Issuu on Google+

คานามที่เป็ นคาราชาศัพท์

ศศิรดี อังศุพฤกษ์

รายงานนี้เป็ นส่ วนหนึ่งของการศึกษาวิชาภาษาและเทคโนโลยีสาหรับครู (1032101) ภาคเรียนที่ 2 ปี การศึกษา 2555 มหาวิทยาลัยราชภัฎราไพพรรณี


คานา

คาราชศัพท์ เป็ นคาที่มีไว้สาหรับใช้กบั พระมหากษัตริ ย ์ ด้วยประเทศไทยมีการปกครองในระบอบ ประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริ ยเ์ ป็ นประมุข การเรี ยนรู ้ในเรื่ องของคาราชาศัพท์จึงจาเป็ นอยูพ่ อสมควร และยัง เป็ นวัฒนธรรมทางภาษาที่สาคัญอย่างมากประการหนึ่ง นอกจากนี้ คาราชาศัพท์น้ นั ไม่ได้เพียงศัพท์ที่ใช้กบั พระมหากษัตริ ยเ์ ท่านั้น ยังรวมไปถึงพระบรมวงศานุ วงศ์ พระสงฆ์ ขุนนาง ข้าราชการ และสุภาพชนด้วย อีกทั้งยังปะปนอยูใ่ นวรรณคดีไทย โคลงกลอน ละครร้อง โขน และบทประพันธ์อื่นๆ ที่เป็ นมรดกทางวัฒนธรรมของไทย ดังนั้นจึงมีความจาเป็ นที่จะต้องเรี ยนรู ้อยูพ่ อสมควรเพือ่ ความเข้าใจในเรื่ องราวต่างๆเหล่านี้ ผูเ้ รี ยบเรี ยงหวังเป็ นอย่างยิง่ ว่า รายงานเล่มนี้จะเป็ นประโยชน์อย่างมาก สาหรับผูท้ ี่ตอ้ งการเรี ยนรู ้เกี่ยวกับ เรื่ องของคานามที่เป็ นคาราชศัพท์ ด้วยรายงานเล่มนี้มีการรวบรวมคานามที่เป็ นคาราชาศัพท์ที่น่าสนใจและเป็ น ประโยชน์สาหรับผูอ้ ่านและผูท้ ี่สนใจได้อย่างดี

ศศิรดี อังศุพฤกษ์


สารบัญ

หน้า คานา บทนา บทที่ 1

คานามที่เป็ นคาราชาศัพท์ หมวดที่ 1 ขัตติยตระกูล หมวดที่ 2 ส่วนต่างๆของร่ างกาย หมวดที่ 3 เครื่ องอุปโภค หมวดที่ 4 เครื่ องบริ โภค หมวดที่ 5 เครื่ องแต่งกาย หมวดที่ 6 เครื่ องประดับ หมวดที่ 7 อาวุธ หมวดที่ 8 สถานที่ หมวดที่ 9 เบ็ดเตล็ด หมวดที่ 10 คาสุภาพ อ้างอิง

ก 1 3 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15


1 บทนา ราชาศัพท์ เป็ นคาที่มาจากภาษาบาลี โดยการนาคาสองคา คือ ราชา สมาสกับคาว่า ศัพท์ เมื่อสมาสกันแล้ว มีความหมายตามพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสภา หมายถึง คาศัพท์ที่ใช้เฉพาะกับพระมหากษัตริ ย ์ และ พระ บรมวงศานุวงศ์ ต่อมาได้หมายรมถึงศัพท์ที่ใช้กบั พระสงฆ์ ขุนนาง รวมถึงคาสุภาพที่ใช้กบั สามัญชน ทั้งนี้ข้ นึ อยูก่ บั ความเหมาะสมในโอกาสและสถานที่ นอกจากความหายตามพจนานุกรมแล้ว หนังสือที่เกี่ยวกับหลักภาษาไทยของ ท่านอาจารย์หลายเล่มได้กล่าวเกี่ยวคาราชศัพท์ไว้ดงั นี้ พระยาศรี สุนทรโวหาร กล่าวว่า “ราชศัพท์ เป็ นถ้อยคาภาษาที่ผวู ้ า่ ราชการพึงศึกษาจดจาไว้ใช้ให้ถูกในการ กราบบังคมทูลพระกรุ ณา ในการเขียนหนังสือ และแต่งโคลง ฉันท์ กาพย์ กลอน จะกล่าวถึงผูใ้ ด ก็ใช้ถอ้ ยคาให้สม ความ” พระยาอุปกิตศิลปสาร (นิ่ม กาญจนชีวะ) กล่าวไว้ ในหนังสือ ตาราหลักภาษาไทยว่า “ศัพท์สาหรับราชา หรื อศัพท์หลวง แต่ในที่น้ ีหมายความว่า ศัพท์ที่ใช้ในราชการ เพราะในตารานั้นบางคาไม่กล่าวเฉพาะกษัตริ ยห์ รื อ เจ้านายเท่านั้น กล่าวทัว่ ไปถึงคาที่ใช้สานวนบุคคลอื่นด้วย เช่น ขุนนาง พระสงฆ์ เป็ นต้น” ม.ล.ปี ย์ มาลากุล กล่าวไว้ในหนังสือ การใช้ ถ้อยคาและราชาศัพท์วา่ “ในครั้งแรกนั้นคงหมายถึงศัพท์ที่ใช้ สาหรับพระมหากษัตริ ย ์ และพระบรมวงศานุวงศ์เท่านั้น ต่อมาราชาศัพท์ยงั หมายความรวมถึงคาที่ใช้สาหรับขุนนาง พระสงฆ์ และสุภาพชนทัว่ ไปด้วย” ส่วนในเรื่ องที่มาของคาราชาศัพท์น้ นั ตามหลักฐานที่ปรากฏ มีการใช้ราชาศัพท์ครั้งแรกในสมัย พระราชาธิบดี เพือ่ เป็ นการเทิดพระเกียรติพระองค์ในฐานะพระมหากษัตริ ย ์ ที่เปรี ยบเสมือนสมมุติเทพดังที่ปรากฏ ในหนังสือ สาสน์ สมเด็จ เล่ ม 23 ของสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดารงราชานุภาพ ใจความส่วนหนึ่ง “ลักษณะที่ไทยใช้ ราชาศัพท์ดูเป็ นคาที่ผบู ้ ริ วารใช้สาหรับผูเ้ ป็ นเจ้าผูเ้ ป็ นใหญ่ หรื อถ้าว่าอีกอย่างหนึ่ง ดูเป็ นเอาภาษาของคนจาพวกอื่น ที่ใช้สาหรับผูท้ ี่เป็ นเจ้านายผูป้ กครองตน มีเค้าจะสังเกตในคาจารึ กและหนังสือเก่า เห็นได้วา่ ราชาศัพท์ ใช้ในกรุ งศรี อยุธยามากกว่าที่อื่น ยิง่ เหนือขึ้นไปยิง่ ใช้นอ้ ยลงเป็ นลาดับ หม่อมฉันอยากสันิษฐานว่า มูลของราชศัพท์จะเกิดด้วยเมื่อเขมรปกครองเมืองละโว้ในอาณาเขตเมืองละโว้ พลเมืองมีหลายชาติ คาพูดเป็ นหลายภาษาปะปนกัน ทั้งเขมร ไทย ละว้า ไทย พวกเมืองอู่ทองคงพูดภาษาไทย มีคาภาษาอื่นปนมากกว่าภาษาไทยที่พดู ทางเมืองเหนือ หรื อจะเปรี ยบให้เห็นใกล้ๆ เช่น ภาษาไทยที่พดู กันทางเมือง อุบลกับที่พดู กันในกรุ งเทพ ในเวลานี้ทานองเดียวกันครั้นรวมเมืองเหนือกับเมืองใต้อยูใ่ นปกครองของกรุ งศรี อยุธยา เจ้านายที่เคยอยูท่ างเมืองเหนือนับแต่สมเด็จพระบรมราชาธิราชสามพระยา เป็ นต้น ไปปกครองกรุ งศรี อยุธยาและตีเมืองเขมรได้ ได้พวกเขมรที่เคยปกครองเมืองเขมรมาเพิม่ เติม ระเบียบราชาศัพท์จึงเริ่ มเกิดขึ้นตั้งแต่ง รัชกาลสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ เป็ นต้น แต่เจ้านายเคยตรัสอยูแ่ ต่ก่อนอย่างไรก็ตรัสอยูอ่ ย่างนั้น ใช้ราชาศัพท์แต่ พระเจ้าแผ่นดินหรื อเจ้านายที่ทรงศักดิ์สูงกว่าหรื อเสมอกัน นี่วา่ ด้วยการกาเนิดของราชาศัพท์ ถ้าว่าต่อไปถึงความ ประสงค์ในการใช้ราชาศัพท์ดูก็ชอบกล สังเกตตามคาที่เอาคาภาษามคธและสันสกฤตมาใช้ เช่นว่า พระเศียร


2 พระโอษฐ์ พระหัตถ์ พระบาท เป็ นต้น ดูประสงค์จะแสดงว่าเป็ นของผูส้ ูงศักดิ์กว่าที่มิใช่เจ้านายเท่านั้นแต่ที่เอาคา สามัญในภาษาเขมรมาใช้ มิใช่เพราะถือว่าภาษาเขมรสูงศักดิ์กว่าภาษาไทย ชวนให้เห็นว่าเมื่อแรกตั้งราชาศัพท์ ภาษาที่ใช้กนั ในพระนครศรี อยุธยายังสาส่อน เลือกเอาศัพท์ที่เข้าใจมากมาใช้ และราชาศัพท์ในครั้งแรกจะมีมากมาย นัก ต่อมาภายหลังจึงคิดเพิม่ เติมขึ้น ด้วยเกิดคิดเห็นว่าของเจ้าควรจะผิดกับของไพร่ ให้ท้งั หมด ใช่แต่เท่านั้น ยังคิด ใช้คาราชาศัพท์ผดิ กันในเจ้าต่างชั้น เช่น คาว่า ตาย ใช้ศพั ท์ต่างกันตามยศเป็ นหลายอย่าง และคิดคาอย่างราชาศัพท์ สาหรับผูม้ ียศแต่มิใช่เจ้าขึ้นอีก เช่น ขุนนางผูใ้ หญ่ตายเรี ยกว่า “อสัญกรรม” ขุนนางผูน้ อ้ ยตาย เรี ยกว่า “อนิจกรรม” เป็ นต้น ถ้ารวมความก็ประสงค์จะแสดงว่าสูงศักดิ์ผดิ กับผูอ้ ื่นเท่านั้น จากตัวอย่ างอย่ างต้ น ราชาศัพท์ หมายถึง คาสุ ภาพที่ใช้ สาหรับบุคคล 4 ประการ ได้แก่ 1. พระมหากษัตริ ย ์ 2. พระบรมวงศานุวงศ์ 3. พระภิกษุ 4. ขุนนาง , ข้าราชการ 5. สามัญชน ที่มาของคาราชศัพท์ พอสรุ ปได้ดงั นี้ 1. การสร้ างคาใหม่ โดยการนาคามาประสมกัน ได้แก่ 1. คาไทยประสมกับคาไทย 2. คาไทยประสมกับคาภาษาต่างประเทศ 3. คาภาษาต่างประเทศประสมกับภาษาต่างประเทศ 2. คาที่มาจากภาษาอื่น ได้แก่ 1. ภาษาเขมร ในสมัยก่อนนั้นภาษาเขมรได้ตกเป็ นเมืองขึ้นของไทย ได้มีการเกณฑ์เชลยศึกเขมรเข้า ภายใยประเทศ จึงมีการนาภาษาเขมรมาใช้ คาที่มาจากภาษาเขมร เช่น ส่วย เสด็จ พระขมอง พระเขนย พระขนน พระกระยาเสวย เป็ นต้น 2. ภาษาบาลีและภาษาสั นสกฤต ด้วยทั้งภาษาบาลีและสันสกฤตเป็ นภาษาที่ใช้ในทางศาสนา เช่น บทสวดมนต์ ซึ่งถือว่าเป็ นศัพท์ช้ นั สูง จึงได้มีการนาคาจากภาษาบาลีปละสันสกฤตเป็ นคาราชาศัพท์ดว้ ย คาที่มาจากภาษาบาลีสนั กฤต เช่น ปรัศว์ เนตร หัตถ์ ธิดา โอรส อาพาธ เป็ นต้น 3. ภาษาอื่นๆ ประเทศที่เข้ามาติดต่อค้าขายกับประเทศไทยมาตั้งแต่สมัยโบราณไทยยอมรับภาษาของ ประเทศนั้นบ้าง เช่น ภาษาเปอร์เซีย เช่นคาว่า พระสุหร่ าย หมายถึ��� เครื่ องโปรยน้ าให้เป็ นฝอย ภาษาจีน เช่น พระเก้าอี้ ภาษาอังกฤษ เช่น พระโธรน หมายถึง เก้าอี้พนักสูง เป็ นต้น


3 บทที่ 1 คานามที่เป็ นคาราชศัพท์

คานาม หมายถึง คาเฉพาะที่ใช้เรี ยก คน สัตว์ และสิ่งของ คานามที่เป็ นคาราชาศัพท์ จะมีการใช้คา นาหน้าศัพท์เหล่านี้แบ่งออกเป็ นหลายประเภทด้วยกัน ทั้งนี้เพือ่ แสดงให้เห็นถึงยศศักดิ์ของบุคคลที่ใช้คา นั้นๆได้แก่ 1. คาราชาศัพท์ ที่ใช้ สาหรับพระมหากษัตริย์ 1.1 คานามที่แสดงถึงสิ่ งที่สาคัญมาก และแสดงให้เห็นถึงความสูงศักดิ์ของผูท้ ี่ใช้ มักมีคา เหล่านี้นาหน้า ได้แก่ - พระบรมอรรคราช เช่น พระบรมอรรคราชบรรพบุรุษ เป็ นต้น - พระบรมมหาราช เช่น พระบรมมหาราชวัง เป็ นต้น - พระบรมมหา เช่น พระบรมมหาชนก พระบรมมหาสรี รางคาร เป็ นต้น - พระบรมราช เช่น พระบรมราชโองการ พระบรมราชจักรี วงศ์ พระบรมราชาภิเษก พระบรมราชชนก พระบรมราชชนนี เป็ นต้น - พระบรม เช่น พระบรมสารี ริกธาตุ พระบรมวงศานุวงศ์ พระบรมศพ พระบรมโอรสาธิราช พระบรมฉายาลักษณ์ เป็ นต้น - พระอัครราช เช่น พระอัครราชเทวี พระอัครราชชายา เป็ นต้น - พระอัคร เช่น พระอัครมเหสี พระอัครเทวี พระอัครชายา เป็ นต้น - พระมหา เช่น พระมหากรุ ณาธิคุณ พระมหาเศวตฉัตร พระมหามงกุฎ พระมหาสังวาล พระมหาสังข์ เป็ นต้น 1.2 คานามที่แสดงถึงสิ่ งที่สาคัญรองลงมา มักใช้คาว่า พระราช เช่น พระราชกุศล พระราชดาเนิน พระราชวัง พระราชบัญชา พระราชฐาน พระราชสมภพ พระราชธิดา พระราชนัดดา พระราชสาร พระราชประวัติ พระราชพิธี พระราชหัตถเลขา เป็ นต้น 1.3 คานามที่แสดงสิ่ งธรรมดา มักใช้คาว่า พระ นาหน้าคาเหล่านั้น โดยสามารถแบ่งออกได้ เป็ น 2 ลักษณะ ได้แก่ - คาที่ใช้คาว่า พระ นาหน้า เช่น พระคู่หมั้น พระถัน พระพร พระที่ พระอู่ พระตาหนัก พระสุบิน พระเนตร พระแสง พระมาลา พระสหาย พระอักษร เป็ นต้น - คาที่มีคาว่า พระ ประกอบอยูค่ าราชาศัพท์น้ นั ไม่ตอ้ งมีคาว่าพระนาหน้า เช่น กล่องพระสกุล สร้อยพระศอ เป็ นต้น


4 - นอกจากนี้ยงั มักใช้คาว่า หลวง หรื อ ต้น ประกอบอยู่ เช่น ช้างต้น ม้าต้น เครื่ องต้น ข้าหลวง หมอหลวง อารามหลวง เป็ นต้น 2. คาราชศัพท์ ที่ใช้ สาหรับพระบรมวงศานุวงศ์ มีการแบ่งออกเป็ นหลายระดับ ได้แก่ 2.1 สมเด็จพระบรมราชินี , สมเด็จพระยุพราช , พระมหาอุปราช , รวมถึงพระราชโอรส และพระราชธิดา มักใช้คาว่าเหล่านี้นาหน้า ได้แก่ พระราช เช่น พระราชสมภพ พระราชธิดา พระราชโอรส พระราชวงศ์ เป็ นต้น 2.2 สาหรับพระบรมวงศานุวงศ์ต้งั แต่ช้ นั สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ จนถึงหม่อมเจ้า มักใช้ คาว่า พระ นาหน้า เช่น พระสรวล พระประชวร พระอักษร พระพิโรธ เป็ นต้น 2.3 สาหรับพระบรมวงศานุวงศ์ช้ นั หม่อมราชวงศ์ และหม่อมหลวงไม่ตอ้ งใช้ราชาศัพท์ แต่ใช้คาสุภาพเช่นเดียวกับสุภาพชนโดยทัว่ ไป คานามราชาศัพท์สามารถแบ่งออกเป็ นหมวดต่างๆ เพือ่ ความสะดวกแก่การค้น ได้ดงั ต่อไปนี้ หมวดที่ 1 ขัตติยตระกูล หมวดที่ 2 ส่วนต่างๆ ของร่ างกาย หมวดที่ 3 เครื่ องอุปโภค หมวดที่ 4 เครื่ องบริ โภค หมวดที่ 5 เครื่ องแต่งกาย หมวดที่ 6 เครื่ องประดับ หมวดที่ 7 อาวุธ หมวดที่ 8 สถานที่ หมวดที่ 9 เบ็ดเตล็ด หมวดที่ 10 คาสุภาพ


5 หมวดที่ 1 ขัตติยตระกูล คาราชาศัพท์ พระบรมอรรคราชบรรพบุรุษ สมเด็จพระปฐมบรมมหาชนก พระปิ ตามหัยกา พระปิ ตามหัยยิกา สมเด็จพระบรมปั ยกาธิราช สมเด็จพระบรมปั ยกาธิบดี สมเด็จพระบรมปั ยกา พระปั ยกา พระมาตามหัยกา พระมาตามหัยยิกา สมเด็จพระบรมปั ยยิกา สมเด็จพระปั ยยิกา พระปั ยยิกา สมเด็จพระบรมอัยกาธิราช สมเด็จพระบรมอัยกาธิบดี สมเด็จพระบรมอัยกา พระบรมอัยกา

ความหมาย บรรพบุรุษของพระมหากษัตริ ย ์ สมเด็จพระบรมราชชนกาธิบดีในพระบาทสมเด็จพระ พุทธยอดฟ้ าจุฬาโลก ปู่ ทวด ตาทวด ปู่ ปวด ตาทวด ที่เป็ นพระมหากษัตริ ย ์ ปู่ ทวด ตาทวด ที่ดารงพระยศสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ ชั้นพิเศษ ปู่ ทวด ตาทวด ที่ดารงพระยศสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์ เธอ ปู่ ทวด ตาทวด เป็ นสามัญชน ย่าทวด ยายทวด ย่าทวด ยายทวด ที่ดารงพระยศสมเด็จพระราชินี หรื อ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอชั้นพิเศษ ย่าทวด ยายทวด ที่ดารงพระยศสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์ เธอ ย่าทวด ยายทวด ที่เป็ นสามัญ ปู่ ตา ที่เป็ นกษัตริ ย ์ ปู่ ตา ที่ดารงพระยศสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอชั้นพิเศษ ปู่ ตา ที่ดารงพระยศสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ ปู่ ตา ตั้งแต่ช้ นั สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอลงมา


6 หมวดที่ 2 ส่ วนต่ างๆของร่ างกาย คาสามัญ ก้น กระดูก กระดูกขา กระดูกแข้ง กระดูกแขน กระพุง้ แก้ม กระเพาะปั สสาวะ กล้ามเนื้อ กะโหลกศีรษะ กาปั้ น แก้ม แก้วตา ขน จมูก ขนตา ขนระหว่างคิ้ว ขนรักแร้ ขมับ

คาราชาศัพท์ พระที่นงั่ พระบรมอัฐิ ใช้สาหรับพระมหากษัตริ ย ์ พระอัฐิ ใช้สาหรับพระบรมวงศานุวงศ์ พระชังฆัฐิ พระพาหัฐิ พระกาโบล , กระพุง้ พระปราง พระวัตถิ กล้ามพระมังสา พระสิรัฐิ พระมุฐิ พระปราง พระกนีนิกา พระโลมา พระโลมนาสิก , ขนพระนาสิก พระโลมจักษุ , ขนพระเนตร พระอุณาโลม พระกรรเจียก ขอบพระเนตร


7 หมวดที่ 3 เครื่องอุปโภค คาสามัญ กรรไกร กระจก กระโถน ขันน้ า คนที คนโท คนโทน้ า จาน ช้อน ชาม ตลับเพชร ตะเกียบ เต้ากรวดน้ า ภาชนะทองคาสาหรับกับข้าว โต๊ะเล็กข้างเตียงนอน ถ้วย

คาราชาศัพท์ พระแสงปนาค , พระแสงกรรไกร พระฉาย บ้วนพระโอษฐ์ ใช้สาหรับพระบรมวงศานุวงศ์ พระโธรน พระมณฑปรัตนกรัณฑ์ (เครื่ องราชูปโภค) กุณโฑ (หม้อน้ าที่ไม่มีหู) พระสุวรรณภิงคาร จานเครื่ องต้น ฉลองพระหัตถ์ชอ้ น ชามเครื่ องต้น พระรัตนกรัณฑ์ ฉลองพระหัตถ์ตะเกียบ พระเต้าษิโณทก พระสุพรรณภาชน์ (เครื่ องราชูโภค) โต๊ะข้างพระที่ ถ้วยเครื่ องต้น


8 หมวดที่ 4 เครื่องบริโภค คาสามัญ ข้าว ข้าวต้ม ข้าวตังหน้าตั้ง ข้าวผัด น้ า น้ าชา น้ าดื่ม น้ าเย็น น้ าร้อน สุรา หมาก อาหาร อาหารกลางวัน อาหารคาว อาหารเช้า อาหารไทย อาหารฝรั่ง อาหารเย็น อาหารว่าง อาหารหวาน

คาราชาศัพท์ พระกระยาเสวย ใช้สาหรับพระมหากษัตริ ย ์ ข้าวเสวย ใช้ สาหรับพระบรมวงศานุวงศ์ เครื่ องข้าวต้ม เครื่ องข้าวตังหน้าตั้ง เครื่ องข้าวเช้า พระอุทก พระสุธารสชา พระสุธารส พระสุธารสเย็น , พระสิตโลทก พระอุณหธาร น้ าจัณฑ์ , น้ าโสม พระศรี เครื่ องเสวย , พระกระยาหาร , พระโภชนาการ พระกระยาหารกลางวัน เครื่ องคาว พระกระยาหารเช้า พระกระยาหารไทย พระกระยาหารฝรั่ง พระกระยาหารค่า พระกระยาหารว่าง เครื่ องหวาน


9 หมวดที่ 5 เครื่องแต่ งกาย คาสามัญ กระดุม กระโปรง กางเกง ถุงเท้า ถุงมือ ผ้าขนสัตว์ ผ้าคาดเอว ผ้าโจงกระเบน ผ้านุ่ง ผ้าฝ้ าย ผ้าพันคอ ผ้าโพกศีรษะ ผ้าสไบ ผ้าโสร่ ง ผ้าห่ม ผ้าไหม

คาราชาศัพท์ พระดุม ฉลองพระองค์กระโปรง พระสนับเพลา ใช้สาหรับพระมหากษัตริ ย ์ สนับเพลา ใช้สาหรับพระบรมวงศานุวงศ์ ถุงพระบาท ถุงพระหัตถ์ พระกัมพล (ผ้าส่าน) พระรัตพัสตร์ พระภูษาโจง พระภูษา ใช้สาหรับพระมหากษัตริ ย ์ ภูษา ใช้สาหรับพระบรมวงศานุวงศ์ พระกัปปาสิกพัสตร์ ผ้าวงศ์พระศอ พระศิโรเวฐน์ ผ้าทรงสะพัก พระภูษาโสร่ ง ผ้าคลุมพระองค์ พระโกไสยพัสตร์


10 หมวดที่ 6 เครื่องประดับ คาสามัญ กรอบหน้า กาไลข้อเท้า กาไลต้นแขน กาไลข้อมือ เข็มขัด เครื่ องประดับอก เครื่ องประดับเกียรติ เครื่ องประดับ เครื่ องสวมผมจุก เครื่ องสวมศีรษะ

เครื่ องสาอาง ต่างหู , ตุม้ หู ทับทิม ทอง ปิ่ น แหวน หัวเข็มขัด สร้อยยาวสวม สร้อยข้อมือ สร้อยคอ สร้อยนวม สร้อยอ่อน

คาราชาศัพท์ พระอุณหิส ทองพระบาท พาหุรัด ทองพระกร รัดพระองค์ ทับทรวง เครื่ องสูง พระปิ ลันธน์ , พระภูษณะ พระเกี้ยว พระมหามงกุฎ , พระมหาชฎา ใช้สาหรับ พระมหากษัตริ ย ์ พระมงกุฎ , พระชฎา ใช้สาหรับพระบรมวงศานุวงศ์ พระสาอาง พระกุณฑล รัตนมณี กาญจนา , จารุ พระจุฑามณี พระธามรงค์ พระปั้ นเหน่ง พระสังวาล สร้อยข้อพระหัตถ์ สร้อยพระศอ ฉลองพระศอ พระเกยูร


11 หมวดที่ 7 อาวุธ คาสามัญ กล้องซัดอาวุธ กระบี่ กระสุน กริ ช กั้นหยัน่ เกาทัณฑ์ เขน ง้าว ง้าวที่มีขอ ดาบ ดาบ มีชื่อว่าคาบ ค่าย ดาบสองคม ทวน ปื น หอก อาวุธ

คาราชาศัพท์ พระกล้องสลัด พระแสงกระบี่ พระแสงกระสุน พระแสงกริ ช พระแสงกั้นหยัน่ (มีดปลายแหลมมีคม 2 ข้าง เป็ นอาวุธ สาหรับเหน็บ) พระแสงเกาทัณฑ์ พระแสงเขน พระแสงง้าว พระแสงของ้าว (เป็ นอาวุธที่ต่อสูใ้ นการทายุทธหัตถี) พระแสงดาบ พระแสงคาบค่าย พระขรรค์ พระแสงทวน พระแสงปื น พระแสงหอก พระแสง


12 หมวดที่ 8 สถานที่ คาสามัญ ที่นงั่ ว่าราชการ ที่ประทับชัว่ คราวไม่มีฝา ที่สาหรับวางเครื่ องราชกกุธภัณฑ์ บริ เวณที่ประทับ บันไดในพระที่นงั่ หรื อพระตาหนัก บ้าน ประตู ประตูเมือง ประตูวงั พลับพลาสาหรับเปลี่ยนเครื่ องทรง มุขเชื่อระหว่างพระที่นงั่ มุขเสด็จ เรื อนกลางสระ เรื อที่พกั ร้อน เรื อนที่มียอดแหลม เรื อแพ เรื อไม่มีฝา เรื อนริ มน้ า เรื อหลวง

คาราชาศัพท์ พระราชบัลลังก์ พลับพลาโถง บันไดแก้ว เขตพระราชฐาน อัฒจันทร์ พระบรมมหาราชวัง ใช้สาหรับพระมหากษัตริ ย ์ พระราชวัง ใช้สาหรับพระบรมวงศานุวงศ์ พระทวาร ทวาเรศ พระทวารวัง พลับพลาเปลื้องเครื่ อง มุขกระสัน สีหบัญชร พระกาบังวิลิต พลับพลา ปราสาท ตาหนักแพ พระที่นงั่ โถง ตาหนักน้ า พระที่นงั่


13 หมวดที่ 9 เบ็ดเตล็ด คาสามัญ กระบวนทัพ กระบวนพลรบ กองทัพใหญ่ คนรับใช้ชาย คนรับใช้หญิง คนรับใช้ คนเลี้ยงช้าง คอกขังช้างสาหรับคล้อง เครื่ องจองจา โคมระย้า ชื่อ

ช้างทรง ดวงชะตา ที่ระลึก ตราประจาพระองค์ ต้องโทษ สิว

คาราชาศัพท์ พยุบาตร พยุหโยธา พยุหแสนยากร มหาดเล็ก นางข้าหลวง ข้าหลวงน้อย ใช้สาหรับพระบรมวงศานุวงศ์ คชาชีพ เพนียด สังขลิกพันธนาการ อัจกลับ พระปรมาภิไธย ใช้สาหรับพระมหากษัตริ ย ์ พระนามาภิไธย ใช้สาหรับใช้สาหรับพระบรมวงศานุ วงศ์ ช้างต้น , ช้างพระที่นงั่ , พระคชาธาร , พระกุญชร , ไอยรา ดวงชะตา พระบรมราชานุสรณ์ ใช้สาหรับพระมหากษัตริ ย ์ พระอนุสรณ์ ใช้สาหรับพระบรมวงศานุวงศ์ พระราชลัญจกร ใช้สาหรับพระมหากษัตริ ย ์ ต้องพระราชอาญา พระอสา


14 หมวดที่ 10 คาสุ ภาพ คาสามัญ กระต่าย กล้วยบวชชี กล้วยไข่ กลางคืน กลางวัน กะปิ ขนมขี้หนู ขนมจีน ขนมตาล ขนมเทียน ขนมใส่ไส้ ขี้ผ้ งึ ขี้ดิน คนขอทาน ควาย

คาราชาศัพท์ ศศะ นารี จาศีล กล้วยกระ ราตรี ทิวา เยือ่ เคย ขนมทราย ขนมเส้น ขนมทองฟู ขนมบัวสาว ขนมสอดไส้ สีผ้ งึ มูลดิน ยาจก กระบือ


15 อ้ างอิง ศิริวรรณ คุม้ โห้ ; คาราชาศัพท์ สานวนโวหาร สุ ภาษิต และคาพังเพย คาที่มักอ่ านหรือเขียนผิด, พิมพ์ที่ รุ่ งเรื องสาส์นการพิมพ์, กรุ งเทพมหานคร.


คำนามที่เป็นคำราชาศัพท์