Page 1

Voorstel praktisch handboek meubilair Nieuwe Hollandse Waterlinie - Studio Eric Klarenbeek 2011 1


Naarden

Breukelen

Utrecht

Culemborg

Leerdam

Gorichem

Fiets- en wandelroutekaart, waarbij opgenomen zijn: ANWB fietsknooppuntennetwerk (groen), LAW (oranje) en Waterliniepad (zwart) geprojecteerd op de Nieuwe Hollandse Waterlinie. 2


Inhoud Vooraf

5

Inleiding

7

Identiteit

11

Materiaal

13

Kleur

15

Lettertype

16

Toepassing typografie

17

Layout

19

Landschap en situering

21

In het gelid

25

Orde

27

Eenheid

29

Verdekte opstelling

31

Uitzicht

33

Meubilair

35

Reglementen

38

Merk

39

Fortbank en tafelset

41

Werktekening

45

Liniebank en tafelset

47

Verlengde Liniebank

51

Inundatiebank

53

Elementen

55

W profiel

57

Markering

59

Informatiebord op fort

61

Informatiebord op land

63

Kruishekwerk

65

Veiligheidshekwerk

67

Fietsrek

69

Taludtrap

71

Digitaal landschap

73

Matrix

76

Nawoord

78

Bronvermelding

79

Colofon

79

3


Reeds geplaatste Inundatiebank

Inundatiebank in productie

Schootsvelden forten en werken

Inundatiegebied Nieuwe Hollandse Waterlinie

4


Vooraf De opzet van dit boek, kan gezien worden als handboek voor meubilair voor de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Als visie- en ideeënboek bieden wij tevens een inspiratiebron voor mogelijke uitwerkingen of denkrichtingen voor andere ontwerpopgaven in de toekomst. De ontwerpopgaven uit dit visieboek zijn afkomstig van Studio Eric Klarenbeek. Het bureau bestaat uit ontwerpers die zich bezighouden met de publieke ruimte; product ontwerp, het ontwikkelen van concepten en het maken van prototypes. De drijvende kracht achter dit project wordt gevormd door Eric Klarenbeek en Maartje Dros. Eric studeerde in 2003 af aan de Design Academy Eindhoven. Hij werkte als ontwerper en productvormgever samen, met én voor gerenommeerde opdrachtgevers, ontwerpers en bedrijven waaronder Moooi, Studio Lidewij Edelkoort en Droog. Maartje Dros genoot tevens haar studie aan de Design Academy Eindhoven waar zij in 2004 afstudeerde en vervolgde met een researchperiode aan de Jan van Eyck Academy in Maastricht van 2006 tot 2008. Maartje werkt als ontwerpster op verschillende schaalniveaus in de publieke ruimte. Haar werkwijze kenmerkt zich door een participerende en onderzoekende houding. De combinatie van kwaliteiten en eigenschappen van Eric en Maartje zorgt voor een goede inhoudelijke en kwalitatieve focus. De visie die wij aandragen komt voort uit onze bevindingen en inventarisaties van projecten voor de Nieuwe Hollandse Waterlinie die wij eerder realiseerden. Zo was Eric vanaf 2004 voor Studio Makkink/Bey betrokken bij het masterplan ‘&-route’ voor de provincie Gelderland. In 2009 ontwierp Eric als zelfstandige de inrichting van het informatiecentrum van landgoed Mariënwaerdt. De eerste serie inundatiebanken vonden daar zijn oorsprong en zijn tevens in deze catalogus opgenomen. Er zijn inmiddels 16 inundatiebanken door het gebied verspreid en er is een blijvende vraag naar banken op nieuwe locaties. Gezamenlijk werkten wij aan de inrichting van Speelbos Nieuw Wulven. Met een serie meubilair en objecten onderstreepten wij de historische waarde van het gebied. Studio Makking/Bey is overigens een belangrijke speler en adviseur bij de totstandkoming en verdere ontwikkelingen van dit huidige plan. Onze ontwerpen en projecten kenmerken zich door het gebruik van nieuwe technieken en technologieën. De uitdaging in het ontwerpvak hangt voor ons samen met de sterke binding die wij ervaren met de oorsprong en ziel van een ontwerp. Binnen dit project zochten wij naar het creëren van relevante oplossingen in samenhang met het ambacht, de historie en artefacten van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. De visie op de Nieuwe Hollandse Waterlinie zien wij als de basis van een veel breder concept. Het dient dan ook als uitgangspunt van een heel scala aan mogelijke scenario’s en toepassingen die verder kunnen uitbreiden, groeien en zich kunnen vormen naar de wensen van plaats en tijd.

5


6


Inleiding

Naar aanleiding van de vraag naar meubilair voor de Nieuwe Hollanse Waterlinie zijn we opzoek gegaan naar mogelijkheden voor kwalitatieve inpassing van elementen in het landschap van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Door te werken vanuit een cultuurhistorische benadering, vanuit het ambacht, artefacten, archieven en veldwerk zijn na diverse ontwerpopgaven voorstellen ontwikkeld die in deze catalogus terug te vinden zijn. Niet alleen de door ons voorgestelde ontwerpen laten een kwalitatieve inpassing van elementen binnen de Nieuwe Hollandse Waterlinie zien, ook adviezen voor aanpassing of herstructurering binnen het landschap passeren de revue. Het onderzoek en de veldresearch gaf ons de ruimte om na te denken over bindende elementen van het gebied. Als we over de gehele ‘Linie’ kijken heeft elk bouwwerk zijn eigen identiteit behouden, zowel in detaillering als in het geheel waardoor de individuele werken interessant blijven en nieuwsgierig maken. Die uniformiteit in verscheidenheid willen wij waarborgen en met de door ons aangedragen ontwerpen versterken op plekken waar wij dat nodig achten. Soberheid Van middeleeuwse kastelen tot moderne bunkers is de Hollandse Waterlinie in de tijd gegroeid en vervormt. Ondanks deze verscheidenheid in bouwstijlen is er toch een sterke eenheid in het geheel van de Waterlinie: dit vanwege de constante drang om de linie up to date te houden voortkomend uit defensieve en puur utilitaire overwegingen. Torenforten werden op die manier van een verdieping ontdaan, contrescarpgalerijen met aarden dekking werden aangelegd waardoor de nederzetting weer aan de eisen van de tijd voldeed. Zo komen de elementen soberheid, terughoudendheid en utilitaire bouw als belangrijke kenmerken steeds weer terug binnen de Linie.

7


Uniformiteit en verscheidenheid Een ander belangrijk element van de Hollandse Waterlinie is de ‘onderscheiding’. Als een rangorde kunnen de door ons voorgestelde ontwerpen afhankelijk van budget of belang aangepast worden en opklimmen van soldaat tot generaal. Ook in techniek, materiaal of de manier waarop het basismateriaal is bewerkt kan een hele andere rangorde gehanteerd worden. Zo ontstaat er een scala aan mogelijkheden waaruit men kan kiezen zonder dat daarbij de eenheid verloren gaat. Dit geeft ons de vrijheid om handvatten aan te rijken voor vrije ontwerp- en kunstopdrachten buiten het ‘standaard’ meubilair om. Zonder het gebied verder aan te tasten komen een aantal adviezen voorbij die naast nieuwe elementen ook aangeven waar herschikking; clustering; herbewerking of vermindering van bepaalde elementen nodig zouden zijn. Verder biedt de catalogus een breed scala van mogelijke toepassingen. Van informatie voorziening tot rustplaats en van Verboden Kring tot schootsveld geven wij aanwijzingen voor de implementatie en toepassing van elementen in het landschap. Zo valt dit gedeelte te gebruiken als handboek waarbij de ‘uniformiteit in verscheidenheid’ keer op keer behouden blijft. Naast fysieke informatie zijn aan het einde van de catalogus een aantal aanbevelingen terug te vinden die opties bieden voor het implementeren van digitale informatie voorzieningen. Wij geloven hierbij niet in één raamwerk of systeem aangezien dit snel verouderd kan raken en daardoor zijn functie verliest. Een flexibel systeem dat kan groeien met de tijd biedt daarom een goede oplossing.

8


Ondanks de veelheid en veelzijdigheid aan onderscheidingen, behoudt het beeld een rustige en eenduidige uitstraling.

9


10


IDENTIT EIT

11


Als we kijken naar bestaande vaste elementen op de forten zoals trappen, hekken en toegangspoorten, krijgen we een eenduidig beeld van het gebruikte materiaal: hout en staal. Ondanks verschillende vormgeving is er veelal gekozen voor ijzer in de kleur zwart. Dit zetten we door in de voorstellen voor nieuwe elementen voor de buitenruimte, waarbij we het ijzer vervangen voor het duurzamere RVS. Een ander veel gebruikt materiaal wordt zichtbaar wanneer we dezelfde analyse doen

12


Materiaal

Gezwart RVS

Inlands eiken

bij het meubilair en de tijdelijke objecten die we vinden op archiefmateriaal van de eerste en tweede mobilisatieperiode. Vooral in de eerste periode wordt het meubilair, maar ook de tijdelijke erfafscheiding gemaakt van hout dat op en rondom de forten aanwezig was. In de schootsvelden en Verboden Kringen mocht men enkel in hout bouwen, zoals stond beschreven in de ‘Kringenwet’. In het nieuwe meubilair vormt daarom ook inlands eikenhout de basis voor de ontwerpen.

13


De Nieuwe Hollandse Waterlinie staat voor soberheid en terughoudendheid. De kleur van het ontworpen element versterkt dit concept wanneer het zich aan dezelfde regels houdt. In archiefmateriaal van 30 juni 1891, waarin de Commandant in het 1 ste Genie Commandement aangeeft aan welke regels het meubilair dient te voldoen, vinden we aanwijzingen voor het schilderwerk. Waarbij de kleur lichtgrijs wordt aangedragen voor het meubilair. De meubelen voor officieren werden in ‘Eikenhoutkleur’ geschilderd. Ook diende al het ijzerwerk te worden gesmeed. 14


Kleur

Lichtgrijs, RAL 7035

Onbewerkt inlands eikenhout

Mat zwart, gezwart RVS

Tijdens veldonderzoek en op archiefbeelden zagen wij beide kleuren in het meubilair terug en een veelheid aan gezwarte ijzerprofielen bij landschappelijke elementen op forten en werken. In lijn met deze observaties en documentatie komen we tot een pallet van drie kleuren: lichtgrijs, eikenhoutkleur en zwart. Eikenhoutkleur interpreteren we in dit voorstel als het gebruik van onbewerkt eikenhout. Met het oog op duurzaamheid is het onbewerkt eikenhout een onderhoudsvriendelijke optie voor meubilair in buitengebieden. 15


Let tert y pe

ST EN CILIA-A

Op de forten zien we waarschuwingen, informatie, reglementen en codes terug op zowel losse borden maar ook direct op meubilair en gebruiksvoorwerpen. Dat kan zijn: gesjabloneerd, handgeschreven, geschilderd of gestanst. Het gebruik van het lettertype Stencilia-A geeft de mogelijkheid informatie op al deze verschillende manieren toe te passen op de nieuwe elementen.

16


Toepassing t y pografie

Gegraveerd, evt. gezwart

Gesjabloneerd

Gestraald, gelaseerd

Door gebruik van hetzelfde lettertype en tegelijkertijd de vrijheid te behouden deze op verschillende manieren toe te passen, ontstaat er ‘eenheid in verscheidenheid’. Een kwaliteit waar de architectuur van de Nieuwe Hollandse Waterlinie voor staat, waardoor nieuwe elementen aansluiting krijgen bij de bestaande informatieverspreiding.

17


Voorbeeld van een informatiebord op fort ‘t Hemeltje.

We zien veel panelen met speelse indelingen, kleurenafbeeldingen gecombineerd met zwartwitbeeld en verschillende lettertypes, dat terwijl de informatie van de Nieuwe Hollandse Waterlinie orde en rust zou moeten uitstralen. Wij dragen een oplossing aan door middel van een korte en bondige weergave van feitelijkheden met een sobere vormgeving.

18


Layout

De vormgeving en inhoud van de informatievoorziening is direct en bondig.

Binnen de gelijkmatige vlakverdeling neemt slechts ĂŠĂŠn tekstblok het gehele oppervlak in beslag. Dit geeft de bezoeker de ruimte om zich op de omgeving te richten en het rijke cultuurhistorische landschap tot zich te nemen, in plaats van te verdrinken in de aangeboden schreeuwerige informatie.

19


20


LA NDS CH A P EN SITUERING

21


22


De functie van de Waterlinie is verloren maar het landschap blijft zich om de nederzettingen vormen naar de tijd. Waar herbestemming veelal leidt tot nieuwe inrichtingen en ontwerpen, ontbreekt binnen de Nieuwe Hollandse Waterlinie enige samenhang en streng regime, zoals ten tijde van de nog in dienst zijnde stelling. Wij onderzochten de vormen waarin de eigen identiteit op dit moment naar voren komt. Wat ons opviel is dat die identiteit veelal verloren is gegaan door op onzorgvuldige wijze om te gaan met het landschap en de situering van nieuw aangebrachte elementen. Zo leidt een overvloed aan wegwijzers of markeringen in het landschap, een verkeerde opstelling van elementen of ongelukkige plaatsing in de ruimte van banken tot een onrustig beeld en rommelige uitstraling. Eenvoudige en simpele ingrepen moeten deze eenheid en het karakter van de Nieuwe Hollandse Waterlinie doen versterken waarbij weer wordt ingehaakt op de cultuurhistorische waarde van toen. In dit hoofdstuk stellen we een aantal regels op voor het plaatsen en inrichten van de ruimte. Om verrommeling tegen te gaan, geldt in alle gevallen dat het meubilair en de elementen van de Nieuwe Hollandse Waterlinie te allen tijde ‘in het gelid’ moet worden opgesteld. Onderstaande voorbeelden dienen dan ook als meer handreiking voor de inrichting van de Linie.

23


voor

De bouw en inrichting van de Linie is utilitair en sober van karakter. Opfleuren door middel van parasols vol logo’s, bloemen en andere versiering verhoudt zich niet tot het karakter van de Linie.

24


In het g elid

na

25


voor

Fietsrekken worden in lijn met het landschap geplaatst om hun invloed op de omgeving zo minimaal mogelijk te houden. Er wordt als het ware een lichte vorm van erfafscheiding toegevoegd, die tevens als fietsparkeerplaats functioneert. Dit zorgt voor een rustiger en soberder beeld wanneer er geen gebruik wordt gemaakt van dit meubilair. Op deze manier houden we

26


Ord e

na

rekening met de behoefte aan parkeerplekken in het fietsseizoen, maar wordt de ruimtelijke inrichting hier minimaal door be誰nvloed.

27


voor

Passend bij het karakter van de Nieuwe Hollandse Waterlinie zou het informatiebord zich geheel natuurlijk moeten voegen bij het landschap. Tegelijkertijd dient het bord opvallend genoeg te zijn om de recreant te wijzen op een bijzondere plek. Het moet nieuwsgierig maken en authenticiteit uitstralen.

28


Eenheid

na

De kracht van communicatie in informatievoorziening met betrekking tot de Waterlinie is gekoppeld aan soberheid, en terughoudendheid. Daarom kiezen wij bij uitstek niet voor een veelheid aan borden met felle kleuren. Samenhang zorgt voor herkenbaarheid en een sterke identiteit.

29


voor

Huidige situatie: de toegepaste paal komt onnodig hoog boven het maaiveld uit en is ingesteld op autoverkeer in plaats van fietsverkeer dat zich langzamer en meer opmerkzaam door het landschap verplaatst. Het panorama wordt hierdoor sterk verstoord. Vanwege de hoogte ontstaat een groot risico op scheve palen waardoor een zeer onrustig beeld wordt gecreĂŤerd.

30


Verd e kt opstellen

na

Nieuw voorstel: een middelhoge staander zorgt ervoor dat het panorama minder wordt verstoord en verkleind de kans op scheve palen en een rommelige uitstraling. De staander in de vorm van een W-profiel functioneert als sluikreclame en verwijst naar de identiteit van het gebied, namelijk ‘het gebied van de Nieuwe Hollandse Waterlinie’.

31


voor

Veelal laat de keuze voor plaatsing van banken te wensen over en lijkt er geen duidelijke keuze voor plaatsing en oriĂŤntatie. Zoals hier te zien is; de bank is geplaatst in de berm met zicht op de kruising. Dit terwijl hierachter het Fort Uitermeer is gesitueerd, zonder enige rustvoorziening.

32


Uit zicht

na

Voorstel: oriĂŤnteer de rustplekken op de cultuurhistorische kenmerken van het gebied of bied een panorama.

33


34


MEUBILAIR

35


1914-1918

36


Forten en werken kenmerken zich door hun sobere, utilitaire en terughoudende vormgeving. Het meubilair houdt zich aan dezelfde regels. Uit documentatie van 1890 is gebleken dat er een serie standaard liniemeubilair is ontworpen. Hiervoor waren strikte regels opgesteld voor constructie, materiaalgebruik en behandeling. Een zoektocht naar beeldmateriaal van dit meubilair gericht op banken en tafels leidde ons naar persoonlijke fotoalbums, het Collectie Informatie Centrum van het Legermuseum en bestaand meubilair van het Vestingsmuseum. Deze zoektocht liet een overeenkomstige vormgeving zien. Het waren gebruiksvriendelijke, sterke en sobere vormen, die in alle forten en voor meerdere doeleinden ingezet dienden te worden. De belangrijke documenten uit 1890 en de eerste en tweede mobilisatieperiode dienen als uitgangspunt voor het nieuwe fortenmeubilair. Naast het opnemen van het originele meubilair in dit visieboek hebben wij deze omgevormd tot meer gebruiksvriendelijke meubels en daarmee aangepast aan het verblijf van de hedendaagse recreant. Een aantal aanwijzingen over het gebruik en de opstelling die zijn teruggevonden in de documentatie uit 1890 geven ons, met minimale aanpassingen, handvatten om tot nieuwe reglementen voor de tegenwoordige situatie ingezet te worden.

37


Reglementen

1. Merken De goedgekeurde en daarvoor vatbare meubelen moeten, volgens aanwijzing met een brandijzer gemerkt worden met de letter W en het jaartal. 2. Keuring De te leveren bergplanken, kasten en tafels moeten alvorens geverfd te zijn voorloopig ter keuring worden aangeboden. 3. IJzer IJzer niet anders bepaald, moet zijn gesmeed of gezwart. 4. Verfkleur De verfkleur moet zijn: lichtgrijs, RAL 7035. Te verven deelen van kasten, tafels en banken dienen lichtgrijs, wanneer opgesteld rondom het fort, in de buitengebieden mag deze naturel blijven. 5. Banken In vele sterkten kwam het aantal banken te gering voor. Als hoofdregel is aangenomen dat voor elke vijf man in een lokaal 1 bank nodig is. Daar waar in forten ruimte is een lokaal af te zonderen als cantine zijn daartoe ook enkele banken uitgetrokken. 6. Timmerwerk Tenzij iets anders bepaald is, moet voor het timmerwerk worden gebruikt: Inlands eikenhout duurzaamheidsklasse II. 7. Grote van tafels Het aantal groote tafels der memoriën kwam over het algemeen te gering voor. Als regel is aangenomen dat voor elke 10 man die in een lokaal behooren één tafel nodig is. Evenals met de banken zijn voor lokalen uitsluitend bestemt als cantine eenige tafels uitgetrokken. 8. Veraangenamen van het verblijf van de recreant Betreffende het verbeteren van het meubilair wordt in sommige garnizoenen het verven van de tafels, banken, kastjes, enz. voorgesteld, doch daarbij wordt door sommige Commandanten aangegeven dat dit, vooral wat de tafels en banken betreft, het niet wenschelijk wordt gedacht om reden zulks eene aanleiding te meer zal geven tot het opleggen van straffen, en dus niet zal strekken tot veraangenaming van het verblijf voor den soldaat. Het komt mij voor dat het verven van de bedoelde meubelen niet verder moet uitgestrekt worden, dan tot die voor de onderofficieren bestemd.

38


Merk

39


40


Fortenbank en tafelset

De fortenbank en tafelset zijn specifiek ontworpen voor het terrein binnen de grenzen van het fort. Deze zijn licht gebouwd, demontabel en verplaatsbaar. Zoals te lezen in de reglementen kan deze in de gespecificeerde kleur geverfd worden, danwel onbehandeld in de binnen- en buitenruimte worden toegepast, afhankelijk van de wens van de beheerder. Ge誰nspireerd op de documentatie uit 1890 werd het meubilair voorzien van een brandstempel en rijkszegel met de code G93, waarbij G stond voor de Genie en 93 voor het jaartal. Bij het nieuwe ontwerp is dit vertaald in de W van Waterlinie en wordt het jaartal voluit geschreven voor een communicatiever beeldmerk. Hiermee wordt duidelijk dat het meubilair van deze tijd is. Ook is er een aanpassing gedaan in de vorm van het toevoegen van een leuning, dit voor de veraangenaming van het verblijf van de recreant. De bank kan ook als los element worden ingezet. Doordat de bank met langere staanders kan worden uitgevoerd, is permanente plaatsing heel goed mogelijk. 41


Fortenbank naar origineel model. 42


Fortenbank 2011, met rugsteun. 43


44


Werkte kening

45


Rondom en tussen de forten bevindt zich het landschap van de Hollandse Waterlinie. Aan de hoofdverdedigingslinie, die de forten met elkaar verbindt vindt men vele kleinere werken en schuilplaatsen en kijkt de bezoeker uit over de inundatie gebieden. Gebieden konden in tijden van dreiging onder water worden gezet. De hoofdverdedigingslinie, vaak verhoogd gelegen op dijken is de hoofdader van het stelsel van forten en werken. Wandelroutes en fietspaden volgen en kruisen nu dezelfde routes die eerder veiligheid en bescherming van de Randstad moest waarborgen. De Liniebank staat als baken in het landschap langs de Linie. De schragen refereren naar de werken van de Waterlinie, is overeenkomstig robuust van uitvoering en kan naar wens met meerdere staanders uitgevoerd worden. Zo varieert deze van parkbank tot een ware Linie die als een versperring het panorama op het landschap voor de bezoeker inkadert. De Liniebank is speciaal ontworpen voor plaatsing buiten het fort, mede door zijn robuuste vormgeving, maar ook doordat deze in onbehandeld eiken wordt uitgevoerd. Naar wens kan informatie over het gebied toegevoegd worden in de rugleuning in de vorm van gravures. De bank kan in verschillende lengtes worden uitgevoerd met een minimale lengte van 1,90 m en drie staanders. Ook is er een tafelset met twee banken. 46


Liniebank en tafelset

Liniebank, opgesteld buiten de grens van het fortterrein. 47


48


49


De Liniebank is ook in verlengde vorm leverbaar, hiermee versterkt het de ervaring van de Linie en zijn verdedigende functie. 50


51


52


Inundatiebank

De inundatiebank is een bank geplaatst in de inundatiegebieden van de Waterlinie. Bij inundatie werd het land onder water gezet met een streefpeil van 30 cm water, waardoor men in tijden van dreiging zowel te voet als te paard het gebied moeilijk kon doorwaden. De impact van deze strategische en tevens unieke, maar al eeuwenlange typische Hollandse verdedigingstechniek kan men op de inundatiebank ervaren; men overzag het gebied en hield droge voeten wanneer er geĂŻnundeerd zou worden. De voetenplank van de bank geeft namelijk het inundatiepeil aan. Door glooiing van het landschap varieert de hoogte van het waterpeil. Hierdoor varieert ook de hoogte van elke inundatiebank en zo wordt deze vanaf een hoogte van 50 cm met trap geleverd. Deze hoogte wordt bepaald met de inundatiepeil zoals deze per polder bepaald was. Hiervoor kan de website van het projectbureau geraadpleegd worden. Door deze te linken aan de plaatselijke hoogteligging ten opzichte van het NAP (ahn.nl) kan de hoogte van de bank bepaald worden. Op de rugleuning kan naar wens informatie verwerkt worden die ingaat op plaats specifieke informatie: de geschiedenis van de Nieuwe Hollandse Waterlinie of aanwezige flora en fauna. De bank wordt standaard geleverd met de gravure ‘inundatiebank’ op de rugleuning en het inundatiepeil op de zijkant van de voetensteun. 53


54


ELEMENT EN

55


56


W profiel

Ge誰nspireerd op staalprofielen zoals de I en H-profielen die sinds de industrialisatie zijn toegepast en alom aanwezig zijn in werken van de Nieuwe Hollandse Waterlinie, introduceren wij een nieuw profiel namelijk het W-profiel. Dit profiel staat voor de Waterlinie en bezit dezelfde kenmerken als andere staalprofielen; sterkte met zo min mogelijk materiaal. Het W-profiel kan zowel dienen als drager van de wegwijzers maar ook als erfafscheiding, veiligheidshekwerk of fietsenstalling. Daarbij functioneert het als sluikreclame voor het gebied van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Bij plaatsing van dit element, maar ook bij alle verder besproken elementen moet altijd zorgvuldig worden gekeken of het ook echt noodzakelijk is deze te plaatsen. De toevoeging van elementen be誰nvloed de architectuur van het Waterliniegebied, kan de passant afleiden van de omringende landschappelijke kenmerken, die we met dit ontwerp juist willen benadrukken en de ruimte geven. 57


Markeringen kunnen gezien worden als medailles en onderscheidingen die het belang van de locatie aanduiden; hoe meer onderscheidingen des te meer routes er aanwezig zijn. De onderscheidingen kunnen met de tijd veranderen of groeien, maar de drager ‘het W-profiel’ is datgene wat verbindt, als het uniform, dat de identiteit van de Hollandse Waterlinie aanduidt. Verder maakt het nieuwsgierig naar de betekenis van de ‘W’ en de plekken die zich naast de fiets- of wandelroute bevinden. Zo is de drager geen extra toegevoegd element in het landschap maar herbergt het de mystieke boodschap, beeldmerk en identiteit van de Waterlinie. Tijdens inventarisaties is de overvloed aan wegwijzers of markeringen in het landschap sterk merkbaar. Veel van deze markeringen zijn veelal op dezelfde kruising aanwezig met een veelheid aan verschillende dragers. Deze situatie leidt al snel tot een onoverzichtelijke situatie en verrommeling van het landschap. Ons motto is: minimaliseren, verminderen en combineren in plaats van toevoegen. Dit betekent dat één drager per locatie alle markeringen bij zich draagt net zoals de onderscheidingen op het uniform. Hiermee willen wij voorkomen dat op een kruispunt meerdere dragers (borden, palen etc.) voor markeringen ontstaan die met elkaar willen concurreren. Zo ben je in staat om een duidelijke en overzichtelijke situatie te creëren: less is more. 58


Markering

59


60


Informatiebord op fort

Met herbestemming veranderen de functies van forten en hopen de nieuwe beheerders zichzelf vanaf de weg kenbaar te maken aan de voorbijganger. Toch vertonen die informatievoorzieningen geen samenhang en is door de verschillende kleuren en verschijningsvormen erg onduidelijk te noemen Het informatiebord zou zich passend bij het karakter van de Nieuwe Hollandse Waterlinie bij het landschap moeten voegen. Tegelijkertijd dient het bord opvallend genoeg te zijn om de recreant te wijzen op een bijzondere plek. Het moet nieuwsgierig maken en authenticiteit uitstralen. De kracht van communicatie in informatievoorziening met betrekking tot de Waterlinie is gekoppeld aan soberheid en terughoudendheid. Daarom kiezen wij bij uitstek niet voor een veelheid aan borden met felle kleuren. Het vormt zich juist door een samenhang van factoren als locatie, herkenbaarheid en een sterke identiteit. Als voorbeeld zou een passant op dit moment een fortenentree of een geheel fort over het hoofd kunnen zien omdat de entree is voorzien van felgekleurde parasols. Dit terwijl het de bedoeling was hiermee bezoekers te willen trekken. De parasols zouden het zicht en de aandacht van het achtergelegen werk kunnen afleiden. Door het toepassen van ĂŠĂŠn duidelijke beeldtaal zal de bezoeker bij het zien van dit beeldmerk deze associĂŤren met een eerder moment. De herkenning van het beeldmerk maakt de bezoeker nieuwsgierig naar de invulling van de locatie. Zo kunnen op subtiele wijze bezoekers door middel van een sterke identiteit getrokken worden, doordat het beeldmerk op meerdere wijzen wordt toegepast. Niet alleen fysiek maar ook in publicaties kan het beeldmerk worden herhaald. Wanneer we kijken naar de informatie bij de toegang van de forten, ontstaat deze door weghalen in plaats van toevoegen. Staal is de drager. Soms zijn er op de bestaande poorten al stalen panelen aangebracht, hier kan de tekst direct uit gehaald worden, zo niet kan een nieuw paneel direct op de poort gemonteerd worden.

61


Het informatiebord in het landschap neemt de plek in van de tankversperring, zoals we deze in het militaire landschap aantreffen op belangrijke toegangswegen; letterlijk als obstakel geplaatst op belangrijke toegangswegen. Schuin geplaatst in de grond neemt het informatiebord een stevige en defensieve positie in. Het bord is op borsthoogte geplaatst, te laag om het panorama te vervuilen, is daarom volop aanwezig en in het zicht van de fietser of wandelaar. De informatieborden worden op een duurzame manier van informatie voorzien. Door de teksten uit het materiaal te laseren wordt de tekst blijvend leesbaar. Een toevoeging aan het landschap, dat soberheid uitstraalt en zich voegt naar de bestaande architectuur en typografie op werken en objecten. 62


Informatiebord op land

63


Door het W-profiel in te zetten als staander die in verschillende hoogtes kan worden opgevraagd, wordt het mogelijk om voor verschillende doeleinden erfafscheidingen vorm te geven. Het kruis komt in de inventarisatie van toegangspoorten en hekwerken steeds terug. Waar op de forten vraag is naar een balustrade, komen we net als bij de inventarisatie van de toegangspoorten hetzelfde kruis tussen de staanders tegen. Een lichte vorm van afsluiting, die in combinatie met het W-profiel een eigentijdse vormgeving krijgt. 64


Kruishe k werk

65


66


Veiligheidshe k werk

In het originele ontwerpplan van de Hollandse

Waterlinie

werden

om

veiligheidsredenen de forten naast fysieke elementen voorzien van natuurlijke barrières in de vorm van meidoornstruiken. Deze barrières zorgden ervoor dat de vijand het fort moeilijk kon vinden in het landschap en de stekels hielden de vijand tegen het fort te betreden. In dit visieboek hebben wij als alternatief van bovenstaande oplossing een veiligheidshekwerk

opgenomen

die

voldoet aan de eisen van deze tijd voor veiligstellen en het ontoegankelijk maken van een gebied. Zo’n veiligheidshekwerk wordt gevormd door een combinatie van gekeurde veiligheidshekwerken en het W-profiel. 67


Het fietsseizoen kent drukke momenten tijdens mooi weer en gedurende de weekenden. Dit betekent dat de invloed op de omgeving zeer tijdelijk van aard is en een groot deel van het jaar het belang van een speciale ‘fietsstallingsplaats’ minimaal is. Voor het plaatsen van fietsenrekken geldt

daarom:

een

onopvallende

vormgeving die meegaat met de inrichting van het gebied en georiënteerd in lijn met het landschap. Een aaneengeregen hekwerk waartegen de fietsen geplaatst kunnen worden zorgt voor een strakke uitstraling in lijn met de visie van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Buiten het hoogseizoen functioneert het fietsrek als lichte vorm van erfafscheiding. Dit valt ook terug te zien in het gedeelte ‘Landschap en Situering’. 68


Fietsre k

69


70


Talud trap

In tijden van mobilisatie werd met de aanwezige grondstoffen gebouwd. Vooral met hout werden onder andere hekwerken en trappen geconstrueerd. De bouwelementen waren van menselijke schaal en handzaam. De manschappen bouwde deze met zo min mogelijk middelen en zo functioneel mogelijk. Dit concept hebben we terug laten komen in de uitwerking van elementen en meubilair. Doordat de treden als afzonderlijke modules kunnen worden geleverd zijn wij in staat een handzaam en flexibel systeem te leveren. Net als het fietsrek is de taludtrap een hedendaags object dat de recreant ondersteunt in zijn bezoek aan de forten en werken. De trap was in tijden van de functionerende Nieuwe Hollandse Waterlinie niet aanwezig op de taluds. De aanwezigheid is dan ook een extra toevoeging aan de bestaande architectuur. De taludtrap is een eenpersoons opgang. De impact van het element vraagt hierdoor zo min mogelijk aandacht in het landschap. De modules zijn per tree opgedeeld waardoor de trap handzaam is en één persoon de trap aan kan leggen en monteren. Afhankelijk van de locatie kan de trap in verschillende hoogtes en hoeken worden aangebracht en hergebruikt. Gekozen is voor gecoat RVS plaatstaal met licht antislipreliëf. De leuning is wederom een W-profiel. 71


72


Digitaal landschap

Met het meubilair van de Nieuwe Hollandse Waterlinie, wordt een fysieke herkenbaarheid van het landschap aangeboden. Daarnaast spelen de behoefte en mogelijkheden om aan te haken bij het digitale landschap. Het behoort dan ook bij onze aanbevelingen om een aantal opties te bieden voor het implementeren van digitale informatievoorzieningen. Wij geloven hierbij niet in één raamwerk of systeem, aangezien dit snel achterhaald kan raken en daardoor zijn functie verliest. Een flexibel systeem dat kan groeien met de tijd zou een goede oplossing kunnen bieden. Hierbij kan gedacht worden aan Layer en Google. Layer is een programma dat realtime een informatielaag toevoegt aan je omgeving. Een bekende Layer functie is het vinden van de dichtstbijzijnde restaurants of bezienswaardigheden, met hieraan gekoppeld hun agenda’s, menu’s, etc. Hetzelfde kan ingezet worden voor de verdekt opgestelde werken van de Waterlinie.

73


GPS-Trackers fotograferen zichzelf met inundatiebank. (bron: www.geocaching.com)

74


Ook zien we veel ontwikkeling van individuele links via het internet naar elementen en plekken in het landschap. Mensen die met GPS-Trackers routes vastleggen en hun ervaringen delen, portretteren zichzelf met trots op een ontdekte bank in het inundatieveld. Dit toont aan dat de online communicatie steeds belangrijker wordt bij het profileren van zowel cultuurhistorie als natuur en landschap. Belangrijk om hierbij te realiseren is dat het element of object interessant genoeg dient te zijn om te ‘taggen’ (een digitale link voor aan te leggen). Taak is om de digitale platformen te bundelen in een systeem, die voor iedere bezoeker en geĂŻnteresseerde toegankelijk is, maar tegelijkertijd door individuen, zoals de boswachter, de natuurliefhebber en de oud soldaat kan worden gevoed. Het meubilair van de Hollandse Waterlinie kan hier inhaken door bijvoorbeeld een link op de elementen te graveren of laseren die naar de gezamelijke site verwijst. Naast de mogelijkheid en wens met een digitale omgeving een andere gebruikersgroep te bereiken biedt het tevens ruimte om informatie over het gebied te verspreiden. Zo kunnen fysieke informatievoorzieningen gereduceerd worden in het landschap zelf.

75


76


Matrix

77


Nawoord Het samenstellen van en het komen tot ontwerpen voor dit voorlopig ontwerp Visieboek voor Meubilair was een inspirerende zoektocht naar vorm, functie en historie die we op een uitnodigende manier hebben willen weergeven in dit boek. We willen iedereen die zijn of haar tijd en kennis heeft willen delen bedanken voor hun openheid en aanstekelijke passie. Vanuit zowel het kwaliteitsteam als het Project Bureau Hollandse Waterlinie zijn waardevolle aanbevelingen gedaan, in dit laatste woord zullen we hier kort op ingaan en toelichten hoe wij het boek willen concretiseren en aanscherpen naar een definitief ontwerp. Voorstellen en ontwerpen zijn in beeldbewerkingen opgenomen in het boek, we werken deze uit tot een matrix waarbij gedetailleerde bouwtekeningen en de maatvoering van alle elementen is opgenomen, waardoor ieder de mogelijkheid krijgt deze in te tekenen op zijn eigen plangebied en op deze manier te testen. Deze is nu nog abstract vormgegeven, bij de uitwerking zal inzichtelijk en duidelijk worden welke elementen besteld kunnen worden, opgebouwd en/of geschakeld. Daarnaast willen we van elementen prototypes laten maken en streven we naar een pilot project in het landschap van de Linie om de toepassing in het gebied te testen op productie, veiligheid en vandalismebestendigheid van het ontwerp. Tevens kan tijdens dit proces nagegaan worden of de matrix in het visieboek nog uitgebreid zou kunnen worden, bijvoorbeeld in de vorm van verlichting, slagbomen of prullenbakken. We willen werken aan een duurzame relatie tussen producenten en ontwikkelaars in het gebied. De komende tijd willen we bekijken wat de mogelijkheden zijn om de productie van het meubilair een relatie aan te laten gaan met de omgeving doormiddel van reeds gestarte gesprekken met partijen zoals Stichting Herstelling en Werk aan de Linie. Hiermee kunnen we tevens het sociale karakter van deze opdracht verder vormgeven. We zullen naast de uitwerking van bovenstaande punten bekijken hoe de continuĂŻteit en herkenbaarheid van informatievoorzieningen versterkt kan worden, en hoe de bestaande huisstijl en dragers hierin verweven kunnen worden. Samen met communicatie-experts zullen we onderzoeken of het rechtenvrije lettertype Stencillia-A voldoet aan de wensen van de gebruikers of dat er een uniek lettertype Nieuwe Hollandse Waterlinie vormgegeven dient te worden en gaan we ons verder verdiepen in de reglementen voor de layout van de informatiedragers. Het bovengenoemde geeft richting aan het vervolg, echter is het genereren van draagvlak in deze fase het belangrijkste. We spreken over een gebied dat door vele partijen wordt vormgegeven, waarbij ieder zijn eigen identiteit heeft, maar waarbij de samenhang onderling het landschap van de Linie steviger op de kaart kan zetten. We hopen dat dit boek de inspiratie geeft en mogelijkheden creĂŤert om samen te komen tot een plan waarbinnen verscheidenheid een eenheid vormt. Eric Klarenbeek & Maartje Dros

78


Bronnen

Colofon

Nota van verlichting; Archief behoord bij brief v/d Comman-

Opdrachtgever

dant in het 1 ste Genie Commandement; 30 juni 1891, no.

Projectbureau Nieuwe Hollandse Waterlinie, Utrecht

781. Het Utrechts Archief, Utrecht.

D. Hierck R. Zakee

Bestek en voorwaarden; Archief Genie 1ste Commandement

In samenwerking met:

Utrecht 1893; Het Utrechts Archief, Utrecht.

K. van der Velde, DLG J. Nijland, Provincie Utrecht

Circulaire; Archief Cir. Comit.; 25 juni 1877, No. 1041; Het

M. Sluijter, Gemeente Utrecht

Utrechts Archief, Utrecht.

Kwaliteitsteam NHW

Inventaris van verduurzaamde levensmiddelen; Archief

Advies

Genie 1ste Stelling Utrecht, 13 februari 1879, No. 428; Het

Studio Makkink/Bey, Rotterdam

Utrechts Archief, Utrecht. Uitvoering onderzoek, productie kaarten, Herinneringsalbum aan de mobilisatie; Collectie Informatie

ontwerpen, teksten

Centrum, Legermuseum, Delft.

E. Klarenbeek, hoofdontwerper, projectbegeleiding M. Dros, hoofdontwerper en onderzoeker

Mobilisatie 1914-1915; persfoto-bureau Rembrandt, Den Haag;

W. de Wit, tekstbegeleiding

Collectie Informatie Centrum, Legermuseum, Delft.

J. Flohr, assistent ontwerper F. Kolkman, assistent ontwerper

Mobilisatie-album, verzamelde photographieën ter herinnering aan mijnen diensttijd bij de 3de compagnie, 40e

Historisch onderzoek en bronnen

batraljon landweer infanterie 1915-1919; Collectie Informatie

D.T. Koen, militair historisch onderzoeker

Centrum, Legermuseum, Delft. Grafisch ontwerp Uit kazerne en kamp; T. schilperoast; 1914; uitgeverij Cohen;

M. Dros

Collectie Informatie Centrum, Legermuseum, Delft.

J. Flohr

Publieksinformatie en Collectiebeheer Nederlands Instituut

Fotografie / Visuals

voor Militaire Historie, Ministerie van Defensie, Utrecht.

E. Klarenbeek M. Dros

Strategisch Laagland; C. Steenbergen, J. van der Zwart; 2006; uitgeverij 010, Rotterdam.

Voor informatie kunt u contact opnemen met: M: info@ericklarenbeek.com

Sterk Water; C. Will; 2002; Stiching Matrijs, Utrecht.

T: 06 16 23 23 99 - E. Klarenbeek T: 06 28 69 68 15 - M. Dros

Onheilstij; L. van der Valk; 2010; uitgeverij Carrera, Amsterdam. Het Nederlands Vestingmuseum, Naarden.

Dit ontwerp ‘Handboek Meubilair Nieuwe Hollandse Waterlinie’ is een voorlopige uitwerking van de visie en ontwerpen

Beeld pag. 6; Man met medailles; bron onbekend.

voor nieuw meubilair voor de Nieuwe Hollandse Waterlinie.

Beeld pag. 14; Fort Rijnauwen; M. Handgraaf. Wij maken de lezer attent op het feit dat aan de inBeeld pag. 31; Fort Uitermeer; J. Brilleman.

houd van dit boek alle rechten zijn voorbehouden aan studio Eric Klarenbeek. De informatie in dit boek is uitsluitend bestemd voor de directe ontvanger; ter inzage voor de opdracht naar definitief ontwerp ‘Handboek Meubilair Nieuwe Hollandse Waterlinie’. Openbaarmaking, vermenigvuldiging, verspreiding en/of verstrekking van deze informatie, de ontwerpen of de visie in welke zin dan ook, is niet toegestaan. ©2011 Studio Eric Klarenbeek www.ericklarenbeek.com

79


80

Handboek_Meubilair  

Handboek voor de inrichting van de Nieuwe Hollandse Waterlinie

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you