Page 1

De zoektocht naar exoplaneten

Bitcointechnologie

De diepzee

Gene drive

De mogelijkheden

Het mysterie van de

Genen versterken

van cryptocurrency

diepste plekken op

door manipulatie

nader bekeken

onze planeet

van het DNA

Officieel orgaan der werktuigbouwkundige studievereniging ‘Gezelschap Leeghwater’ te Delft | jaargang 21 - november 2016 - no. 1

Het zonnestelsel voorbij


| Redactioneel Het was een typische herfstdag toen de Slurfredactie voor de eerste keer dit collegejaar bijeenkwam om weer een nieuwe editie van de Slurf te maken. De lustrumjaargang is afgesloten en voor u ligt weer een editie met de cover zoals u hem gewend bent.

"Ik denk dat wij een groot aandeel van deze 2,5 miljoen views hebben" - Thomas Ceha Er zijn voor deze editie weer een aantal zeer interessante artikelen geschreven. Eindredacteur Coen Bakker heeft een stuk geschreven waarin hij de techniek achter de bitcoin uitlegt. Onze Secretaris Thomas Ceha neemt in zijn stuk een duik de diepzee in. Willemijn Remmerswaal, de Commissaris Lay-out, heeft de werking van de zogeheten ‘gene drive’ beschreven. Redacteur Lieve Bouwman heeft zich verdiept in liegen en de detectie hiervan. Onze nieuwste redacteur Klaas Koerten komt met een stuk over de techniek achter het maken van een tatoeage. Zelf heb ik een artikel geschreven over het opsporen van exoplaneten. Deze editie van de Slurf is naast artikelen gevuld met een

Algemene Voorwaarden

De Slurf verschijnt viermaal per jaar en is een uitgave van Gezelschap Leeghwater, de studievereniging van werktuigbouwkundige studenten aan de Technische Universiteit Delft. Niets uit deze uitgave mag gereproduceerd worden en/of openbaar gemaakt worden door middel van boekdruk, fotokopie, microfilm of welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Gezelschap Leeghwater. Gezelschap Leeghwater verklaart dat deze uitgave op zorgvuldige wijze en naar beste weten is samengesteld, evenwel kan zij op geen enkele wijze instaan voor de juistheid of volledigheid van de informatie. Tevens is zorgvuldig gezocht naar rechthebbenden van de gepubliceerde illustraties, dit is echter niet in alle gevallen na te gaan. Wanneer u denkt auteursrechten te hebben kunt u contact opnemen via onderstaande gegevens. Gezelschap Leeghwater aanvaardt geen enkele aansprakelijkheid voor schade, van welke aard ook, die het gevolg is van handelingen en/of beslissingen die gebaseerd zijn op bedoelde informatie.

2

aantal externe stukken. Oud bestuurder Joost van de Loo heeft een stuk geschreven over zijn ervaringen tijdens het 127ste bestuursjaar en de jaren erna. Johan Brans deelt in de rubriek ‘Buitenlandverhaal’ de ervaringen van zijn minor in de Noorse stad Trondheim. Als laatste vertelt de Funreis Commissie in de nieuwe rubriek ‘Commissie uitgelicht’ over de surfreis die begin februari zal plaatsvinden. Tot slot wil ik graag iedereen bedanken die bij heeft gedragen aan het succesvol vervaardigen van deze prachtige editie van de Slurf. Allereerst bedank ik het bestuur van Gezelschap Leeghwater voor het aandragen van de bestuursstukken en het openstellen van het kantoor. Verder gaat mijn dank uit naar de Oud Slurfers en de leden van de ROS. Zonder Thomas Duijnstee, Edvard Svedhem, Lydia Schenk, Jeffrey Geudeke, Milan Izarin, Ludo Hille Ris Lambers, Tjeerd Zondag, Valérie de Vlam en Bas Dieben was het weekend zeker niet zo gezellig geweest. Als laatste wil ik, met enige tegenzin, eindigen met de boodschap dat dit mijn laatste editie is. Coen Bakker, ik wens je veel succes met het vervullen van de taak van Hoofdredacteur. Ik ben ervan overtuigd dat de volgende uitgave van de Slurf weer een mooie gaat worden. Slurf Hoogh! Wouter van der Wal, Hoofdredacteur

Redactie

Hoofdredacteur: Wouter van der Wal Eindredacteur: Coen Bakker Secretaris: Thomas Ceha Commissaris Lay-Out: Willemijn Remmerswaal Redacteur: Lieve Bouwman Redacteur: Klaas Koerten QQ'er: Jilles Langeveld Met dank aan de ROS Rechthebbende coverfoto: Flabber

Verzending

De Slurf wordt verzonden aan de ereleden, het College Leden van Verdiensten, de leden van studievereniging Gezelschap Leeghwater en de Vereniging Oud Leeghwater. De Slurf wordt verzonden aan instellingen binnen en buiten Delft, alle professoren van de faculteit 3mE en bedrijven waarmee Gezelschap Leeghwater samenwerkt. De PR-afdeling van de faculteit ontvangt 200 exemplaren ten behoeven van voorlichting. De Slurf is ook digitaal te vinden op de website van Gezelschap Leeghwater.

Slurfredactie

Lijkt het je leuk om de Slurfredactie te versterken? Stuur dan een mail naar Slurf@leeghwater.nl

Abonnementen

Het aanvragen van een abonnement kan via de vermelde gegevens. Een abonnement op de Slurf kost 14 euro per jaar. Nieuwe abonnementen kunnen het gehele jaar door ingaan. Een abonnementsjaar loopt gelijk met een collegejaar en dus wordt de eerste maal het abonnement pro rata berekend.

Oplage & Druk

3 000, Drukkerij de Swart, Den Haag

Gezelschap Leeghwater

Faculteit 3mE Mekelweg 2, 2628 CD Delft Tel: +31 15 27 86 501 info@leeghwater.nl www.leeghwater.nl IBAN: NL56 ABNA 0442310919 Giro : NL26INGB0000066967


Inhoud | Het zonnestelsel voorbij Bootes Astronomy Forum

De verscheidene technieken voor het ontdekken van exoplaneten nader bekeken pagina 8

Leeghwateragenda en -activiteiten | 4 Van het bestuur | 6 Onderwijs Bachelor | 7 Vereniging Oud Leeghwater | 11

De kracht achter de bitcoin De werking en nieuwe toepassingen van de technologie achter de bitcoin pagina 14

Crypto Scene

Redactioneel | 2

Oud-bestuurder spreekt | 12 Gadgets | 20 Buitenlandverhaal | 22 De waarheid achter de leugen | 28 De feiten en ficties over liegen

Leven in het diepe duister Hoe er diep onder water en onder extreme omstandigheden leven kan bestaan pagina 18

In het kort | 32 De techniek achter tatoeages | 34

De technische kant van het tatoeĂŤren

Funreis Commissie uitgelicht | 37

Wikimedia

Nawoord | 38

De erfelijkheid ontrafeld Een blijvende eigenschap in een soort introduceren door middel van genetische manipulatie

Do it yourself | 39 Adverteerdersindex: Thales | 17 SUPAIR | 27 ASML | 31 Arcadis | 40

Emaze

pagina 24

3


| Leeghwater leeghwateragenda 1 en 2 november 20 t/m 27 november 30 nov en 7 dec 7 december 16 december

Tentamentraining statica University tour Ouderdagen Case TBA Slagtandfeest

Jaarvergadering

Op 8 september vond de wissel van het 148ste en het 149ste bestuur plaats. ’s Ochtends was er een receptie in de foyer van 3mE voor medewerkers van de TU Delft en ereleden van Gezelschap Leeghwater. Vervolgens begon de jaarvergadering, waarin het 148ste bestuur het beleid evalueerde. Michiel gaf een exploitatie van het afgelopen jaar, waarna de begroting van komend jaar werd gepresenteerd. Ook hadden de bestuurders voor iedere bestuursgenoot een presentatie voorbereid, waarin werd teruggeblikt op hun enerverende bestuursjaar. Dit werd goed ontvangen door de aanwezigen, waaronder de ouders en vrienden van beide besturen, die ook waren uitgenodigd voor dit gedeelte van de vergadering. Tenslotte werd het 149ste bestuur geïnstalleerd. Direct hierna kregen vrienden en familie de kans om het nieuwe bestuur te feliciteren tijdens de constitutieborrel. De avond werd afgesloten in een tent die speciaal voor de gelegenheid achter 3mE was neergezet. Hier konden de besturen van andere verenigingen langs komen om het 149ste bestuur te feliciteren.

Eerstejaars kroegentocht

Op de avond van 21 september vertrok een delegatie van eerstejaars studenten vanuit het Lagerhuysch richting het centrum van Delft om hier een vijftal kroegen te bezoeken.

4

Zo konden zij elkaar en hun nieuwe stad meteen goed leren kennen. De avond was volledig verzorgd, inclusief pizza en beerpong in het Lagerhuysch. De activiteit werd georganiseerd door de Eerstejaars Opstart Commissie, die een mooie route had uitgestippeld. Voor de eerstejaars was dit een welkome afwisseling met de hoge studiedruk van de eerste weken. Aan het enthousiasme van de groep was af te lezen dat het een zeer geslaagde activiteit was geweest.

EIL en CIB

Op woensdag 28 september en donderdag 29 september vonden respectievelijk de Eerstejaarscommissie Interesse Lunch en de Commissie Interesse Borrel plaats. Het bestuur gaf over iedere commissie een kleine presentatie, waarna de studenten konden opgeven in welke commissies ze zelf graag terecht zouden komen. De opkomst en het enthousiasme waren bij beide activiteiten uitstekend. Naast de jaarlijkse commissies, worden er dit jaar ook lustrumcommissies gevraagd, om de activiteiten voor het lustrum in het 150ste jaar te organiseren. Deze geslaagde lunch en borrel zullen het begin zijn van een fantastisch jaar voor de toekomstige commissie leden.

Lunchlezing Huisman

Tijdens de lunch van 4 oktober kregen de studenten de kans om te zien waar Huisman Equipment zich momenteel mee bezighoudt. Met name de ontwikkelingen binnen Huisman om te compenseren voor de golfbewegingen werden uitvoerig besproken. Deze technologie wordt de ‘Heave Compensation Technology’ genoemd. Huisman biedt zowel actieve als passieve oplossingen. Tijdens de lunchlezing werd voornamelijk ingegaan op de actieve technologie,


aangezien deze meer toepassingen heeft en de gebruikte technologieën goed aansluiten op de kennis en vaardigheden die worden geleerd aan een werktuigbouwkunde student. Huisman is al sinds 1985 deze technologie aan het ontwikkelen, waardoor offshore werkzaamheden steeds veiliger en bij slechter weer kunnen worden uitgevoerd. De studenten lieten met een grote opkomst zien dat er veel interesse is voor dit onderwerp.

Lagerhuysch themafeest

Het Lagerhuysch themafeest vond deze periode plaats op 19 oktober. Het thema was ‘Putin some beer!’. Er werden Russische nummers gedraaid en er waren Russische dranken. Het café was aangekleed met rode doeken vol met Russische symbolen en het Lagerhuysch beheer droeg Russische mutsen. Het Lagerhuysch was voor deze gelegenheid twee uur langer open, namelijk tot middernacht.

Dagrally

Om acht uur ’s ochtends op zaterdag 22 oktober ging de rally in het thema ‘Miel Monteur in z’n groene manta’ van start. Alle teams stonden met draaiende motoren klaar om te vertrekken, al wisten ze nog niet waarheen. De Rally Commissie had vier etappes gepland en deze moesten op verschillende manieren uitgepuzzeld worden. Langs de juiste route stonden bordjes met cijfers erop. Het team dat de meeste cijfers had genoteerd, was de winnaar. De routes leidden de teams door Zuid-Holland en Brabant, op wegen waar je normaal gesproken niet zo snel zou komen. Teams reden mee met allerlei soorten auto’s, veelal verkleed in het thema van hun eigen team. De teams hadden verschillende kwaliteiten, die bij de ene etappe goed van pas kwamen,

terwijl deze minder van pas kwamen bij een volgende etappe. Dit zorgde ervoor dat het tot het einde een spannende wedstrijd bleef. Naast de rivaliteit onderling, is er door de meeste teams ook veel sportiviteit getoond.

Tapcursus

Na het succes van de eerstejaars kroegentocht, werd er door de Eerstejaars Opstart Commissie ook een tapcursus georganiseerd. Op 26 oktober konden alle studenten die graag wilden leren om hun eigen bier te kunnen tappen dit oefenen in het Lagerhuysch. Iedereen was gedreven een mooie pint te tappen, aangezien ze deze zelf vervolgens mochten opdrinken. Met name de nieuwe leden van de Ivoor Commissie, de tappers van het Lagerhuysch, waren gedreven om dit goed in de vingers te krijgen, daar ze dit trucje nog vele malen mogen herhalen komend jaar.

(Counter) terrorisme lezing

Naar aanleiding van meerdere aanslagen de afgelopen tijd, organiseerde de Lecture and Career Committee op 20 oktober een lezing over terrorisme en de bestrijding ervan. Liesbeth van der Heide begon met een geschiedenisles over de trends in deze georganiseerde geweldpogingen. Vervolgens ging ze verder met de verschillende oorzaken van terrorisme, die veelal anders bleken dan we dagelijks in de krant lezen. Na de pauze vertelde Teun van Dongen verder over de bestrijding van terrorisme, het onderwerp waar hij in 2014 op is gepromoveerd. Afsluitend was er een borrel om dit beladen onderwerp te bespreken.

5


Gezelschap Leeghwater

| Van het bestuur

“Leef alsof je morgen doodgaat. Leer alsof je eeuwig zult leven.� Dit zijn de wijze woorden van Mohandas Karamchand Gandhi, de man die in India door middel van actieve geweldloosheid een revolutie heeft gestart. Hij wist het Indiase volk te overtuigen dat geweld niet de oplossing was en gebruikte een meer intellectuele aanpak om het land uit de problemen te halen. Deze quote is natuurlijk iets om naar te leven, maar het drukt ook mooi de insteek van ons jaar uit. Dat houdt in: iedere dag met volle inzet aan het werk gaan en aan het einde van de dag tevreden kunnen zijn met wat er bereikt is. De afgelopen maanden zijn voor ons in een sneltreinvaart voorbijgegaan. Naast de chaos van de eerstejaars boekenverkoop voor zevenhonderd nieuwe olifanten, was iedereen van het bestuur ook druk bezig met zijn functietaken onder de knie te krijgen. Daarnaast werden er aardig wat verdwaalde eerstejaars aan de balie geholpen. ’s Avonds werden de jacquets aangetrokken en werd het op de constitutieborrels van andere studieverenigingen snel duidelijk dat het 149ste bestuur net zo standvastig en illuster is als voorgaande besturen. Met de constitutieborrels nog maar net achter de rug, zijn direct de Commissie Interesse Borrel en Eerstejaars Interesse Lunch gehouden. Het was prachtig om te zien hoe enthousiast iedereen was en daarom is het vragen van de commissies ook een groot succes geweest. Mede hierdoor 6

zijn we begonnen aan een fantastisch jaar. Alle nieuwe commissieleden staan aan het begin van een periode waarin zij veel zullen leren en een hele mooie tijd tegemoet gaan. Wij kunnen dan ook niet wachten op de unieke invulling die de commissies zullen geven aan hun evenementen. Wij hebben, net als de commissieleden, met het bestuur ook de aftrap gehad van een hele productieve en leerzame tijd. Nu wij volledig op stoom zijn, zal er meer tijd komen om onze plannen voor dit jaar op een geslaagde manier tot uitvoer te brengen. Ook beginnen de lustrumvoorbereidingen voor volgend jaar op gang te komen en belooft het lustrum het spectaculairste en grootste lustrum ooit voor het Gezelschap te worden. De woorden van Gandhi brengen mooi aan ons over dat leergierigheid je hele leven lang van pas komt. Wie bereid is te leren van anderen en zelf ook open staat om kennis te delen, zal zonder twijfel aan het einde van de rit een geweldig resultaat neerzetten. Daarom is het belangrijk om altijd te luisteren naar anderen, soms ook meningen of visies die niet aansluiten bij die van jou te overwegen en altijd assertief in discussies te staan. Kennis is het enige wat je kunt vermenigvuldigen door het te delen. Komend jaar zullen wij niet stoppen met het delen van kennis en zeker niet met het leren van anderen. Raoul Dinaux Voorzitter Gezelschap Leeghwater


Onderwijs | Bachelor Commissaris Onderwijs Bachelor

Het takenpakket van de Commissaris Onderwijs Bachelor is vrij breed. Ten eerste bestaat deze uit de monitorende rol op het onderwijs. Ik, Bart van Eeden, houd het bacheloronderwijs scherp in de gaten en ben de contactpersoon voor zowel de student als de docent, wanneer zij opmerkingen of klachten hebben. Ook zit ik in veel onderwijs- en faculteitsoverleggen. Een onderdeel van het takenpakket is daarnaast het vertegenwoordigen van de student, onder andere in de opleidingscommissie Werktuigbouwkunde, het Onderwijs & Studentenzaken werkoverleg, panels met kwaliteitszorg en gesprekken met de onderwijs- en opleidingsdirecteur. Daarnaast ben ik verantwoordelijk voor de boekenverkoop aan alle bachelorstudenten.

Intro

Voor het tweede jaar op rij hebben meer dan zevenhonderd eerstejaars zich ingeschreven voor Werktuigbouwkunde. Hiermee zet de trend van de hoge aantallen studenten zich dit jaar weer voort. De faciliteiten van 3mE worden hierdoor flink op de proef gesteld. De projecttafels, collegezalen, studieruimtes en de fietsenstallingen zijn door dit grote aantal studenten tot de nok toe gevuld. De colleges voor de eerstejaars worden mede hierdoor gehouden in het auditorium van de Aula. Daarnaast hebben we dit jaar met 412 tweedejaars studenten een nieuw record behaald, wat voor de docenten van het tweede jaar ook de nodige uitdagingen oplevert. Voor Gezelschap Leeghwater resulteerden deze grote aantallen vooral in een topdrukte bij de eerstejaars boekenverkoop in ’t Lagerhuysch en kwamen er veel mensen naar ons kantoor toe met vragen. 3mE is zich bewust van de capaciteitsproblemen en is actief bezig om de situatie te verbeteren. Momenteel wordt er hard gewerkt aan de bouw van het nieuwe onderwijsgebouw ‘Pulse’ tussen 3mE en IO. Pulse zal ruim duizend onderwijsplekken gaan bieden en daarmee het probleem van de capaciteit gedeeltelijk oplossen.

Wegwijs

Ook dit jaar heeft Gezelschap Leeghwater de eerstejaars studenten geholpen in het wegwijs maken in Delft en op het gebied van onderwijs en praktische zaken. We merken nog steeds dat de stap naar de universiteit en het nieuwe studentenleven moeizaam verloopt. Op onderwijsgebied houdt dit in dat er een wegwijscollege wordt gegeven door de Commissaris Onderwijs Bachelor. Nieuw dit jaar is de

‘groene gids’. Hierin staan alle praktische zaken en handige informatie over de opleiding, 3mE en de TU Delft voor de eerstejaars studenten vermeld.

Tentamentraining statica

De Commissaris Onderwijs Bachelor organiseert twee tentamentrainingen statica op 1 en 2 november voor de eerstejaars studenten. Tijdens deze tentamentrainingen worden de studenten niet alleen geholpen bij het studeren voor statica, maar worden er tevens algemene tips gegeven over hoe men beter kan studeren voor soortgelijke vakken.

Studeren in het buitenland

Wil je graag voor je minor naar het buitenland? Studenten die in collegejaar 2017/2018 van plan zijn om een minor te doen in het buitenland, kunnen zich vanaf nu oriënteren. De lijst met beschikbare plekken in de EU is recentelijk online gekomen en de lijst met plekken buiten de EU wordt in de Study Abroad Week bekend gemaakt. De Study Abroad Week op 3mE wordt gehouden in de week van 15 november, ook is dat het moment dat studenten zich voor een minor in het buitenland kunnen inschrijven. De deadline voor aanmeldingen voor het eerste en tweede semester van 2017/2018 zal zijn op 15 januari 2017. Ook zijn er voor het tweede semester van dit academisch jaar nog een aantal plaatsen beschikbaar. Kijk voor meer informatie over de Study Abroad Week en de minors van het tweede semester van 2016/2017 op de website van het International Office.

Bijlesplatform

Heb jij moeite met één van je vakken en wil je graag bijles krijgen van een medestudent met goede resultaten voor dit vak? Of wil je juist zelf een medestudent helpen? Gezelschap Leeghwater heeft een bijlesplatform ontwikkeld voor studenten die bijles zoeken of juist bijles willen geven voor specifieke vakken. Kijk voor meer informatie op onze website of kom langs op ons kantoor.

Onderwijspanels

Wil jij zelf graag je mening geven over het onderwijs? Dit jaar zullen er jaarpanels gevormd worden, deze panels zullen enkele keren per periode samenkomen om de kwaliteit van het onderwijs te bespreken. Kom langs op kantoor of stuur een email naar bachelor@leeghwater.nl voor meer informatie over deze panels. Benieuwd wat er nog meer gebeurt op onderwijsgebied? Elke twee weken kun je op leeghwater.nl/onderwijsnieuws een update vinden. 7


Wikiwand

Het zonnestelsel voorbij De mensheid is nu in staat om ver voorbij de grenzen van ons zonnestelsel te kijken. Daar worden de meest bijzondere exoplaneten ontdekt. De Italiaanse filosoof Giordano Bruno had al in de zestiende eeuw het vermoeden dat er om andere sterren dan de zon ook planeten cirkelen, maar destijds was het onmogelijk om dit aan te tonen. Isaac Newton deelde dit vermoeden van Bruno over zogeheten exoplaneten. Het duurde echter tot 1991 voordat het bestaan van exoplaneten werd aangetoond. Een exoplaneet is simpelweg gedefinieerd als een planeet die buiten ons zonnestelsel ligt. 25 jaar na de ontdekking van de eerste exoplaneet zijn er inmiddels 3 518 stuks gevonden en weten wetenschappers over enkele exemplaren al een aantal belangrijke details, zoals de samenstelling en het ecosysteem. Slechts een klein deel van de exoplaneten is daadwerkelijk gezien door een astronoom. Alleen planeten die voornamelijk uit gas bestaan, zoals Saturnus en Jupiter, zijn soms te zien door een telescoop, mits ze daarvoor de juiste baan om hun ster 8

heen maken. Een exoplaneet is namelijk alleen vanaf de aarde te zien, als de baan van de planeet zo ligt dat hij zich positioneert tussen zijn ster en de aarde. De meeste exoplaneten zijn echter ontdekt door middel van een zevental technieken. De hieronder beschreven methoden zijn op dit moment de best werkende daarvan.

Doppler spectroscopie

De beste methode tot de dag van vandaag is Doppler spectroscopie. Bijna dertig procent van de exoplaneten is met behulp van deze methode ontdekt. Doppler spectroscopie berust op het feit dat een planetenstelsel niet om zijn ster heen draait, maar om het gemeenschappelijk massamiddelpunt. Het massamiddelpunt ligt vaak wel in de ster, doordat de massa van de ster significant groter is dan de massa van alle omringende planeten, maar dit punt ligt niet precies midden in de ster. Doordat het massamiddelpunt niet in het midden van de ster ligt, zal ook de ster een beetje bewegen. De mate waarin dit gebeurt, zegt iets over de massa van de planeten en de afstanden tussen de hemellichamen in dat planetenstelsel. Dit verschijnsel is niet met het blote oog waar te nemen. Om deze reden wordt een techniek gebruikt waarbij gekeken wordt naar het lichtspectrum van een bepaalde ster. Zoals algemeen bekend is, loopt het zichtbare licht van rood naar blauw, waarbij rood licht een langere golflengte heeft dan blauw licht. Volgens het verschijnsel roodverschuiving zendt een


ster roder licht uit als deze van de aarde af beweegt, omdat de golflengte van het licht langer wordt. Hetzelfde geldt wanneer een ster zich richting de aarde beweegt. Dan wordt de golflengte korter en zendt de ster blauwer licht uit. Het Dopplereffect dat te horen is bij de sirene van een passerende ambulance is hetzelfde verschijnsel, maar dan bij geluidsgolven. Dit verschil in golflengte is klein, maar door moderne apparatuur wel te detecteren. Door het interval te bepalen tussen blauw en rood kan men iets zeggen over de massa van de planeet, die om de ster heen cirkelt.

van de belangrijkste redenen om op zoek te gaan naar exoplaneten. Door middel van lichtpulserende sterren kunnen ook planeten worden gevonden. Het werkt hetzelfde als bij een pulsar, met het verschil dat deze methode een stuk minder nauwkeurig is. Er zijn meer licht pulserende sterren dan pulsars in het heelal en daarom is dit een meer voorkomende manier om planeten op te sporen.

Van alle methoden om planeten op te sporen is de meest bekende waarschijnlijk transit fotometrie. Bij deze methode wordt er gekeken naar de hoeveelheid licht die een ster uitzendt. Als een planeet voor een ster langs beweegt, zal er een dip in de lichtintensiteit te meten zijn. De grootte van de dip zegt iets over de grootte van de planeet. Er zitten echter een aantal nadelen aan deze methode. Door het beperkte gezichtsveld vanaf de aarde zijn alleen planeten waar te nemen die, vanaf de aarde gezien, voor hun ster langs draaien. Dit zou betekenen dat negentig procent van de exoplaneten door middel van transit fotometrie niet te vinden is. Daarnaast is het aantal fouten hoog, doordat er soms kleine sterren voor een grote, fellere ster langs bewegen. Een andere oorzaak van het hoge aantal fouten is dat rode reuzen pulserend licht uitzenden. Rode reuzen zijn sterren die aan het einde van hun levensfase zijn gekomen. De helderheid van de ster is soms voor een aantal uren een stuk lager dan normaal. Hierdoor zit er wel een kleine dip in lichtintensiteit, maar deze dip wordt niet veroorzaakt door een passerende exoplaneet.

Pulsar

De meest betrouwbare en nauwkeurige methode vereist een pulsar. Een pulsar is het restant van een supernova. Het restant is een sterk gemagnetiseerde, ronddraaiende neutronenster, die zeer regelmatige radiogolven uitzendt. Als deze radiogolven een nabijgelegen planeet tegenkomen, veroorzaakt dat een kleine onregelmatigheid in het radiosignaal. Wanneer deze onregelmatigheid opgevangen wordt op aarde, kunnen wij de grootte van de planeet bepalen. Door de regelmatigheid van het signaal, zijn zelfs planeten die tien keer kleiner zijn dan de aarde te vinden. Deze methode kent echter twee minpunten. Het eerste is dat pulsars zeer zelden voorkomen. Het tweede nadeel is dat al het leven op de planeet, als dat er al was, vernietigd is door de radioactiviteit van de puls. Het beantwoorden van de vraag of er nog ander leven in het heelal bestaat, is één

Wikimedia

Transit fotometrie

Schematische weergave van het Dopplereffect in de astronomie

De drie hierboven beschreven methoden hebben tot nu toe tot de ontdekking van nagenoeg alle exoplaneten geleid. Vooral Doppler spectroscopie en transit fotometrie zijn bijzonder effectief gebleken. Een derde, niet genoemde methode, is de op twee na beste methode. Deze methode is eigenlijk een directe beeldvorming, oftewel het vastleggen van exoplaneten op een foto. Doordat planeten significant minder licht uitstralen dan sterren, zijn de planeten die met deze methode gevonden kunnen worden allemaal minstens zo groot als Jupiter.

Karakterisering

Als een planeet eenmaal is gevonden, gaan astronomen de eigenschappen ervan bepalen. Op verschillende manieren zijn een aantal belangrijke details te bepalen. De eerste test die wordt uitgevoerd is vaak absorptiespectroscopie. Bij deze test wordt, door middel van een ruimtetelescoop, licht opgevangen afkomstig van een ster met een exoplaneet. Een deel van dit licht is via de atmosfeer van de exoplaneet aangekomen bij een ruimtetelescoop. Voorbeelden hiervan zijn de Hubble en de nog te lanceren James Webb telescoop. Ieder gas heeft een karakteristieke invloed op het lichtspectrum en daardoor kan men bepalen waar de atmosfeer uit bestaat. Daarnaast kan op deze manier ook de temperatuur, atmosferische druk, massa en schaalhoogte van de planeet bepaald worden. De schaalhoogte is de hoogte waarop de atmosferische druk afgenomen is met een factor ‘e’. Hierna volgt meestal nog een viertal 9


tests, waarbij bijvoorbeeld de precieze baan van de planeet wordt vastgelegd. Zo komt het weleens voor dat een planeet om een andere ster cirkelt dan eerder was bepaald. Dit heeft onder andere invloed op een aantal planeet eigenschappen die zijn afgeleid van de stellaire parameters. De temperatuur op de planeet is bijvoorbeeld afhankelijk van de afstand tot zijn ster. Ook bestaan er sterrenstelsels met meerdere sterren, waarbij de planeten een baan maken om beide sterren heen.

bestaan van vloeibaar water op de planeet mogelijk is. Inmiddels zijn er een aantal planeten gevonden die veel op de aarde lijken. Tot voor kort was de planeet Kepler 438b één van de interessantste kandidaten met een kans op buitenaards leven. De planeet heeft een score van 0,88 op de Earth Similarity Index, bevindt zich binnen de bewoonbare zone en bevat water. Het enige nadeel is dat deze planeet op 470 lichtjaar afstand van de aarde ligt.

In de ruim 25 jaren die er inmiddels verstreken zijn sinds het ontdekken van de eerste exoplaneet, zijn er een aantal merkwaardige exemplaren gevonden. Zo bevindt zich op ongeveer veertig lichtjaren afstand van de aarde de planeet 55 Cancri E. Deze planeet bestaat voornamelijk uit koolstof en is ongeveer twee keer groter dan de aarde. De samengeklonterde koolstof op deze planeet wordt op hoge druk bij elkaar gehouden en hierdoor heeft er zich een enorme hoeveelheid diamant gevormd. Ongeveer een derde van de planeet bestaat uit diamant. Een andere merkwaardige planeet is HD189773b. Deze exoplaneet heeft net als de aarde een ecosysteem, met het verschil dat dit ecosysteem gebaseerd is op silicium. Het silicium op deze planeet komt vooral in de vorm van glas voor. Daarnaast is het er vrij stormachtig, waardoor er met windsnelheden van ruim zesduizend kilometer per uur glas over de planeet raast. In de filmreeks Star Wars komt een planeet voor die een baan om twee sterren heen maakt. In ons universum, op 149 lichtjaar afstand, bestaat een dergelijke planeet. Deze planeet draait om een ster heen, terwijl er hier ook weer twee kleine sterren omheen draaien. Het licht op deze planeet komt dus van drie verschillende bronnen. Hierdoor zijn er drievoudige schaduwen, meerdere zonsverduisteringen per dag en een bijzondere zonsopgang en -ondergang.

Aardachtige planeten

Het vinden van een planeet vergelijkbaar met de aarde, is één van de belangrijkste redenen waarom astronomen op zoek zijn naar planeten buiten ons zonnestelsel. Men neemt hierbij ook aan dat op vergelijkbare planeten een grote kans is op buitenaards leven. Voor het indelen van exoplaneten wordt er gebruik gemaakt van de Earth Similarity Index. De index loopt van nul tot één, waarbij de waarde één een exacte kopie van de aarde is. Bij het bepalen van deze index wordt er gekeken naar een aantal punten, waarbij de aanwezigheid van water op een rotsvormige planeet binnen de bewoonbare zone het belangrijkste is. De bewoonbare zone is de afstand tot een ster, waar het 10

The Guardian

Exotische exoplaneten

De aarde in verhouding tot Proxima b

Kort geleden is er ook een interessante planeet gevonden die rond de ster Proxima Centauri cirkelt. Proxima Centauri is de ster die het dichtst bij ons zonnestelsel ligt, namelijk vier lichtjaar. De bijbehorende exoplaneet Proxima b ligt in de bewoonbare zone, heeft een vergelijkbare samenstelling als de aarde en heeft een score van 0,87 op de Earth Similarity Index. Wel wordt er verwacht dat het klimaat flink verschilt van het klimaat op aarde en dat de hoeveelheid UV-straling op de planeet hoger is dan op aarde. Desondanks blijft het één van de belangrijkste resultaten in de jacht naar buitenaards leven, omdat deze planeet op de schaal van het heelal om de hoek ligt. Er worden al plannen gemaakt om kleine sondes, die zich voortbewegen met twintig procent van de lichtsnelheid, richting Proxima Centauri te sturen. Deze sondes worden aangedreven vanaf de aarde door middel van een laserstraal die wordt opgevangen door een zeil. De ontdekking van Proxima B heeft daarom grote betekenis voor het project, Breakthrough Starshot genaamd. Wellicht is er, door deze ontdekking, binnen een aantal decennia een antwoord op de vraag of we alleen zijn in het universum. Wouter van der Wal


Vereniging Oud Leeghwater | Alumnivereniging Werktuigbouwkunde TU Delft

Nieuw Vereniging Oud Leeghwater bestuur

Afgelopen september is het 149ste bestuur van Gezelschap Leeghwater geïnstalleerd. Ook de samenstelling van het bestuur van Vereniging Oud Leeghwater verandert bij deze wissel. De huidige samenstelling is als volgt. Bart van Eeden Daan Ratering Tobias Stinenbosch Laura Dijkink Michiel de Witte Thomas Duijnstee ir. Hans van Wijk ir. Bart van der Sterren

Voorzitter Secretaris Penningmeester Commissaris Commissaris Adviseur Alumnus Alumnus

Beleid 24ste bestuur Vereniging Oud Leeghwater

De nieuwe bestuurders beginnen dit jaar met een frisse blik en nieuwe ideeën voor de alumnivereniging. Het plan is om meerdere activiteiten te gaan organiseren voor de alumni. Daarnaast willen ze dit jaar meer leden gaan werven. Voor het lustrum van Gezelschap Leeghwater in het 150ste jaar zal Vereniging Oud Leeghwater ook een alumnidag organiseren. Mocht je tips of adviezen hebben, dan horen we die graag. Je kunt een e-mail naar alumni@leeghwater.nl sturen.

Leermeesterprijs 2016

Fred van Keulen, hoogleraar Precision and Microsystems Engineering, heeft de Leermeesterprijs van 2016 gewonnen. De prijs wordt uitgereikt aan Delftse hoogleraren die zich op het gebied van onderzoek en onderwijs onderscheiden. De heer van Keulen geeft mechanicacolleges, onder meer voor het tweedejaars bachelorvak continuüm mechanics

De Bachelor Belofte

Op 11 oktober vond de Bachelor Belofte uitreiking plaats in het auditorium van de TU Delft. Deze werd voor de tweede keer georganiseerd en is bedoeld om het bindend studie advies van 467 studenten Werktuigbouwkunde, Maritieme Techniek en Klinische Technologie te vieren. De presentatie voor de Bachelor Belofte uitreiking werd verzorgd door onderwijsdirecteur Hans Hellendoorn, professor Bert van Wee en decaan Theun Baller. Tijdens deze presentatie is het belang bij de studenten aangehaald dat zij zich pas aan het begin van hun studie bevinden en dat er nog een hoop gestudeerd moet worden om volleerd ingenieur te worden. Daarnaast werden zij geprezen om hun prestaties en zijn

er ethische en technische onderwerpen behandeld. Na de presentatie werden alle docenten en studenten naar voren geroepen en zijn de beloftes aan de studenten uitgereikt. Toen iedereen een Bachelor Belofte had ontvangen, werd het auditorium ingeruild voor de foyer om de uitreiking te vieren met een afsluitende borrel.

TU Delft

Nieuws

De Bachelor Belofte

Vereniging Oud Leeghwater LinkedIn-groep

Om op de hoogte te blijven van het laatste nieuws van Gezelschap Leeghwater, de faculteit 3mE en de studie Werktuigbouwkunde kunt u lid worden van de LinkedIngroep van de Vereniging Oud Leeghwater. Op dit forum kunt u gemakkelijk in contact komen met andere alumni en leden van Gezelschap Leeghwater. Als afgestudeerd werktuigbouwer bent u van harte uitgenodigd om lid te worden van deze groep.

Lid worden?

Als lid van de Vereniging Oud Leeghwater wordt u op de hoogte gehouden van het nieuws van de studievereniging en de activiteiten die voor alumni worden georganiseerd. Indien u nog vrienden, kennissen of collega’s heeft die Werktuigbouwkunde in Delft gestudeerd hebben, kunt u hen attenderen op de diverse lidmaatschappen die de Vereniging Oud Leeghwater aanbiedt: • • •

Het gratis lidmaatschap Het lidmaatschap van 25 euro inclusief de Slurf Het lidmaatschap van 40 euro inclusief de Slurf en het jaarboek

Via www.leeghwater.nl/vol kunt u een lidmaatschap aanvragen of uw lidmaatschap wijzigen. Voor vragen kunt u altijd bij alumni@leeghwater.nl terecht.

11


| Oud-bestuurder spreekt Gezelschap Leeghwater bestaat 148 jaar. Er zijn veel leden die een mooie tijd bij het Gezelschap hebben beleefd. In elke editie van de Slurf wordt een oud-bestuurder gevraagd om zijn of haar ervaringen met het Gezelschap te delen.

Joost van de Loo Jaren van studeren: Bestuursjaar:

1992-1998 1994-1995

“Wie of wat willen we worden?” Volgens een beroemde historicus uit Jeruzalem is dit momenteel de belangrijkste vraag voor de mensheid. Voor het eerst in de geschiedenis heeft de mens de technische en biologische mogelijkheden om haar lichaam en geest fundamenteel te ‘upgraden’. We kunnen onszelf, en andere levensvormen, letterlijk veranderen in nieuwe wezens, als ware we goden. Als science fiction en fantasy liefhebber, werktuigbouwer, merkstrateeg, journalist, documentairemaker en verwoed zelfverbeteraar vind ik dit fascinerend, want het maakt van zoiets kleins als persoonlijke ontwikkeling ineens een kwestie van wereldformaat. Identiteit wordt misschien wel een creatieve ontwerpvraag; een probleem waar je nieuwe, originele oplossingen voor mag en zelfs moet verzinnen. Hierdoor is het sterk een zoekend iemand te zijn. Toen ik op een ochtend in augustus 1994 wakker werd in een wolk van Olifant jenever, dacht ik hier allemaal nog niet over na. Het waren de jaren negentig: het tijdperk van de grenzeloze groei, de Europese eenwording, het begin van het internet, mobiele telefoons en de doorbraak van house en techno als fenomeen. En dit was het dus ook het tijdperk van het 127ste bestuur van Gezelschap Leeghwater. Ik wist al snel dat ik het prachtig vond om met de olifant op de arm, tijdens een borrel bij een andere vereniging, een praatje met iemand te maken en dan te zeggen: “Dit is de olifant, die mag je niet aanraken. Zou je dat misschien wel willen?”. Waarna ik vervolgens de boel op stelten zette als het ondenkbare toch gebeurde. Ook het winkeltje spelen in het kantoor van Gezelschap Leeghwater vond ik leuk. Als Secretaris regelde ik de verkoop van college- en tentamenbundels en het was mooi om te zien dat we met simpele verbeteringen, als beter voorraadbeheer, de verkoop konden laten stijgen. Het meest genoot ik van de sfeer in ons team. We waren 12

Joost van de Loo

Olifant zonder grenzen

Joost van de Loo

een bestuur van acht man met behoorlijk verschillende persoonlijkheden. Er zat een gezonde spanning tussen de meer zachtaardige bestuursleden en degene met een wat grotere mond. Die laatste waren de extraverte jonkheer Jan de Jong van Beek en Donk, de soms een tikkeltje ongenuanceerde Feyenoordfan Martin S. wiens favoriete uitspraak was: “Daar waar Duitsers zijn, hebben andere mensen het niet naar hun zin.” Wat daarbij hielp was Adriaan Melse, onze voorzitter, een halve Vlaming met subtiele charme en een onderkoeld gevoel voor humor. Hij wist steeds de juiste snaar te raken, tijdens zowel de leuke als de lastige situaties. Martin’s moment van het jaar was na het gala. We waren net uit de nachttrein gestapt en stonden met onze dates op het perron in Delft. Ik weet nog dat ik dacht: “Nu moet ik vragen of ze met me mee naar huis gaat.” Op dat moment hoor ik geschuif van leren zolen op beton en zie ik Martin in zijn rokkostuum een sprint trekken richting het eind van het perron. We keken samen met zijn blind date, die zijn jas nog over haar schouders had, met open mond toe hoe Martin, maaiend met zijn dunne armen en benen, wegrende van zijn date. Mijn meest leerzaame moment kwam aan het einde van het jaar. Net als bij Martin ging het om iets dat uiteindelijk niet gebeurde, een anti climax dus. Alleen waar het bij Martin ging over stress met vrouwen, liep ik tegen de grenzen van het ‘grenzen verleggen’ aan.


Alles was heel ontspannen, tot ik op een dag het idee kreeg om ‘s nachts te gaan zeilen. Overdag in de zon, met een biertje erbij, leek het een mooi plan en de reacties van de anderen waren enthousiast, dacht ik. Zelfs de Penningmeester leek het te zien zitten. De middag vorderde en ik begon steeds meer warm te lopen voor het idee. Tegen de tijd dat we hadden gegeten en terugliepen naar de boot, was de avond gevallen en ik was ervan overtuigd dat we ook echt zouden gaan. “Nachtzeilen!,” dacht ik. “Dit wordt een mooi avontuur.” Adriaan liet me echter weten dat het te gevaarlijk was en illegaal, wat natuurlijk ook zo was. We gingen dus niet en er was eigenlijk helemaal niets aan de hand. Het impulsieve plannetje was niet doorgegaan. Maar ik was woedend. Ik voelde me genaaid. Hoe kun je nou de hele dag met mij meepraten en fantaseren en dan uiteindelijk als een blad aan een boom omdraaien? Ik begreep er niets van. Na die zomer was ons bestuursjaar ten einde en een paar jaar later studeerde ik af bij Shell Research in Amsterdam, om daarna, via een tussenstop bij KPN Mobile, te gaan werken in de reclame. Gaandeweg maakte ik van het bedenken van ideeën en strategische invalshoeken mijn vak. Ik kwam erachter dat ik aanleg heb voor waarnemen en het spelen met perceptie. Tijdens een studie journalistiek in Londen leerde ik onder andere onderzoeken, interviewen, hoe je mensen kunt benaderen en met een open blik in hun wereld kunt stappen. Inmiddels ben ik als strateeg gespecialiseerd in perceptieen gedragsverandering rond complexe onderwerpen. Ik help bij het ontwerpen van diensten, vormgeving en reclamecampagnes voor bedrijven in de energie, afval, zorg, finance, pharma, telecom en deze zomer ook even in de ‘clown therapy’. Iedere keer als ik zo een wereld instap en merk hoe mijn blik daardoor verandert, ervaar ik dat als een soort magie. Gewichtloosheid, alsof ik een moeiteloze bocht maak tijdens het skiën in de diepe sneeuw. Soms, tijdens een discussie of werksessie, denk ik wel eens terug aan het incident met de zeilboot. Achteraf gezien was het duidelijk. Het was interessant voor mij om te gaan

nachtzeilen, maar het is ook gewoon heel vervelend als iemand perse wil nachtzeilen, terwijl je gewoon lekker aan het ontspannen bent met je vrienden. Dat ik dat toen niet zag, kwam omdat ik verliefd was op mijn eigen idee en liefde maakt blind.

Gezelschap Leeghwater

Voor onze bestuursvakantie hadden we een zeiljacht gehuurd in Turkije, waarmee we langs de kust voeren, van stadje naar stadje en van baai naar baai. Het was een fantastische ervaring. We barbecueden op verlaten strandjes, met op de achtergrond onze boot voor anker op spiegelglad blauw water of we hingen een beetje rond in haventjes.

Het 127ste bestuur

Een paar jaar geleden was ik aan het uitrusten van een intensief project, de IKEA 365 campagne, waarin we, om de veelzijdigheid van IKEA te laten zien, een jaar lang elke dag een nieuwe TV commercial uitzonden. Toen realiseerde ik me dat ik vooral snel verliefd werd op het verleggen van grenzen, soms te snel. Ik besefte dat ‘grensverlegger’ zijn een deel van mijn identiteit was geworden. Een deel dat misschien wel toe was aan een kleine revisie. Sindsdien ben ik geïnteresseerd geraakt in de mogelijke maakbaarheid van de mens. Is het zo dat je bent wie je bent en dat daar niets meer aan te veranderen is? Of kun je jezelf juist steeds weer telkens opnieuw heruitvinden op een originele en positieve manier? Geïnspireerd door Yuval Noah Harari, die historicus uit Jeruzalem, en toch ook wel door de figuren in Silicon Valley met hun geklets over cyborgs en transhumanism, denk ik nu dat het laatste waar is. Authenticiteit is mooi, maar de wereld is toe aan mensen die zichzelf een upgrade durven geven. Dus als jij een werktuigbouwer van de toekomst bent, is dit mijn advies: blijf jezelf en word goddelijk.

13


TechCrunch

De kracht achter de bitcoin Een technologie die zo krachtig is dat deze de hoekstenen van onze maatschappij ingrijpend zou kunnen veranderen. De bitcoin is tegenwoordig bekend als een digitale valuta en de technologie achter bitcoin trekt de interesse van veel grote bedrijven. Een goed voorbeeld hiervan zijn banken. Deze zien een gevaar in de manier waarop de bitcoin een nieuwe en publieke manier van handel, eigendom en vertrouwen kan vastleggen, zonder tussenkomst van een gecentraliseerd systeem en met het behoud van privacy en veiligheid. De techniek achter de bitcoin is de zogenaamde cryptocurrency en is bedacht door de nog steeds anonieme Satoshi Nakamoto. Het mysterie van de kracht van de bitcoin is net zo groot als die van de echte bedenker. Om deze techniek uit te leggen, is het nader bekijken van de mechanismen achter de bitcoin het meest verduidelijkend.

Het grootboek

De basis van de bitcoin en daarmee een cryptocurrency, is een grootboek. Dit is een lijst met transacties, waarin is vastgelegd vanaf welk rekeningnummer op welk moment 14

een bedrag is overgemaakt naar een andere rekening. Dit is equivalent aan de werking van de ouderwetse bank. Het verschil is echter dat iedere deelnemer van het bitcoinnetwerk zijn eigen kopie heeft van het grootboek. Hierdoor is het niet mogelijk voor bedrijven of overheden om geld te vragen voor het gebruik van het grootboek. Ook is het vertrouwen groter, omdat iedereen op elk moment kan zien wat er in het grootboek gebeurt. Het tegelijk bijhouden van de transacties in ieder grootboek is tevens de grootste complexiteit van de techniek. Om te begrijpen hoe het systeem precies werkt, is het gemakkelijk om de analoge bankwereld naast de bitcoin te houden, bijvoorbeeld tijdens een transactie. Wanneer men een portemonnee heeft en met bitcoins ergens voor wil betalen, bijvoorbeeld een fiets ter waarde van één bitcoin, kun je een transactie aanmaken. Net als bij een fysieke portemonnee, moet je het betaalmiddel in bezit hebben. Dit wordt bij de bitcoin gedaan door middel van sleutels, in dit geval een privé sleutel die toegang geeft tot jouw portemonnee. Met deze privé sleutel kun je een transactie aanmaken, daarvoor dien je een aantal gegevens op te geven. Zo dien je op te geven naar wie je die ene bitcoin wilt overmaken, hiervoor gebruik je de publieke sleutel van de digitale portemonnee van, in dit geval, de verkoper van de fiets. Je dient hierbij te bewijzen dat je één bitcoin in je bezit hebt. Dit wordt gedaan door alle transacties die


CoinDesk

met jouw bitcoin zijn uitgevoerd in te voeren als input, ook wel de ‘chain’ van transacties genoemd. Feitelijk wordt de hele reeks van transacties en eigenaren weer ingevoerd en gecontroleerd, want alleen als alle transacties goed zijn verlopen, is de bitcoin jouw eigendom. Dit is een groot verschil met reguliere banken, waarbij men niet dient te bewijzen dat men het geld ook daadwerkelijk heeft. Deze macht ligt bij de bank. Het saldo dat deze laat zien is wat men kan uitgeven. Bij bitcoin is deze macht er niet, wat het onafhankelijk en betrouwbaarder maakt. Tot slot dient men de transactie te ondertekenen. Dit is vergelijkbaar met de verificatiecode die nu bij banken wordt gebruikt. Het belangrijkste verschil is dat er nu gebruik wordt gemaakt van een wiskundig algoritme dat een unieke handtekening maakt. Dit algoritme maakt de handtekening op basis van de input en de privé sleutel. Gezien het feit dat ieder bericht anders is vanwege het verschil in voorgaande transacties, is iedere handtekening uniek en niet opnieuw te gebruiken. Dit maakt, in tegenstelling tot bijvoorbeeld een handtekening onder een cheque, fraude onmogelijk. Wanneer de transactie tenslotte is klaargezet, kan deze in de andere grootboeken worden verwerkt.

De verspreiding van deelnemers aan het netwerk over de wereld

Het netwerk

De transactie wordt verstuurd naar het gehele netwerk van individuele grootboeken. In de bankenwereld is er één instantie die dit bijhoudt. Dit is de bank en die rekent daar een bedrag per jaar voor. Het nadeel hiervan is dat het niet transparant is en dat het gebaseerd is op het vertrouwen en de integriteit van de bank. Een ander aspect is dat de bank de volgorde van transacties kan bepalen. Wanneer het saldo te laag is, omdat een eerdere transactie het saldo niet toereikend heeft gemaakt, zal de bank de transactie niet doorvoeren. Bij het bitcoin netwerk ligt dit anders. Door de grote hoeveelheid aan transacties en de verschillen in netwerk- en computersnelheden kunnen transacties

op verschillende momenten aankomen bij de individuele grootboeken. Dit zou voor ongewenste verschillen in de volgorde van de regels kunnen zorgen. De vernuftige oplossing hiervoor is het linking algoritme. Hierbij wordt door middel van een puzzel bepaald welke transactie eerst mag worden gekoppeld aan de laatste regel in het grootboek. Dit algoritme knoopt dus iedere nieuwe regel wiskundig aan elkaar, de zogenaamde blockchain.

Wist je dat...

de bitcoin op zijn hoogtepunt meer dan duizend dollar waard was? De huidige waarde schommelt nu rond de zeshonderd tot zeshondervijftig dollar.

Blockchain

De blockchain is een wiskundige loterij, deze wordt de cryptographic hash genoemd. De individuele eigenaren van de grootboeken kiezen een transactie die verwerkt moet worden. Dit tezamen met de laatste regel van het grootboek vormt de vaste input van de wiskundige functie. Niet alleen moet deze gegeven worden, maar er moet ook een willekeurige waarde worden gegeven. De speler die als eerste de juiste combinatie van een willekeurige waarde en de output van de functie vindt, verkrijgt de sleutel om de transactie te kunnen koppelen aan de laatste regel in het grootboek. Het gokken van de willekeurige waarde is net als het gokken van de code van een cijferslot. Het kan in één keer goed zijn, maar kan ook honderd pogingen kosten. Dit wordt bitcoin feeding genoemd. Degene die als eerste de oplossing voor de sleutel die de transacties koppelt vindt, krijgt als beloning een bitcoin uitgekeerd. Dit is het zogenaamde bitcoin minen. De oplossing wordt verspreid door het netwerk en wordt door de andere spelers op juistheid gecontroleerd. Wanneer deze oplossing wordt geaccepteerd, wordt ook daar de laatste transactie aan de nieuwe regel gekoppeld, waardoor transacties dus maar op één manier kunnen worden vastgelegd. Op deze manier wordt de transactievolgorde onafhankelijk bepaald en daarmee ook het vertrouwen in het systeem behouden.

Het gevaar van de meerderheid

Als beginnend gebruiker van de bitcoin is het van belang om een kopie van het grootboek te verkrijgen. Het kan zo zijn dat er door vertragingen bij de verwerking van transacties meerdere versies bestaan. Om zeker te zijn dat men de juiste versie heeft, gaat men in het dagelijks leven meestal voor de meerderheid. Hier schuilt echter een gevaar in. 15


krijgt, is identiteitsfraude met het simpelweg aantonen van jouw bitcoin blockchain voldoende. De toepassing van een identiteit, zoals hierboven geschetst, geeft ook de mogelijkheid om bijvoorbeeld online te stemmen. Anoniem, maar met instandhouding van de veiligheid en de zekerheid dat de persoon zelf stemt. De meeste van deze voorbeelden zijn van redelijk kleine impact, maar stel je voor dat het eigendom van je huis is vastgelegd in een bitcoin blockchain en je deze met één druk op de knop kan overdragen.

JFX Journal

Wanneer een grote groep gebruikers kwade bedoelingen heeft, kan het zo zijn dat ze hun versie van het grootboek willen doorvoeren. Om dit probleem op te lossen moet men dus zorgen dat de meeste gebruikers achter het correcte grootboek staan. Dit wordt gedaan door te stemmen, maar om als bitcoin gebruiker te kunnen stemmen dien je een wiskundig probleem op te lossen. Het oplossen van dit probleem kost veel rekenkracht en brengt daarom kosten met zich mee. Hierbij moet men denken aan de kosten voor elektriciteit en het niet kunnen gebruiken van de rekenkracht voor andere taken. De hoeveelheid rekenkracht en financiële kosten zijn van een dermate grote schaal, dat het als individu verkrijgen van de meerderheid statistisch gezien als onmogelijk wordt beschouwd. Mochten er echter ontwikkelingen zijn, bijvoorbeeld snellere en duurzamere processoren, dan kan het linking algoritme ook als een stemming tellen, want voor het toevoegen van een nieuwe regel aan het grootboek heeft men als input de laatste regel van het huidige grootboek nodig. Hoe meer gebruikers de laatste regel van de een bepaalde versie gebruiken, hoe meer dit dus aangeeft dat dit het juiste grootboek is.

Een niet-digitale vorm van het betalen met bitcoins

De toepassing naast de valuta

De toepassingen van de cryptocurrency technologie zijn veel breder dan alleen een valuta. Door de eigenschap om ieder bericht te kunnen bijvoegen bij een transactie, kan het alles van waarde of eigendom representeren. Er zijn voorbeelden in overvloed, zoals het bezitten van legitieme voorwerpen. Stel je voor dat merkschoenen zijn gekoppeld aan een bitcoin blockchain en dat het eigendom aan jou dient overgedragen te worden. Dit zet namaakproducten volledig buiten spel. Een andere mogelijkheid zit hem in identiteitskaarten. Wanneer jij in plaats van een fysieke identiteitskaart een unieke niet over te dragen identiteit 16

Een belangrijke vraag die nu omhoog komt is natuurlijk waarom we allemaal niet al met bitcoins betalen. Er liggen drie belangrijke bezwaren aan ten gronde. Ten eerste het feit dat een bitcoin niet gesteund wordt door de overheid. Dit zorgt er ook voor dat er geen centrale bank is die zekerheid biedt. Op deze manier is de bitcoin veel gevoeliger voor fluctuaties in waarde en is de zekerheid veel minder dan die van bestaande valuta. Het tweede aspect ligt hem in de slechte naam die bitcoin heeft verkregen door transacties in het zogenaamde ‘dark web’. In dit afgeschermde gedeelte van het internet werden met bitcoins criminele activiteiten gefinancierd. Dit is de reputatie van de bitcoin niet ten goede gekomen. Tot slot is er nog de barrière van de acceptatie van de bitcoin in de maatschappij en natuurlijk bij de banken. Het verdienmodel van de banken komt in gevaar, omdat deze geen controle over de grootboeken meer hebben en hun diensten hierbij niet kunnen verlenen. Aan de andere kant is de maatschappelijke acceptatie van een even groot belang. Zo moet er een beweging ontstaan waarbij het betalingssysteem wordt geïntegreerd in de huidige winkels en de portemonnee van de consument. Er is een kleine groep fanatiekelingen die hierin voorloopt, maar de echte doorbraak moet nog komen. De technologie achter de bitcoin heeft vele nieuwe deuren geopend. Wanneer de huidige ontwikkelingen doorzetten, kan er veel gaan veranderen voor grote sectoren, zoals banken, notarissen en de overheid. De bitcoin is het eerste werkende voorbeeld, maar veel ontwikkelingen staan nog in de kinderschoenen en de mogelijkheden lijken vooralsnog eindeloos. Zodoende kan het mysterieuze project van Satoshi Nakamoto nog weleens hét internetsucces van de 21ste eeuw gaan worden. Coen Bakker


join us i n e XPLO Ri n g

thale sc aree r s.nl

A WO RLD O f

POSSiBiLiTieS

LOCATED IN HENGELO, HUIZEN, EINDHOVEN, DELFT AND ENSCHEDE

100 INTERNSHIPS AND GRADUATION ASSIGNMENTS EVERY YEAR THE MOST ATTRACTIVE EMPLOYER OF HIGH TECH JOBS IN THE FIELD OF SAFETY AND SECURITY

ACTIVE IN DEFENCE, TRANSPORTATION SYSTEMS AND CYBER SECURITY


Brekend

Leven in het diepe duister De oceanen nemen bijna tweederde van het gehele aardoppervlak in. Toch weten wetenschappers nog meer over de planeet Mars dan over onze eigen zeebodem. De diepzee is nog steeds een groot mysterie voor de mens. Het is er donker, koud en het gaat vaak kilometers de diepte in. Diepzee is de benaming voor het deel van de oceanen waar geen zonlicht meer doordringt. De grens van het licht bevindt zich tussen de vijfhonderd en duizend meter diepte. Beneden deze grens is het altijd donker, waardoor fotosynthese onmogelijk is. Planten kunnen hierdoor niet groeien op deze dieptes. Er komt vrij weinig zuurstof in het water te zitten en samen met het feit dat de waterdruk erg hoog is bij deze dieptes, kwam men vroeger tot de conclusie dat er geen enkele kans op leven was in de diepzee. Hoewel het inderdaad een onleefbaar gebied lijkt, was dit een geheel verkeerde conclusie. De diepzee is namelijk de meest omvangrijke leefomgeving op aarde. 18

Sonar

De mensheid is in de jaren na de Tweede Wereldoorlog pas begonnen met het in kaart brengen van de diepzee. Rond deze tijd kwam de uitvinding van de sonar, die bedoeld was om vijandige duikboten op te sporen. Door geluidsgolven naar de zeebodem te sturen en de tijd vast te stellen totdat de golven weerkaatst zijn, kan op de meter nauwkeurig de afstand vanaf de boot tot de bodem berekend worden. Men kwam er toen achter dat de zeebodem niet plat was, zoals altijd werd gedacht, maar dat zich op de bodem reusachtige geologische structuren bevinden. Er werden vele kloven en troggen gevonden die kilometerslang en -diep zijn. De diepste kloof op aarde bevindt zich in de Grote Oceaan en heet de Marianentrog. Het laagste punt ligt op 11 033 meter onder zeeniveau. Ook zijn er onderwater bergruggen te vinden, zoals de Mid-Atlantische rug in de Atlantische Oceaan. Sommige bergruggen hebben toppen die hoger zijn dan de toppen van de bergen in de Alpen. Deze grote geologische structuren worden gevormd door de continentale platen die over elkaar heen schuiven. Het verschuiven van de platen zorgt ook voor veel onderwater aardbevingen en vulkanen. Vooral de onderwatervulkanen hebben een belangrijke functie in het ecosysteem van de diepzee. Zonder deze magmabergen zouden veel soorten organismen niet kunnen bestaan.


Black smokers

Rond de onderwatervulkanen bevinden zich de zogeheten black smokers. Dit zijn een soort onderwatergeisers, een extreem chemische plek waar heet water onder hoge druk uit de zeebodem wordt gespoten. Het zeewater komt door gleuven en gaatjes onder de zeebodem terecht. Hier komt het in contact met het magma, waardoor het opwarmt en via de onderwatergeisers naar boven wordt geduwd. Het water van rond de vierhonderd graden Celsius zit vol met mineralen die het water zwart kleuren. Door de overgang van de hittebron naar het koude zeewater, slaat een gedeelte van deze mineralen neer. De neerslag rondom de bron leidt tot pijpvorming, waardoor een black smoker het uiterlijk van een lange pijp krijgt. Door de directe verbinding met magmatische hitte zijn black smokers voorzien van gassen als koolstofdioxide, zwavelverbindingen en methaan, welke vereist zijn voor het ontstaan van leven. De diepzee is de enige leefomgeving die sinds de oertijd intact is gebleven. Om deze reden bestaat er een theorie die beweert dat de black smokers het ontstaan van al het leven op aarde mogelijk hebben gemaakt. Deze theorie is best aannemelijk, want rond deze onderwatergeisers zijn veel verschillende organismen waar te nemen.

Wist je dat...

er diepzee-alen zijn die een zeer uitrekbaar lichaam hebben? Ze kunnen prooien eten die tot wel twee keer zo groot zijn als de aal zelf. Op één maaltijd kunnen de dieren jaren leven. Dit is zeer handig aangezien ze niet snel prooien tegenkomen in de donkere diepzee.

Helpen om te overleven

Door de gassen en de hitte van het zwarte water groeien er veel bacteriën op en rond de black smokers. Deze bacteriën zorgen dat andere organismen, zoals zeewormen, kreeftjes, krabben en mosselachtigen kunnen leven op deze dieptes. De dieren en bacteriën zijn op elkaar ingespeeld. Zo mogen de bacteriën op de wormen leven en maken ze kooldioxide suikers van de zwavelverbindingen die uit de black smokers komen. Deze suikers zijn voor de gastheren onmisbaar. Dit principe heet mutualisme, wat een vorm is van symbiose. Symbiose betekent het langdurig samenleven van twee of meer soorten organismen, waar minimaal één soort er voordeel bij heeft. Bij mutualisme hebben beide organismen voordeel van de samenwerking. Door de extreme omstandigheden in de diepzee is symbiose belangrijk om leven mogelijk te maken. Nog een voorbeeld

van symbiose is terug te zien bij diepzee-roofdieren. De roofdieren gebruiken lichtjes op hun lichaam om de prooi te lokken. Deze lichtjes worden vaak geproduceerd door bacteriën die op het lichaam van de gastheer zitten. Ook dieren van dezelfde soort helpen elkaar om te overleven. Als bijvoorbeeld het mannetje en het vrouwtje van de diepzeehengelvis elkaar tegenkomen, wat niet eenvoudig is in de grote donkere watermassa, laten ze elkaar niet meer los. Het mannetje bijt zich vast aan het vrouwtje en is na een paar dagen voor altijd met haar vergroeid. Voor de rest van zijn leven is hij gedegradeerd tot spermabank en wordt gevoed met het bloed van het vrouwtje. Zo zijn er nog veel voorbeelden bekend over hoe organismen overleven in de diepzee. Men heeft echter nog maar een klein gedeelte van alle organismen en ecosystemen in de diepzee ontdekt.

Schatten op de bodem

Pas rond de vijftien procent van alle diepzeeën op aarde is in kaart gebracht. Er valt dus nog veel te ontdekken. Dit is niet makkelijk, want wereldwijd is er maar een handjevol wetenschappers die zich hiermee bezighouden. Bij bijna elke expeditie worden weer nieuwe diersoorten gevonden. Door de ontdekkingen van bijzondere organismen, is er steeds meer belangstelling voor de diepzee. Helaas wordt er nog veel te weinig geld in het onderzoek gestoken. Voor dit probleem komt waarschijnlijk een oplossing. Veel bedrijven zijn namelijk steeds geïnteresseerder in de diepzee, want door de vulkanen en de black smokers verwacht men dat er vele metalen op de zeebodem liggen. Men denkt dat, door het contact van het zeewater met het magma, er veel goud, koper en zink met het water mee naar boven komt, wat vervolgens op de zeebodem neerslaat. De grondstoffen zijn in de toekomst zeer gewild, aangezien deze metalen op het vaste land langzaamaan schaarser worden. De zeebodem zal waarschijnlijk sneller in kaart worden gebracht en er zal meer kennis vrijkomen over de diepzee, wanneer bedrijven zich ermee gaan bemoeien. Wie weet wat we dan allemaal gaan tegenkomen. De theorie achter de black smokers kan worden onderzocht, nieuwe diersoorten en ecosystemen komen aan het licht of we vinden misschien toch nog de verloren stad Atlantis. Tot nu toe is de diepzee echter nog één groot mysterie voor de mens. Thomas Ceha

19


| Gadgets < Heb je altijd al dat unieke filmpje met je GoPro willen maken? Dat kan nu, met de AER. Deze laat je luchtfoto’s of video’s schieten door hem gewoon te gooien. www.kickstarter.com | € 39,-

<

Even snel een notitie maken, maar geen zin om dit op je minuscule toetsenbord te typen. Schrijf het dan op deze handige sticky notes voor op jouw iPhone. www.radbag.nl | € 9,95

>

Eindelijk is er een oplossing voor de eenzame en minder mobiele mens. Maak kennis met Chip, jouw eigen robothond. Wanneer je bent voorzien van de bijbehorende draadloze armband, bepaal jij wat Chip doet. Nog een voordeel, je hoeft hem nooit uit te laten. www.wowwee.com | € 199,-

> Ben je op zoek naar een goede outfit voor een feestje? Met dit dinosauruspak zet jij iedereen te kijk. Voor een schappelijk prijsje kan jij nu ook als een T-rex rondlopen. www.megagadgets.nl | € 5 750,-

20


<

Is het echt Hollands weer, maar heb je geen zin om met een suffe paraplu rond te lopen? Pak dan je als samuraizwaard vermomde paraplu. www.megagadgets.nl | € 19,95

>

Ben je je smartphone vergeten op het toilet? Geen paniek, de oplossing hangt vlak naast je. Dit WC papier zorgt voor jouw vermaak en het is ook nog recyclebaar. www.coolgift.com | € 7,95

< Is het nog vroeg en heb je geen zin om je iPad vast te houden om je digitale krant te lezen tijdens het ontbijt op bed? De iBed Tablethouder biedt uitkomst voor jouw goede start van de dag. www.coolgift.com | € 18,95

> Ben jij degene die altijd zijn spullen kwijt raakt? De verlossing is nabij, de TrackR bravo zorgt ervoor dat jij jouw spullen via je smartphone terug kan vinden. Zo heb je meer tijd voor de leuke dingen in het leven. www.thetrackr.com | € 29,99

21


Johan Brans

Buitenlandverhaal Een half jaar ondergedompeld worden in de culturen en gebruiken van Noorwegen in het koude Trondheim. Met de goede voornemens van Oud en Nieuw was ik, Johan Brans, eind bachelorstudent, vorig semester vertrokken naar Trondheim. Met een gek onderbuikgevoel stapte ik het vliegtuig in, maar bij aankomst was ik dit al vergeten. Het was echter niet bepaald een ‘warm’ welkom. Het kwik stond op min vijftien graden Celsius op de thermometer. Het moeilijke was dat mijn dagen erg kort waren: vijf tot zes uur daglicht in de maand januari was de regelmaat die ik ervaarde. Maar deze koude, donkere nachten hebben ook een voordeel. Met een beetje geluk was er een prachtig schouwspel aan de hemel van groen/geel licht veroorzaakt door de Aurora Borealis, het noorderlicht. De magie van moeder natuur is soms erg indrukwekkend. Geen wonder dat de Vikingen in het verleden allemaal verklaringen bedachten voor dit Noorse ‘wonder’. Het zou de verbinding zijn tussen de geestenwereld en de hemelse bovennatuurlijke krachten. 22

Op de Norges Teknisk-Naturvitenskapelige Universitet heb ik vier vakken van elk 7,5 ECTS gevolgd: water supply and waste water management, nuclear power, systems engineering en quality oriented management. Het was voor mij een verbredende minor. De vakken werden relatief schools gegeven. Iedere week had ik van elk vak een opdracht en de colleges bestonden uit niet meer dan vijftig studenten. Hierdoor bleef ik bij de les en hoefde er niet zoveel meer te gebeuren voor het tentamen. Studeren in Trondheim betekent studeren van negen tot vijf. De universiteitsbibliotheek sluit ook al om zes uur, iets wat niet voor te stellen is in Delft. Overigens is alles zeer goed geregeld op de universiteit. In de weekenden kon ik vaak afreizen naar de blokhutten van de universiteit, waar er goedkoop overnacht kon worden. Ik kon er hele mooie wandel- en fietstochten naartoe maken. ’s Avonds bleef ik in de hutten overnachten in de middle off nowhere. Er is geen mobiel bereik en geen gas, water of licht. Koken werd gedaan op hout, waar ook de sauna mee opgewarmd kon worden. Deze weekenden waren de ideale gelegenheden om mensen goed te leren kennen zonder de afleiding van telefoons. Ik was weer even helemaal ‘back-to-basic’. Uitgaan in Noorwegen gaat allemaal net iets anders dan we in Nederland gewend zijn. Omdat je voor een biertje al gauw zes tot acht euro betaalt in een club, worden er veel


pre-parties gegeven. Om bier te halen moesten we er ook vroeg bij zijn, want na acht uur mag er geen alcohol meer verkocht worden. Op zaterdagen mag er al na zes uur geen drank meer verkocht worden. De uitgaansavonden zijn over het algemeen niet erg lang, aangezien de clubs om twee uur al moeten sluiten van de regering.

Vooral fruit en groenten, die nog prima eetbaar waren, werden weggegooid. Een lucratieve lobby; het bespaart je een hoop geld en je gaat op een andere manier naar weggegooid voedsel kijken. Ik ben verbaasd hoeveel er onnodig in deze wereld wordt weggegooid. En dan te bedenken dat het eten in Noorwegen grotendeels geïmporteerd is.

Het koningshuis speelt een secundaire rol in Noorwegen. De titel van de Noorse koning is ‘Noorwegen zijn koning’ in plaats van ‘koning van Noorwegen’, om duidelijk te maken dat hij tot het land behoort en niet andersom. Een groot feest in Noorwegen is de dag van de grondwet op 17 mei. Voornamelijk de eindexamenscholieren, ook wel de ‘Russ’ genoemd, vieren deze dag. Traditie is dat zij in rode of blauwe overals lopen en in de drie weken voor 17 mei veel feesten geven. Het opmerkelijke is dat ze hierna nog moeten beginnen aan de examens. De overheid heeft ooit geprobeerd de extreme feesten in te dammen door de examendata te vervroegen. Het gevolg was dat de eindresultaten tegen vielen.

De Noren zijn redelijk sportief. In de winter staat iedereen op de langlaufski’s. Noorwegen is dan ook het land met de meeste medailles bij de Olympische Winterspelen. Zeker bij de primitieve huttentochten kwamen de ski’s goed van pas, wanneer ik door de diepe sneeuw moest ploeteren. Toen het kwik weer boven de nul kwam, ben ik gaan zeilen in de Trondheimfjord. Elke maandag werden er trainingen gegeven en elke woensdag heb ik wedstrijden gevaren. Sporten is de ideale manier om kennis te maken met de relatief sociaal gesloten Noren. Ik kwam er dan ook achter hoe direct wij als Nederlanders eigenlijk zijn en dat dit soms intimiderend over kan komen. Zo donker en koud als het semester begon, zo warm en verlicht kon ik het semester afsluiten. Ik heb veel nieuwe mensen leren kennen met verschillende achtergronden en omgangsvormen. Met de vele nieuwe vriendschappen was het niet eenvoudig om afscheid te nemen van alle dingen die ik in een half jaar heb opgebouwd. Johan Brans

Johan Brans

Niet alleen de drank is daar duur, ook het voedsel is flink geprijsd, omdat het grotendeels allemaal geïmporteerd is. Hierdoor ontstaan er lucratieve manieren om goedkoper te leven. Op de campus wordt succesvol zelf bier en wijn gebrouwen en zelf ben ik gaan ‘dumbster diven’ met mijn Franse huisgenoot. Dit houdt in dat we in de avond na sluitingstijd van de winkels de afvalcontainers met voedsel leeghaalden. Zeker in de winter was dit geen probleem, omdat het eten bevroren was door de lage temperaturen.

Het Noorderlicht in Trondheim 23


Science News

De erfelijkheid ontrafeld Met een aanpassing aan het DNA van enkele organismen, is de mens in staat wereldwijd en razendsnel een gehele diersoort aan te passen. Er is een nieuwe revolutionaire techniek genaamd ‘gene drive’. Het geeft mensen de macht om snel veranderingen aan te brengen aan een volledige dierenpopulatie in het wild. Gene drive zou een manier kunnen zijn om alle muggen die malaria dragen, of teken die de ziekte van Lyme bij zich dragen, uit te bannen. Het geeft echter ook de mogelijkheid om een hele soort uit te roeien. Dit kan werkelijkheid worden door slechts een aantal organismen die genetisch gemanipuleerd zijn in de natuur los te laten. Dat men organismen genetisch kan manipuleren, is al langer bekend. Wanneer een dier met een genetisch gemanipuleerd gen in de natuur zou worden losgelaten, zou deze eigenschap normaliter uitdoven. Bij elke kruising is er namelijk vijftig procent kans dat het gen wordt overgedragen. De eigenschap zal zo snel uit een populatie wegebben. 24

Gene drive kan hier verandering in brengen. Het DNA van een dier wordt hierbij zo gemanipuleerd dat de kans van overdraging op de volgende generatie groter is dan vijftig procent. Het gen zal hierdoor niet verdwijnen, maar zich juist vermeerderen. Zo kan een bepaalde eigenschap door de mens snel in de natuur worden geïmplementeerd.

Het proces

Om het DNA van een soort aan te kunnen passen, wordt een apparaat genaamd CRISPR/Cas9 Genome Editing gebruikt. Dit apparaat zorgt ervoor dat wetenschappers heel precies een gen kunnen implementeren, vervangen of verwijderen. De techniek is gebaseerd op de verfijnde manier waarop bacteriën DNA van binnendringende virussen kunnen opslaan. Dit gebeurt zodat dit virus kan worden herkend en uitgeschakeld wanneer het terugkomt. Dit proces wordt CRISPR genoemd. De CRISPR/Cas9 is gebaseerd op de CRISPR techniek en kan heel nauwkeurig DNA aanpassen op precies de locatie die bepaald wordt door een fragment RNA. Wetenschappers kunnen dit RNA zo programmeren dat exact de veranderingen in het DNA worden doorgevoerd die zij graag willen zien. Met deze techniek wordt op het DNA het enzym Cas9 geplaatst. Cas9 is een enzym dat DNA kan snijden op de plek die wordt aangegeven door het RNA. Wanneer een organisme één met gene drive gemanipuleerd chromosoom


en één normaal, in het wild voorkomend type chromosoom bezit, zal het drive chromosoom het wilde type doorknippen met behulp van Cas9. Het wilde type zal de schade dan repareren en gebruikt het drive chromosoom hierbij als voorbeeld. Dit resulteert in twee kopieën van het drive gen. Zo zal elke nakomeling van dit organisme een drive bevattend chromosoom overgedragen krijgen, waarna ditzelfde proces zich zal herhalen. Er komt op deze manier een genetische kettingreactie op gang.

De mogelijkheden

PBS

Gene drive is voor het eerst succesvol toegepast op fruitvliegjes. Bioloog Ethan Bier en zijn student Valentino Gantz hadden enkele fruitvliegjes zo gemanipuleerd dat deze geel werden. De eigenschap verspreidde zich snel door de populatie door de toevoeging van gene drive en enkele generaties later waren alle vliegjes geel. Dit laat zien dat zelfs een team van enkel twee personen in theorie een hele soort kan veranderen. Er zijn namelijk maar een aantal met gene drive geïmplanteerde organismen nodig om een bepaalde eigenschap over een populatie of zelfs een heel continent te verspreiden. Stel dat er een aantal van de gele vliegjes waren ontsnapt, dan hadden deze misschien wel alle vliegjes in de buurt geel kunnen maken.

Een schematische weergave van het gene drive proces

Gene drive kan dus enorme impact hebben op de wereld. Er zijn genoeg voorbeelden van goede toepassingen van deze genetische manipulatie. Er kan bijvoorbeeld een halt toegeroepen worden aan de verspreiding van malaria. Een manier is om de gene drive zo te programmeren dat de muggen minder vrouwelijk nageslacht krijgen, waardoor de populatie flink uit zal dunnen. Aangezien dit een middel is dat de muggen erg zal schaden, wordt er ook gewerkt aan een natuurvriendelijkere manier om malaria te bestrijden. Zo slaagde de moleculair-bioloog Anthony James er een aantal jaar geleden in om een mug genetisch zodanig te manipuleren dat hij antistoffen aanmaakte tegen malaria. Met gene drive kan deze eigenschap effectief verspreid worden. Men heeft berekend dat met deze methode de

malariaresistentie in een jaar tijd over alle muggen in Afrika verspreid kan worden, wanneer slechts één procent genetisch veranderde malariamuggen wordt uitgezet. In werkelijkheid is deze stelling erg optimistisch, omdat Afrika groot is en er verschillende muggensoorten bestaan die malaria bij zich dragen. Desondanks is het zeker het proberen waard. De gene drive zal echter eerst succesvol moeten worden toegepast op muggen. Dit blijkt namelijk niet zo simpel te werken als bij fruitvliegjes. Het is voornamelijk lastig om de drive bij de vrouwlijke muggen aan te laten slaan. Ook melden laboratoria dat de drives na een langere periode vaak toch uit het DNA verdwijnen. Een aannemelijke reden hiervoor is resistentie tegen de drive. Eén of enkele muggen kunnen immuniteit ontwikkeld hebben tegen de drive, door wellicht een spontane DNA mutatie. Wetenschappers noemen deze tegenslagen aanloopproblemen. Door enkele kleine aanpassingen zal de gene drive snel goed moeten werken. Een idee voor een aanpassing is meerdere gene drives in het DNA te implementeren. Het zal zo veel langer duren voordat een mug tegen alle drives een resistentie heeft ontwikkeld. De kans bestaat dat deze techniek ooit insecticiden en pesticiden zal vervangen. In plaats van allerlei gifstoffen over landbouwgrond te sproeien of insecten los te laten op plaatsen waar dit niet bedoeld is, kun je een plaag aanpakken zonder de rest van het ecosysteem te verstoren. De mogelijkheden van deze techniek zijn echter niet eindeloos. Gene drives werken vanzelfsprekend enkel bij organismen die zich seksueel voortplanten. Het kan dus niet worden toegepast bij virussen en bacteriën. Daarnaast hebben de gene drives enkel effect op snel voortplantende organismen, anders kan de manipulatie nooit geheel verspreid worden. De techniek werkt dus niet effectief voor planten en alle soorten zoogdieren, waaronder mensen.

Gevaren van de gene drive

Behalve mogelijkheden, creëert gene drive ook gevaren voor de samenleving waar over nagedacht dient te worden. Beseffen we wel goed genoeg wat de gevaren zijn? Wat zullen de gevolgen voor het ecosysteem zijn wanneer deze genetisch gemodificeerde muggen worden losgelaten? In theorie zou met gene drive een hele populatie kunnen worden uitgeroeid. Een voorbeeld hiervan is de plaatselijke uitroeiing van een invasie van een bepaald dier. Er zou een gen geïmplanteerd kunnen worden dat ervoor zorgt dat de populatie enkel mannelijke nakomelingen zal krijgen. Hierdoor zal de diersoort op die plek snel verdwenen zijn. 25


Echter, de hele wereldpopulatie is in gevaar, wanneer één van de gemanipuleerde dieren buiten deze populatie terecht komt. Er is ook een kans dat de gene drive zich niet beperkt tot de doelsoort. Er is dan sprake van genoverdacht door incidentele kruisingen met vergelijkbare soorten. Als een drive is bedoeld om een bepaalde soort uit te roeien, kan deze ontwikkeling een ramp zijn.

geven wordt zwakker met elke generatie. Wetenschappers kunnen op deze manier controleren hoeveel generaties de eigenschap daadwerkelijk overgedragen krijgt. De eigenschap zal in eerste instantie vermeerderen, maar daarna verdwijnen. Dit geeft wetenschappers de kans om de goede gevolgen en mogelijke gevaren van gene drive in te zien. Hierdoor zal de daisy drive de keuzes die gemaakt dienen te worden over gene drives makkelijker maken.

NPR

Daarnaast is er ook nog een ethisch aspect van belang. Aangezien met de gene drives vele levens gered zouden kunnen worden, lijkt deze techniek erg aanlokkelijk. De vraag is echter of wij, als mens, het recht hebben om de natuur naar onze hand te zetten en op deze manier de hele aarde te beïnvloeden. Aan de andere kant, hebben wij het recht om niet in te grijpen wanneer we de mogelijkheid hebben duizenden mensen te redden die dagelijks aan malaria overlijden? De bioloog Kevin Esvelt, die de CRISPRtechnologie heeft uitgevonden, gaat ervan uit dat de gene drive technisch gereed is, voordat er maatschappelijk is besloten of men hiermee door moet gaan.

De gele muggen losgelaten in het wild

Daisy-chain gene drive

Kevin Esvelt is bezorgd om het feit dat wetenschappers, net als iedereen, soms fouten maken. Wanneer deze fouten bij gene drives gemaakt worden, kunnen de gevolgen groot zijn. Dit zou theoretisch ook kunnen gebeuren bij het loslaten van een mug die met gene drive resistent tegen malaria is gemaakt. Een mug zou mogelijk het drive gen zo kunnen manipuleren dat deze bijvoorbeeld niet meer in staat is tot voortplanten. Esvelt is daarom bezig met een onderzoek naar een techniek genaamd ‘daisy-chain gene drive’, die ervoor kan zorgen dat de gene drive eerst zonder gevaar in de natuur kan worden uitgetest. Daisy-chain zorgt voor gene drives met een rem erop, waardoor de geimplanteerde eigenschap maar enkele generaties wordt doorgegeven. Het vermogen om de eigenschap door te 26

De daisy-chain gene drive werkt op de volgende manier. Het stuk DNA dat bij gene drive geplaatst wordt, wordt in drie of meer stukken opgesplitst, voor nu: element A, B en C. De stukken zitten op verschillende plekken in het DNA, maar staan wel met elkaar in contact. Elk element bevat één of meerdere genen die meewerken aan de hele gene drive, waarbij element A de gewenste eigenschap bevat. Element A kan zichzelf alleen kopiëren als element B aanwezig is en element B enkel als element C er is. Element C daarentegen kan zichzelf niet kopiëren, het verspreidt zich slechts door normale voortplanting, dus met vijftig procent kans op overdraging op het nageslacht. Wanneer er gepaard wordt met een wild organisme zullen elementen A en B altijd worden overgedragen aan de nakomelingen, maar enkel de helft zal element C ontvangen. In de daaropvolgende generaties zal element B zich vermeerderen en A zich nog sneller vermeerderen, maar zal C geleidelijk uitdoven. Wanneer dit is gebeurd, zal ook B beginnen met verdwijnen en zo zal uiteindelijk ook element A uit de natuur wegebben. Doordat de eigenschap in eerste instantie vermeerdert, kan goed gekeken worden hoe deze zich in het wild zal ontwikkelen. Of de drive ooit zal worden toegepast en hoe snel dit zal gebeuren, is nog niet bekend. De technologie zal in de toekomst nog stevig bediscussieerd moeten worden. Het is daarbij belangrijk dat dit mondiaal gebeurt, omdat het niet mogelijk is met een gene drive landsgrenzen aan te houden. Alle voor- en nadelen moeten besproken worden en er moet verantwoordelijkheid genomen worden voor de uiteindelijke keuzes, zowel wanneer de gene drive wel wordt toegepast, als wanneer dit niet gebeurt. Want hoewel het gevaarlijk kan zijn om te kiezen voor doorvoering van de drive, niets doen is misschien wel erger. Willemijn Remmerswaal


Visit our Inhouse Day on November 24th and discover how you can push technology further to print microchip features that are ď&#x192;&#x17E;ner

to make pacemakers smarter

and discover your potential

to help humans live longer

Do you want to learn about our innovations, join a tour, meet our colleagues and discover our social activities? Register for our Inhouse Day to explore the opportunities for engineering graduates.

Apply at workingatasml.com/inhouseday


Quotidien Malin

De waarheid achter de leugen Liegen is iets dat iedereen doet. Mensen liegen tegen elkaar, tegen zichzelf, spelen vals en verdraaien de regels. Dat iedereen ter wereld liegt, bleek uit een onderzoek in 2010. Geen enkel land en geen enkele cultuur vormt hierop een uitzondering. Het gemiddelde aantal leugens in China, Amerika, Italië en alle andere landen blijkt vergelijkbaar. Liegen is een universele gewoonte, iets dat in onze genen zit en waar wij niet omheen kunnen.

Vormen van liegen

De waarheid is enkelvoudig, de leugen kan zich in allerlei vormen voordoen. Dit komt doordat er verschillende manieren zijn om van de waarheid af te wijken: de waarheid achterhouden of verzwijgen, de waarheid verdraaien, de waarheid verfraaien en de waarheid ontkennen. De meest passieve manier van liegen is de waarheid verzwijgen. Ook de waarheid ontkennen vergt niet bijzonder veel inspanning. Zodra er echter bedenksels gecreëerd moeten worden, wordt het lastiger. Niet alleen moet er een goed verhaal bedacht worden, maar ook moet er onthouden 28

worden wat er precies gezegd is en tegen wie. Naast de verschillende manieren van liegen, zijn er ook verscheidene motieven om te liegen. De meeste leugens worden verteld uit sociale of altruïstische overwegingen, om anderen te beschermen, niet voor het hoofd te stoten, niet in verlegenheid te brengen of om gezichtsverlies te besparen. Minder frequent, maar toch ook veel voorkomend, zijn leugens uit individualistische overwegingen. Hiertoe behoren smoezen en verzonnen uitvluchten om ergens onderuit te komen. Zeldzaam zijn leugens uit puur egoïstische overwegingen, om anderen te benadelen ten eigen bate. Hiertoe behoren alle criminele vormen van misleiding, maar ook het pathologische liegen, dat geen enkel strategisch doel kent en een dwangmatig karakter heeft.

Herkennen van leugenaars

Tegenstrijdig aan wat velen denken, is men waardeloos in het herkennen van leugenaars. Wie op basis van gezichtsuitdrukkingen denkt te kunnen zien wanneer iemand liegt, maakt grote kans ernaast te zitten. Ook leugendetectors blinken niet uit in betrouwbaarheid. Hightech apparatuur gecombineerd met bestaande psychologische inzichten kan ons misschien wel verder helpen. De mens overschat de mogelijkheid om leugens te kunnen detecteren bij anderen. Hierdoor zijn wij ook beter in liegen dan we denken. Onze ideeën over liegen kloppen vaak niet.


National Gegographic

Het krampachtig toepassen van aangeleerde technieken over liegen blijkt ook niet te werken. Uit onderzoek van de Universiteit Twente blijkt, dat bij het bepalen of iemand liegt, een simpele ja/nee gok vaak kansrijker is dan een bewuste poging aan de hand van gezichtskenmerken. Volgens hoogleraar Sociale Psychologie van Conflict en Veiligheid Ellen Giebels is het een mythe dat iemand wegkijkt wanneer hij of zij een leugen vertelt. Zeker wanneer er bij een leugen veel op het spel staat, zal een leugenaar de gesprekspartner juist goed aankijken om de reactie op de leugen vast te stellen. Die informatie gebruikt de leugenaar om het verhaal eventueel nog bij te sturen in de hoop het geloofwaardiger te laten lijken. Daarnaast speelt er ook nog een ander probleem, namelijk dat van de persoonlijke band. In een gesprek tussen twee personen ontstaat hoe dan ook een persoonlijke band, waarbij oogcontact een belangrijke rol speelt. De gesprekspartners concentreren zich op elkaars gezicht, waardoor andere fysieke aanknopingspunten van liegen niet worden opgemerkt. Een buitenstaander zal dergelijk aanwijzingen, vaak sporen van nervositeit, eerder opmerken. Dit is ook waarom bij een politieverhoor vaak een derde partij meekijkt.

De gebieden in de hersenen die betrokken zijn bij liegen

Het is gelukkig niet zo dat een mens met zijn falende leugendetectie machteloos is tegenover een leugenaar. Liegen is namelijk erg vermoeiend om vol te houden, vooral wanneer er veel op het spel staat. Zeker als er naar details wordt gevraagd, nemen de cognitieve belasting en de fysiologische stress toe. Ook onverwachte vragen verhogen het stressniveau. Deze fysiologische verschijnselen zijn uiteraard meetbaar met de welbekende leugendetector, welke onder andere het stressniveau meet door middel van huidgeleiding. Cijfermatig blijkt de leugendetector

tachtig procent van de leugenaars eruit te pikken. Van de mensen die onschuldig zijn, wijst de leugendetector maar liefst veertig procent aan als schuldig. Als we willen dat alléén leugenaars tegen de lamp lopen, dan helpt hightech apparatuur bij het opsporen van andere fysiologische kenmerken van liegen, zoals de toename van zweetproductie en de verwijding van pupillen. Momenteel gebeurt dit ook al, bijvoorbeeld met warmtescans en irisscanners op grote luchthavens. Nieuwe, meer betrouwbare technieken maken gebruik van de activiteit in de hersenen. fMRI-scans als leugendetector

Een voorbeeld van een dergelijke methode is de fMRI-scan, die de zuurstoftoevoer naar de hersenen meet en dus aangeeft waar de meeste hersenactiviteit plaatsvindt. Scans hebben aangetoond dat bepaalde delen van onze hersenen, met name de frontale hersenkwabben, extra actief zijn als we liegen. Deze hersenkwabben zijn namelijk betrokken bij probleemoplossing, planning en andere functies. Meestal draaien ook de delen van onze hersenen die zich bezighouden met taal, analyse en logica op volle toeren als we liegen. Normaliter worden drie gebieden van de hersenen actiever als je liegt: de pariëtale cortex, de dorsale laterale prefrontale cortex en de anterior cingulated cortex. Deze controleren respectievelijk fouten, gedrag en processen van de zintuigelijke waarneming. Wanneer iemand daarentegen de waarheid vertelt, vindt een ander cognitief proces in de hersenen plaats. Er zijn dan minder hersengebieden actief in het frontale en limbische systeem. Aan de activiteit in de hersenen kan men dus afleiden of iemand liegt.

EEG voor het opsporen van leugenaars

Een andere methode, genaamd EEG, meet hersengolven met behulp van elektrodes en heeft een betrouwbaarheid van bijna honderd procent. EEG is de afkorting voor elektroencefalogram en is gebaseerd op het meten van elektrische potentiaalverschillen in de hersenen. Normaliter kan deze methode bij ziekteprocessen informatie geven over zowel de aard als de plaats van de afwijking. Bij een EEG-test krijgt de proefpersoon een helm met elektroden op zijn hoofd. Deze elektroden zijn aangesloten op een computer en meten de activiteit van zenuwcellen onder de schedel. EEG is gebaseerd op het feit dat de hersenen een karakteristieke hersengolf, genaamd P300, uitzenden als iemand een echte herinnering aan een bepaalde gebeurtenis hebt. Als de proefpersoon deze echte herinnering niet heeft, is er ook geen P300-golf en hebben de onderzoekers indirect een leugen opgespoord. EEG is dus geen vorm van traditionele leugendetectie, maar een soort geheugentest. 29


Brain decoding

Een derde methode die gebruik maakt van hersenactiviteit is brain decoding. Met behulp van deze methode proberen wetenschappers een visuele indruk te reconstrueren op basis van wat zich in de hersenen afspeelt. Hierbij wordt gebruik gemaakt van het feit dat onze hersenen bepaalde activiteitspatronen vormen als we naar afbeeldingen van voorwerpen of personen kijken. Een computer die voorzien is van een enorm uitgebreide bibliotheek met afbeeldingen en de bijbehorende hersenactiviteiten, herkent de hersenactiviteit van de proefpersoon en vertaalt deze terug naar de afbeelding die eraan ten grondslag ligt. Op deze manier kunnen ook video’s gereconstrueerd worden.

Wist je dat... van alle beroepsgroepen bankiers het meest liegen? Volgens onderzoek zelfs twee keer zoveel als politici. Geld en economisch welzijn vergroten het onethisch gedrag en dus de hoeveelheid leugens.

Kenmerken

Wanneer er geen hightech apparatuur voor handen is om leugenaars op te sporen, kunnen zij ook herkend worden aan een aantal vaste kenmerken. Een leugen laat namelijk sporen na in woorden, lichaamshouding en lichaamstaal. Uit onderzoek blijkt onder meer dat de leugenaar veel actiever wordt. Zo zal de persoon gemiddeld 3,5 keer meer gaan drinken en slikken en 2,5 keer vaker zijn gezicht aanraken. Opvallend is dat de persoon zich ook vier keer meer gaat beroepen op zijn kwaliteiten en de redenen waarom hij zich onderscheidt van anderen. Ook maakt men gemiddeld zeventien keer meer versprekingen en gaat men veertien keer meer stotteren of stamelen. In tegenstelling tot wat je zou verwachten, gaat de leugenaar in kwestie veel minder met zijn ogen knipperen. De grootste onthullers van het liegen zijn echter de voeten. Primitief reageren onze voeten als eerste op bedreigingen van buitenaf, dit gebeurt direct en onbewust. Wiebelen of stuiteren van de voeten duidt doorgaans op het spreken van de waarheid. Het plotseling bevriezen van de voeten duidt daarentegen vaak op bluf.

Oogbewegingen

Naast bovengenoemde kenmerken kan ook de beweging van iemands ogen verraden welk deel van de hersenen wordt geactiveerd en dus of iemand de waarheid vertelt. Wanneer iemand naar boven en naar links kijkt, duidt dit op visueel geconstrueerde beelden. Naar links kijken duidt 30

op auditief geconstrueerde geluiden. Naar beneden en naar links kijken geeft een gevoel, een geur of een smaak aan. Wanneer iemand naar boven en naar rechts kijkt, denkt deze aan visueel herinnerde beelden. Bij het naar rechts kijken denkt iemand aan auditief herinnerde geluiden. Veel naar rechts kijken, in plaats van naar links, gaat dus vaak gepaard met het vertellen van de waarheid. Naar rechts en naar beneden kijken, duidt op een interne dialoog, ook wel bekend als het praten tegen zichzelf.

Feiten over liegen

Uit onderzoek van de Amerikaanse psychologe Bella DePaulo is gebleken dat een persoon gemiddeld anderhalf keer per dag gebruik maakt van een doelgerichte of strategische leugen. De universiteit van Massachusetts heeft onderzocht dat zestig procent van de mensen geen gesprek van tien minuten kan voeren, zonder minstens één keer te liegen. Studenten blijken tegen hun moeder te liegen tijdens één uit twee conversaties. De psycholoog Jeff Hancock heeft vastgesteld dat wij het gemakkelijkst liegen aan de telefoon, namelijk in 37 procent van de gevallen. Dit wordt met 27 procent gevolgd door het liegen tijdens een gesprek. Op de derde plaats komen de instant messages, zoals sms. We liegen het minst in e-mails, namelijk in slechts veertien procent van de gevallen.

Lichamelijke gevolgen

Frequent liegen is niet alleen mentaal erg vermoeiend, maar brengt ook lichamelijke gevolgen met zich mee. Een leugen activeert namelijk de driehoek: agressie, angst en stress. Een leugenaar raakt gemakkelijk geïrriteerd en heeft te kampen met een bepaalde mate van angst dat de leugen wordt ontmaskerd. Het gevolg van zowel de agressie als de angst, is een lichamelijke gespannenheid, die onder andere te herkennen is aan een toename in transpiratie. Bij frequent liegen maakt je lichaam bepaalde hormonen aan die slecht zijn voor je hartslag, je ademhaling en de toon van je stem. Hoe langer je blijft liegen, des te gestrester je raakt. Ook al is men nog geen ster in leugendetectie, de leugenaar valt door vermoeiing vaak toch door de mand. Zoals het bekende spreekwoord luidt: al is de leugen nog zo snel, de waarheid achterhaalt hem wel. Lieve Bouwman


Of je nu op zoek bent naar een baan of een ingenieur

banen voor ingenieurs advies | begeleiding | bemiddeling

SUPAIR levert maatwerk Wij bemiddelen ingenieurs bij (internationale) bedrijven en ingenieurs- en adviesbureaus, kennisinstituten en overheidsinstellingen met raakvlakken in de techniek.

supair.tudelft.nl 015 278 65 27 Mekelweg 4 faculteit EWI


| In het kort

Digitaltrends

Bedrijf ontwikkelt chassis voor reclame en films

De Blackbird van het bedrijf The Mill

Het Britse bedrijf The Mill heeft een auto ontwikkeld die autobedrijven een hoop geld zal besparen bij het opnemen van reclames. Er worden bij spectaculaire reclames vaak een aantal echte auto’s gebruikt, waardoor er een behoorlijk prijskaartje aan het maken van dit soort spotjes hangt. Daarom is de Blackbird van The Mill een ideale oplossing. Het is een in breedte en lengte verstelbaar chassis, waarop verschillende wielen kunnen worden gemonteerd. Door middel van digitale animatie wordt er vervolgens een auto omheen geprojecteerd. Het chassis is vrij goedkoop en nagenoeg onverwoestbaar. Met één chassis kunnen meerdere reclame’s worden opgenomen. Ook komt de auto van pas bij het maken van actiefilms.

Oogtv

Verband tussen getijden en aardbevingen gevonden

Een seismograaf registreert de trillingen bij een aardbeving

Onderzoekers snappen nu beter de vraag waarom sommige aardbevingen uitgroeien tot grote schokken en anderen niet. Wetenschappers hebben de periodes bekeken van de zogenaamde ‘hoge getijdenstress’. Dit fenomeen, dat tijdens volle en nieuwe maan voorkomt, laat de zee bij vloed het verst reiken en bij eb het verst terugtrekken. De bewegingen gaan gepaard met enorm veel water dat extra druk zet op de breuklijnen. Dit kan de oorzaak zijn dat kleine schokken groter worden. Er zijn andere factoren die aardbevingen veroorzaken, maar de aardbevingen die de tsunami’s veroorzaakten in Zuid-Azië en in Chili hadden respectievelijk een kracht van 9,1 en 8,8 op de schaal van Richter en vonden beide plaats tijdens een volle maan.

Mother Nature Network

’Uitgestorven’ boom groeit op een bijzondere plek

De Wentworth-iep in de koninklijke tuinen 32

Een loofboom, waarvan men al jaren zeker dacht te weten dat deze in Groot-Brittannië was uitgestorven, blijkt in de koninklijke tuinen in Londen te groeien. De Wentworth-iep kwam veelvuldig in Groot-Brittannië voor, maar dat veranderde aan het eind van de negentiende eeuw toen de iepenziekte genadeloos toesloeg. In Groot-Brittannië legden tussen de 25 en 75 miljoen bomen het loodje. Vooral de Wentworth-iep werd hard getroffen. Zo hard dat deze in Groot-Brittannië uitstierf. Een paar tuinmannen maakten een wandeling door de koninklijke tuin toen ze twee bomen tegenkwamen die ze als vreemd bestempelden. Dokter Max Coleman kon ook maar één conclusie trekken. Dit waren twee vermeend uitgestorven Wentworth-iepen.


De Britse wetenschappers David Thouless, Duncan Haldane en Michael Kosterlitz hebben dit jaar de Nobelprijs voor de Natuurkunde gekregen voor de ontdekking van exotische materiaaltoestanden. Ze ontdekten onverwacht gedrag van vaste stoffen en ontwierpen een wiskundig systeem om het gedrag van de stoffen te kunnen begrijpen. De ontdekkingen zouden een belangrijke rol kunnen gaan spelen bij de ontwikkeling van compleet nieuwe materialen. Deze kunnen bijvoorbeeld gebruikt worden voor elektronische apparaten. Al jaren wordt er gezocht naar materialen die deze apparaten aanzienlijk verbeteren en dit onderzoek is een doorbraak op dat gebied. De prijs bevat een bedrag van acht miljoen Zweedse kronen, ofwel 830 000 euro.

One world

Nobelprijs voor de Natuurkunde

De munt die men bij de Nobelprijs krijgt uitgereikt

Astronauten die lange tijd op Mars verblijven, zullen mogelijk na enkele maanden al last krijgen van dementie. Dit blijkt uit een recente studie met ratten. Mars heeft geen magnetisch veld, zoals de aarde, dat geladen deeltjes uit het heelal tegenhoudt. De geladen deeltjes die in de atmosfeer van Mars voorkomen, kunnen de verbindingen in de hersenen beschadigen. Na zes maanden blootstelling aan de deeltjes bleken de hersenen van de ratten ontstekingen te bevatten. Vooral de verbindingen tussen verschillende hersencellen waren beschadigd. De ratten presteerden minder goed bij testjes waarbij ze hun geheugen moesten gebruiken. Specialisten vermoeden dat de atmosfeer van Mars hetzelfde effect zal hebben op het menselijk brein.

ANP

Verblijf op Mars kan leiden tot dementie

Virtuele foto van het verblijf op Mars

Toyota komt met een nieuw interactief navigatiesysteem: de mini Kirobo robot. De originele Kirobo robot is in 2013 samen met de Japanse astronaut Koichi Wakata naar het International Space Station afgereisd. Deze kleinere variant houdt zich echter bezig met reizen dichter bij huis. Met een lengte van ongeveer tien centimeter is dit mannetje bedoeld om op het dashboard van een auto gezet te worden. Het robotje geeft dan instructies over de route die gereden moet worden door gezichtsuitdrukkingen en handgebaren aan de bestuurder te geven. Kirobo gaat volgend jaar in de verkoop en zal ongeveer vierhonderd dollar kosten. In Japan is de robot nu al geliefd, maar men vraagt zich af hoe Kirobo het zal doen in de rest van de wereld.

Besse Cooper

Interactieve navigatie

De mini Kirobo robot voor in de auto 33


stofify

De techniek achter tatoeages Doordat tatoeages steeds populairder worden, wordt de techniek die achter deze lichaamsversieringen schuilt steeds verfijnder. Waar vroeger tatoeages vooral werden gedragen door zeelui, zijn er nu in iedere laag van de bevolking mensen te vinden met ĂŠĂŠn of meerdere tatoeages. Achter deze lichaamsversieringen zit meer techniek dan men aanvankelijk zou denken. Om te zorgen dat tatoeages zo veilig en pijnloos mogelijk kunnen worden aangebracht, zijn precieze machines nodig. Ook bij de verwijdering van tatoeages wordt gebruik gemaakt van geavanceerde technieken.

Huid

De essentie van een tatoeage is het aanbrengen van een afbeelding op de huid, die daar permanent blijft zitten. De menselijke huid bestaat uit een aantal verschillende lagen. De bovenste laag, ook wel hoornlaag genoemd, bestaat uit dode, afgeplatte huidcellen die de onderliggende huid bescherming bieden. De kiemlaag, die onder de hoornlaag 34

ligt, bestaat uit nieuwe, levende huidcellen. Afgestorven cellen uit de hoornlaag zullen uiteindelijk loslaten van de huid en worden vervangen door cellen uit de kiemlaag die afsterven. In deze kiemlaag worden namelijk steeds nieuwe cellen aangemaakt die de laag levend houden. De bovenste twee lagen dienen vooral ter bescherming van de onderliggende lagen. De lederhuid ligt onder de kiemlaag. In deze laag bevinden zich kwetsbare lichaamsdelen zoals zweetklieren, bloedvaten, zenuwcellen en haarzakjes. De cellen in de lederhuid worden niet vervangen, Dus beschadigingen in deze huidlaag zijn permanent. Dit is ook de reden dat littekens niet meer verdwijnen. Dit zijn namelijk beschadigingen die tot in de lederhuid zijn doorgedrongen. De diepte waarop de lederhuid begint, varieert over het lichaam. De huid van de vingers en oogleden is bijvoorbeeld veel dunner dan de huid van de dijbenen en rug. Door de eigenschap dat de cellen in de lederhuid zichzelf niet vernieuwen, kunnen hier permanente afbeeldingen aangebracht worden. Op de afbeelding op de volgende pagina is te zien hoe er met een naald inktdruppels in de lederhuid worden aangebracht. De bolletjes pigment zijn een lichaamsvreemde stof, maar zijn te groot om door het lichaam afgevoerd te worden. De huid kapselt de inktbolletjes daarom in, zodat deze vreemde stof zich niet door het lichaam kan verspreiden. Een tatoeage bestaat dus uit een enorm aantal minuscule bolletjes inkt, die door het lichaam in de lederhuid worden vastgehouden.


Er zijn een aantal manieren om de inktdruppels onder de huid te krijgen. In Azië wordt nog steeds een authentieke manier gebruikt, waarbij een bamboestokje ter grootte van een eetstokje wordt gebruikt om de inktbolletjes onder de huid te krijgen. Aan het uiteinde van dit stuk bamboe is een vijftal naalden bevestigd. De naalden worden in inkt gedrenkt en handmatig in de huid geprikt. Bij deze traditionele techniek heeft de persoon die de tatoeage laat zetten erg lang last van pijn. Een modernere methode om een tatoeage aan te brengen, is door middel van een elektrische machine. De eerste tatoeëermachine werd in 1891 ontworpen en was afgeleid van de elektrische pen van Thomas Alfa Edison. Edison had een pen ontworpen die snel op en neer bewoog om door papier heen te prikken. Door een vorm te volgen met deze pen werd de afbeelding gekopieerd op een vel dat onder het origineel lag. Op deze manier was het ook mogelijk om druppels inkt door menselijke huid te prikken en daarmee een tatoeage te creëren. De machines hebben zich door de jaren heen verder ontwikkeld en tegenwoordig zijn de twee meest gebruikte modellen de roterende machine en de spoelmachine.

Wist je dat...

mensen die vaak een vuurwapen gebruiken een tatoeage kunnen krijgen? Er komen bij het afvuren van een wapen kruitdeeltjes vrij die met veel kracht de huid van de hand ingeduwd worden. Wanneer deze deeltjes in de lederhuid terecht komen, ontstaat er een tatoeage. Dit wordt een ‘schutterstatoeage’ genoemd. Bij een roterende machine is het einde van de naald dat de huid niet ingaat, verbonden aan een elektromotor. Deze motor draait rond en laat de naald daarmee op en neer schuiven. De naald ligt in een buis, die de beweging begeleidt. Om deze buis is ook het handvat bevestigd dat de tatoeage-artiest als een soort pen vasthoudt. Bij de spoelmachine wordt de translatie van de naalden iets ingewikkelder geregeld. Het uiteinde van de staaf is verbonden met een bladveer. Deze veer staat in contact met een metalen schroef en sluit daarmee een elektrisch circuit. Op dit circuit zijn twee elektrische spoelen aangesloten. Wanneer er stroom op het circuit wordt gezet, genereren de spoelen een magnetisch veld dat de staaf afstoot. De naalden schieten weg uit de machine en daarmee de huid in. Terwijl de staaf wegschiet, wordt het contact tussen de

zmescience

Tatoeëertechniek

Huid met inktdruppels

veer en de schroef verbroken en spant de bladveer zich. Het magnetische veld valt weg, omdat er geen stroom meer door de spoelen loopt. Omdat de bladveer onder spanning staat, schiet de staaf, die niet meer wordt tegengehouden, terug. Hiermee wordt het circuit opnieuw gesloten en herhaalt de beweging zich. Dit open- en dichtklikken van het circuit maakt een zoemend geluid, wat door veel mensen met tatoeëerstudio’s geassocieerd wordt. Bij zowel de spoelmachine als de roterende machine is de snelheid waarmee de naald beweegt door de tatoeageartiest in te stellen. Afhankelijk van de gevoeligheid van de huid, de scherpte van de tatoeage en de ervaring van de artiest wordt het aantal bewegingen per seconde tussen de vijftig en de drieduizend gevarieerd.

Inkt en naalden

De inkt die wordt gebruikt bij tatoeages staat onder streng toezicht van de voedsel- en warenautoriteiten om gezondheidsrisico’s in te perken. Bij traditionele methoden wordt vaak inkt gebruikt die gemaakt is van materialen als aarde of bloed. Moderne inkten worden van allerlei chemische materialen gemaakt. Zware metalen als kwik en lood worden gebruikt voor een respectievelijk rode of geelgroene kleur. Ook worden metaaloxiden en natuurlijke materialen, zoals koolstof en zwavel, gebruikt voor bijzondere kleuren inkt. De pigmenten bevinden zich in een drager. Deze drager zorgt ervoor dat de pigmenten goed oplossen en gelijkmatig verdeeld blijven. De meest gebruikte stoffen voor deze dragers zijn alcohol en water. De inkt wordt de huid ingedreven door middel van naalden. Een aantal naalden wordt naast elkaar aan de translerende stang gemonteerd en wordt in inkt gedrenkt. De naalden nemen inktdeeltjes mee wanneer ze de huid ingaan en laten de inkt achter wanneer ze de huid uitbewegen. Er dient meer dan één naald gebruikt worden, omdat inkt in druppeltjes 35


aan de naald hangt. Wanneer meerdere naalden de huid in worden geduwd, hangen deze druppels netjes tussen de naalden. Hierdoor kan de inkt veel preciezer in de huid gebracht worden dan wanneer er maar één naald gebruikt zou worden. Voor scherpe lijnen worden drie tot negen naalden gebruikt die in een cirkel georiënteerd zijn. Voor schaduwen en vage lijnen worden 9 tot 25 naalden gebruikt die op één lijn liggen.

ook minuscule pigmentdeeltjes vrij in de huid wanneer de bolletjes stukgaan. Deze deeltjes moeten door het lichaam worden afgevoerd om de tatoeages daadwerkelijk weg te halen, wat tijd kost. Zoals eerder besproken, worden voor verschillende kleuren tatoeages verschillende chemicaliën gebruikt en iedere inkt bestaat weer uit meerdere stoffen. Doordat iedere chemische stof een andere eigenfrequentie heeft, kan met een enkele laserbehandeling niet de gehele tatoeage verwijderd worden. Om een tatoeage te verwijderen, zijn ongeveer zeven behandelingen nodig. Wanneer iemand een tatoeage laat verwijderen, moet deze persoon dus rekenen op een langdurige, pijnlijke behandeling, waarbij er lichaamsvreemde stoffen in de bloedbaan terecht komen en de huid beschadigd wordt. Deze behandeling moet daarnaast meerdere malen herhaald worden om een tatoeage compleet te laten verdwijnen.

Verwijderen

Een tatoeage is bedoeld als permanente versiering van het lichaam. Toch komt het regelmatig voor dat mensen hun tatoeage na enige tijd willen laten weghalen. Met behulp van moderne technieken is dat tegenwoordig heel goed mogelijk. Er wordt bij de verwijdering van tatoeages gebruik gemaakt van lasertechniek. Een laser wordt op gepaste afstand van de huid gehouden en vuurt lichtpulsen op de huid af. Het licht van een laser richt zich altijd op een klein puntje en heeft een specifieke golflengte. Deze pulsen zorgen ervoor dat de pigmentbolletjes van de tatoeages vervallen tot kleine stukjes die wel door het lichaam kunnen worden afgevoerd. Iedere stof heeft namelijk een unieke eigenfrequentie. Wanneer de stof met elektromagnetische golven van zijn eigenfrequentie wordt bestraald, zal deze stof snel gaan trillen. Een bekende alledaagse toepassing hiervan is een magnetron. Deze zendt golven uit met de eigenfrequentie van water, waardoor voedingsmiddelen in een magnetron opwarmen. De lasers die gebruikt worden om tatoeages te verwijderen zijn om deze reden ingesteld op de eigenfrequentie van de pigmentdeeltjes. De deeltjes worden bestraald, gaan heel hard trillen en barsten dan uit elkaar. Door de trillingen warmen de bolletjes op en beschadigen hierdoor de huid met lichte brandwonden. De afbeelding hieronder toont een stuk huid waar een tatoeage van wordt verwijderd. De huid is bezaaid met kleine brandpuntjes. Los van de brandwonden komen er

Recente ontwikkelingen

Nieuwe ontwikkelingen maken, voor zowel de artiest als de drager, het aanbrengen van tatoeages steeds aangenamer. Zo is er vrij recent een pneumatische tatoeëermachine uitgevonden. Dit apparaat wordt aangedreven door een luchtcompressor en stuwt de naalden op en neer door middel van luchtdruk. Het handige aan een dergelijke machine is dat de machine gesteriliseerd kan worden, zonder hem uit elkaar te halen. Dit is bij de spoelmachines en roterende machines niet zo. Ook de roterende machine wordt verder ontwikkeld. Het bedrijf Swisstatoomachine heeft met hun draadloze apparaat een gat in de markt ontdekt. Deze machine, die de naam ‘Unchained’ draagt, wordt door een lichte accu aangedreven, in plaats van door stroom uit een stopcontact. De artiest hoeft hierdoor geen rekening meer te houden met snoeren die in de weg liggen en heeft daardoor meer beweegvrijheid. Hoewel de ‘Unchained’ 140 gram weegt, waar een reguliere machine 120 gram weegt, zijn tatoeage-artiesten lyrisch over deze nieuwe machine.

laser-company

Wat misschien lijkt op een eenvoudige versiering van het lichaam, blijkt toch een stuk complexer dan men op het eerste gezicht verwacht. Zowel in de huid als in de machines spelen zich processen af die het onderzoeken waard zijn. De techniek achter tatoeages staat niet stil en wordt met de dag verfijnder.

Het verwijderen van een tatoeage met lasertechniek 36

Klaas Koerten


Commissie uitgelicht | De gemiddelde olifant van Gezelschap Leeghwater heeft de link tussen de FuCo en wintersport snel gelegd, aangezien de wintersport keer op keer een groot succes is geworden. Daarmee heeft de FuCo ook zijn faam binnen Gezelschap Leeghwater verkregen. Alle zeven voorgaande commissies besloten de hoge toppen van de Alpen te trotseren met een groep behendige olifanten, maar wat vaak vergeten wordt, is dat de term ‘FuCo’ staat voor Funreis Commissie. Dit betekent dat de commissie dus niet genoodzaakt is te kiezen voor een wintersportreis. Daarom besloten wij, als achtste FuCo, het roer om te gooien en een groep olifanten mee te nemen naar de zonnige stranden van Marokko om daar de beste golven te pakken. De keuze voor Marokko als bestemming lag niet echt voor de hand. In eerste instantie was het dit jaar ook het plan om de sneeuw op te zoeken en onze interesse ging uit naar Oostenrijk. We kwamen er echter achter dat de TU Delft tegelijkertijd met Frankrijk en België voorjaarsvakantie heeft, wat leidt tot torenhoge prijzen. Met het bedrag dat we vorig jaar betaalden voor een gebied met ruim zeshonderd kilometer aan piste, hadden we dit jaar op z’n best een gebied kunnen boeken van minder dan tweehonderd kilometer aan piste. We hebben met de handen in het haar gezeten, omdat we vanzelfsprekend zo goedkoop mogelijk een prachtige reis willen neerzetten. Onze Voorzitter Fay kwam toen met het idee om te kijken naar opties voor surfreizen naar Marokko. De commissie was het er gauw over eens en we zijn direct offertes gaan aanvragen bij een aantal bedrijven. Eén bedrijf was erg enthousiast en gaf ons een goed aanbod dat we niet konden weigeren. Deze aanbieding was inclusief surfuitrusting, surfles, accommodatie en drie maaltijden per dag. De offerte voor deze reis bleef gelukkig nog lang lopen, want we moesten eerst goed gaan overleggen of we de wintersport zomaar konden vervangen voor een surfreis. Onze eerste QQ’er, Bram Verlaan, was zeer enthousiast en stelde voor om in ‘t Lagerhuysch te onderzoeken of er olifanten geïnteresseerd waren in een surfreis. Met de hele commissie zijn we toen meningen gaan peilen tijdens een willekeurige borrel en zo kwamen we erachter dat de meningen zeer verdeeld waren. Oud FuCo-leden vonden het bijvoorbeeld jammer dat we niet van plan waren de bergen in te gaan, maar veel bekenden van ons bleken juist enthousiast om te gaan surfen. Daarom hebben we besloten om voor de surfreis te gaan. We hadden een deal gesloten met het surfbedrijf dat iedere

elfde persoon gratis mee zou kunnen, daarom hebben we gekozen voor een groep van 33 olifanten. De zevende FuCo heeft namelijk erg veel moeite gehad om alle zestig plekken van vorig jaar te vullen, dus daar wilden wij dit jaar extra voorzichtig mee zijn.

Surf Berbere

Funreis Commissie

De surfspot van Taghazout, de bestemming van de reis

Na de zomervakantie kregen wij een nieuwe QQ’er, Raoul Dinaux. Met Raoul hebben we meteen de focus gelegd op het regelen van vliegtickets, zodat we de begroting rond konden krijgen. We kwamen erachter dat vliegen vanaf Düsseldorf het voordeligst zou zijn voor de groep. Daarom hebben we ook gauw een busbedrijf ingeschakeld om ons in Duitsland af te zetten en een week later weer op te halen. Er is een begroting opgesteld op basis van tachtig procent van de 33 deelnemers, gecontroleerd door de Penningmeester van het 149ste bestuur. Nadat de begroting rond was hebben we direct de inschrijvingen geopend. Tot onze verbazing hadden wij binnen een week al een volle inschrijving van, naast onze commissie en het bestuur, 22 deelnemers. Er ontstond direct ook vraag naar een reservelijst. We konden de reis snel uitbreiden, omdat we rekening hadden gehouden met een eventueel tekort aan plaatsen. We hebben toen, met het oog op de aanbieding van het surfbedrijf, elf extra plaatsen beschikbaar gesteld. Het duurde slechts een halve dag totdat deze plaatsen ook gevuld waren, waardoor we nu op reis gaan met een groep van 44 enthousiaste olifanten. Ik ben apetrots op mijn commissie en hoe ver we het afgelopen halfjaar met zijn zevenen gekomen zijn. We zetten nu als commissie de laatste puntjes op de ‘i’ om de surfreis onvergetelijk te maken voor iedereen. We hebben er super veel zin in. Huib Teeuwen 37


| Nawoord Op 14 oktober was het zover: de start van mijn allereerste Slurfweekend. Met opgeheven Slurf liep ik op vrijdagmiddag het kantoor van Gezelschap Leeghwater binnen. Daar zaten mijn redactiegenoten al druk artikelen na te kijken. Ik sloot me bij hen aan en het weekend begon toen eindelijk ook voor mij. Ik dacht al een hoop te weten van deze redactie, maar op het weekend kwam ik er, door de ROS en mijn redactiegenoten, pas achter wat het nou eigenlijk echt betekent om een Slurfer te zijn. De Slurf Jongste moet zichzelf natuurlijk nog bewijzen aan de redactie en krijgt daarom een gevarieerd takenpakket. Zo was het zaak dat het audiovisueel verzorgd werd. Om dit zo goed mogelijk te laten verlopen, heb ik me verdiept in de Japanse cultuur. Daarnaast ben ik samen met de nieuwe QQ-er, Jilles Langeveld, op zaterdagavond op zoek gegaan naar de mysterieuze ‘Fountain’. Deze maakt zijn 38

opwachting op bijna ieder Slurfweekend, maar moet wel gevonden worden door de Slurf Jongste en de nieuwe QQ-er. Na samen met Jilles een enorme zoektocht af te hebben afgelegd, die extra zwaar was door mijn volgehangen broek, vond ik deze ‘Fountain’ uiteindelijk op een onverwachte locatie. Met nieuwe energie heb ik vervolgens getracht nog een aantal stukken na te kijken en daarna zijn we richting de Danzig gegaan. De avonden waren zeer geslaagd en de ochtenden die volgden nog geslaagder. Er is kritisch gekeken naar alle stukken, maar tegelijkertijd zijn er grappen gemaakt, vlamtosti’s gegeten en ice’jes verstopt en gevonden. Ik kijk terug op een prachtig weekend en een fantastische editie van de Slurf. Namens de Slurfredactie, Slurf Hoogh! Klaas Koerten, SJ


Do it yourself | Als echte werktuigbouwer ben je natuurlijk dol op gadgets. Nog leuker is het echter om gadgets zelf te maken. In deze rubriek wordt precies uitgelegd hoe deze gadgets gemaakt worden. In deze editie: een zelfgemaakte puzzel.

Benodigdheden - touw - vier kralen - boor

4. Haak de touwtjes in elkaar en steek de uiteinden door de latjes.

- zaag - latje

1. Verzamel alle materialen.

5. Haal de uiteinden door de kralen en leg er knopen in.

2. Markeer de boorgaten en zaaglijn en zaag het latje in tweĂŤen. 3. Boor de gaatjes zo groot dat het touw er makkelijk doorheen past, maar de kralen niet.

6. Succes met het uit elkaar halen van je puzzel. 39


Profile for extern Gezelschap Leeghwater

Slurf 21-1  

Het zonnestelsel voorbij; De zoektocht naar exoplaneten

Slurf 21-1  

Het zonnestelsel voorbij; De zoektocht naar exoplaneten

Profile for extern
Advertisement

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded