit tonë, që i kanë dhanë shpirt qenies sonë mijëravjeçare. 5 shtatori, është një ditë feste për ta njohur Shenjtëreshën, për ta takuar Nënë Terezën dhe për t’u inspiruar prej personit të saj. Të njohësh, në kuptimin biblik – të krishterë, është e barasvlershme me: të pranosh, të identifikohesh, të përthithësh shpirtin veprues të saj. Me fjalë të tjera: ta mishërosh shpirtin terezian. Kjo, jo vetëm pse është një bijë e krishterimit tonë të lashtë, vlerë e kombit tonë, por sepse ajo është vlerë e tejkohshme për çdonjërin prej nesh. Ajo, është figura e një bote që njerëzimi e ëndërron. Sepse ajo është si gurrë e pashtershme, nga i cili buron uji i kulluar e i freskët, që shuan etjen shpirtërore në çdo stinë. Ajo, përfaqëson vlerat për të cilat ndjejmë etje dhe uri të përhershme. Së fundmi, pikërisht sepse personi i saj është derdhje e ngjeshur e një bote të pathënë, të ngujuar ndër shekuj, e pa shfaqur tek vëllezërit tanë dhe motrat tona, për shkak të “këmishave të ngushta e frymëzënëse” që i janë ofruar e imponuar. Ajo, është liria jonë

e kërkuar, dashuria jonë e parealizuar dhe paqja jonë e pa përjetuar. 5 shtatori, i përçdovjetshëm, në Kosovë, pashmangshmërisht lidhet me tempullin e Shën Nënë Terezës që është ndërtuar në tokën e Pjetrit të zhvarrosur. Katedralja kushtuar personit të saj të shenjtë, është ‘vizatuar’ të jetë Katedra e Mësimit; një vendtakim i dashurisë për ata që dashurinë e kanë mision të jetës, një vendmësim për ata që ajo u ka munguar e u mungon akoma. Do të jetë Katedër e Nënës së urtë, Nënë Lokes plotë dashuri, duar të mëshirshme e përqafim pranimi. Do të jetë Katedër për bijtë e bijat e saja që i do pamasë, me atë dashuri me të cilën qe mbrumur jeta e saj. Do të jetë Katedër prej së cilës, do të mësojnë pasardhësit e saj të uritur për dijen e shpirtit, përvujtërisë, solidaritetit dhe dashurisë në vepër. 5 shtatori, është festë për Gruan e tejkohshme. 5 shtatori, është festë e lutjes së shqiptarëve drejtuar Shenjtëreshës së tyre. Na mëso, o Shenjtëresha jonë, ta duami njëri-tjetrin me atë fuqi dashurie që ti e deshe çdo njeri, ata të varfër ndër më të varfër, të mënjanuarit, të lënët, të përjashtuarit… të padashurit. Ne, bijtë e të bijat e tua, kemi nevojë për përvojën dhe fuqinë tendë, sepse s’mund të rrojmë pa e dashur të afërmin tonë, vëllanë dhe motrën, me të cilët ndajmë jetën e përditshme.


22 Nr. 81 - SHTATOR 2017

Sjellja jonë jodemokratike Shkruan: DR. PAVAO BRAJSHA

M

baj mend një nga seminaret e mia me menaxherë. Para meje ndodheshin shtatë anëtarët e ekipit drejtues të një kompanie të madhe. Ua pata dhënë atyre një pyetësor të thjeshtë në lidhje me llojet e udhëheqjes në ekip. Secili duhej t`u përgjigjej disa pohimeve nga pyetësori për mënyrën se si ai e shihte strukturën e udhëheqjes në ekip,d.m.th. a ishte ajo udhëheqje demokratike, liberale apo autokratike. Gjashtë prej tyre, sipas pyetësorit ekipin e tyre e shihnin si tipike autokratike, kurse udhëheqësin e ekipit e përshkruan si një diktator, dhe vetëm një anëtare kishte theksuar dhe lavdëruar udhëheqjen demokratike të ekipit. Është fakt interesant se ky ishte pikërisht udhëheqësi i ekipit, i përshkruar nga anëtarët e tjerë si autokrat dhe diktator. Nëse e do paqen, ndryshoje vetveten dhe jo të tjerët. E ke më lehtë t`i mbrosh këmbët e tua me pantofla sesa të mbulosh tërë tokën me qilim (De Mello). Ne duhet të mendojmë edhe për gabimet tona. Është e pamundur për t`i korrigjuar ato pa i ditur dhe njohur ato. Nëse nuk dimë se si t`i njohim, as s’mund t`i rregullojmë. Ato shumë më lehtë i identifikojmë te të tjerët, e më vështirë te vetja jonë. Gjithkënd jemi në gjendje ta fajësojmë për sjellje jodemokratike, përveç vetes dhe sjelljes sonë. Diktatorët më të mëdhenjtë botës deklaronin për veten se ishin demokratët nga më të mëdhenjtë. Shumë vetë luftojnë për demokraci me një sjellje shumë jodemokratike. Kohët e fundit, më ra në duar libri “Orakulli praktik dhe arti i urtësisë botërore”, i shkruar nga Balthasar Gracian, një jezuit spanjoll, të cilin e kishte përkthyer në gjermanisht filozofi Arthur Schopenhauer. Ky mendimtar i madh i shekullit shtatëmbëdhjetë konsideron se njohja e vetvetes është fillimi për të përmirësuar sjelljen tonë. Njeriu, duhet t`i dijë gabimet e veta më të shpeshta dhe më të preferuara. Edhe njeriu më i përsosur ika ato. Shpesh i dimë, por i duam ato. Për t’u bërë zotërues të vetvetes, duhet njohur mirë vetveten. Vëzhgimi i vetvetes është shkolla e urtisë. Një njeri i tillë i di disponimet e tija të çastit dhe ndikon në to. Injorantët nuk e kanë pasqyrën e vetvetes së tyre, kështu që nuk kërkojnë atë që u mungon. Hapi i parë në luftimin e këtij vesi është

identifikimi i gabimit kryesor vetjak. Pasi të kesh identifikuar njëherë, lehtë mund t`i dalësh zot. S`ekziston njeri i cili s’do të kishte në vetvete edhe të kundërtën e virtytit të tij më të shkëlqyer (Gracian). Ne, të gjithë besojmë se jemi demokratë, dhe për këtë arsye s`jemi në gjendje ta zhvillojmë demokracinë. Vetëm duke pranuar dhe duke marrë mbi vete mundësinë e sjelljes sonë jodemokratike, ne jemi në gjendje për të vepruar në demokratizimin e saj. Vetëm demokratët e vërtetë e pranojnë se shpeshherë sillen në mënyrë jodemokratike. Sjellja e identifikuar vetjake jodemokratike gradualisht humb efektet e saj të dëmshme në mjedis, sepse ajo mund të korrigjohet. Është më vështirë të jetosh me gabimin e identifikuar sesa me atë të pa pranuar të sjelljes tënde! HIJET TONA JODEMOKRATIKE Hasa në një broshurë që kishte titullin”Praktikos.” E kishte shkruar qysh në shekullin e katërt një mendimtar, mistik dhe vetmitar (asket) Ponticus Evagrius. Vëllezërve të vet eremitë në shkretëtirën egjiptiane ua thekson se çdo gjë duhet të fillohet me eksplorimin e vështirë dhe të rëndë të vetvetes sonë të vërtetë. Të njohurit e vetvetes është një parakusht për identifikimin dhe korrigjimin e qëndrimeve të gabuara vetjake. Epshe të shumta janë të fshehura në shpirtin tonë dhe nuk lejojnë të identifikohen nga vetëdija jonë. Nuk ka ndryshim të sjelljes tonë pa ballafaqim me realitetin tonë personal, me epshet tona, me hije vetjake dhe pa i luftuar ato (Evagrius Ponticus). Pierre Teilhard de Chardin (Pjer Tejlar dë Shardë), shkruan se ne nuk jemi në gjendje të bëjmë asgjë, dhe asgjë të kuptojmë pa një njohuri paraprake dhe të kuptuarit e vetes sonë. Gjallëria e jetës, mund të zgjatet duke u bërë vetë i vetëdijshëm. Është iluzion të mendosh se rruga për te vetvetja është e drejtpërdrejtë dhe e këndshme (ErichFromm). Filozofi, teologu dhe komunikologu i Frankfurtit Rupert Lay vëren se është shumë e vështirë për të njohur vetveten siç jemi në realitet, sepse psikika jonë vendos perde të rënda; krijon maska, aktivizon mekanizma gjigandë mbrojtës për të fshehur dobësitë inferiore para depërtimit dhe zbulimit racional. Me mekanizmat mbrojtës, ne e bëjmë jetën tonë më të durueshme, por sigurisht jo më humane. Ne duhet kuptuar se nuk jemi ajo që do të donim të ishim. Sam Keen në librin “Kaosi i dashurisë” shpjegon se përfytyrimi ynë për vetveten është i shtrembëruar nga nevoja për të menduar mirë për veten tonë. Lakmia jonë e pavetëdijshme dhe frika jonë i turbullojnë sytë tanë me të

cilët e shikojmë vetveten. Psikologu popullo amerikan, Dale Carnegie, në librin e tij “Si të arrish miq dhe simpatinë e njerëzve”, shkruan se pothuajse s`ka njeri i cili do të dënonte vetveten sado shumë të ketë gabuar. Fajtori për veprimet e veta do ta fajësojë çdonjërin, përveç vetes së tij. Të gjithë ne jemi të tillë. Rrjedhimisht, s`ka ndryshim të sjelljes vetjake pa aftësinë për të njohur gabimet tona reale, atë që në fakt jemi; atë çfarë ndodh në të vërtetë brenda nesh; atë çfarë vërtet mendojmë dhe ndiejmë, duamë dhe kemi nevojë. Të identifikuarit e gabimeve tona reale është parakusht themelor i çdo ndryshimi- i çdo përmirësimi dhe korrigjimi të sjelljes vetjake, kështu edhe të zhvillimit të demokracisë në ne. Për t’u bërë demokratë të vërtetë në mendimet, ndjenjat, të folurit, sjelljen tonë, publikisht dhe privatisht, në shtëpi dhe në punë; në familje dhe në parlament, në vetvete dhe me të tjerët, si parae dhe pas zgjedhjeve, brenda partisë vetjake dhe me ato të tjera politike, në vendin tënd dhe jashtë tij; kur i zgjidhim problemet tona dhe të tjerëve; kur luftojmë për veten tonë dhe për të tjerët– për t’u bërë demokratë universalë dhe të vërtetë, ne duhet të jemi në gjendje t`i njohim përmasat e vërteta të jodemokracisë sonë vetjake. PËRFYTYRIMI I SJELLJES SONË (JO)DEMOKRATIKE Shumica prej nesh shohin te vetja atë që ka dëshirë. Ky është përfytyrimi ynë i dëshiruar i vetvetes. Te vetja jonë dhe sjellja jonë shohim atë se çfarë ne do të donim të ishim, çfarë mendojmë se jemi dhe çfarë bëhemi të bindur se jemi. Kjo është ajo çfarë ne kemi qejf të ishim, jo ajo çfarë vërtet jemi. Këto janë fantazitë tona mbi veten tonë. Shpeshherë, këtë e plotësojmë nëpër teste të ndryshme vlerësuese lidhur me vetveten dhe gjithmonë rezulton të jemi të përsosur ose në rrugën më të mirë që të bëhemi të tillë. Bëhemi të bindur se jemi ajo që ne s`jemi. Fillojmë të besojmë në iluzionin vetjak në lidhje me veten tonë dhe sjelljen vetjake. Si fëmijët e vegjël veten e kthejmë në atë personazh që na pëlqen, që do të donim të ishim, sido të donim të silleshim. Shumë vetë, do të donin të ishin demokratë, në këtë mënyrë ata mendojnë se edhe janë! Pastaj, pasojnë ata të cilët te vetja shohin atë që supozojnë se të tjerët shohin te ta. Ky është përfytyrimi i supozuar i huaj i vetes sonë. Kjo është ajo që ne mendojmë se të tjerët mendojnë për ne. Kjo është bindja jonë në lidhje me mendimin e të tjerëve mbi ne dhe sjelljen tonë. Ky përfytyrim, mund të jetë aq i fuqishëm dhe aq mashtrues sa që në fund dëgjojmë ngatë tjerët atë që ata

fare s`na thonë ose krejt të kundërtën e asaj që na thonë. Dëgjojmë atë çfarë duam dhe ia dëshirojmë vetvetes, e jo atë që në të vërtetë është duke na u thënë. Në kokën tonë krijohet një filtër që i lejon vetëm ato mesazhe që përputhen me atë supozimin tonë në lidhje me mendimin e të tjerëve për ne. Ne dëgjojmë dhe shohim vetëm atë që ne duam të dëgjojmë dhe të shohim. Gjithçka që është duke na u thënë dhe gjithçka që ne shohim, të gjitha reagimet e të tjerëve kundrejt sjelljes sonë i interpretojmë në kuadër të përfytyrimit të supozuar të tyre në lidhje me ne. Çdo gjë e kthejmë vetëm për të konfirmuar përfytyrimin e tillë lidhur me ne. Kjo na vështirëson për të dëgjuar të vërtetën në lidhje me veten tonë dhe që ta njohim në reagimet e të tjerëve përfytyrimin tonë real të vetvetes. Në vendin e tretë janë ata të cilët te vetja e shohin vetëm atë çfarë të tjerët ua tërheqin vërejtjen. Ky është përfytyrimi i huaj i vetes tonë. Ne bëhemi të varur nga mendimet e njerëzve të tjerë lidhur me veten tonë që i pranojmë në mënyrë jokritike dhe të cilave u besojmë në mënyrë të përkryer. Gjithçka varet nga ajo çfarë të tjerët mendojnë për ne, se si na shikojnë dhe atë çfarë thonë për ne. Ne, s`kemi përfytyrimin dhe mendimin tonë në lidhje me vetveten. Nuk e dimë se çfarë po ndodh me ne. Nuk i kemi parametrat tona, por vetëm ato të huaja të sjelljes sonë. Bëhemi skllevër të mendimeve të njerëzve të tjerë rreth nesh. I pranojmë ato në mënyrë jo kritike, fjalë për fjalë. Ne u besojmë vlerësimeve të huaja, parashikimeve rreth nesh dhe të ardhmes tonë. Orientuesit e vetëm të sjelljes sonë janë të tjerët, dhe mendimi i tyre që gjithashtu s`është e thënë se janë objektiv dhe real. Në vendin e katërt, janë ata të cilët e shikojnë veten me sytë e vetë. Ky është përfytyrimi vetjak kritik i vetvetes. Për veten mendojmë, reflektojmë dhe kemi mendime tona në lidhje me vetveten. Vetëm kështu mund të kemi të gjitha parakushtet për të punuar në veten tonë, në zhvillimin dhe ndryshimin e vetvetes,përmirësimin dhe përsosmërinë tonë. Ndryshimi i sjelljes vetjake është i pamundur në bazë të iluzioneve që i kemi rreth vetes,në bazë të mendimeve vetjake të paprovuara rreth asaj se çfarë të tjerët mendojnë për ne, dhe në bazë të pranimit të lehtë të mendimeve të njerëzve të tjerë rreth nesh. Ne, duhet qenë në gjendje për të menduar sa më objektivisht për vetveten, sa më objektivisht për të vlerësuar vetveten,për ta trajtuar vetveten në mënyrë sa më kritike. Vetëm në këtë mënyrë, mund të punojmë diçka edhe në veten tonë. (Përktheu: P. Shtjefën Dodes SJ)


23 Nr. 81 - SHTATOR 2017

BOTËRORI 2018: NOTAT E SHQIPËRISË NË MEDIAT ITALIANE

Memushaj bën diferencën, sa shumë zhgënjime! Berisha 6,5 – E fillon keq, me një gabim të vogël të cilin e korrigjon shpejt. Pastaj penalltia, qartësisht është një lotari. Por kur mundet, i shpëton të tijtë me ndërhyrje të mira. Hysaj 6 – Jep gjithmonë siguri, si të jetë mbrojtësi i krahut i zakonshëm, apo sidomos si qendërmbrojtësi i tretë . Me eksperiencë, ndonëse ka vetëm 23 vjet. Ajeti 6 – Është gjithmonë i vëmendshëm në mbyllje dhe detyron gjithmonë maqedonasit që maksimumi të gjuajnë nga jashtë zonës. Mavraj 5,5 – Shumë i rrëmbyeshëm, nëse entuziazmi kalon në eufori, bëhet i dëmshëm. I çrregullt. Roshi 6,5 – Me një goditje të bukur me kokë që gjen të papërgatitur portierin, kalon momentalisht në avantazh të tijtë. Por pastaj shkakton penalltinë që sjell barazimin përfundimtar, një njollë e mbrëmjes së tij. Lila 6 – Dy iniciativa interesante sidomos në pjesën e parë, kur është i vetmi që i krijon probleme mbrojtjes së vendasve. Kukeli 5 – Gabon shumë, shumë pasime, shpesh edhe në mënyrë banale. Nuk është i përqednruar Nga 46’ Basha 5,5 – Nuk ndikon kur ka mundësi. Ndonëse është më i freskët, ka vështirësi të bëjë presing në mesfushë. Agolli 5,5 – Jep më pak në rolin si i avancuar, përshtatet si të mundet, por nuk ia del. Nga 74’ Memolla, pa notë Llullaku 5 – Mungon plotësisht, dhe në ato pak herë që është, gabon. Aq sa në fundin e pjesës së parë, Panuçi e lë në dhomat e zhveshjeve. Nga 46’ Memushaj, 7 – Ai është njeriu që ndryshon ndeshjen. Që në momentin që hyn në fushë, Shqipëria sulmon gjithmonë në të majtë falë ndërhyrjeve dhe shpërthimeve të ish-futbollistit të Peskarës, i cili lë shenjën e tij edhe në golin e 1-0. Hyka 5,5 – Përveç ndonjë diagonaleje të mirë, nuk shihet edhe aq. Mund të ndikonte më shumë, duke parë kundërshtarin që kishte përballë. Sadiku 6 – Ai është më i rrezikshmi përpara, por shumë shpesh nuk shërbehet mirë. I mungon “buka”. PANUÇI: PJESA E PARË NUK MË BINDI, MUND TA KISHIM HUMBUR NDESHJEN Trajneri i Shqipërisë e ka cilësuar rezultat të drejtë barazimin ndaj Maqedonisë. Ai u shpreh për TVSH se ekipi kishte vuajtur meqë lojtarët nuk kishin qenë në maksimumin e tyre meqë nuk luajnë me skuadrat përkatëse. “Edhe mund ta kishim humbur ndeshjen dhe të pësonim golin e dytë, ditëm të vuanim, luftuam si shqiptarë të vërtetë. Në fund doli një rezultat që e mendoj të drejtë. Kemi vuajtur fizikisht se ishin 4-5 lojtarë që nuk ishin më në gjendje që të përballonin situatën. Mos harroni që kemi lojtarë që nuk luajnë me skuadrat e tyre. Alioski? Është një lojtar i mirë por na rrezikuan vetëm më goditje standarde. Ndaj Spanjës dhe Italisë do të luajmë me

dëshirë, në futboll do të mundohemi të ndryshojmë historinë.” Ndërkohë për mikrofonin e “Supersport” italiani “qan” rastin e humbur nga Sadiku dhe shpjegon ndryshimet e bëra në formacion. “Humbëm rastin për të shkuar 2-0 në kundërsulmin me Sadikun dhe më pas ata na barazuan me penallti. Në fund mund edhe ta kishim humbur ndeshjen. Ndryshimi në formacion? Doja të luaja me një gjysmësulmues dhe preferova Hykën, por kemi mundësi edhe të luajmë 4-3-3, apo edhe me 4-3-1-2. Kemi variacione të tjera. Në pjesën e parë nuk luajtëm një futboll të bukur, por agresivitet pati. Ne vuajtëm vetëm në 20 minutat e fundit dhe aty rrezikuam shumë. Në pjesën e parë nuk bindëm, por as nuk rrezikuam”, deklaroi Panuçi. AGOLLI: JAM I KËNAQUR ME BARAZIMIN, TË FITOJMË NDAJ ITALISË Kapiteni i Kombëtares Ansi Agolli është i kënaqur me barazimin në sfidën e sotme ndaj Maqedonisë. Në një prononcim për mikrofonin e “RTSH”, mbrojtësi e quajti të arritshëm vendin e tretë, teksa shpresoi për një rezultati në sfidën ndaj Italisë. Agolli la fushën e lojës në minutën e 73-të pas një dëmtimi që për të duket serioz. PËR NDESHJEN NDAJ MAQEDONISË “Ishte rezultat i duhur, këtë gjë e tregoi dhe ndeshja. Ishte lojë e hapur, mund të fitonim ne, por edhe mund të kishim humbur. Jam i kënaqur me barazimin.” PËR DËMTIMIN “Ndjej dhimbje por më qartë do ta shikoj nesër. Nga eksperienca që kam

duket që është dëmtim serioz. Më vjen keq që lash fushën pasi ishte një moment i mirë për ne. Doja ta ndihmoja skuadrën por nuk ke çfarë t’i bësh, janë pjesë të lojës.” VENDI I TRETË “Me këtë rezultat besoj se vendi i tretë është i arritshëm. Ndaj Spanjës është pak e vështirë. Në ndeshjen me Italinë në shtëpinë tonë do të kërkojmë rezultat. Mund edhe ta arrijmë me ndihmën e tifozëve. E kemi treguar më përpara me skuadra të forta dhe është e mundur. Një gjë është e sigurt, për sa kohë do të jem pjesë e kombëtares do të japë më të mirën në fushë. Dhe e bëj me krenari.” BERISHA VË NË DYSHIM ZGJEDHJET E PANUÇIT: NDRYSHUAM VETËM PAS ZËVENDËSIMEVE Etrit Berisha ka lënë të kuptohet se Shqipëria e hedhur në fushë në pjesën e parë nuk kishte funksionuar dhe se vetëm pasi u ndryshua skema e lojës, ajo filloi të luante përsëri. Pas ndeshjes, ai tha për TVSH se kuqezinjtë kishin filluar të funksionin siç duhej vetëm pasi në fushë hynë Basha dhe Memushaj, duke u kthyer me rreshtimin e përdorur në periudhën e De Biazit. PËR NDESHJEN “Të them të drejtën ishte një pjesë e parë jo e mirë, por me ndërrimin e Bashës dhe Memushajt, ka ndryshuar loja jonë dhe filluam të kemi epërsi numerike në mesfushë ndaj erdhën shanset. Si pasojë erdhi goli, që ishte i merituar në pjesën e dytë. Pastaj ishim duke udhëhequr dhe duhej të mbroheshim, por erdhi penalltia që dua ta shoh, se ishte e dyshimte. Nuk e di, edhe pse fola me gjyqtarin, nuk ndryshoi gjë. Mund të them se pasi barazuan, morën

forcë dhe deshën ta fitonin ndeshjen, por ne u munduam me të gjitha forcat ta mbronim të paktën rezultatin se një pikë është e vlefshme në këtë moment dhe u munduam që të krijonim mundësi kundërsulmi, por nuk ia arritëm”. PËR NDRYSHIMIN E LOJËS ME POZICIONIMIN E ALIOSKIT NË KRAHUN E DJATHTË “Mund të themi që në pjesën e dytë, Alioski ndërroi krahun dhe kishte mundësi më të mira të rrezikonte portën. Ata kanë lojtarë shumë të mirë edhe në pankinë, kush hyri kontribuoi për ekipin dhe u munduam që të mbronim rezultatin, të ishim kompakt në mbrojtje. Por ai vendim i gjyqtarit, apo një moment i diskutueshëm, vendosi barazimin. Përndryshe ne ishim kompakt në mbrojtje dhe i bënim ballë me jo shumë vështirësi”. PËR VËSHTIRËSITË NDAJ SPANJËS “Për mua është ndjenjë e mirë, kur kam topa për të mbrojtur, kur kam shanse para portës. Është shumë më mirë kjo ndeshje se si ndaj Lihtenshtejnit. Do të mundohemi ta përgatisim ku dihet edhe mundësia se sa kemi kapacitet për të luajtur me ekipet e mëdha sidomos jashtë. Me siguri do të mundohem të jap gjithçka për të bërë më të mirën”. FITORJA MBETET ËNDËRR, KOSOVËN E MPOSHT EDHE FINLANDA Kosovës i duhet të presë për të shijuar fitoren e parë zyrtare që nga krijimi, pasi ajo duket shumë larg. Skuadra e Bunjakit regjistroi një tjetër humbje në eliminatoret e Botërorit 2018 duke u mposhtur në “Loro Boriçi” me rezultin 0-1 nga Finlanda. “Dardanët” provuan gjithçka në sfidën e tyre.


24 Nr. 81 - SHTATOR 2017

Albanian news 81  

September 2017

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you