Page 1

Hoe ver kunnen we komen op eigen kracht?

Vantablack

Proxofim

Hydrofoils

Het donkerste door

Een stof die het

Een techniek uit de

mensen gemaakte

verouderingsproces drastisch kan

luchtvaart gebruikt in

materiaal ooit

afremmen

de scheepvaart

Officieel orgaan der werktuigbouwkundige studievereniging ‘Gezelschap Leeghwater’ te Delft | jaargang 21 - juli 2017 - no. 4

De ware kracht van de mens


| Redactioneel Voor deze vierde editie van de 21ste jaargang van de Slurf begon het Slurfweekend op een zonovergoten vrijdag. Alle Redactieleden waren uitgeslapen, ontspannen en vol energie. Dit zorgde voor een zeer goede stemming op het weekend, wat heeft geresulteerd in deze prachtige editie.

“Ik ga vanavond huilen in mijn bed” - B. W. van der Wal Deze editie bevat een grote variatie aan artikelen met een technisch randje. Eindredacteur Tessa Talsma vertelt over Vantablack, het zwartste materiaal ooit. Nico van Leeuwen verheldert een nieuwe stof die ouderdom tegengaat. De Commissaris Lay-Out, Bob van der Windt, neemt u mee in de wereld van draagvleugels. Eva Schlösser, redacteur, beschrijft de da Vinci robot en Mechteld Bakkenes, redacteur, licht ons in over artificiële intelligentie. Daarnaast heeft, voor het eerst deze jaargang, onze QQ’ er, Jilles Langeveld een artikel geschreven over diepzeemijnen. Ikzelf schreef een stuk over de VeloX 7, de snelste fiets ter wereld. Naast de vaste redactionele artikelen is deze Slurf ook weer gevuld met een aantal externe stukken. In ‘Oud-bestuurder spreekt‘ heeft de Redactie Egenolf van Stein Callenfels bereid gevonden om terug te blikken op zijn bestuursjaar.

Algemene Voorwaarden

De Slurf verschijnt viermaal per jaar en is een uitgave van Gezelschap Leeghwater, de studievereniging van werktuigbouwkundige studenten aan de Technische Universiteit Delft. Niets uit deze uitgave mag gereproduceerd worden en/of openbaar gemaakt worden door middel van boekdruk, fotokopie, microfilm of welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Gezelschap Leeghwater. Gezelschap Leeghwater verklaart dat deze uitgave op zorgvuldige wijze en naar beste weten is samengesteld, evenwel kan zij op geen enkele wijze instaan voor de juistheid of volledigheid van de informatie. Tevens is zorgvuldig gezocht naar rechthebbenden van de gepubliceerde illustraties, dit is echter niet in alle gevallen na te gaan. Wanneer u denkt auteursrechten te hebben kunt u contact opnemen via onderstaande gegevens. Gezelschap Leeghwater aanvaardt geen enkele aansprakelijkheid voor schade, van welke aard ook, die het gevolg is van handelingen en/of beslissingen die gebaseerd zijn op bedoelde informatie.

2

Jip Buwalda vertelt in de rubriek ‘Buitenlandverhaal’ de ervaringen van zijn stage op een scheepswerf in Roemenië. Als laatste vertelt de Lustrum Commissie van Gezelschap Leeghwater wat er allemaal komt kijken bij de organisatie van ludieke stunts en een techniekfestival. Tot slot wil ik graag iedereen bedanken die bij heeft gedragen aan het succesvol vervaardigen van deze prachtige editie van de Slurf. Allereerst bedank ik het bestuur van Gezelschap Leeghwater voor het aandragen van de bestuursstukken en het openstellen van het kantoor. Verder gaat mijn dank uit naar de Oud-Slurfers en de leden van de ROS. Zonder Thomas Duijnstee, Edvard Svedhem, Lydia Schenk, Jeffrey Geudeke, Laurien Waller, Milan Izarin, Nina Ruig, Tjeerd Zondag, Wouter van der Wal, Coen Bakker en Thomas Ceha was dit Slurfweekend zeker niet zo’n succes geweest. Dit is voor mij de laatste editie van de Slurf. Met lichte pijn in mijn hart besef ik me dat ik geen redacteur meer ben na deze editie. Ik ben ontzettend dankbaar voor de kennis die ik heb opgedaan en de mensen die ik heb leren kennen binnen deze redactie. Ik wens Tessa Talsma dan ook veel succes met het bekleden van de functie als Hoofdredacteur bij de volgende editie van de Slurf. Slurf Hoogh! Klaas Koerten, Hoofdredacteur

Redactie

Hoofdredacteur: Klaas Koerten Eindredacteur: Tessa Talsma Secretaris: Nico van Leeuwen Commissaris Lay-Out: Bob van der Windt Redacteur: Eva Schlösser Redacteur: Mechteld Bakkenes QQ'er, tevens redacteur: Jilles Langeveld Met dank aan de ROS Rechthebbende coverfoto: Bas de Meijer

Verzending

De Slurf wordt verzonden aan de ereleden, het College Leden van Verdiensten, de leden van studievereniging Gezelschap Leeghwater en de Vereniging Oud Leeghwater. De Slurf wordt verzonden aan instellingen binnen en buiten Delft, alle professoren van de faculteit 3mE en bedrijven waarmee Gezelschap Leeghwater samenwerkt. De PR-afdeling van de faculteit ontvangt 200 exemplaren ten behoeven van voorlichting. De Slurf is ook digitaal te vinden op de website van Gezelschap Leeghwater.

Slurfredactie

Lijkt het je leuk om de Slurfredactie te versterken? Stuur dan een mail naar Slurf@leeghwater.nl

Abonnementen

Het aanvragen van een abonnement kan via de vermelde gegevens. Een abonnement op de Slurf kost 14 euro per jaar. Nieuwe abonnementen kunnen het gehele jaar door ingaan. Een abonnementsjaar loopt gelijk met een collegejaar en dus wordt de eerste maal het abonnement pro rata berekend.

Oplage & Druk

3 000, Drukkerij de Swart, Den Haag

Gezelschap Leeghwater

Faculteit 3mE Mekelweg 2, 2628 CD Delft Tel: +31 15 27 86 501 info@leeghwater.nl www.leeghwater.nl IBAN: NL56 ABNA 0442310919 Giro : NL26INGB0000066967


Inhoud | De kracht van de mens

Bas de Meijer

De enorme snelheden die mensaangedreven fietsen kunnen bereiken en een beschrijving van de technieken hierachter pagina 8

Vanta is the new black Een nieuw licht op het meest zwarte materiaal dat ooit door mensen is gemaakt

Artnet

pagina 16

Redactioneel | 2 Activiteiten | 4 Van het bestuur | 6 Vereniging Oud Leeghwater | 7 Onderwijsnieuws | 12 Oud-bestuurder spreekt | 14 Buitenlandverhaal | 20 Lustrum Commissie | 25 Gadgets | 28 ArtificiĂŤle intelligentie | 36

Systemen slimmer dan mensen

Het eeuwige leven Een nieuw chemisch stofje dat het verouderingsproces afremt pagina 22

In het kort | 40 De da Vinci robot | 43 Een moderne operatierobot

SnapSlurf | 45 Uit den ouden doos | 49

Biotecnika

De bodem van de put | 50

Grondstoffen in de diepzee

Zweven over het wateroppervlak Een uiteenzetting over een aantal verschillende typen draagvleugels

Youtube

pagina 30

Nawoord | 54 Do it yourself | 55 Adverteerdersindex: AME | 11 Shell | 28 SKF | 34 Vesto | 43 IHC | 48 Huisman | 48 Prodrive | 56 3


| Activiteiten Excursie Pioneering Spirit

Allseas heeft het grootste schip ter wereld gebouwd, de Pioneering Spirit. Dit schip is zo groot dat de deelnemers er uren hebben rondgelopen en de helft niet hebben gezien. De machinekamer, het pijplegsysteem en de hijskranen waren zeer indrukwekkend, maar ze hebben 28 maart vooral hun ogen uitgekeken bij het liftsysteem. De unieke Pioneering Spirit is namelijk in staat om een geheel boorplatform op te tillen, tot 48 000 ton. Daarnaast kan dit vlaggenschip 570 werknemers accommoderen, om alle operaties op zee uit te kunnen voeren.

CEO lezing Shell

Na de excursie werd er een lezing gegeven door Marjan van Loon, CEO van Shell Nederland. Dit was opgezet in samenwerking met andere studieverenigingen. Ze vertelde over de energietransitie die de wereld momenteel doorgaat en de rol van Shell hierin. Achteraf kon men op een informele manier verder met haar praten in het zonnige Lagerhuysch.

Vrouwenbedrijvendiner

Speciaal voor vrouwelijke Werktuigbouwkunde studenten was er een diner georganiseerd in restaurant Het Konings Huys. Tussen de drie gangen door werden er presentaties gegeven door medewerkers van ASML, Abbot en SMC. Tijdens het eten en de borrel was er de laagdrempelige gelegenheid om informeel de cultuur van de verschillende bedrijven te ervaren en erachter te komen hoe het is om als vrouw in een technische omgeving te werken. Het was erg leuk om te zien dat er veel interesse werd getoond door studentes van uiteenlopende studiejaren.

4

Koningsdag

Op de verjaardag van Willem Alexander begaf zich een groep enthousiaste olifanten naar Utrecht. Hier mengden zij zich in de festiviteiten, met hoofdactiviteit een rondvaart over de Utrechtse grachten. ’s Avonds ging het feestje nog tot in de late uurtjes door.

Buitenlandreis

Van 2 tot en met 9 mei zijn er 34 eerste- en tweedejaars op reis geweest naar een aantal interessante Europese bedrijven, zoals Audi, Engie, Kistler en Schlumberger. De selectie van bedrijven was zeer divers, wat een goed beeld gaf van waar een Werktuigbouwkunde student later aan de slag kan gaan. Tijdens de reis hebben educatie en gezelligheid elkaar afgewisseld en hebben de deelnemers zich kunnen verbreden bij de diverse werktuigbouwkundige bedrijven. Er ontstond een steeds hechtere groep, wat ervoor zorgde dat de busreizen ook steeds een feestje waren.

Business Tour

’s Morgens vroeg op 18 mei vertrok de normaliter chique geklede Business Tour naar Lely. De groep was ditmaal niet in pak, omdat de eerste bestemming een boerderij was. Hier vond een interessante rondleiding van de boer plaats, waar de automatiseringsoplossingen van Lely in de praktijk te bewonderen waren. De volgende dag bleek de band van de bus lek, waardoor de groep zich met de trein naar Punch Powertrain begaf. ’s Avond werd er nog een snelle case aan toegevoegd bij AB InBev, waar ze pizza’s op kantoor kregen. Tijdens het weekend heeft de groep zich vermaakt in Brussel. Toen de groep zondagavond verder wilde reizen,


werden zij opnieuw in de steek gelaten door de chauffeur. Ook hier werd er wederom een beroep gedaan op de NS. Maandag werd AME bezocht in Eindhoven, met eerst een case en vervolgens een rondleiding. De reis werd afgesloten bij het nieuwe kantoor van Optiver in Amsterdam. De groep kreeg een kijkje in de nog onbekende wereld van de flitshandel. Tijdens de rondleiding zagen ze alle werknemers achter een bureau met zes schermen met cijfers en grafieken zitten. Ook hier werd de groep in de watten gelegd met pizza en bier en was er de gelegenheid om de werknemers te spreken en zelfs met ze te tafeltennissen.

Slagtandfeest

Ditmaal vond het inmiddels legendarische feestje plaats in de Ciccionina te Delft. Met een Hollands thema ter ere van onze koning Willem Alexander was de muziekkeuze ook grotendeels bepaald. De sfeer was goed en de olifanten hebben ook aardig wat danspasjes gewaagd.

CampusRun

Met een record aantal inschrijvingen van 430 deelnemers was het thema dit jaar ‘Faculty Edition’. Dit hield in dat de run 7 juni dwars door de faculteiten ging. De aftrap was voor 3mE in het Mekelpark, waarna de renners door de Dreamhall gingen. Vervolgens ging de route via de nieuwe faculteit, TNW Zuid. Vanaf daar zou de route zich door de vliegtuighal voortzetten, maar vanwege de harde wind werd dit stuk omgeleid. De renners lieten zich hierdoor niet tegenhouden, en gingen vervolgens door naar de faculteit van Lucht- en Ruimtevaarttechniek. Ook EWI moest helaas op het laatste moment toegeven aan de wind en werd niet toegankelijk voor de deelnemers. Op 3mE en IO werden de

deelnemers toegejuicht terwijl zij de laatste stappen zetten. Ook was er een route uitgestippeld van 1,75 kilometer ter promotie van het Lustrum van de TU Delft. Uiteindelijk is er is €6 118,- opgehaald voor Bewegen Tegen Kanker.

Case Heerema

Bij dit bedrijf kreeg de groep 8 juni een bijzondere case voorgeschoteld. Het bestond uit een rollenspel, waarbij iedereen onderdeel was van hetzelfde team, en de medewerkers juist de klanten waren. Er was een hoge tijdsdruk, en binnen het team hadden sommigen meer informatie gekregen dan anderen, en was van te voren vastgelegd wat ze wel of niet mochten prijsgeven. Dit gaf op een leuke manier een leerzaam kijkje in de wereld van Heerema.

Excursie Vekoma

Op 16 juni vertrokken dertig olifanten richting het verre Vlodrop in Limburg om hier een bezoek te brengen aan Vekoma. Dit bedrijf is gespecialiseerd in het ontwerpen en bouwen van achtbanen, onder andere in de Efteling en de Disney parken. Na mooie presentaties en een rondleiding door de fabriek gingen ze allemaal tevreden huiswaarts.

Ontwerpwedstrijd

Zo’n 530 eerstejaars gingen 21 juni de strijd aan op de Markt van Delft. De opdracht was dit keer om de snelste ‘Robohopper’ te ontwerpen en bouwen. Het ging hier om een apparaat, met aandrijving naar keuze, dat zichzelf met springende bewegingen voortbeweegt. Ook dit jaar was het behaalde resultaat zeer uiteenlopend. Nadat de Delfste burgemeester de eerste prijs had uitgereikt, ging de dag verder in het Mekelpark met een zonnige barbecue.

5


Gezelschap Leeghwater

| Van het bestuur

“De zon heeft nooit één schaduw gezien” -Leonardo Da Vinci Delft is een prachtige stad. Niet alleen om in te studeren, maar ook om in te leven. Dagelijks fietsen we langs de grachten richting de campus, waar we de dag spenderen in de collegebanken of in onze boeken, waarna we ’s avonds bij de lokale supermarkt een goedkoop studentenmaal bij elkaar rapen en huiswaarts keren. Doordat de stad Delft relatief klein is, leven we voornamelijk tussen de studenten en hebben we vaak weinig besef van de stad en de lokale gemeenschap waar wij eigenlijk tussen vertoeven. De Delftse stad leeft parallel aan de studenten, terwijl die twee juist bij elkaar horen. Het citaat van Leonardo Da Vinci beschrijft eigenlijk heel mooi de onbewuste student in deze situatie. Vaak zie je zelf als veroorzaker van dit soort subtiele invloeden het resultaat niet, terwijl het overduidelijk wordt als je vanuit een ander oogpunt kijkt. Dat is iets wat niet zo één, twee, drie wordt opgelost. De Technische Universiteit Delft werd opgericht in 1842 en sindsdien is dat proces voortgekabbeld, waarbij er continu stappen gezet werden richting elkaar, maar ook van elkaar af. Het is een complex krachtenspel, maar gelukkig ligt een deel van de oplossing dichterbij dan je denkt. Deze maatschappelijke betrokkenheid heeft niet altijd een even hoge prioriteit gehad op de agenda van verenigingen. Als dat er wel was, kwam het vooral op projectmatige basis naar voren. Dit is iets wat het afgelopen jaar steeds naar voren is gekomen. 6

Vanaf studentniveau zal dit opgebouwd moeten worden op de lange termijn. De Delftse student moet meer betrokken worden bij de stad en niet alleen op doorreis zijn voor vijf jaar. Alleen dan voorkom je dat de stad en de universiteit uit elkaar groeien. Een mooie uitdaging voor alle studenten en verenigingsbesturen van de toekomst. Met evenementen zoals de CampusRun, die ook door niet-studenten wordt gelopen, hebben wij afgelopen jaar geprobeerd die tweedeling wat kleiner te maken. Naast deze maatschappelijke betrokkenheid heeft de vereniging zich afgelopen jaar op vele vlakken goed laten zien. Een jaar met veel innovatie, leermomenten en voorbereidingen. Als ik dit verenigingsjaar in één zin zou moeten omschrijven, wat natuurlijk onbegonnen werk is, zou het ongeveer daar op uit komen. Je hebt editie vier van de 21ste jaargang van de Slurf in je handen en dat betekent dat het collegejaar er alweer bijna op zit. Een pre-lustrum bestuur heeft altijd de uitdagende taak om een ‘normaal’ verenigingsjaar te draaien en daarnaast ook nog het lustrum voor te bereiden. Wij hebben deze uitdaging met beide handen aangepakt en hard gewerkt om de combinatie van die twee factoren tot een succesvol resultaat te brengen. De enorme hoeveelheid aan activiteiten die het Gezelschap rijk is, zorgt er voor dat het jaar voorbij vliegt maar dat niet zonder veel memorabele momenten. Het kandidaatsbestuur staat te popelen om te beginnen en dat is maar goed ook: het wordt volgend jaar een geweldig lustrum met veel nieuwe activiteiten. Raoul Dinaux Voorzitter Gezelschap Leeghwater


Vereniging Oud Leeghwater | Alumnivereniging Werktuigbouwkunde TU Delft

Nieuws Het 150ste kandidaatsbestuur is gevraagd en heeft met veel enthousiasme toegezegd. De groep heeft erg veel zin om Gezelschap Leeghwater een jaar lang te gaan leiden en het 150-jarig bestaan tot een enorm succes te maken. Ze zijn bezig met de voorbereidingen en hebben zichzelf geacclameerd tijdens de vierde Algemene Leden Vergadering. De wissel zal plaatsvinden op donderdag 7 september 2017.

Overlijden Professor Latzo

Afgelopen 4 mei overleed emeritus hoogleraar Dirk Latzko op 93-jarige leeftijd. In 1949 is professor Latzko afgestudeerd aan de toenmalige Technische Hogeschool Delft. Hij was hoogleraar van 1965 tot 1988.

In memoriam prof.ir. D.G.H. Latzko Professor Latzko was een hooggewaardeerde professor die met zijn kennis, inzicht en ervaring een voortdurende bron van inspiratie was voor studenten en collega’s. Als hoogleraar van de afdeling Energievoorziening, in het bijzonder de constructie van kernreactoren, heeft hij een grote bijdrage geleverd aan de ontwikkeling van dit vakgebied. Professor Latzko is in 1972 erelid van Gezelschap Leeghwater geworden en hij heeft de leden enthousiast geholpen en begeleid de afgelopen 45 jaar. Zij zijn hem zeer dankbaar voor zijn jarenlange inzet en enthousiasme.

Koninklijke onderscheidingen voor drie hoogleraren van de TU Delft

De Delftse hoogleraren Rob Fastenau, Jeroen van den Hoven en Sef Heijnen ontvangen dit jaar een Koninklijke onderscheiding. Professor Rob Fastenau werd benoemd tot Ridder in de Orde van Oranje-Nassau, als beloning voor zijn inzet op het gebied van modernisering en digitalisering van het hoger onderwijs. Professor Jeroen van den Hoven werd benoemd tot Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw, vanwege de belangrijke bijdrage die hij als filosoof levert aan het agenderen en oplossen van maatschappelijke vraagstukken. Professor Sef Heijnen, ontving evenzo de onderscheiding Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw, voor zijn baanbrekende wetenschappelijke werk op gebied van Bioproces Technology, dat van zeer grote maatschappelijke relevantie is en tot internationale erkenning heeft geleid.

TU Delft

Nieuw Kandidaatsbestuur

Professor Latzko

Alumnidag Vereniging Oud Leeghwater

Volgend jaar bestaat Gezelschap Leeghwater 150 jaar. In dat jaar zal er een heel groot aantal lustrumactiviteiten gaan plaatsvinden. Zo zal er ook een alumnidag georganiseerd worden. Onder voorbehoud kunt u de datum alvast in uw agenda noteren, namelijk op zaterdag 28 oktober 2017. De invulling is nog niet bekend maar er zullen een aantal inspirerende sprekers komen en er zal genoeg tijd zijn om te kunnen praten met uw mede-oud-studenten.

Vereniging Oud Leeghwater LinkedIn-groep

Om op de hoogte te blijven van wat er binnen Gezelschap Leeghwater, de faculteit en de studie Werktuigbouwkunde gebeurt, kunt u lid worden van de LinkedIn-groep van de Vereniging Oud Leeghwater. Op dit forum kunt u makkelijk in contact komen met andere alumni en Leeghwaterleden. Als afgestudeerd werktuigbouwer bent u natuurlijk van harte uitgenodigd om lid te worden van deze groep.

Vereniging Oud Leeghwater Lidmaatschap

Als lid van Vereniging Oud Leeghwater wordt u op de hoogte gehouden van het nieuws van de studievereniging en de activiteiten die voor alumni worden georganiseerd. Indien u nog vrienden, kennissen of collega’s heeft die Werktuigbouwkunde in Delft gestudeerd hebben, kunt u hen attenderen op de verschillende lidmaatschappen die de Vereniging Oud Leeghwater aanbiedt: • • •

Het gratis lidmaatschap Het lidmaatschap van 25 euro inclusief de Slurf Het lidmaatschap van 40 euro inclusief de Slurf en het jaarboek

Via www.leeghwater.nl/vol kunt u een lidmaatschap aanvragen of uw lidmaatschap wijzigen. Voor vragen kunt u altijd bij alumni@leeghwater.nl terecht. 7


Bas de Meijer

De kracht van de mens Door het broeikaseffect, dat een steeds groter probleem voor ons wordt, is het van groot belang om te kijken naar wat wij met onze eigen kracht kunnen bereiken. Eén van de beroemdste uitvinders aller tijden is Leonardo da Vinci. Hij was voor zijn tijd enorm vooruitstrevend en tekende de eerste concepten van uitvindingen die vele eeuwen later daadwerkelijk gerealiseerd werden. Echter, da Vinci had ook een hoop ideeën die indertijd veel te absurd waren om uit te voeren. Een bekend voorbeeld hiervan is de mensaangedreven helikopter. Dit voertuig is door da Vinci ontworpen om een viertal mensen door de lucht te transporteren. Deze mensen zouden in een soort carrousel heel hard moeten rondrennen om zo een grote schroef in beweging te brengen die het geheel de lucht in zou tillen. Omdat er in de tijd dat da Vinci zijn ontwerpen bedacht nog geen verbrandings- of elektromotoren bestonden, waren al zijn uitvindingen ontworpen om door mensen 8

of dieren aangedreven te worden. Het was al vrij snel duidelijk dat een dergelijke helikopter nooit zou kunnen werken, omdat mensen ten opzichte van het gecombineerde gewicht van de machine en zichzelf niet genoeg kracht kunnen leveren om in de lucht te blijven. Hoewel de machines die da Vinci bedacht vaak absurd en onuitvoerbaar waren, is het uitgangspunt om de kracht van de mens te gebruiken als aandrijving voor een voertuig minder gek. Tegenwoordig wordt er in Nederland jaarlijks 15,3 miljoen liter benzine verbruikt om vervoer van A naar B mogelijk te maken. Het verbranden van fossiele brandstoffen beschadigt onze atmosfeer en het milieu. Bovendien zorgt het voor het versterkte broeikaseffect en daarmee voor een heftige klimaatverandering. Daarnaast raken de olievoorraden die beschikbaar zijn op aarde uitgeput. Er worden al veel alternatieve, duurzame manieren voor het vervoeren van mensen ontwikkeld. Voorbeelden hiervan zijn elektrische fietsen en auto’s. Door het feit dat accu’s, die gebruikt worden in deze elektrische voertuigen, erg zwaar zijn en veel zeldzame, dure materialen bevatten, wordt er naast deze manieren ook onderzoek gedaan naar het aandrijven van voertuigen op hoge snelheid met menselijke kracht. In Nederland is het bijvoorbeeld heel normaal om te reizen met de fiets. Dit is echter in veel andere landen niet het geval. Daarnaast is de fiets vergeleken met een auto of motor erg langzaam.


Het Human Power Team

De Dreamteams van de Technische Universiteit Delft zijn groepen studenten die innovatieve machines ontwerpen en produceren. Het Human Power Team is één van deze teams en probeert ieder jaar de snelste fiets ter wereld te maken. Dit voertuig is uitgevoerd als een ligfiets die is omgeven door carbon om de luchtweerstand te beperken tot een minimum. De snelste fiets die zij ooit hebben gebouwd, in 2013, behaalde een topsnelheid van 134 kilometer per uur. Dit jaar heeft het team voor een nieuwe uitdaging gekozen, namelijk de snelste fiets voor een vrouwelijke bestuurder. Vrouwen leveren gemiddeld minder kracht dan mannen en daarnaast hebben zij meestal kortere benen, waardoor het ontwerp van de ‘VeloX 7’, de fiets die het Human Power Team dit jaar produceert, anders is dan bij voorgaande ontwerpen. Het is de bedoeling dat de VeloX 7 uiteindelijk een snelheid van meer dan 122 kilometer per uur haalt onder ideale omstandigheden. De meest perfecte omstandigheden bevinden zich in Nevada in de Verenigde Staten. Vlakbij het stadje Battle Mountain is een vlak, recht stuk weg van tien kilometer waar het bijna windstil is. Het team reist ieder jaar af naar Nevada om te meten of hun fiets ook daadwerkelijk de snelste is. De VeloX 7 heeft een aantal aspecten die haar enorm innovatief maken.

De aandrijflijn

De belangrijkste uitdaging in de VeloX 7 is het effectief omzetten van de kracht van de bestuurster in de beweging van het voertuig. Om dit mogelijk te maken ligt de bestuurster in de fiets. Het voorwiel bevindt zich tussen haar benen en de trapas zit daar weer voor. Wanneer men op hoge snelheid fietst, moet de verhouding tussen het aantal trapbewegingen dat de bestuurster maakt en het aantal omwentelingen dat het aangedreven wiel maakt, zo groot mogelijk zijn. Het is daarom logisch dat het tandwiel aan de trapas zo veel mogelijk tanden heeft en het tandwiel aan de as van het aangedreven voorwiel zo min mogelijk. Deze verhouding heeft ook een maximum, want wanneer het aantal tanden van het wiel aan de trapas groter wordt, wordt de diameter ook groter. Deze factor heeft dus een

Bas de Meijer

Op de TU Delft is het zogenaamde ‘Human Power Team’ daarom, in een samenwerking met de Vrije Universiteit in Amsterdam, bezig met het ontwikkelen van de snelste fiets ter wereld. Hiermee laten zij zien dat mensen, met behulp van de juiste technieken en materialen, enorm hoge snelheden kunnen bereiken. Dit is echter makkelijker gezegd dan gedaan. Er komen namelijk een heleboel technische hoogstandjes kijken bij het produceren van deze fiets.

De koolstofvezels in de mal

bovengrens, omdat het tandwiel nog wel in de fiets moet passen. Doordat vrouwen kortere benen hebben dan mannen, moet het wiel kleiner worden uitgevoerd dan in eerdere fietsen, wil de bestuurster nog bij de trappers kunnen. Uiteindelijk is er in de Velox 7 een dubbele overbrenging gerealiseerd: De trapas is met een ketting verbonden aan een as boven het voorwiel, welke weer is gemonteerd aan het voorwiel zelf. Door deze dubbele overbrenging heeft de fiets een trapverhouding van één op elf.

Het omhulsel

Een ander belangrijk aspect van de fiets is de manier waarop het met langsstromende lucht omgaat. De fiets is omhuld met kappen, die ervoor zorgen dat de fiets een vloeiende, aerodynamische vorm heeft. Daarnaast beschermen ze de bestuurster, mocht er onverhoopt iets misgaan. Het is de uitdaging om het omhulsel zo licht en sterk mogelijk te maken. Het omhulsel van de Velox 7 is opgebouwd uit vier schelpen. Deze worden gefabriceerd door eerst een negatief van de vorm computergestuurd te frezen uit grote blokken schuim. In deze mallen worden vervolgens koolstofvezel matten gelegd. Koolstofvezels hebben de eigenschap dat ze heel sterk en licht zijn, maar slechts in één richting. Er moeten dus meerdere lagen vezels over elkaar heen gelegd worden om de schelpen in alle richtingen stijfheid te geven. Over de vezels wordt vervolgens een zak gelegd die vacuüm wordt gezogen en zo de vezels in de mal drukt. Hierna wordt een hars de zak in gelaten. Door het vacuüm verspreidt de hars zich gelijkmatig in de mal. Als deze hars uitgehard is, houdt het de vezels bij elkaar en geeft zo de gewenste stijfheid aan de kappen. Om het geheel nog stijver te maken, wordt over de vezellaag een laag schuim gelegd, waarover nog een laag vezels gelegd wordt. Omdat het schuim de dikte van het geheel aanzienlijk vergroot, maar de massa niet, wordt de stijfheid van de kappen vele malen groter, terwijl de massa tot een minimum beperkt wordt. 9


De aerodynamica

luchtweerstand vergroot. Door de scherpe vorm wordt de lucht als het ware weggeschoten van de fiets en dit heeft een positieve invloed op de aerodynamica.

Het is gebleken dat, zeker wanneer een voertuig hoge snelheden behaalt, de weerstandskrachten van de lucht heel erg invloedrijk worden. Om deze reden is de VeloX 7 zo aerodynamisch mogelijk gemaakt. Het uitgangspunt van de aerodynamica van de VeloX 7 is om ervoor te zorgen dat de lucht zo min mogelijk verstoord wordt door de fiets en op die manier zo min mogelijk weerstand geeft. Om te beginnen, worden de kappen van de fiets daarom afgewerkt met een aantal lagen coating om deze zo glad mogelijk te maken. Het Human Power Team schakelt hiervoor een speciaal bedrijf in. Ditzelfde bedrijf, Sikkens genaamd, maakt bijvoorbeeld ook Formule 1 auto’s zo glad mogelijk. Verder is er voor de bestuurster geen raampje om naar buiten te kijken. In plaats daarvan is er een schermpje binnenin de fiets geplaatst, dat verbonden is met een camera aan de buitenkant. Dit is gedaan omdat een venster en vooral de aanhechting van het venster met de kappen, de gladheid van het geheel vermindert. Hierdoor kan de lucht die over het venster stroomt, verstoord raken en de fiets afremmen. Een camera zorgt in dit geval voor veel minder luchtweerstand dan een venster. Een laatste grote uitdaging bij het aerodynamisch maken van het voertuig, zijn de wielen. Deze zorgen namelijk voor grote verstoringen van de lucht, zij zijn eigenlijk constant als een soort ventilatoren de lucht aan het verstoren door rond te draaien. Hierom zijn er zogenaamde ‘fairings’ aan de kappen gemaakt. Dit zijn stukken van de kap die bijna helemaal om de wielen heen vallen. De afstand tussen de onderkant van de fairings en de grond is slechts vijf centimeter. Daarnaast is de kromming tussen de fairings en de rest van het kappenwerk zeer scherp. Dit is erg opvallend wanneer men kijkt naar de rest van de vorm van de kappen, die overal zo vloeiend mogelijk is gehouden. De reden hiervoor is dat de verstoorde lucht, die door de wielen wordt gecreëerd, beter niet langs de fiets kan stromen, omdat dat de turbulentie en daarmee de

Het persoonlijke aspect

Om de prestaties van de VeloX 7 te optimaliseren, moet de fiets tot op zekere hoogte aan de bestuurster aangepast worden. Het optimale toerental van een wielrenner is tachtig omwentelingen per minuut. De trapverhouding van één op elf kost teveel kracht om vanuit stilstand te realiseren en hierom wordt de verhouding in elf versnellingen bereikt. In een hogere versnellingen moet altijd meer moment geleverd worden, maar hierdoor maakt het wiel van de fiets veel meer omwentelingen. De versnellingen van de VeloX 7 zijn zo ontworpen dat, wanneer de bestuurster naar een hogere versnelling schakelt, dit met een zo laag mogelijk verschil in het te leveren moment gebeurt. Ondanks de kleine verschillen in het te leveren moment, wordt zo toch in elf versnellingen het hoogste verzet gerealiseerd om zo de topsnelheid te kunnen rijden. Ook de stoel waarin de bestuurster zit, is op haar aangepast. Zij zit eerst in een matras dat de vorm van haar rug aanneemt. Uit de vorm van de rug wordt met speciale software de vorm van de rug in ideale ligfietspositie bepaald. Vervolgens wordt deze vorm uit schuim gefreesd, waar vervolgens een koolstofvezellaag overheen wordt gemaakt, net als bij de eerdergenoemde kappen, om zo een lichte, supersterke stoel te creëren. Tot slot is er een boordcomputer in de fiets gemonteerd, die eerdere prestaties van de bestuurster heeft opgeslagen en zo aan kan geven wanneer er naar welke versnelling geschakeld moet worden om de prestaties te optimaliseren.

De toekomst

De fossiele brandstofvoorraden op aarde raken op en de verbranding hiervan tast onze aarde aan. Om in onze toekomstige energiebehoefte te kunnen voorzien, dient gezocht worden naar alternatieve energiebronnen. Het is mogelijk onze eigen kracht te gebruiken om een taak uit te voeren die we al jaren aan verbrandingsmotoren overlaten, namelijk het vervoeren van mensen. Door gebruik te maken van geavanceerde materialen, technieken en software lijkt het mogelijk om het pijlsnelle vervoer van mensen van A naar B te realiseren zonder enige uitstoot.

Bas de Meijer

Klaas Koerten

De bestuurster in een open fiets 10


AME AME is an independent developer and manufacturer of high quality electronic products located in the top technological region of the world (Brainport Eindhoven). Our goal is to create innovative products that exceed customer expectations. We accomplish this by integrating product development and manufacturing and keeping a clear focus on the product and its function. Driven by technology, we strive for the best solution combining the disciplines of electrical, mechanical, software and industrial engineering. Through creativity, passion, ambition, motivation and a highly educated level of our employees

Join our teams Driven to exceed expectations and to excel in creating innovative solutions, our team of experts in continuously looking for future bestin-class colleagues within the technological disciplines of applied physics, electrical, mechanical, software and industrial engineering. Career If you are interested in working with a talented, ambitious and experienced team of professionals using the best tools available and would like to work in a fast growing organization full of career opportunities then you are most welcome to apply for a job or take a look at our opportunities by visiting our website. Internships and part-time jobs AME is the ideal work environment to develop hands-on experience while completing your studies. You will be involved in challenging real-world projects and work with experts from a multitude of technological disciplines. We invite you to get in touch with us to discuss any internship and/or job openings.

Applied Micro Electronics “AME� B.V. Esp 100 | 5633 AA Eindhoven | recruitment@ame.nu | +31 40 26 46 400

WWW.AME.NU


| Onderwijs Bachelor Vanaf komend studiejaar start de faculteit met het zelf aanmelden voor onderwijs voor al het bachelor-onderwijs en zo ook voor de bachelor Werktuigbouwkunde. Elk semester zal je jezelf voor vakken die je dat semester wilt gaan volgen, aan moeten melden. Dit betekent dat je je op twee momenten per jaar aanmeldt. Aanmelden voor het eerste semester kan vanaf 15 juni tot en met 15 juli 2017 en is voor iedere WB BSc-student verplicht. Let op: Niet aanmelden betekent niet meedoen, noteer de data dus goed in je agenda! De aanmeldperiode voor het tweede semester vangt aan op 15 december 2017 en loopt tot en met op 15 januari 2018. De aanmelding verloopt via Osiris zoals je dat al gewend bent met het aanmelden voor tentamens. Je meldt je aan voor al het onderwijs dat je gaat volgen voor een bepaald semester. Aanmelden voor onderwijs betekent niet dat je automatisch bent aangemeld voor tentamens. Hiervoor meld je je apart aan zoals je gewend bent.

Wisselen van vakken in bachelor WB

Vanaf komend jaar gaan er een aantal vakken in het bachelor-curriculum van Werktuigbouwkunde wisselen. De vakken uit het derde kwartaal systeem & regeltechniek en signaalanalyse zullen respectievelijk van jaar twee en drie wisselen. Hierdoor zal signaalanalyse volgend jaar in jaar twee gegeven worden en zal er een jaarlang geen college van systeem & regeltechniek worden gegeven. Echter, dit vak zal wel getentamineerd worden. Door deze verandering zullen ook de vakken numerieke wiskunde en kansrekening & statistiek uit de derde en vierde periode met elkaar ruilen.

Resultaten van de Nationale Studenten EnquĂŞte

Afgelopen week zijn de resultaten van de NSE, de Nationale Studenten EnquĂŞte 2017 bekend geworden. De faculteit is ontzettend blij met de deelname van haar studenten. Zo geven zij aan dat het hen waardevolle feedback geeft om het onderwijs op de faculteit 3mE verder te verbeteren. De resultaten van de studie Werktuigbouwkunde zijn te vinden in de afbeelding hiernaast. De onderwijsdirectievan de TU gaat in samenwerking met de Facultaire Studenten Raad (FSR), aan de slag met het opstellen van een actieplan naar aanleiding van de NSE. Hiernaast zal er in september een lunchsessie georganiseerd worden voor studenten, waarin de onderwijsdirectie 12

TU Delft

Vanaf komend jaar: aanmelden voor onderwijs

De resultaten

met een aantal studenten van de faculteit in gesprek gaat over de NSE-resultaten. Mocht je interesse hebben om hier aan deel te nemen, dan kun je dit aangeven bij de Commissaris Onderwijs Bachelor van Gezelschap Leeghwater via bachelor@leeghwater.nl.

Programmeeronderwijs 3mE

Vanaf volgend studiejaar gaat het programmeeronderwijs in de bachelors van 3mE op de schop. Alle bacheloropleidingen gaan overstappen op het programmeerprogramma Python. Voor de bachelor Werktuigbouwkunde houdt dit in dat alle vakken voortaan in plaats van Matlab, Python gaan gebruiken voor hun opdrachten. De eerstejaarsstudenten zullen gedurende hun eerste jaar goed begeleid worden om vaardig te worden met deze programmeertaal.

TU Delft beste universiteit in de Benelux

De TU Delft is onlangs verkozen tot de beste universiteit van de Benelux volgens de QS Ranking. In deze lijst worden bijna duizend wereldwijde universiteiten gerangschikt. De instellingen worden gerangschikt op basis van verschillende criteria, zoals het aantal internationale medewerkers en studenten, de reputatie van de universiteit, citaties per faculteit, reputatie van de universiteit bij werkgevers en de staff/student ratio. De TU Delft geeft aan ontzettend trots te zijn op de hoge positie op de QS Ranking. Benieuwd wat er nog meer gebeurt op onderwijsgebied? Elke twee weken staat er op leeghwater.nl/onderwijsnieuws een update.


Onderwijs | Master Drie Bachelors

Sinds 2014 huisvest de faculteit 3mE wederom drie bachelor opleidingen. De derde opleiding, naast Maritieme Techniek en Werktuigbouwkunde, heet Klinische Technologie. KT is de tweede opleiding van haar soort, op de Universiteit Twente is het ook al mogelijk om Technische Geneeskunde te volgen. Op dit moment worden er ongeveer honderd studenten per jaar toegelaten, terwijl er aanzienlijk meer aanmeldingen zijn. Na een aantal selectierondes wordt een student toegelaten, mits deze aan de eisen voldoet. Van alle studenten die toegelaten worden haalt ongeveer tachtig procent het BSA, ofwel het Bindend Studie Advies. Ter vergelijking: Bij WB haalt ongeveer 58 procent het BSA. Kortom, bij WB kunnen die percentages nog iets omhoog.

Het curriculum

KT is een driejarige bacheloropleiding die qua curriculum een aantal verschillen kent ten opzichte van WB. Zo is elk vak 5 ECTS waard en wordt ieder jaar verdeeld in octalen in plaats van kwartalen. Dit betekent in de praktijk dat er elke vijf weken tentamens of project deadlines zijn. Het eerste jaar gaat vooral over de gezonde mens, dit betekent veel basiskennis op het gebied van systemen in het menselijk lichaam en de koppeling hiervan aan techniek, maar ook een groot gedeelte bestaat uit wiskunde en biologie. Het tweede jaar gaat over de zieke mens, met de vraag: Waar gaan systemen in het menselijk lichaam kapot? Het derde jaar bevat een minor van slechts 15 ECTS en de overige 45 ECTS gaan vooral in op het toepassen van de opgedane kennis uit het eerste en tweede jaar, met als afsluiter het Bachelor Eind Project.

Nieuwe master

De opleiding bestaat nu bijna drie jaar en de nominale studenten zullen dus klaar zijn met de bachelor en willen natuurlijk doorstromen naar de masterfase. Daarom zal vanaf komend jaar de nieuwe master ‘Technical Medicine’ starten. Een driejarige master met 60 ECTS aan verplichte vakken in het eerste jaar. Concreet betekent dit dus: geen keuzevrijheid. In het tweede jaar is er vier maal twee weken stage, om bij verschillende afdelingen een kijkje in de keuken te nemen en erachter te komen welke afdeling het beste bij de student past. Het derde jaar is 60 ECTS aan afstuderen, waarschijnlijk zal dit op een klinische afdeling in een ziekenhuis of bij een medisch onderzoekscentrum zijn. Op 3mE zijn nog twee andere masters te vinden die actief

zijn in de medische wereld, dit zijn Biomedical Engineering en Biomechanical Design. Vanuit de bachelor KT is het mogelijk om BME te gaan studeren zonder schakelprogramma. De verschillen tussen deze opleidingen zijn er wel degelijk, bij BME en BMD worden er voornamelijk nieuwe dingen ontworpen voor de medische wereld die door klinische technologen dan weer gebruikt zullen worden. Hier zit dus ook een duidelijke overlap in en er zal een goede wisselwerking nodig zijn tussen deze opleidingen om de medische apparatuur zo innovatief mogelijk te maken.

Klinisch Technoloog

Een student die bij Technical Medicine afstudeert krijgt de titel ‘klinisch technoloog’, een nieuwe beschermde titel voor deze nieuwe studie. Uiteindelijk zal een klinisch technoloog tussen de arts en klinisch fysicus staan. De overlap tussen een arts en klinisch technoloog is dat ze allebei opgeleid worden om patiënten te kunnen behandelen. Een klinisch fysicus en een klinisch technoloog hebben in gemeen dat ze verstand hebben van techniek en de kennis hebben om de medische apparatuur te gebruiken. Een kenmerkend voorbeeld hiervan is een patiënt op de radiologie afdeling. Op dit moment is het zo dat de arts en klinisch fysicus samenwerken op het gebied van bestraling, de arts doet de behandeling van de patiënt en de klinisch fysicus doet de berekeningen omtrent bestraling, terwijl een klinisch technoloog dit alleen zou kunnen afhandelen. Een klinisch technoloog helpt de arts dus als zijn technische kennis te kort schiet. Een KT student wordt opgeleid om de verschillende systemen in het lichaam te begrijpen. Daarbij zijn de volgende vragen van belang; hoe gaat het kapot en hoe kan het gemaakt worden? Welke technische hulpmiddelen kunnen er gebruikt worden om het probleem op te lossen? In de medische wereld wordt steeds meer techniek gebruikt, hierdoor wordt de Klinisch Technoloog onmisbaar, voor zowel de arts als de patiënt.

13


| Oud-bestuurder spreekt Gezelschap Leeghwater bestaat 149 jaar. Er zijn veel leden die een mooie tijd bij het Gezelschap hebben beleefd. In elke editie van de Slurf wordt een oud-bestuurder gevraagd om zijn of haar ervaringen met het Gezelschap te delen.

Egenolf van Stein Callenfels Jaren van studeren: Bestuursjaar:

1967-1974 1970-1971

Het waren roerige tijden eind zestiger, begin zeventiger jaren. In Parijs waren de studenten samen met arbeiders de straat op gegaan, omdat ze niet alleen het oude autoritaire regime in de regering niet meer pikten, maar ook op de universiteiten. President de Gaulle moest het veld ruimen. Overal in Europa eisten de babyboomers hun rechten op en lieten zich niet meer alles zeggen. In Delft werden er ‘afdelingsactiegroepen’, of AAG’s opgericht, die aarzelend als eerste de faculteit Bouwkunde bezetten. Heftiger tonelen speelden zich echter af in het Maagdenhuis in Amsterdam. Daar ging alles er ook net wat wilder aan toe, met al die opkomende politicologen en sociologen. De Delftenaren behielden vergeleken met de Amsterdammers een gevoel voor redelijkheid en rationaliteit. Maar ook hier werden de diverse bestuurders en professoren van de Technische Universiteit onder druk gezet om meer medezeggenschap en inspraak te tolereren. Veringa, de wet op medezeggenschap die in 1971 op initiatief van deze minister werd ingevoerd, bestond nog niet. Studenten wisten volgens de besturen en professoren niet eens wat goed voor hen was, die moeten gewoon niet zeuren en hun tentamens halen. Inspraak of arbeiderszelfbestuur? Dat was volgens de bestuurders geen kwestie voor technische studenten. Maar ook in deze rumoerige sfeer moest in 1970 weer een nieuw Leeghwater bestuur worden gekozen.

Een nieuw bestuur

Het Leeghwater bestuur werd toen sinds jaar en dag gerekruteerd uit leden van het Delftsch Studenten Corps of van Virgiel. Dit waren keurige, gezagsgetrouwe en doorgaans ijverige studenten. Een tikje behoudend, dat wel. Zij waren ook niet altijd een getrouwe afspiegeling van de hele populatie potentiële werktuigbouwers. Een gezellige, maar redelijk besloten groep dus. Waar vind je goede kandidaten voor een nieuw bestuur? Wat voor beleid ga je voeren? Hoe kun je als nieuw bestuur de belangen van de studenten goed behartigen, zonder meteen tot onbeheersbare acties over te gaan? Een groep van vier ‘conventionele’ 14

Vaart

Reflecties

Brons Motorenfabriek

kandidaatsbestuurders besloot dat jaar de eerdergenoemde AAG te betrekken in het bestuur. En de AAG was bereid tot overleg, maar stelde meteen een harde eis: Zij wilden een significante stem binnen het Leeghwater bestuur. Er volgde een koortsachtig overleg. De AAG wilde wel meedoen, maar niet met één bestuurslid. Twee nieuwe leden werden om deze reden naar voren geschoven. Het bleek een uiterst leerzame ervaring te zijn. Er werden grote plannen gemaakt voor het komende bestuursjaar. Organiseren we een reis naar staalfabrieken in Rusland? Of gaan we liever naar suikerfabrieken in Cuba? Bestuderen we het arbeiderszelfbestuur in voormalig Joegoslavië, of gaan we toch maar weer naar Shell en Esso? Of allebei? Gaandeweg kregen we meer begrip voor elkaars standpunten en wensen en werd een interessante combinatie van idealen gerealiseerd. Vrij snel werden we het eens over het organiseren van een symposium met als thema: ‘Baas In Eigen Bedrijf’. Er werd een vertegenwoordiger van de vakbonden uitgenodigd en een van de werkgeversorganisatie VNO. Die zouden met elkaar in een volle collegezaal in discussie gaan over dit thema. Uiteraard werd er gerekend op een kleine financiële bijdrage vanuit de Technische Universiteit. Toen bleek dat de heren universiteitsbestuurders van de faculteit werktuigbouw het onderling ook niet eens waren over de volgende vraag: Is dit onderwerp wel werktuigbouwkundig genoeg om voor subsidie in aanmerking te komen? Uiteindelijk bleek dat wel het geval te zijn, mede door de stimulerende houding van de hoogleraren Viersma, in’t Veld en Malotaux van de recent opgerichte vakgroep ‘industriële organisatie’. Het symposium kon gelukkig toch doorgaan. Een andere actie was het organiseren van een excursie naar de Brons Motoren Fabriek in Appingendam, een op het eerste gezicht vrij willekeurige excursie. Maar in deze fabriek was onder grote financiële druk een vorm van


arbeiderszelfbestuur gerealiseerd. In deze Oost-Groningse uithoek van het land was het sociale bewustzijn al een stuk verder ontwikkeld dan in de Botlek. Het was een van de eerste bedrijven in Nederland waar een personeelsraad daadwerkelijk bij het beleid van de directie betrokken was. Om op tijd bij de excursie aanwezig te zijn moest de excursiebus ’s ochtends om zes uur vanuit Delft vertrekken. De meeste deelnemers werden in de buurt van Assen pas langzaam wakker. De excursie zelf was een groot succes en leverde inspirerende ideeën op voor alle aanwezige bestuurders in spe. Naast motoren werd in deze fabriek ook geschiedenis gemaakt. Helaas heeft deze motorenfabriek in de tachtiger jaren zijn deuren moeten sluiten. Zelfs het in de oude fabriek gevestigde Brons Motoren museum, heeft onlangs het pand moeten verlaten.

Bedrijven

Een voltooid jaar

Een kleine groep bevlogen studenten ondernam in het kader van het thema ‘Baas In Eigen Bedrijf’ zelfs een reis naar het voormalige Joegoslavië om daar het arbeiders zelfbestuur te bestuderen. Helaas zijn daar in de analen waarschijnlijk geen verslagen meer van te vinden. De periode vanaf 1970 tot enkele jaren daarna is in het Leeghwater archief voor zover ik heb begrepen een zwart gat gebleven. Pas eind zeventiger jaren kwamen deze woelige tijden weer tot rust. Toch hadden we het gevoel dit bestuursjaar veel te hebben bereikt, met name om creatief in te spelen op snel voltrekkende maarschappelijke veranderingen. Maar ja, hebben Olifanten dat niet altijd al gekund?

Egenolf van Stein Callenfels

In Delft werden de lunchpauzes tussen de colleges verder opgevuld met het vertonen van diepgravende documentaires, gemaakt door Milo Anstad over Oost Europa en door Joris Ivens met films en documentaires over Magnitogorsk en de Culturele Revolutie in China. Niet iedereen had de tijd om deze vaak ellenlange documentaires uit te zitten; er moesten ondanks alle stimulerende gedachten die erin vervat waren ook nog tentamens gehaald worden. Toch werden er ook de gebruikelijke excursies georganiseerd naar de meer bekende bedrijven zoals Shell en Esso. Bij Shell werd op verzoek een training in ‘Critical Path Planning’ op touw gezet, een essentieel stuk gereedschap in moderne projectbeheersing waar op onze eigen faculteit

tot op dat moment nog totaal geen aandacht aan werd besteed. Pure werktuigbouw werd weer ervaren bij een bezoek aan Rademakers Tandwielfabrieken in Rotterdam. We konden de ingewikkelde berekeningen van de evolvente tanden met ondersnijding en profielverschuiving nu echt in de praktijk gerealiseerd zien. Een andere excursie voerde ons naar het nieuwe gascompressorstation van de NAM bij Ommen. Wij werden door Shell getrakteerd op een gratis overnachting in een hotel in Assen met afgekocht drinken aan de bar. De volgende ochtend moest ik als excursieleider op rapport komen bij de directie van het hotel, omdat de kussengevechten die tot diep in de nacht hadden geduurd, aanleiding hadden gegeven tot klachten. De daar logerende kolonels buiten dienst, die dit hotel hadden uitgezocht voor de landelijke rust hadden klachten ingediend over extreme geluidsoverlast van de groep aanwezige studenten.

De heer van Stein Callenfels aan het werk 15


PrimaDonna

Vanta is the new black De zwartste substantie die ooit is gemaakt, is recent nog zwarter geworden. Technisch gezien is het geen kleur, maar het gebrek aan kleur. Kleur is het resultaat van de manier waarop licht van een object wordt gereflecteerd naar het oog. Het wordt bepaald door verschillende golflengtes uit het spectrum van licht en is daarmee een eigenschap van licht. Verschillende lichtfrequenties vormen dus verschillende kleuren. Hoe donkerder iets is, des te meer licht het absorbeert en des te minder het weerkaatst. Een zwart gat, het natuurlijke fenomeen dat door de extreme zwaartekracht geen enkel licht laat ontsnappen, is het donkerste verschijnsel mogelijk. Wat hier dicht bij in de buurt komt, is ‘Vantablack’, het donkerste artificieel geproduceerde materiaal dat ooit is ontwikkeld. Vantablack werd in 2014 ontdekt door Britse onderzoekers, oorspronkelijk om satellieten en telescopen te kalibreren tegen ongewenst licht. De wetenschappers van het bedrijf Surrey NanoSystems vervaardigen het nu en hebben de 16

substantie in 2016 nog een fractie donkerder gemaakt dan het enkele jaren geleden werd gepresenteerd. Het produceren van Vantablack in het lab is een ingewikkeld proces en het omhullen van een enkel object in Vantablack kost daarom minstens twee dagen.

Bos van koolstofbuisjes

Het woord ‘Vanta’ is een afkorting voor ‘vertically aligned carbon nanotube arrays’, wat betekent dat het gemaakt is van holle, verticaal geplaatste koolstofnanobuisjes, die naast elkaar zijn opgesteld. Een vierkante centimeter van dit materiaal bevat ongeveer één miljard van die buisjes, die elk een dikte hebben van een enkel atoom. Vantablack bestaat gek genoeg in totaal eigenlijk maar voor één procent uit koolstofbuisjes, de rest is lege ruimte. Aangezien fotonen, de minuscule deeltjes waaruit licht bestaat, groter zijn dan de dikte van de koolstofbuisjes, komt het invallende licht in de lege ruimte tussen de koolstofbuisjes terecht. De buisjes zijn, in verhouding tot hun diameter, ook erg lang. De fotonen kunnen vervolgens niet meer ontsnappen uit de lege ruimte, raken gevangen tussen de buisjes en worden hierin meerdere malen weerkaatst. Dit kan worden vergeleken met een bos waarin de bomen niet tien meter, maar kilometers hoog zijn. Het is gemakkelijk te begrijpen dat hier weinig tot geen licht de bodem van het bos bereikt. Uiteindelijk wordt het licht dat op het materiaal Vantablack valt, geabsorbeerd en omgezet in warmte.


het materiaal Vantablack nog altijd duurder is dan goud en diamant bij elkaar? De precieze prijs is echter nog onbekend en het is ook nog niet te koop voor privégebruik. Het kleine gedeelte licht dat wel reflecteert, slechts 0,035 procent, is terecht gekomen op de top van een buisje. Het materiaal absorbeert dus maar liefst 99,965 procent van de straling van het zichtbare spectrum.

Bodemloos bos

Het materiaal wordt vanaf een bodem opgebouwd met een proces dat ‘chemical vapor deposition’, oftewel CVD heet. Deze techniek laat koolstofnanobuisjes ‘groeien’ als bomen in het eerder genoemde bos en is momenteel de meest gebruikte techniek. Een dunne metaalfolie zoals ijzer, nikkel of een simpele aluminiumfolie met daar overheen een plak silicium, vormt de voedingsbodem van Vantablack. Wanneer deze laag verhit wordt tot boven de 400 graden Celsius in speciaal ontwikkelde perskamers met warmtelampen, zal het metaal opbreken in kleine metalen eilandjes. Koolstof wordt vervolgens door een metalen katalysator, onder hoge druk in verhitte gasvorm opgebroken in losse atomen, die naar de gevormde eilandjes toe bewegen. Het buisje groeit op deze plek de hoogte in. De koolstofbuisjes binden hierbij erg goed aan hun veld en zijn moeilijk weer los te krijgen door hitte of kracht. Een andere metaal laag kan de diameter van de buisjes bepalen en de lengte is afhankelijk van het proces. Een eventueel elektrisch veld kan de buisjes kaarsrecht omhoog laten groeien. Zo is er de mogelijkheid om een perfect geordend bos van even dikke en even lange koolstofbuisjes op grote schaal te produceren.

Het gebruik van zwart

Het nieuwe en superzwarte materiaal is oorspronkelijk ontworpen voor de technische sector, maar het blijkt dat het goedje voor meer doeleinden kan worden gebruikt. Bijvoorbeeld in zeer gevoelige telescopen of infrarood camera’s om te voorkomen dat ongewenst licht de telescoop binnendringt. De hoge absorptie van licht van het materiaal, wanneer het aan de binnenkant van een telescoop geplaatst wordt, zorgt ervoor dat deze hierdoor zwakke hemellichamen kan opsporen. Door deze eigenschap kunnen ook zonnepanelen efficiënter worden. De buisjes blijven in rust rechtop staan, maar zullen indeuken wanneer krachten van bovenop werken. Deze gevoeligheid voor schade is de reden dat het materiaal nog niet voor onbeschermde

onderdelen wordt gebruikt, zoals oppervlaktes van auto’s. Hoewel het materiaal zo gevoelig is voor deze krachten, is het erg robuust tegen andere mechanische invloeden zoals schokken of trillingen. Niet alleen zijn uitzonderlijk hoge elasticiteitsmodulus draagt hieraan bij, maar ook het feit dat elk buisje bijna geen massa heeft en voor het grootste gedeelte uit lucht bestaat. Dit maakt Vantablack ideaal voor het gebruik van beschermde objecten die veel trillingen verwachten, bijvoorbeeld bij een raketlancering. Ook kunstenaars en kledingontwerpers willen het materiaal graag in handen krijgen, maar Surrey NanoSystems heeft een patent op Vantablack. Er is ook geen twijfel over mogelijk dat militaire instanties in de toekomst gebruik willen gaan maken van het materiaal, voor het voorkomen van visuele detectie door de vijand. Het zou militaire voertuigen zoals gevechtsvliegtuigen praktisch onzichtbaar kunnen maken.

Tech2day

Wist je dat...

Koolstofnanobuisjes onder de microscoop

Licht in de duisternis

Een krijtbord reflecteert ongeveer zeven procent van al het invallende licht en nieuw asfalt nog vier procent, dus is de textuur van het oppervlak nog te zien. Met welke textuur Vantablack met zijn 0,035 procent reflectie ook is aangebracht, voor onze ogen lijkt het glad. Ook onze hersenen weten niet wat ze ervan moeten maken. Het materiaal is zo donker dat het alle oppervlaktedetails van het omhulde object onzichtbaar maakt. En ondanks dat spectrometers de zwarte coating ook niet kunnen meten, heeft Vantablack geen nadelen en wordt het constant verbeterd. Het zal dus niet lang meer duren voordat mensenhanden complete duisternis aan het licht hebben gebracht. Tessa Talsma

17


Jip Buwalda

Buitenlandverhaal Na drie jaar studeren in Delft was het tijd voor een nieuwe uitdaging. Het werd een stage op een werf in Roemenië. Premium Placements is een programma dat is opgezet door Damen en je de kans biedt om internationale ervaring op te doen op een van hun scheepswerven. Gedurende je periode in het buitenland ga je aan de slag als ingenieur, leer je alles over het scheepsbouwproces en ervaar je hoe het is om samen te werken met mensen uit een andere cultuur. Damen heeft wereldwijd diverse ingenieurskantoren en productielocaties waar studenten een Premium Placement kunnen uitvoeren. Ongetwijfeld zal het woord ‘scheepswerf’ bij de doorgewinterde werktuigbouwer voornamelijk associaties oproepen met onze maritieme buren. Zo had ook ík me voor die tijd alleen aan de rasechte en onversneden Werktuigbouwkunde toegewijd die tijdens de bachelor gegeven wordt. Toch heb ik een dergelijk gevoel van afstand naar de scheepsbouwkunde aan de kant gezet nadat ik via mijn roeivereniging in contact kwam met Damen. Alhoewel mijn interesse toen nog niet geheel in het verlengde van schepen lag, besloot ik de uitdaging van 18

het programma aan te gaan omdat ik op zoek was naar een leerzame buitenlandervaring in een technische omgeving, alvorens ik een master zou beginnen. Na een sollicitatieprocedure en het geven van een pitch voor een comité van Damen bleek ik een geschikte kandidaat. Ik werd uitgezonden voor 4,5 maand naar de Damen werf te Galati in Roemenië. Naast deze opdracht kreeg ik de vrijheid om mee te kunnen lopen bij de verschillende engineering disciplines die Damen Galati te bieden heeft. Wat betreft het land Roemenië zelf strekte mijn eigen kennis niet heel ver, afgezien van de enkele Roma’s die je zo nu en dan ziet lopen in Nederland, dus wat mij precies te wachten zou staan, dat wist ik in deze situatie niet zo goed.

Ervaring

Na mijn eerste week voorbereiding op het hoofdkantoor van Damen in Gorinchem kon ik na een korte vliegreis en een ritje over de Roemeense wegen, die door menig kuil en gat niet ongevaarlijk waren, kennis maken met de werf zelf. Vanaf moment één stond ik eigenlijk meteen al op de werkvloer te overleggen met Roemeense productieingenieurs, wat een aardige kick gaf. Mijn opdracht richtte zich op de logistiek in een van de voorbewerkingshallen van staal en aluminium, met als doel de verscheidene materiaalstromen in dit bewerkingsproces op een gekwantificeerde manier in kaart te brengen. De opdracht was onderdeel van een logistiek hervormingsproject dat vanuit


Damen Gorinchem gecoördineerd werd. Als informatieschakel tussen Damen Gorinchem en Damen Galati, was het mijn taak alle data en informatie te verzamelen voor dit project en zodoende stond ik regelmatig in contact met mensen die onderdeel van dit project waren. In Galati besteedde ik ongeveer de helft van de tijd op kantoor en was ik de andere helft van de tijd bezig op de werkvloer om metingen te doen of om informatie te verzamelen. Tussen de grote machines, mannen van staal en vrouwelijke lassers die soms overkwamen als geharde berinnen begon ik me na de eerste paar weken al aardig thuis te voelen. Als schakel in de informatieketen ging ik vaak het gesprek aan met productiemanagers of werknemers: als Engels niet toereikend was, waren een tolk of gebarentaal met enkele Roemeense woorden de beste opties die ik in mijn arsenaal had. Naast onderzoek te doen in het productieproces mocht ik een kijkje nemen bij de detail engineering van een schip en kon ik aan boord van schepen en sleepboten die op dat moment gebouwd werden om rond te snuffelen tussen alle techniek die aanwezig was. Een memorabel hoogtepunt dat ik mocht meemaken was hoe het negentig meter lange offshore schip ‘Bibby Wavemaster’ zijwaarts te water werd gelaten, een mooie belevenis.

Cultuur

Naast de vele kennis op scheepsbouwgebied heb ik op communicatief vlak veel geleerd. Hoe je omgaat met de hiërachie van een buitenlands bedrijf, hoe je je opstelt in discussies met mensen die een ander beeld hebben van productie en hoe je zelfstandig te werk gaat. Verder stelde de ervaring mij in staat me te oriënteren op de mogelijkheden die er zijn in het buitenland als toekomstig ingenieur. Ik kan terugkijken op een leerzame ervaring die ik niet zomaar zal vergeten en ik kan studenten die op zoek zijn naar een uitdagende buitenlandervaring waarbij veel vrijheid en zelfstandigheid komt kijken, Premium Placements van harte aanraden. Het is een hele mooie ervaring die ik voor geen goud had willen missen. De ervaringen die ik heb opgedaan blijven mij nog lang bij. Jip Buwalda

Jip Buwalda

Al na de eerste week raakte ik bevriend met mijn huisbaas die mij uitnodigde om met de familie van zijn vriendin thuis te barbecueën, waardoor ik mij meteen welkom voelde. Vanaf dat punt heb ik veel opgetrokken met deze familie en was ik bij meerdere aangelegenheden en uitgaanstripjes door Roemenië met hen aanwezig. Verder raakte ik bevriend met een student Werktuigbouwkunde uit Twente met een soortgelijke opdracht. Met hem en een

vriendelijke Roemeen gingen we bijvoorbeeld op pad naar de bergen om beren te zien, bevoeren we de Donaudelta met een boot of bezochten we een paar dagen een cultureel erfgoed zoals ‘Pele Castle’, een prachtig kasteel om van binnen te zien. Samen hadden we ook de mogelijkheid om naar een lokale gym te gaan waar we na onze werkdag tussen de plaatselijke testoronbommen onze energie de vrije loop konden geven. Via Damen kreeg ik mijn eigen appartement dat dichtbij de Donau lag en vanwaar ik elke ochtend opgehaald werd met een chauffeur. Een eerste indruk van Galati is dat vanaf de buitenkant de meeste gebouwen er nogal een beetje een verwaarloosd en een communistisch beeld op nahouden en ik was dan ook positief verrast dat mijn appartement er van binnen heel netjes en geordend uitzag.

Jip op de werf in Galati, Roemenië 19


GAS OR WIND WHY NOT CHOOSE BOTH?

DISCOVER THE WORLD OF OPPORTUNITIES www.shell.nl/opportunities


Blogspot

Het eeuwige leven Vooralsnog heeft een persoon een beperkte tijd om alles uit het leven te kunnen halen. Misschien zal deze beperking ooit worden verminderd of zelfs uiteindelijk verdwijnen. De dood is een belangrijk thema in het leven van een ieder van ons. Sommige mensen vrezen er dagelijks voor, terwijl anderen de grens ervan maar al te graag opzoeken. Desalniettemin zou een overgroot deel van de mensheid meer tijd willen doorbrengen op deze aardbol om het leven te kunnen voltooien. Vanwege een recente doorbraak in de medische wereld lijkt dit plotseling dichterbij de realiteit te komen dan ooit tevoren.

Toenemende levensverwachting

Gedurende het bestaan van de mensheid is de gemiddelde levensverwachting langzaam maar zeker steeds gestegen. Waar deze in het stenen tijdperk slechts negentien jaar bedroeg, is dit toegenomen tot een gemiddelde van 25 jaar 22

gedurende de Middeleeuwen en was het een eeuw geleden ongeveer 45 jaar. Deze veranderingen zijn te verklaren door onder meer de vermindering van het gevaar uit de natuurlijke omgeving, toenemende agrarische vooruitgang en de groei van medische kennis. In de afgelopen eeuw heeft dit getal een enorme vlucht gemaakt vanwege technologische en medische vooruitgang, die ervoor hebben gezorgd dat de huidige levensverwachting in Nederland 82 jaar is. Dit getal geeft een goede indicatie van de stijgende weerbaarheid van de mensheid ten opzichte van natuurlijke bedreigingen, aangezien het een gemiddelde is van de menselijke sterfleeftijd gedurende verschillende perioden. Op dit moment zijn natuurlijke bedreigingen echter een steeds minder invloedrijke beperking van onze levensduur. Daarentegen lijkt het alsof wij juist steeds meer tegen een genetisch bepaalde levenslimiet aan beginnen te komen. Mogelijkerwijs is dit vanwege een opeenstapeling van beschadigde cellen en is dit simpelweg niet te voorkomen. Er is echter nog weinig concreet aangetoond binnen deze specialisatie over wat de oorzaak definitief zou kunnen aanwijzen Dit is dus hetgeen waar een groot deel van de medische wetenschap tegenwoordig haar pijlen op richt, bijvoorbeeld door middel van stamceltechnologie. Andere methoden zijn gericht op de voeding en beweging van de mens te optimaliseren. Voordat deze technologieĂŤn effectief ingezet kunnen worden, moet men eerst begrijpen wat precies de oorzaak is van ouderdomskwalen.


Levenslimiet oprekken

NRC

Wat is de belangrijkste factor die de beperking van onze levensduur bepaalt? Dit is een vraag die vele onderzoekers stellen en waar allen op een andere manier het antwoord op proberen te achterhalen. Sommige wetenschappers richten zich op het verminderen van DNA-slijtage, terwijl anderen een poging doen door middel van het verminderen van vrije zuurstofradicalen. Volgens een andere theorie, komt veroudering voornamelijk door zogeheten ‘senecente’ cellen, die zich niet meer delen maar toch eiwitten blijven uitscheiden, waaronder ontstekingseiwitten. In wezen zijn deze cellen dus dood, maar zij blijven zich hechten aan gezonde cellen en tegelijkertijd blijven zij afvalstoffen produceren. Deze disfunctionele cellen worden normaliter regelmatig opgeruimd door ons afweersysteem, maar het lichaam wordt hierin steeds minder effectief naarmate wij ouder worden. Uit een onderzoek door moleculair bioloog Jan van Deursen, zowel werkzaam aan de Rijksuniversiteit Groningen als in de Mayo Clinic in Minnesota, is gebleken dat het verwijderen van deze cellen zou leiden tot het vertragen van veroudering. Recentelijk is er door een team van onderzoekers aan het Erasmus Medisch Centrum, onder leiding van Peter de Keizer, een stofje genaamd Proxofim ontwikkeld dat ervoor zorgt dat deze senecente cellen worden gescheiden van de gezonde cellen, waardoor zij af zullen sterven. Daarnaast worden nabije stamcellen ook nog eens gestimuleerd om nieuw weefsel aan te maken. Hierdoor wordt het verouderingsproces niet alleen verminderd, maar zelfs omgekeerd. Zo was bij muizen die tijdens een onderzoeksproef een kuur met het stofje ondergingen erg duidelijk te observeren dat bekende ouderdomskenmerken, die bij henzelf en bij leeftijdsgenoten vastgesteld konden worden, binnen enkele weken waren verdwenen. Zo verbeterde bijvoorbeeld de nierfunctie en lichamelijke activiteit van de behandelde muizen. Na drie weken waren de behandelde muizen drie keer zo veel aan het rennen in

Peter de Keizer met een door Proxofim behandelde muis

Wist je dat...

het menselijk lichaam 1 500 cellen per minuut produceert? De totale lengte van DNA in ons lichaam zou 6 000 keer op en neer naar de maan kunnen. het loopwieltje dan voorheen en waren zij te allen tijde veel bewegelijker in de verblijfplaats dan de onbehandelde buren. Daarnaast was er een groot verschil te zien in de vacht van de muizen, waar de haargroei enorm toenam binnen tien dagen en zij hierdoor een veel gezondere uitstraling kregen. Het meest opmerkelijke verschijnsel is dat bij muizen de wervelkolom gaandeweg steeds meer onder een hoek komt te staan, net als bij mensen. Na toediening van Proxofim werd dit proces teruggedraaid en na verloop van tijd was deze weer in een toestand vergelijkbaar met die van een veel jongere muis. Dit geschiedde allemaal zonder ongewenste bijwerkingen. Het zou betekenen dat muizen langer in leven kunnen blijven dankzij deze behandeling, maar geldt dit ook voor een mensenleven?

Mens versus muis

Op dit moment is het nog onbekend wat de effecten van Proxofim op het menselijk lichaam zijn. Wij weten echter wel dat het genetisch materiaal van een muis, ofwel het DNA, voor tachtig procent overeenkomt met dat van ons. Deze hoeveelheid overlap kan op het eerste oog lijken op een grote kans tot vergelijkbare effecten, maar dit is niet gegarandeerd het geval. Het menselijk DNA komt namelijk ook voor vijftig procent overeen met dat van een banaan, terwijl dit overduidelijk totaal verschillende organismen zijn. Daarnaast is het zo dat het complexe molecuul meer informatie bevat dan alle computerprogramma’s bij elkaar opgeteld. Hieruit is op te maken dat er een ontzettend grote hoeveelheid informatie is die niet overeenkomt tussen het DNA van een mens en een muis. Desalniettemin zijn muizen het meest gebruikte proefdier voor allerlei verschillende soorten onderzoeken, vooral in de vroege stadia hiervan. Dit is gedeeltelijk omdat het een makkelijk te fokken en handzame diersoort is, maar daarnaast is er een grote gelijkenis in de reactie op ziektes en aandoeningen. Dit gedeelte van het DNA komt namelijk voor negentig procent overeen, waardoor er een behoorlijke kans bestaat dat dit ook geldt voor de ouderdomskwalen en de genezing hiervan. Voordat de effecten met zekerheid vastgesteld kan worden, zal Proxofim natuurlijk uiteindelijk op menselijke proefpersonen moeten worden getest. Dit brengt echter enorme ethische vraagstukken met zich mee, aangezien 23


mensen vaak niet bereid zijn om zich volledig bloot te stellen aan onbekende risico’s. Een groot nadeel hierbij is dat ouderdom momenteel niet wordt beschouwd als een ziekte. Dat betekent dat het niet mogelijk is om proefpersonen te gebruiken om anti-verouderingsmiddelen te testen. Het is echter wel legaal als mensen zichzelf hier vrijwillig aan blootstellen, zoals een man genaamd Darren Moore dit heeft gedaan. Hij ziet het als zijn missie om te achterhalen wat de effecten op een mens zijn, maar doet dit helaas onvoldoende professioneel om er waardevolle conclusies aan te verbinden. Daarnaast is er de morele overweging van overbevolking, aangezien een groot gedeelte van de wereld hier op dit moment al mee kampt. Mocht de levensverwachting drastisch toenemen door het toedienen van Proxofim op grote schaal, dan zal dit een groeiend probleem worden dat flinke uitdagingen met zich meebrengt. Tegelijkertijd zou het wel een oplossing kunnen bieden voor een andere actuele kwestie, namelijk vergrijzing. De huidige vergrijzing binnen Nederland veroorzaakt complexe vraagstukken binnen de zorgsector, werkgelegenheid en de verdeling van belastinggelden. Grote delen hiervan zullen echter niet meer voorkomen als men tot een latere leeftijd gezond en daardoor werkzaam zal zijn.

mogelijk in de kliniek te kunnen krijgen. Opvallend hierbij is echter dat Proxofim en vergelijkbare middelen momenteel al online te koop zijn bij farmaceutische bedrijven. Op de website van bio connect bijvoorbeeld, waar stofjes voor onderzoeksdoeleinden kunnen worden gekocht. Proxofim, met de medische benaming FOXO4-DRI, scheidt het eiwit P53 van het eiwit FOXO4. Dit laatste eiwit, FOXO4, wordt via Bio Connect verkocht voor €146,- per 0.05 mg. Sinds juli 2016 is het Erasmus Medisch Centrum in het bezit van een patent op de verkoop van het middel voor medische doeleinden. Peter de Keizer is in dit patent vermeld als de uitvinder ervan, maar het patent zal waarschijnlijk moeten worden afgekocht van de universitaire instantie als dit commercieel geproduceerd gaat worden. Het is te hopen dat dit voor een schappelijke bedrag gedaan kan worden, zodat dit middel uiteindelijk tegen een betaalbare prijs verkocht kan worden. Zo kunnen niet alleen de allerrijksten profiteren van de eigenschappen van het product, maar zou de gehele bevolking er gebruik van kunnen maken.

Gezondheidsnet

Conclusie

De prijs van medicijn waar een monopolie op heerst kan flink oplopen

Marktwerking

Een erg belangrijk vraagstuk is nu op welke manier dit potentiële wondermiddel aan de man gebracht zal worden. Bij invloedrijke medicijnen heerst vaak de angst dat het als een exclusief product op de markt wordt gebracht. Door de grote vraag die aanwezig is bij de doelgroep, in dit geval ieder persoon, kan de prijs flink worden opgeschroefd door de farmaceutische industrie. Op deze manier kan het desbetreffende bedrijf of instantie de ontwikkelingskosten, die doorgaans erg hoog zijn, terugverdienen. In dit geval is de leider van de onderzoeksgroep, Peter de Keizer, bezig om zelf een bedrijf op te starten en het op deze manier zo snel 24

De gedachtegang dat er een leven zonder einde op komst is, vindt niet iedereen even prettig. De verwachting is echter dat met de uitvinding van Proxofim onze levensduur niet met een eeuwigheid verlengd zal worden, maar eerder dat een mens langer zonder kwalen kan blijven leven. Zo zou men langer van een stabiele gezondheid kunnen genieten en dat komt uiteindelijk de gehele samenleving ten goede. Hoewel dit vooruitzicht door een grote groep wordt toegejuicht, zullen we nog even geduld moeten hebben voordat het zover is. De stap naar commerciële productie zal hoogstwaarschijnlijk pas worden gezet als er uitgebreid onderzoek naar de korte- en langetermijneffecten van het stofje op het menselijk lichaam is gedaan. Zo kan vooruitgang hierin pas gerealiseerd worden als gezonde mensen zich opwerpen als ’proefdieren’. Dit zou wetenschappelijk moeten gebeuren en zou eveneens legaal moeten zijn volgens de wet, waardoor ouderdom en de kwalen die daarbij komen kijken officieel als ziekte moeten worden beschouwd. Ook zouden deze mensen zich vrijwillig moeten laten observeren om de effecten op lange termijn te kunnen waarnemen. Het is maar de vraag of mensen hier massaal voor in de rij staan. Nico van Leeuwen


Commissie uitgelicht | Gezelschap Leeghwater kent tal van commissies. Iedere editie van de Slurf vertelt een commissie wat zij doen voor het Gezelschap. Deze editie is dat de Lustrum Commissie.

TU Delft

Zoals ieder ander viert ook Gezelschap Leeghwater elk jaar haar verjaardag. Komend jaar is het echter een heel bijzonder jaar: het dertigste lustrumjaar! Het 150-jarig bestaan van Gezelschap Leeghwater moet een jaar worden om nooit meer te vergeten. Om dit soepel te laten verlopen, is er een Lustrum Commissie in het leven geroepen. Deze bestaat uit acht enthousiaste olifanten, waaronder zes commissieleden en twee QQ’ers, zodat alle activiteiten en stunts omtrent het lustrum op rolletjes lopen. Wij zijn dan ook al het hele jaar door druk bezig met het verzinnen en realiseren van ludieke activiteiten om het lustrum voor iedere student zo leuk mogelijk te maken.

De Lustrum Commissie

Ten eerste zijn wij er verantwoordelijk voor om iedereen zo enthousiast mogelijk te maken voor het lustrum met te gekke stunts in en rondom de faculteit. Eind juni was onze eerste stunt gepland na de ontwerpwerdstrijd. Voor de mensen die dit gemist hebben: Naast de barbecue die georganiseerd was voor eerstejaarsstudenten, stond de Lustrum Commissie op de Freezone bij de vijver voor de faculteit van Industrieel Ontwerpen. Hier deelden we gratis waterijsjes uit aan iedereen die wilde. Daarnaast was er de mogelijkheid om in de waterballen die in de vijver

lagen, je balans te testen. Dit waren een soort reuzachtige plastic strandballen waar een mens in past en waar menig student minstens een keer in is gestruikeld. Hoe groot het succes van deze stunt ook was, het was slechts een klein opwarmertje in vergelijking met wat wij allemaal nog meer voor moois neer gaan zetten. Er staan nog twee andere fantastische stunts op de agenda die op het moment nog evens geheim zullen blijven. Dus mocht je de eerste stunt gemist hebben, wees dan niet getreurd en houd de posters op de faculteit goed in de gaten! Als Lustrum Commissie hebben wij ook het genoegen om in december de Diesweek te mogen aftrappen en dit zal wederom gebeuren met een geweldige openingsstunt, zoals de faculteit nog nooit eerder gezien heeft. Buiten het verzorgen van de stunts, hebben wij vooral veel tijd en moeite gestoken in het organiseren van onze grote hoofdactiviteit: het Techniekfestival dat in het Mekelpark op 28 september gaat plaatsvinden. Er zal op dit unieke Techniekfestival een breed scala aan technische bedrijven hun allernieuwste projecten laten zien. Het evenement is in een festivalsfeer geplaatst om zo op een geheel nieuwe manier studenten kennis te laten maken met bedrijven, met Gezelschap Leeghwater en met het lustrum. Op het moment hebben we bedrijven zoals Mitsubishi, Allseas, Prodrive en Arriva al binnen weten te slepen en zijn we hard aan het werk om hier nog meer bedrijven aan toe te kunnen voegen. Ook Dreamteams zoals ForzeH2, Solarboat en het Human Power Team zullen van de partij zijn om te laten zien waar zij nu mee bezig zijn. Naast het feit dat studenten kennis kunnen maken met de bedrijven, lijkt het ons een goed plan om de sfeer te verhogen met wat leuke bandjes en chillplekken waar je tot ‘s avonds laat van kan genieten. Dus ben jij een toegewijde werktuigbouwer en ben jij erg benieuwd naar bedrijven waar jij later terecht zou kunnen komen? Of ben je meer geĂŻnteresseerd om een beetje rond te hangen op de faculteit op 28 september? Kom dan zeker eventjes langs om een kijkje te nemen! De Lustrum Commissie

25


advertorial

Continuous learning even if you’re the expert! Due to the demand for more quiet pro-

Gateway

Stam as a research engineer at SKF, who

Researching the impact of noise and vibration makes it possible to predict lifetime of the bearing and the total state of the application. Justin: ‘By measuring the vibration we can for instance identify the broken tooth of a gearbox. Because they carry the loads, bearings are really the gateway to the machine! In this perspective we optimize machine health and fulfil the requirement of problem-free operation hours.

also likes the wide application field of

Travelling around the globe

ducts the research area of Noise & Vibrations becomes more important. And thereby one of the challenges for Justin

bearings that makes his job varied. As a Mechanical Engineer Justin Stam studied Engineering Dynamics at the Technical University Delft. ‘Measuring and predicting the dynamic properties of machines was the main part of this specialization, so becoming a Noise & Vibration engineer was a logical step after finishing my studies.’ After a 1-year internship at BMW in Munich, Germany, Justin worked at IHC Hydrohammer (now IHC IQIP) for 3,5 year. ‘This was a nice period putting theory into practice; how to install wind turbine foundations in the seabed using dynamics’.

Increasing need for expertise on Noise & Vibration

In 2014 Justin joined the SKF Noise & Vibration Competence Centre. ‘Cars, racers, aeroplanes, machines, wind turbines, they all have bearings’, tells Justin Stam. ‘Interesting challenges, especially because noise and vibration plays a vital role. Looking for instance to the development of cars, one can see that the combustion engine is slowly being replaced by electric motors. This will change the noise that the cars of the next generation will make, so we have to know what is going on!’

One of Justin’s first activities for SKF was co-writing a handbook on Noise & Vibration in bearing applications. All SKF knowledge and experiences have been bundled in this internal publication. ‘I have written a couple of chapters, mainly on mechanical aspects. Besides that we also developed internal Noise & Vibrations trainings that have been rolled out all over SKF. Nice opportunity to see the world!’

Challenging

‘I have had a wonderful introduction, guided by a mentor and experienced experts who showed the ropes and shared specific bearing knowledge. In all activities SKF is using advanced methods, an estimation is not good enough. It really challenges me to deliver my utmost. Working in an international, multicultural environment within a healthy company, makes me feel satisfied.’

Promising future

Justin foresees a lot of possibilities for his future career at SKF. ‘I’m not sure if I want to specialize myself, being an expert or develop more into the manager’s role, supervising younger team members within our R&D units. Within the Noise & Vibration area there are still so many challenges, like unravelling the vibrational ‘fingerprint’ of bearings during rotation and the transfer of vibrations in machine components. This kind of research is necessary in our search for ever quieter products’.

Advice for Graduates

A practical tip from Justin for starters on the labour market: look for a job that fits your qualities, but look for a company that fits your character. A smaller company can be more adventurous with more responsibilities. A major enterprise in general gives you proper guidance, has a clear job description and looks good on your resume. 26


We register hundreds of patents every year. More than two for each day you’re at work. Everyday within SKF, amazing ideas are born, and quickly become solutions to our customers’ biggest challenges. We use technology to develop intelligent solutions. And ensure that creativity and innovation are nurtured and fostered within every business area. We have learnt and relearnt how machine components and industrial processes are interrelated. And we constantly refine, develop and improve our knowledgebase and processes.

At SKF, we make sure that the power of knowledge engineering operates in over 140 operational sites. The patents we register reflect our commitment to applying our knowledge in innovative ways. And the fact that everyday at work, is a day an idea that could move the world forward, might be born.

› Be part of the power of knowledge engineering at skf.com/careers


| Gadgets < Heb je geheime informatie die niemand mag weten? Met deze vergrendelende USB-stick komt niemand meer ongewenst achter je geheime documenten. www.coolest-gadgets.com | € 48,-

<

Deze snapchat zonnebril met ingebouwde camera laat je snapchats maken vanuit jouw perspectief. De bril kan opgeladen worden in de brillenkoker met geïntegreerde oplader. www.spectacles.com | € 149,99

>

Met deze pizzasnijder word jij de Tom du Moulin van het verdelen. www.gadgethouse.nl | € 15,95

> Word jij ook gek van je lege aansteker? Met een beetje zonlicht en deze handige parabolische spiegel hoef je nooit meer om een vuurtje te bedelen. www.amazon.nl | € 7,99

28


<

Voel je een echte spion met de replica van James Bond’s horloge uit de film ‘Spectre’. Nu nog een mooi pak, een Bond girl en een Aston Martin. www.aliexpress.com | € 24,-

>

Drink je graag koffie met melk of suiker, maar heb je nooit een lepel bij de hand? Met deze zelfroerende mok geniet je altijd van je favoriete koffie-samenstelling. www. amazon.com | € 12,-

< Geordend werken begint met een geordende en schone werkplek. Met deze speciale kleine stofzuiger blijft jouw bureau spik en span. www.gadgethouse.nl| € 14,95

>Wil je je goede smaak aan de buitenwereld laten zien? Met deze speaker in de stijl van een wijnvat, snapt iedereen dat je een fijnproever bent. www.theboomcase.com | € 500,-

29


Wist je dat...

assest.coolhunting

de top van de sondes van ‘scanning probe’ microscopen slechts één atoom dik zijn? Zodra de top op enkele tienden nanometers van het oppervlak verwijderd is, ontstaat er een overdracht van elektronen tussen top en proefstuk. Hierdoor onstaat er een elektronenstroom, die gemeten kan worden om een beeld te vormen.

Zweven over het wateroppervlak Door het toepassen van principes uit de luchtvaart in de maritieme sector, kunnen schepen sneller, duurzamer en stabieler worden gemaakt.

het werkende concept kwam van Frederick Baldwin. Hij was een luchtvaartpionier die werkte voor Bell. De eerste intentie voor het ontwerp van een draagvleugel was niet het verduurzamen of sneller maken van schepen, Het ging vooral om het verminderen van de diepgang van een schip. De draagvleugel had kort na het uitkomen van de eerste prototypes al zijn dienst bewezen gedurende de Eerste Wereldoorlog. Door de verminderde diepgang kon dit type schip gerust over zeemijnenvelden varen, zonder ook maar een schram op te lopen.

Een draagvleugel, ook wel hydrofoil genoemd, is een soort van vliegtuigvleugel die aan de onderkant van een schip wordt bevestigd zodat de romp gedeeltelijk of zelfs volledig uit het water kan komen. De romp van het schip zweeft dan boven het wateroppervlak. Het ontwerpen en gebruiken van draagvleugels heeft een rijke geschiedenis met voordelen en nadelen op verschillende gebieden.

De werking van draagvleugels

Het was Alexander Graham Bell die aan het begin van de twintigste eeuw op het idee van een draagvleugelboot kwam. In die tijd werden de eerste vliegtuigvleugels nog getest in een grote bak met stromend water. Aan de hand van wetenschappelijke publicaties over deze testmethode kwam hij op het idee voor een draagvleugelboot. Bell was geen ingenieur, maar eerder een ondernemer en een visionair. Hij stelde de eerste draagvleugelboot voor, maar 30

Hydrofoils werken in principe hetzelfde als de vleugels van een vliegtuig. Door de vorm van een vleugel, ook wel het vleugelprofiel, stroomt water aan de bovenkant van de vleugel sneller dan aan de onderkant. Volgens de wet van Bernoulli geldt vervolgens dat aan de onderkant van de draagvleugel meer druk wordt opgebouwd dan aan de bovenkant. Door het drukverschil op deze oppervlakken ontstaat er een resulterende kracht in opwaartse richting, waardoor de romp uit het water getild wordt. Er bestaan twee typen draagvleugels, het U-profiel en het T-profiel. Het U-profiel bestaat uit een draagvleugel die over de gehele onderkant van de romp is gevormd. Door deze vorming over de romp heeft de draagvleugel op verschillende hoogtes een ander profiel en dus een ander


Een passagiersschip met een U-profiel

Een tweede type draagvleugel is het T-profiel, dit profiel bestaat uit een lange, rechte geleiding naar de vleugel die op een dieper punt is bevestigd. Door deze configuratie kan in het ontwerp de maximale afstand tussen de onderkant van de romp en het wateroppervlak bepaald worden, door de lengte van de geleiding. Hierdoor kan het schip veel stabieler over een zee of rivier met deining varen. Echter, de vleugel is niet zelfregelend en daarom is er een computersysteem nodig dat de stabiliteit in acht houdt, zodat de vleugel niet uit het water komt en het schip niet kapseist. De hoogte van de romp wordt geregeld door een hoogteroer in de draagvleugel. Door het hoogteroer omhoog of omlaag te zetten, kan de afstand tussen water en romp respectievelijk worden vergroot of juist verkleind. Deze hoogte wordt constant gemeten door een afstandssensor die aan de onderkant van het schip is bevestigd. Een asymmetrisch T-profiel wordt ook wel een C-profiel genoemd.

Draagvleugels binnen de marine

De Amerikaanse marine heeft veel ervaring met hydrofoils. Vooral in de jaren zeventig van de vorige eeuw werd er veel onderzoek gedaan naar de mogelijkheden om hydrofoils toe te passen op diverse schepen van de marine. Een mooi voorbeeld van deze ontwikkeling is het Pegasus project.

Het Pegasus project bestond uit het ontwikkelen van zes grote draagvleugelschepen die veelzijdig ingezet konden worden op verschillende wateren. De Pegasusschepen waren elk 41 meter lang en konden op twee manieren voortbewegen; Op conventionele wijze, alsmede door middel van draagvleugels. Voor de conventionele voortstuwing werden twee dieselmotoren gebruikt met elk een vermogen van 1 193 kilowatt. Op deze wijze werd een topsnelheid van ongeveer twintig kilometer per uur gehaald. Met haar draagvleugels halen de schepen een topsnelheid van negentig kilometer per uur, waarbij het schip werd voortgestuwd door een gasturbine van 13 423 kilowatt. De schepen bevatten elk drie draagvleugels met een T-profiel. Wat bijzonder is aan deze schepen, is dat de draagvleugels kunnen worden opgeklapt. Hierdoor kan de vloot ook rustig de haven binnenvaren of op ligplaatsen verblijven met weinig diepgang. Al vlak na de oplevering van de vloot, bleek de U.S. Navy een goede keuze te hebben gemaakt. De Pegasusvloot kon een groot deel van het drugsnetwerk rond de Caribische eilanden worden ontmanteld. De schepen van de Pegasusvloot bleken juist op deze wateren superieur te zijn, gezien de enorm uitgestrekte riffen die rond deze eilanden liggen. Waar conventionele schepen rond deze wateren de vaargeul moeten volgen, kon een Pegasusschip door haar verminderde diepgang het rif doorkruisen. In de meeste achtervolgingen van drugsboten kon hierdoor een groot deel van de route worden afgesneden.

Navysource

yachtboutique

draagvermogen. Een groot voordeel van het U-type is dat het systeem zelfregelend is. Wanneer de boot te ver uit het water komt, ontstaat er minder draagkracht waardoor het schip automatisch zal zakken totdat de vleugel weer op een waterniveau is met genoeg draagvermogen. Een groot nadeel van dit type vleugel is dat de romp maar enkele centimeters boven het wateroppervlak uitsteekt. Hierdoor heeft het schip weliswaar minder last van waterwrijving, maar is het nog steeds gevoelig voor golven.

Een Pegasusschip in actie

Ook in de laatste jaren van de Koude Oorlog hebben de Pegasus schepen een grote rol gespeeld. In deze periode werden deze schepen ingezet als anti-torpedo vloot in de Noordzee en rondom de Baltische staten. Zij voeren in deze wateren om zo vroeg mogelijk nucleaire onderzeeĂŤrs van 31


de Sovjet-Unie te detecteren en uit te schakelen indien noodzakelijk. Deze schepen bleken zeer goed inzetbaar als anti-torpedo schepen doordat een draagvleugelboot minder schade ondervindt van een torpedo-inslag. Wanneer een vleugelboot wordt geraakt door een torpedo zal alleen de vleugel kapot gaan, maar in meeste gevallen betekent dit dat het schip op conventionele wijze wel veilig verder kan varen naar de haven.

draagvleugel wordt de surfplank een stuk wendbaarder. Hierdoor kunnen er scherpere bochten worden gemaakt. Daarnaast kan er op veel kleinere golven al gesurft worden of kan er op dezelfde golf langer worden gestaan. Dit is een groot voordeel in landen met relatief lage kustgolven, zoals Nederland en BelgiĂŤ.

Binnen de zeilsport zijn steeds meer geluiden te horen over het invoeren van draagvleugels in wedstrijdklassementen. Niet alleen wordt de snelheid van de schepen hiermee aanzienlijk verhoogd, ook maakt deze techniek het mogelijk om bij lagere windsnelheden alsnog een leuke wedstrijd te varen, zolang er genoeg snelheid is om door middel van een draagvleugel de romp uit het water te tillen. Ondanks dat de voordelen van draagvleugels binnen de watersport voor zich lijken te spreken, hebben de meeste wedstrijdleidingen nog niet ingestemd met het gebruik van hydrofoils. Sterker nog, als bij inspectie van de zboot een draagvleugel wordt aangetroffen leidt dit in sommige klassementen tot een waarschuwing of directe diskwalificatie. De eerste zeilrace waarbij legaal een draagvleugel gebruikt mocht worden, was de America Cup van 2013. Bij deze wedstrijd moeten de deelnemende teams ieder jaar een andere boot ontwerpen, bouwen en er ook mee racen. De regel is hierbij dat de winnaar van de vorige editie mag bepalen welk type zeilboot er het volgende jaar ontworpen moet worden. In 2013 werd er gekozen voor een catamaran waarbij draagvleugels waren toegestaan. Het team van Nieuw Zeeland behaalde hiermee een nieuw snelheidsrecord van 74 kilometer per uur bij een wind van zeventien knopen, dat is ongeveer 27 kilometer per uur. De hydrofoils bestaan uit asymmetrische T-profielen die zijn bevestigd bij het zwaard en de roeren van de catamaran.

De opkomst van draagvleugels in de surfsport

Binnen alle disciplines van de surfsport is de hydrofoil in grote opkomst. Binnen elke tak van de watersport zijn er een aantal grote voordelen te noemen voor het gebruik van draagvleugels. Bij het kitesurfen en windsurfen ligt dit vooral aan de verminderde reactie op deining. Hierdoor ontstaan er veel minder trillingen in het surfboard en blijft men er bij hoge snelheden makkelijker op staan. Een ander voordeel is al eerder genoemd. Er kan toch nog op redelijke snelheid gesurft worden met relatief weinig wind. Voor het golfsurfen zijn er andere voordelige aspecten. Door een 32

Oceanaddicts

De zeilsport en haar hydrofoils

Een surfer in actie

De hydrofoils onder surfplanken bestaan altijd uit T-types. Ook hier ontstaat het probleem dat er geen regelsysteem aanwezig is en de vleugel met surfboard dus steeds verder uit het water wil komen. Echter, een surfboard is zo licht dat je door middel van druk uit te oefenen op de voor- of achterkant, de vleugel dieper in het water kan drukken. Daardoor is het wel mogelijk om zonder enig automatisch regelsysteem te surfen met een T-profiel.

Alternatieven op draagvleugels

Vooral tijdens de Koude Oorlog werden er in de Sovjet Unie alternatieven bedacht voor draagvleugelschepen. Het doel van het bedenken van deze alternatieven lag vooral op regeltechnisch vlak. Het meest opvallende alternatief is de Ekranoplan. De Ekranoplan kan het beste omschreven worden als een groot vliegtuig dat enkele centimeters boven het wateroppervlak vliegt. Dit heeft alles te maken met het vleugelontwerp dat bestaat uit hele korte, dikke vleugels. Tot en met enkele meters boven een oppervlak kan er prima gevlogen worden met dit type vleugel, dankzij het grondeffect. Het grondeffect is een aerodynamisch effect dat plaatsvindt als vliegtuigen laag over een oppervlak vliegen. Door laag over te vliegen wordt het zog achter een vleugel opgevuld door het grondoppervlak. Daarnaast kunnen de wervelingen die achter een vleugel ontstaan zich niet volledig ontwikkelen. Hierdoor ontstaat er veel minder wrijvingskracht achter de vleugel en zal een vliegtuig dus eerder opstijgen. Ook ontstaat er door dit effect meer opwaartse druk onder de vleugel. Deze extra druk zorgt


Blogspot

weer voor meer liftkracht, waardoor het vliegtuig ook met kortere vleugels al kan vliegen. Het grondeffect zorgt voor extra lift tot en met enkele meters boven het oppervlak. Als een voertuig zoals de Ekranoplan boven deze hoogte uitkomt, is er te weinig lift en stort het geheel als een baksteen naar beneden. Door vliegtuigvleugels toe te passen, kan de Ekranoplan als een vliegtuig bestuurd worden en is er geen regelsysteem nodig. Daarnaast is er geen last van waterwrijving en kan de Ekranoplan zich dus veel sneller verplaatsen naar de plaats van bestemming.

De Ekranoplan in haar volle glorie

Hoewel de Sovjet Unie in eerste instantie enthousiast was over de Ekranoplan, is deze na een aantal jaren alweer uit de productie genomen. Dit kwam vooral door de verminderde wendbaarheid: Door de vliegtuigvleugels kon de Ekranoplan geen scherpe bochten maken. Daarnaast is het voertuig niet zo duurzaam als een draagvleugelschip. Dit is voornamelijk te wijten aan de snelheid, om de romp uit het water te tillen moet de Ekranoplan een veel grotere snelheid hebben dan een draagvleugelboot. Immers lucht heeft een lagere dichtheid dan water waardoor er minder liftkracht ontstaat bij gelijke snelheid.

De nadelige effecten

Tot nu toe is er veelvuldig gesproken over de uiteenlopende voordelen van draagvleugelschepen. In de historie van de draagvleugel is wel een duidelijk patroon te herkennen. Dit patroon bestaat uit een explosieve groei van het aantal schepen met een vleugel in de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw. Echter, het bleef hier bij experimentele versies van schepen in de commerciĂŤle of militaire sector. Grote series van draagvleugelschepen zijn nauwelijks geproduceerd. Hoe is dit mogelijk als de voordelen op verschillende vlakken toch meerdere keren geverifieerd zijn? Het antwoord op deze vraag is duidelijk: schepen met hydrofoils zijn simpelweg te onderhoudsintensief en

Wist je dat...

dierenactivisten en milieuorganisaties juist tegen het gebruik van draagvleugels zijn? De vleugels zijn zo goed gestroomlijnd dat zeezoogdieren ze niet opmerken en dit vaak met hun leven moeten bekopen. daarnaast is dit onderhoud ook nog eens complex en duur. De draagvleugelschepen zijn onderhoudsintensief doordat er rond een draagvleugel veel cavitatie optreedt. Dit is een fysisch verschijnsel dat optreedt in dynamisch bewegende vloeistoffen. Doordat vloeistoffen worden versneld ontstaat er een drukverlaging waardoor er dampbelletjes ontstaan in de vloeistof. Deze dampbelletjes imploderen waardoor vervolgens veel schade kan worden aangericht aan het oppervlak van de draagvleugel. Deze schade uit zich vooral in grote scheuren en deuken die ontstaan in het oppervlak. Het onderhoud en herstel van de draagvleugel is vervolgens lastig. Dit komt vooral doordat de draagvleugel beneden het wateroppervlak ligt en alle werkzaamheden hieraan dus op de kant of door duikers moeten worden verricht. Dit is een erg tijdrovende en kostbare klus, zeker als dit door cavitatie meerdere keren per jaar moet worden gedaan om het schip in bedrijf te houden. Hoewel draagvleugelschepen vandaag niet of nauwelijks voorkomen, kunnen zij in de toekomst een bijdrage leveren aan de verduurzaming van de maritieme sector. Het verleden heeft aangetoond dat de voordelen van draagvleugels zeer interessant zijn. Zowel op het gebied van duurzaamheid, stabiliteit als de wendbaarheid van een schip. De vraag is alleen wanneer het gebruik van draagvleugels interessant wordt op economisch vlak. Hiervoor is nog veel onderzoek nodig op het gebied van materialen die goed tegen de enorme cavitatie-krachten kunnen. Er liggen nog veel technische uitdagingen aan de horizon, vooral op het gebied van onderhoud en materialen. Degene die ontdekt hoe onderhoud aan draagvleugels kan worden gedaan terwijl het schip in het water ligt, zal de laatste drempel naar een duurzamere scheepvaart wegnemen. Vanaf dat moment zijn de laatste economische barrières verdwenen en zullen draagvleugels snel in aantal toenemen. Bob van der Windt

33


advertorial

Een unieke creatie… de OctopusGripper De octopus is een fascinerend schepsel. Omdat het geen skelet heeft en bijna geheel van zachte spieren is gemaakt, is het extreem flexibel en manoeuvreerbaar.

De relatief grote hersenen van de weekdieren zorgen ervoor dat het goede probleemoplossers zijn, het kan van kleur veranderen in een flits, kan plotseling verdwijnen in een wolk van zwartachtige inkt en het ontbreken van een skelet maakt het mogelijk om zich door de allerkleinste spleten te drukken. Dit boeiende schepsel heeft Festo geïnspireerd om een veelzijdige grijper te maken voor de productielijn van morgen. Unieke combinatie van kracht en vacuüm De OctopusGripper is ontworpen om veilig op te pakken, veilig vast te houden en voorzichtig voorwerpen op de werkplek neer te zetten. De grijper bestaat uit een zachte siliconen structuur, die pneumatisch kan worden gecontroleerd. Als er perslucht wordt aangebracht, buigt de tentakel naar binnen en omwikkelt deze het betreffende object op

34


advertorial

Leren van de natuur Wie inzet op duurzaamheid en innovatie kan niet om de natuur heen. Ieder aandrijvings- en besturingsconcept dat we in de natuur tegenkomen is het resultaat van – en getest in – een evolutieproces dat miljoenen jaren omspant. Geen wonder dus dat Festo tezamen met een aantal instellingen voor onderzoek en onderwijs al een aantal jaren in het Bionic Learning Network op zoek is naar nieuwe concepten voor aandrijvingen en besturingen, die de natuur ons voorschotelt. Het resultaat daarvan is inmiddels een bonte parade van biomechanische wezens en toepassingen die vaak naar onverwachte mogelijkheden wijzen. een voorzichtige en gepaste wijze. De grijper kan dan ook een enorme diversiteit aan vormen en materialen met succes oppakken! Net als het dier waarop deze creatie is geïnspireerd, heeft de OctopusGripper 22 cm lange, tapse tentakels met daarop twee rijen zuignapjes. De kleine zuignapjes aan het dunne uiteinde van de tentakels hechten passief aan het oppervlak van een voorwerp, maar de acht grotere zuignappen aan het andere uiteinde zijn verbonden met een vacuümleiding, die tijdens het grijpproces geactiveerd kunnen worden. De zachte siliconenstructuur heeft een kamer die in de lengte loopt, waardoor de tentakels naar binnen buigen wanneer perslucht wordt aangebracht. Festo’s ingenieurs

omsloten de kamer met een Lycra vezelkap om de uitzetting te beperken en de buitenste huid van siliconen te beschermen tegen barsten. Een dunne wafel polystyreen film in het midden van de tentakels is aangebracht om ervoor te zorgen dat de structuur alleen naar binnen buigt. Flexibiliteit staat voorop bij de OctopusGripper, wat betekent dat als de productielijnen en/of de producten veranderen, de grijper niet vervangen hoeft te worden, maar in plaats daarvan kan worden aangepast aan de nieuwe situatie, waardoor kosten kunnen worden bespaard. Veilige samenwerking tussen mens en robot De grijper voldoet ook aan de strikte criteria van een soft robotics component. De in de tentakel geïnstalleerde componenten zijn elastisch en vervormbaar, dit maakt een veilige samenwerking tussen mensen en robots op de werkplek mogelijk. Voor dit doel test Festo de grijper op twee pneumatische lichtgewicht robots tegelijk, die ook werden ontwikkeld in het Bionic Learning Network: de BionicMotionRobot en de BionicCobot. Beide robots zijn enorm buigzaam en kunnen oneindig verstijven in termen van hun kinematica. Zij kunnen daarom direct met mensen interacteren. Zelfs in geval van een botsing zijn ze onschadelijk en hoeven ze niet van de werknemer te worden afgeschermd, zoals de gebruikelijke fabriek robots. Meer weten? Info.nl@festo.com 35


Mic

Het programmeerbare brein Iedereen kent ze wel, de films waarin machines zo machtig en intelligent worden dat ze de mensheid in hun greep krijgen en de wereld overnemen. Het begint erop te lijken dat dit de realiteit kan worden. Mensen hebben een blinde vlek als het gaat om bepaalde gevaarherkenning. Sciencefiction wordt eerder spannend dan eng gevonden, terwijl wij wel doodsbang zijn voor andere catastrofes, zoals een kernramp of een terroristische aanslag. Op dit moment zijn we niet in staat om op een emotioneel passende manier te reageren op de toekomstige gevaren van artificiële intelligentie. Dat is ook niet geheel onbegrijpelijk. We hebben immers nog lang niet het hoogtepunt van intelligentie bereikt. Onze intuïtieve inschatting van het risico is zo onbetrouwbaar, omdat de mogelijkheden van kunstmatige intelligentie veel verder reiken dan wij ons op dit moment kunnen voorstellen. 36

Geschiedenis

Artificiële intelligentie, ook wel AI genoemd, heeft de laatste decennia een erg grote ontwikkeling doorgemaakt. Wanneer men vroeger een computer iets nieuws wilde laten uitvoeren, moest deze eerst geprogrammeerd worden om de taak te kunnen volbrengen. Elke stap die de computer zou maken, moest tot in detail geprogrammeerd worden om het uiteindelijke doel te bereiken. Als men de computer een doel wilde laten bereiken zonder zelf te weten hoe dat geprogrammeerd moest worden, dan was dat een vrij grote uitdaging. In de jaren vijftig kwam computerwetenschapper Arthur Samuel op het idee om een computer te maken die de mens kon verslaan in het spel dammen. Hij liet de computer duizenden keren tegen zichzelf spelen en op deze manier leerde de computer succesvol het damspel spelen. Het bleek te werken: keer op keer werden damkampioenen namelijk door de computer verslagen. Dit was het begin van het fenomeen dat we nu kennen als ‘machine learning’. Machine learning wordt ook wel omschreven als de computerwetenschap die computers de mogelijkheid geeft om te leren en om zelfstandig beslissingen te kunnen nemen zonder hiervoor expliciet geprogrammeerd te worden. Dit valt onder artificiële intelligentie. De machines zijn echter niet bewust van de taken die ze uitvoeren, zoals mensen dat wel zijn. Zij herkennen slechts patronen en volgen algoritmes die ze geleerd hebben.


Sinds de introductie van de damcomputer is het machine learning steeds omvangrijker en geavanceerder geworden. We kunnen nu al computers dingen laten bereiken waar wij zelf niet toe in staat zijn. Als je ze genoeg data en tijd geeft, zal hun kennis steeds geavanceerder kunnen worden.

Toepassingen

In 2011 werd er een wedstrijd gehouden genaamd ‘German traffic sign recognition benchmark’, waarbij artificiële intelligentie werd ontwikkeld om verkeersborden te herkennen. De AI die toen was gecreëerd, was niet alleen beter dan ieder ander algoritme in het herkennen van de borden, het was zelfs beter dan mensen. In het wetenschappelijke tijdschrift Science is in april 2017 een onderzoek gepubliceerd over waar AI-systemen op dit moment toe in staat zijn. Uit dit onderzoek blijkt dat wanneer men machine learning toepast op de menselijke taal, niet alleen de kennis hiervan wordt overgenomen, maar ook de associaties van mensen bij die woorden. AI is dus niet meer per definitie objectief: het kan associaties aanleren zoals mensen dat doen.

Hiervoor moet het communiceren met andere apps, die elk een andere ‘taal’ hanteren. Het systeem heeft hier dus domeinkennis nodig, om te weten te komen over welk vakgebied je het hebt. Het spreekt voor zich dat er achter Siri geavanceerde systemen zitten om zo natuurlijk mogelijk te kunnen communiceren, zodat het lijkt alsof je contact hebt met een mens. AI-systemen zijn nu al zover dat ze het menselijk gedrag kunnen imiteren en op een menselijke manier kunnen redeneren. Theoretisch gezien zijn er geen grenzen aan wat kunstmatige intelligentie zou kunnen. Er worden nu al systemen ontwikkeld, op basis van machine learning, die de overlevingskans van kankerpatiënten beter kunnen voorspellen dan menselijke pathologen. AI-systemen zijn accurater en leveren tevens nieuwe inzichten voor verder onderzoek. Deze systemen kunnen worden ontwikkeld door data-analisten, die geen enkele achtergrondkennis hebben van het onderwerp, in dit geval de geneeskunde. Dit is natuurlijk goed nieuws voor de gezondheidszorg: op deze manier kan AI onderzoek naar een hoger niveau tillen.

Fwthinking

Schaduwzijde

Schaakspel: mens versus artificiële intelligentie

Misschien wel de bekendste voorbeelden van AI zijn de virtuele assistenten zoals Siri en Cortana. Deze kunnen eenvoudige spraakcommando’s uitvoeren, zoals iemand bellen en algemene kennisvragen beantwoorden. Wanneer je Siri een opdracht geeft, wordt de spraakmemo eerst omgezet naar een binaire code en vervolgens naar de Apple-servers gestuurd. Een algoritme identificeert de trefwoorden en zoekt verder in de ‘flowchart-branch’, die is gerelateerd aan deze woorden om tot een antwoord te komen. Wanneer hier iets fout gaat, gaat het in de verkeerde flowchartbranch zoeken en komt het tot een verkeerde conclusie. De keuze om een bepaalde branch van de flowchart in te gaan, hangt niet alleen af van alle woorden in de zin, maar ook van de intonatie. Als Siri heeft uitgevogeld wat er precies wordt gevraagd, moet het nog tot een antwoord komen.

Er zit echter ook een keerzijde aan artificiële intelligentie. Volgens deskundigen zijn er diverse scenario’s mogelijk. Allereerst leren we computers nu diensten aan die tot dit moment door mensen worden uitgevoerd. De meerderheid van de banen kan in de toekomst door computers worden overgenomen, als we ten minste veronderstellen dat deze precies doen wat en hoe wij dat willen. Hierdoor zal zowel de benodigde menselijke arbeid als het meeste intellectuele werk aanzienlijk afnemen. De groei van kunstmatige intelligentie zal dus niet hetzelfde aantal banen kunnen opleveren. Het kost data-analisten minder tijd om deze systemen te bouwen. Wat zal er dan gebeuren, gezien de huidige politieke en economische omstandigheden? Nu klinkt dit wellicht als een situatie die vergelijkbaar is met de industriële revolutie, die na een wat turbulente tijd ook goed is gekomen, dit is echter niet met elkaar te vergelijken. De machine learning revolutie zal niet zo snel tot rust komen, omdat het zich met exponentiele snelheid blijft ontwikkelen. Deze snelheid is niet meer afhankelijk van de snelheid waarin de mens iets kan ontwikkelen, zoals in de industriële revolutie, maar van de snelheid waarmee computers zichzelf kunnen ontwikkelen. De mogelijkheden die hierdoor worden blootgelegd, hebben we nooit eerder in de geschiedenis van de mensheid ervaren en ons begrip over de mogelijkheden reikt bij lange na niet ver genoeg. Hierin schuilt mogelijk nog een ander gevaar: Wanneer 37


men AI alsmaar verder blijft ontwikkelen, ontstaat er op termijn een systeem dat slimmer is dan de mens. Dit systeem zal in staat zijn zichzelf te verbeteren en dat is niet zonder risico. Hierbij moet men niet denken aan een leger van robots dat spontaan boosaardig wordt en ons zal gaan aanvallen. Deskundigen verwachten eerder dat de systemen zó competent worden, dat zodra er ook maar een klein verschil is tussen hun doel en dat van de mens, het de mens kan vernietigen. Neurowetenschapper en filosoof Sam Harris vergelijkt dit idee met de manier waarop wij naar mieren kijken. We haten mieren niet, we proberen ze zelfs geen kwaad te doen. Wanneer hun aanwezigheid ons echter in de weg zit, ruimen we ze uit het veld. De zorg is dat wij ooit machines zullen bouwen die ons als mieren zullen beschouwen, of dat nou bewust gebeurt of niet.

Het Future of Life-instituut pleit voor meer aandacht voor de snijvlakken van AI met relevante vakgebieden en de potentiële gevaren die dit met zich meebrengt. Het houdt zich niet alleen bezig met het risico van bijvoorbeeld zelflerende robots, maar ook met de ethische, economische en juridische vraagstukken die AI met zich meebrengt. Het Future of Life-instituut legt vooral de nadruk op de tijdsdruk. Er is volgens hen geen tijd te verliezen om te voorkomen dat wij als mensheid de controle over AI-systemen verliezen.

Wist je dat...

Het algoritme van AlphaGo de beste Go-speler ter wereld is sinds het drie keer op rij van de beste menselijke speler ter wereld heeft gewonnen?

Stel dat we de intelligentie van AI-systemen onder controle kunnen houden, dan is alleen al de waarde van snelheid een risico op zich. Een AI-systeem dat niet slimmer is dan een gemiddeld onderzoeksteam, kan wel in een veel kortere periode hetzelfde werk verrichten. Elektronische circuits functioneren rond een miljoen maal sneller dan biochemische circuits. Het systeem denkt dus veel sneller dan de hersenen die het hebben gebouwd. Laat je het systeem voor een week werken, dan levert dat ongeveer 20 000 jaar intellectueel werk op menselijk niveau op. Wij kunnen ons simpelweg niet voorstellen hoe een systeem zó snel vooruitgang kan boeken, laat staan hoe dit systeem in toom gehouden kan worden.

Robohub

Eén ding is zeker

AI-systemen komen steeds meer overeen met hersenen

Wat nu?

Volgens een groep vooraanstaande wetenschappers, waar onder Elon Musk en Stephen Hawking, vormt kunstmatige intelligentie momenteel de grootste bedreiging voor ons bestaan. Zij maken deel uit van het Future of Life-instituut, een onderzoeksgroep voor onder andere AI. 38

In het vakgebied van kunstmatige intelligentie is vrij veel onenigheid over de toekomst, vooral over de vraag met welke snelheid de ontwikkelingen zullen plaatsvinden. Over één ding is men het wel eens: Als wij aannemen dat intelligentie een zaak van informatieverwerking in fysische systemen is en we gaan verder met het ontwikkelen van machines, creëren we in de toekomst een bepaalde vorm van superintelligentie. Niemand heeft een concreet idee hoeveel tijd dit zal kosten, we hebben dan ook geen enkele indicatie van hoeveel tijd er nodig is om de voorwaarden te creëren om dit veilig te doen. Deze ontwikkelingen zullen niet zomaar stoppen. Intelligentie is ons meest waardevolle middel, dus willen we dat steeds verder ontwikkelen. Er zijn nog problemen die we willen oplossen, ziektes die we willen genezen en planeten die we willen verkennen. Als de mogelijkheid er is om dit allemaal te realiseren, willen en moeten we die absoluut benutten. Het is daarom belangrijk dat we blijven nadenken over hoe we de maatschappij hierop voorbereiden op sociaal, economisch en ethisch vlak. Niemand heeft hier nu nog een oplossing voor, behalve dat men zich ervan bewust moet zijn. Als men zich inderdaad realiseert dat er uiteindelijk een AI-systeem zal worden gecreëerd dat in staat zal zijn zichzelf te verbeteren en aan te passen, ziet het er naar uit dat we ook maar één kans krijgen om die begincondities juist te krijgen. Mechteld Bakkenes


AND WORK FOR A TRUE GLOBAL PLAYER IN THE MARITIME INDUSTRY

ROYALIHC.COM /CAREERS


| In het kort

NU.nl

360 graden microfoons

Geluid kan nu realistischer worden ervaren

Een populaire technische ontwikkeling is de 360 graden film. Dit zijn video’s die rondom een punt gefilmd zijn en de kijker in staat stellen rond te kijken binnen de opname, om zo een panoramische opname te maken. Het was echter altijd een probleem om de geluidservaring van deze filmpjes realistisch te maken. Het bedrijf Sonicam maakt met zijn meest recente camera een eind aan dit probleem. Door negen hoge resolutie camera’s en 64 microfoons rondom de camera, gecombineerd met een algoritme dat de beelden en geluiden aan elkaar plakt, kunnen de meest realistische 360 graden ervaringen gecreëerd worden. Zelfs met de meest eenvoudige In ear oortelefoons kan de kijker nu een zo realistisch mogelijke geluidservaring krijgen.

Wired

Autotunnels

Een visualisatie van de ondergrondse autotunnels

Elon Musk onthulde deze maand juni een filmpje waarin het idee te zien was om steden te voorzien van een uitgebreid netwerk van ondergrondse tunnels en bijhorende liften. Het idee is dat auto’s in deze tunnels op een soort skates of karretjes van A naar B worden getrokken met ongeveer tweehonderd kilometer per uur. Deze skates functioneren daarnaast ook als een soort lift die de auto’s in en uit de tunnels kunnen transporteren. De testbaan die Musk heeft laten bouwen moet nog bewijzen of zijn idee in de praktijk net zo goed werkt als in theorie. Hierna moet nog blijken of grote steden het daadwerkelijk zien zitten om zo’n uitgebreid tunnelnetwerk aan te leggen in hun infrastructuur.

Automobile Magazine

Supercar in plaats van snoepgoed

Een toekomstbeeld van de auto vending machines 40

Het is al enige tijd een koud kunstje om op straat een verkoopautomaat te vinden voor een blikje frisdrank of een reep chocolade. Sinds kort is dat ook mogelijk met peperdure supercars. Een recent geconstrueerde autoshowroom in Singapore heeft namelijk besloten dat de traditionele manier van tentoonstellen niet ludiek genoeg was voor klanten. Om deze reden is er een vijftien verdiepingen hoge toren opgetrokken uit de grond, waarin de meeste luxe merken auto’s verticaal worden gepresenteerd langs de straat. Hier kunnen zestig verschillende modellen via een applicatie besteld worden, waarna de auto dankzij een uniek leversysteem binnen twee minuten beneden bezorgd wordt. Zo wordt het ineens wel heel makkelijk om een impulsieve miljoeneninvestering te doen.


Sinds een aantal jaren reikt de Harvard Universiteit de Ig-Nobelprijzen uit voor de meest nutteloze onderzoeken van het jaar. Net als bij de echte Nobelprijzen zijn er bij de Ig-prijzen ook diverse categorieën waar wetenschappers voor genomineerd kunnen worden. Zo was de winnaar in de categorie natuurkunde een onderzoek naar waarom discuswerpers wel duizelig worden tijdens het gooien en hamerwerpers juist niet. In de categorie biologie won een onderzoeksteam dat onderzocht of koeien met een naam meer melk produceren dan hun stalgenoten zonder naam. Het is gek genoeg ook wel eens voorgekomen dat een Ig-Nobelprijswinnaar jaren later alsnog een Nobelprijs ontving voor hetzelfde onderzoek.

NU.nl

De nobelprijs voor het meest nutteloze onderzoek

De Nobelprijs

Slecht nieuws voor de regelmatige gebruiker van de site The Pirate Bay: Deze torrentsite wordt waarschijnlijk binnenkort weer geblokkeerd. De website is in het verleden al twee jaar lang geblokkeerd geweest, nadat Stichting Brein van de rechtbank gelijk had gekregen in de rechtzaak. De blokkade bleek echter niet effectief te zijn, het gerechtshof in Den Haag draaide daarom deze beslissing weer terug. Klanten zouden via proxydiensten alsnog op The Pirate Bay uitkomen of gebruik maken van andere torrentsites. Maar aangezien de site bewust inbreuk maakt op auteursrechten en de providers zelf verantwoordelijk kunnen worden gesteld voor het mogelijk maken hiervan, lijkt een blokkade uiteindelijk alsnog onvermijdelijk.

Smart Amor

The Pirate Bay

Een impressie van het internet

De veelgebruikte app WhatsApp lijkt binnenkort het intrekken van berichten mogelijk te maken. @WABetalInfo, een account dat alle wijzigingen bij de chatdienst nauwkeurig volgt, schreef dit op Twitter. Gebruikers zouden hun berichten vijf minuten na versturen kunnen intrekken. De functie om berichten terug te trekken zou werken in zowel individuele gesprekken als in de groepschats. Echter, het lijkt er wel op dat de geadresseerde het zal weten als er een bericht wordt ingetrokken. Eerder bood de vertaalsite van WhatsApp namelijk al de mogelijkheid om zinnen als ‘Afzender heeft het bericht ingetrokken’ te controleren op spelling. Daarmee lijkt het erop dat de afzender sowieso een bericht zou gaan krijgen.

KPN

Bericht verzonden

Ons leven is nauwelijks meer voor te stellen zonder Whatsapp 41


Intuitive Surgical. Inc.

De da Vinci robot De techniek gaat vooruit; in het onderwijs, voorzieningen en voertuigen, maar ook in de gezondheidszorg. Zo worden er steeds meer operatierobots ontwikkeld. De da Vinci robot is daar één van. De prostaat is een mannelijk, relatief klein orgaan, dat rondom de urinebuis onder de blaas ligt. Dit orgaan is een klier die bestaat uit meerdere klierbuisjes. Deze produceren prostaatvloeistof en scheiden dit af. Prostaatvloeistof houdt zaadcellen in leven en vervoert deze bij een zaadlozing. Bij prostaatkanker formeren er zich kwaadaardige cellen in het prostaatweefsel, deze cellen blijven zich ophopen en kunnen daardoor veel klachten veroorzaken. Wanneer deze kwaadaardige cellen niet worden verwijderd, verspreiden zij zich door de rest van het lichaam. Uiteindelijk kunnen organen daardoor hun functie niet meer goed uitoefenen en zelfs verliezen. In Nederland worden er jaarlijks meer 42

dan 10 000 mannen met de diagnose van prostaatkanker geconfronteerd. Deze kwaadaardige tumor kan voorkomen vanaf de leeftijd van veertig jaar, maar wordt het vaakst vastgesteld bij mannen boven de zestig jaar.

Begin van de da Vinci robot

Op het moment dat er prostaatkanker is gediagnosticeerd, maar deze nog niet is uitgezaaid, kan er besloten worden om de prostaat inclusief de zaadblaasjes weg te halen. Dit wordt met een chique woord radicale prostatectomie genoemd. Vroeger werd deze ingreep verricht door in de onderbuik een snede te maken. Tegenwoordig wordt er veelal gebruik gemaakt van een kijkbuisoperatie, ofwel een ‘laparoscopie’. In plaats van een snede, worden er kleine gaatjes in het lichaam gemaakt. Met behulp van een camera en andere precisie-instrumenten kan er dan in het lichaam gewerkt worden. Doordat er geen grote snede wordt gemaakt, zitten hier veel voordelen aan voor de patiënt, zoals sneller herstel en minder kans op infecties. Echter, hier zaten nog wel enkele nadelen aan: De camera was tweedimensionaal en met bepaalde instrumenten kon er alleen in een beperkte hoek gewerkt worden. Dit betekende dat er hiervoor veel training nodig was, wilde de operatie goed uitgevoerd worden. Daarom werd radicale prostatectomie niet erg vaak gebruikt. Momenteel wordt radicale prostatectomie amper nog gebruikt door de komst van de da Vinci robot.


De da Vinci robot heeft een grote stap vooruit genomen wat conventionele laparoscopie betreft. Deze robot heeft namelijk een driedimensionale beeldvergroting, waardoor de uroloog alle details perfect kan zien. Door de kleine, trillingsvrije en beweeglijke robotinstrumenten, kan de operatie erg nauwkeurig worden uitgevoerd. De da Vinci robot bestaat uit vier robotarmen. Deze armen kan de uroloog bedienen met behulp van enkele joysticks. De trillingen worden door de robot uitgeschakeld, dit wordt ook wel een tremor filter genoemd. Deze techniek bestaat dus uit een bedieningspaneel voor de opererende arts en het deel dat bij de patiënt staat opgesteld. Er bevindt zich bij het bedieningspaneel een optisch systeem waar de arts dus de driedimensionale beelden kan zien. De operatieinstrumenten gaan door middel van kleine gaatjes de onderbuik in, die met een mes worden gesneden. Als deze operatie-instrumenten zich dan eenmaal in het lichaam bevinden, kan de arts de operatie uitvoeren.

Wist je dat...

de da Vinci robot is goedgekeurd door de Food and Drug Administration? Dit is een agentschap van de overheid van de Verenigde Staten, dat niet alleen de kwaliteit van voedsel, maar ook van medicijnen, medische producten en cosmetica controleert.

Voordelen

De da Vinci robot brengt erg veel voordelen met zich mee, die je kan opsplitsen in twee delen: Het eerste deel betreft de voordelen voor de patiënt en het tweede deel bevat de voordelen van de techniek van de operatierobot zelf. Doordat er bij de da Vinci robot gebruik gemaakt wordt van kleine gaatjes in de onderbuik, heeft dit veel voordelen voor de patiënt. Tijdens de operatie biedt de robot deze voor de patiënt doordat er minder bloedverlies en bloedtransfusies plaatsvinden én er ook weinig tijd zit tussen de ingreep en de nabehandelingen. Vroeger stond de verwijdering van de prostaat erom bekend dat het met erg veel bloedverlies gepaard ging. Dit is nu verleden tijd. Verder is de kans op infecties verminderd, omdat er nu geen grote wond wordt gemaakt. Na de operatie heeft hij hierdoor minder pijn, kleinere littekens, een veel korter ziekenhuisverblijf en herstelt hij sneller. Lange tijd na de operatie biedt de da Vinci robot ook voordelen; de patiënt heeft niet alleen minder kans op

Urologisch Centrum Kortrijk

Werking

De da Vinci robot met chirurg

impotentie en incontinentie, maar kan hij ook zijn normale dagelijkse activiteiten sneller oppakken. Dit resulteert in betere resultaten en daarmee tevreden patiënten. De da Vinci robot levert ook in de biomechanica erg veel voordelen. Zo maakt deze robot gebruik van driedimensionale beelden waardoor er veel meer gezien kan worden tijdens de operatie, omdat de beelden weefsels kunnen herkennen. Doordat de instrumenten zich niet alleen kunnen bewegen als een polsgewricht, dus 360 graden draaien, maar ook de trillingen worden uitgeschakeld, kan de arts erg complexe handelingen uitvoeren. Hierdoor blijven vooral zenuwen en andere weefsels bespaard.

Kritiek

De fabrikant van de da Vinci robot, Intuitive Surgical, heeft eind vorig jaar een terugroepactie uitgevoerd in Nederland. Deze ‘recall’ volgde op incidenten in de Verenigde Staten, waarbij enkele patiënten brandwonden zouden hebben opgelopen. Op dit moment zijn er gelukkig geen meldingen bekend van calamiteiten in Nederland. De incidenten zouden hebben plaatsgevonden doordat Intuitive Surgical defecten foutief en niet tijdig gemeld zou hebben bij de Food and Drug Administration. De zaak kwam pas aan de orde nadat het FDA bekend maakte dat het aantal meldingen van incidenten sterk was gestegen: van ruim 600 meldingen in 2010 via bijna 1 600 meldingen in 2012 tot bijna 4 000 meldingen in de eerste elf maanden van 2013. Genoeg reden om verder onderzoek te doen naar de robot voor de toezichthouder. Patiënten die werden geopereerd met behulp van de da Vinci robot liepen onder andere inwendige brandwonden op, meldde nieuwszender CNBC. Deze wonden zouden door een probleem met de isolatie van het uiteinde van het 43


elektrisch snijgereedschap zijn ontstaan. Daardoor kon er bij wijze van spreken kortsluiting ontstaan in de onderbuik van de patiënt. Ook zouden de armen van het apparaat soms schokkerig bewegen.

arm is, die zich in de buik kan opdelen in vier armen. Dit kost echter veel geld: ,,Maar als we technieken meer gaan gebruiken en er concurrenten op de markt komen zullen de kosten ook gaan dalen en dat is erg belangrijk om de robotchirurgie een kans te geven in de toekomst’’.

Door de ogen van een chirurg

Toekomst

Volgens thoraxchirurg T. Markou, gespecialiseerd in de behandeling van vaatproblemen en ook van hart- en longaandoeningen, is opereren met de da Vinci robot erg anders in vergelijking met de hand. Als je met de hand opereert, is er tactiele feedback, ofwel de chirurg voelt wat hij doet. Echter, bij de da Vinci robot wordt alles briljant overgenomen. Door de vergroting zie je nu dat je teveel trekt aan de weefsels en dat het gaat scheuren.

Momenteel wordt de da Vinci robot bij een beperkt aantal ingrepen ingezet; een bypassoperatie, een ernstig lekkende hartklep, longkanker en natuurlijk bij prostaatkanker. Eenvoudige ingrepen kunnen namelijk verholpen worden zonder de dure techniek te gebruiken. Ondanks de kritiek heeft de da Vinci robot echter wel zijn plaats verdiend in de operatiekamer en zal deze techniek zich in de toekomst nog verder evolueren. Hierbij is een kritische houding tegenover de kosten essentieel. Behandelaars, verzekeraars en de overheid zullen hierbij een gezamenlijk overleg moeten hebben met als doel: verdere optimalisatie van de balans tussen kosten en baten, centralisatie van zorg, beperking van het totaal aantal robots in Nederland en als laatste optimaal gebruik maken van de kostbare technieken.

Wat Markou goed vindt aan de da Vinci robot is dat de robot momenteel het enige apparaat op de markt is, wat extreem minimaal invasieve operaties mogelijk maakt. De instrumenten zijn uitwisselbaar en de sneden zijn klein. Verder zijn de 3D mogelijkheden en de 360 graden instrumenten fantastisch. Zelf heeft Markou weinig problemen en mankementen met de robot meegemaakt, de robot doet namelijk elke ochtend een ‘dansje’. Dit houdt in dat alle bewegingsvrijheden en het functioneren van de armen worden gecontroleerd. Als er dan een onderdeel niet naar behoren werkt, lost de firma deze op.

Max da Vinci

Op dit moment wordt de da Vinci robot op verschillende afdelingen beschikbaar gesteld, waardoor er een breed aantal artsen is die kennis en ervaring hebben met de biomedische robotchirurgie. Deze kennis wordt onderling gedeeld en kan zich zo verder ontwikkelen naar andere afdelingen in een ziekenhuis en andere vakgebieden.

Da Vinci robot

Markou zelf ziet zeker een toekomst in de da Vinci robot. Er moet alleen wel meer onderzoek worden gedaan en meer gepubliceerd worden over de resultaten van robotchirurgie versus ‘normale’ minimaal invasieve chirurgie. Vooral omdat het apparaat erg duur is, zijn dit soort kosten alleen te verantwoorden als er betere kwaliteit wordt geleverd of minder complicaties optreden door het gebruik van de da Vinci robot. Wat bijvoorbeeld een nieuwe ontwikkeling zou kunnen zijn, is dat in plaats van vier armen, er maar één 44

Concluderend biedt de da Vinci robot veel mogelijkheden in de medische wereld. Niet alleen bij prostaatkankeroperaties, maar ook bij bypassoperaties, longkanker en bij een ernstig lekkende hartklep. De robot brengt talrijke voordelen met zich mee voor zowel de patiënt als voor de technische kennis zelf. Ondanks dat er kritiek is vanwege onder andere de kosten en calamiteiten die hebben plaatsgevonden, is er weliswaar een toekomst voor de robot beschikbaar. Hiervoor moet er nog wel meer onderzoek naar de robot worden gedaan en meer gepubliceerd worden over de resultaten van robotchirurgie versus de normale invasieve chirugie. Voor meer informatie over de da Vinci robot en de algemene techniek, zie het artikel van Daan Ratering in editie 20-1. Eva Schlösser


SnapSlurf | Als werktuigbouwer gaan wij mee met onze tijd, daarom in deze editie weer de rubriek: de SnapSlurf. Alle fotoâ&#x20AC;&#x2122;s zijn ingezonden door leden van Gezelschap Leeghwater.

Wil jij zelf ook je fotoâ&#x20AC;&#x2122;s delen met de Slurf? Stuur dan al je werktuigbouwkundige snapchats naar Gezelschap Leeghwater en zie jezelf terug in de volgende editie!

45


advertorial

Kunststof (GFRP) Access Development bij Huisman Werknemers en bezoekers van Huisman Schiedam kunnen de Huisman Innovation Tower (HIT) al van verre zien als ze het Huisman terrein naderen. Aan de kade ligt er meestal minstens één schip aangemeerd, reeds voorzien van Huisman producten of waarvan de producten nog in aanbouw zijn. Bij de andere Huisman productielocaties is dat niet anders en vind je een variëteit aan constructies in aanbouw, uiteenlopend van relatief kleine kranen tot bijzonder geavanceerde pijpleg- en boorsystemen. Er is duidelijk een grote diversiteit in de producten van Huisman, maar er is één aspect wat al deze producten doorgaans gemeen 46

hebben. Het draagt in principe niet direct bij aan de primaire functie van het product en voor grote projecten omvat het een groot aantal onderdelen en veel arbeid. Het voegt extra gewicht toe aan constructies en niet zelden blokkeert het bewegende onderdelen, waardoor het zorgt voor productie gerelateerde problemen: access... Beeld jezelf eens in hoeveel trappen en platforms nodig zijn om een pijplegtoren van 60m hoogte van uitgebreide toegang te voorzien... De constructies van Huisman bevatten veel plaatsen die bereikbaar moeten zijn voor bijvoorbeeld inspectie en


advertorial

onderhoud. ‘Access’ wordt gehanteerd als verzamelnaam voor alle delen die nodig zijn om toegang tot de producten te verschaffen. Hierbij moet je denken aan platforms, trappen en ladders. Standaard Huisman ‘access’ wordt gemaakt van koolstofstaal van relatief lage sterkte (St37-2). Nadelen van het gebruik van koolstofstaal, zoals gevoeligheid voor corrosie en een relatief hoog gewicht, hebben geleid tot onderzoek naar alternatieve materialen, waarbij vezelversterkt kunststof het meest interessant blijkt. Vezelversterkte kunststoffen, ook wel composieten genoemd, combineren specifieke eigenschappen van een hars met mechanische eigenschappen van een vezel. Hars houdt de vezels bijeen, draagt krachten over aan de vezels en beschermt de vezels tegen beschadiging door bijvoorbeeld slijtage, corrosie of chemische middelen. De vezels bepalen hoofdzakelijk de sterkte van het materiaal. Bekende soorten zijn glasvezel, koolstofvezel en aramidevezel. In het algemeen bieden vezelversterkte kunststoffen hoge sterkte bij een laag gewicht en zijn het bijzonder duurzame materialen. Glasvezel biedt uitstekende eigenschappen tegen een redelijke prijs, wat glasvezelversterkt kunststof voor de toepassingen van Huisman interessant maakt. Een belangrijk nadeel is dat het materiaal een stuk minder stijf (factor 8!) is vergeleken met staal. Als gevolg hiervan zijn ontwerpen doorgaans gebaseerd op stijfheid. Voor Huisman zijn de eerste stappen met glasvezelversterkte kunststof gemaakt in 2012, met de introductie van looproosters van dit materiaal. Begin 2015 is een begin gemaakt met de ontwikkeling van een glasvezelversterkte kunststof reling voor specifieke offshore toepassing. Op dat moment waren er wel kunststof relingsystemen op de markt maar deze voldeden niet aan offshore normen. In samenwerking met een leverancier die is gespecialiseerd in kunststoffen zijn twee profielen ontwikkeld, één voor handrails en één voor staanders. Daarbij is een koppelstuk ontworpen, gegoten

van glasversterkte polyamide. Om de profielen voldoende stijf te maken, is het materiaalvolume, vergeleken met stalen delen, vrij groot. Het soortelijk gewicht van glasvezelversterkt kunststof is echter een kwart van dat van staal, waardoor het gewicht van ‘access’ toch met circa 35% gereduceerd kan worden. Door het grotere materiaalvolume en een treksterkte die vrijwel gelijk is aan die van St37-2 zijn de relingprofielen zeer sterk. Hoewel gewichtsreductie gunstig is, is het niet het meest belangrijke voordeel. Staal moet gecoat of verzinkt worden ter bescherming tegen corrosie. Bewerking of aanpassing van reeds behandeld staal is wat dat betreft lastig, bij verzinkte constructies zelfs problematisch. Vezelversterkte kunststoffen hebben geen conservering nodig en zijn daarmee meer productie- en onderhoudsvriendelijk. Onderhoud wordt verder vereenvoudigd omdat vervangende delen met schroefverbindingen worden bevestigd terwijl bij stalen ‘access’ vaak laswerk vereist is. Hierdoor worden productie- en onderhoud gerelateerde kosten gereduceerd terwijl een kleine kans op materiaaldegradatie bijdraagt aan algemene veiligheid belangrijke voordelen! In het afgelopen jaar zijn de eerste volledig uit glasvezelversterkt kunststof gebouwde ‘access’ delen in de Huisman Innovation Tower (HIT) opgenomen. De HIT is een 90m hoge ‘full scale’ boortoren die gebruikt wordt 47


advertorial

om de Huisman boortechnieken te demonstreren en om nieuwe ontwikkelingen op te testen. Een drietal trappen en platforms zijn in het verder uit staal gebouwde trappenhuis geplaatst. Een zes meter lange kunststof trap verbindt de platforms van de ‘crown’ en ‘skybox access’. Vanwege de grote overspanning (en ruim 80m leegte eronder...) is deze trap extra stijf uitgevoerd met 300mm hoge U-profielen in de basis, voorzien van stalen ‘neuzen’ waarmee de trap aan de platforms is bevestigd. De reling van deze trap is in geel uitgevoerd om bij de geel gecoate stalen reling te passen. Om de sterkte van de basis van de trap te valideren zijn er tests uitgevoerd op een specifiek ontworpen testopstelling. Tijdens de tests bleek het testmodel bijna acht keer zwaarder belast te kunnen worden dan vereist - een gevolg van het feit dat de trap is ontworpen op stijfheid en niet op sterkte. De toepassing van glasvezelversterkt kunststof ‘access’ in de HIT vormde de eerste praktijktest waarbij zowel mechanische als praktische eigenschappen beoordeeld konden worden, terwijl Productie ervaring op heeft gedaan met het materiaal. In navolging hiervan is besloten het project voort te zetten, waarbij hoofdzakelijk activiteiten op drie gebieden spelen: testen, ontwikkeling en standaardisatie. In 2016 zijn in het R&D-testlab drie tests uitgevoerd op glasvezelversterkte kunststof delen: een impacttest op relingprofielen, een belastingproef van traptreden en een belastingproef van een volledig glasvezelversterkt kunststof platform. Op moment van schrijven worden de resultaten van deze tests bestudeerd, maar een paar zaken zijn opmerkelijk. Zo blijkt de sterkte van de reling de verwachtingen te overtreffen; handrails blijken na een zware impact nog in hoge mate belastbaar. De elasticiteit van het materiaal is dusdanig dat na zware vervorming als gevolg van de impact, het profiel terugveert naar de oude vorm. Voor platforms vormt deze elasticiteit juist een punt van aandacht aangezien teveel flexibiliteit meer 48

beweging toelaat dan wenselijk is. Het huidige ontwerp van de reling is inmiddels uitgebreid met verstelbare bochtstukken, die glad afgewerkte hoeken mogelijk maken. Naar aanleiding van ervaringen met de ‘access’ in de HIT en de resultaten van de verschillende tests, wordt de constructie van platforms nader bekeken. Met name bevestigingen zijn van belang aangezien rond schroefbevestigingen hoge spanningen optreden. Binnen toepassingsgebieden van versterkte kunststoffen wordt ook veel gebruik gemaakt van gelijmde verbindingen, misschien is dat voor Huisman ook interessant. Daarnaast wordt nagedacht over andere toepassingen van glasvezelversterkte kunststofdelen, zoals veiligheidshekken of eenvoudig verwijderbare afzettingen. Uiteindelijk zullen de ontwerpen worden uitgewerkt in standaardoplossingen zodat glasvezelversterkt kunststof ‘access’, zoals de huidige stalen variant, in toekomstige Huisman projecten kan worden toegepast.


Uit den ouden doos |

49


Royal IHC

De bodem van de put In alle elektrische apparatuur zitten zeldzame materialen. De mijnen in China dreigen uitgeput te raken, dus zoekt men naar andere bronnen. Misschien ligt het antwoord dieper dan we kijken. Jarenlang is er veelvuldig gebruik gemaakt van fossiele brandstoffen. Deze goedkope bron van energie heeft grote delen van de wereld welvaart gebracht. Op de lange termijn zijn er echter enorme, nadelige gevolgen verbonden aan het verbranden van deze brandstoffen. Het besef dat dit ĂŠĂŠn van de grootste uitdagingen van de 21e eeuw wordt, is inmiddels globaal doorgedrongen. Om het energieprobleem op te lossen, dient er overgestapt te worden van fossiele brandstoffen naar duurzame opties. Voor het genereren, transporteren en opslaan van deze alternatieve energievormen, dient echter een nieuwe infrastructuur aangelegd te worden. Hierbij loopt men tegen politieke en 50

technische problemen aan. Veel elektrische apparaten zoals zonnepanelen, windmolens, telefoons en tablets maken gebruik van zeldzame materialen, die momenteel voor 85 tot 97 procent in China worden gewonnen. De mijnen in China dreigen uitgeput te raken, waardoor China ervoor heeft gekozen quota te leggen op de export. Hierdoor schoten de prijzen omhoog. Het zeldzame materiaal dysprosium werd in 2010 bijvoorbeeld in een jaar tijd zes keer zo duur. Ondertussen neemt de vraag nog steeds toe, dus is de rest van de wereld druk op zoek naar alternatieve bronnen. Veel onderzoekers verwachten dat de oplossing op de bodem van de oceaan te vinden is.

PotentiĂŤle bronnen

Bedrijven zoeken naar de goedkoopste plekken om de eerdergenoemde zeldzame materialen te winnen. Hierbij spelen de concentratie in de bodem, de bevolking, de politiek en de transportmogelijkheden op de desbetreffende locatie een rol. Sinds de jaren zeventig wordt er gezocht naar kostbare materialen in de zeebodem, die een verborgen schatkist blijkt te zijn. Concentraties zijn op de juiste plekken 50 000 keer hoger dan op land. Britse onderzoekers hebben onlangs een grote voorraad tellurium op de zeebodem nabij Tenerife ontdekt. Tellurium is een zeer zeldzaam materiaal dat wordt gebruikt om zonnepanelen te maken. De hoofdonderzoeker, dr. Murton,


zegt dat 65 procent van het totale energieverbruik van het Verenigd Koninkrijk voorzien kan worden door gebruik te maken van zonnepanelen, geproduceerd vanuit deze bron. Het tellurium ligt als een afdekkende laag van circa vier centimeter boven op een onderwaterberg, genaamd ‘Tropic Seamount’. Hoge concentraties als deze zijn veelal te vinden in vulkanische gebieden, aan de rand van tektonische platen. Op ruggen en onderwatergebergten bevinden zich de zogeheten ferromangaankorsten: keiharde lagen van gemiddeld 25 centimeter dik, op een diepte van 400 tot 7 000 meter. Deze bevatten vooral nikkel, zeldzame aardmetalen en veel kobalt. Dit zijn een soort aardappelvormige bollen. Ze bestaan, behalve uit mangaan, vooral uit nikkel, koper en lithium. Mangaanknollen liggen wijdverspreid over de zeebodem op diepten van 4 000 tot 6 500 meter. Ze groeien in miljoenen jaren tot maximaal twintig centimeter door middel van een nog onbekend scheikundig proces. Er zijn plekken ontdekt waar de zeebodem voor zeventig procent bedekt is met deze aardappelen van de diepzee.

gaat. Voordat de kinderziektes eruit zijn, zijn we al snel tien jaar verder. Ik verwacht dat er nog twintig jaar nodig is om grootschalige diepzeemijnbouw te ontwikkelen.”

Nederlandse rol

Cees van Rhee, professor Dredging Engineering op 3mE, verwacht dat deze ontwikkelingen sneller zullen gaan, met name in minder diepe wateren dichtbij de kust. Ook verwacht hij dat Nederland hier een grote rol in kan spelen. Het is een combinatie van onderwatertechniek, baggeren en offshore. In de bovenstaande drie terreinen heeft Nederland vooraanstaande bedrijven. Denk aan IHC, Gusto, Heerema, Seatools, Van Oord en Fugro. Hoewel er geen bedrijven in Nederland zijn die hebben aangegeven zelf de bodem te willen exploiteren, ziet van Rhee wel mogelijkheid voor exploratie van de bodem en het aanleveren van gespecialiseerd gereedschap. Ook is professor van Rhee met de sectie Dredging Engineering bezig met onderzoek naar de milieuaspecten van diepzeemijnbouw.

Aker Wirth

Pompsysteem

Een concept van een systeem voor mangaanknolmijnen

Toekomstmuziek

Hoewel er vandaag de dag nog vrijwel niet commercieel wordt gevist naar mangaanknollen, verwacht de Europese Commissie, het uitvoerende orgaan van de Europese Unie, dat dit snel verandert. In 2020 verwachten zij met diepzeemijnbouw een omzet van vijf miljard euro te behalen en in 2030 het dubbele hiervan. Dr.ir. Sape Miedema, universitair hoofddocent bij Dredging Engineering aan de Technische Universiteit Delft en daarnaast Lid van Verdienste van Gezelschap Leeghwater, heeft hier echter zijn twijfels over: “Er ligt heel veel op de tekentafel, maar het eerste project moet nog starten. Men kan erop rekenen dat alle apparatuur die getest wordt op 2 000 meter diepte, de eerste keer kapot

Vereenvoudigd zal een diepzeemijnbouwsysteem uit drie delen bestaan: een ondersteuningsschip, een verticaal transportsysteem en een onderwater mijnbouwwerktuig. Het mijnbouwwerktuig zal over de bodem van de oceaan rijden, waarbij het graaft in de bodem, of simpelweg mangaanknollen opraapt. Vervolgens wordt een mix van water en vaste stoffen opgezogen in een grote slurf die verbonden is met het ondersteuningsschip. Om ervoor te zorgen dat er voldoende druk is in deze slurf, zullen er meerdere pompen langs de slurf worden aangesloten. De TU Delft doet in samenwerking met Royal IHC onderzoek naar het gedrag van vaste stoffen die verticaal omhooggepompt worden. In het schip worden de bruikbare stoffen van de restproducten gescheiden. De druk op de bodem van de oceaan is, afhankelijk van de diepte, rond de tweehonderd bar. Om een betrouwbaar mijnbouwwerktuig te ontwikkelen bij een dergelijke druk, moeten er grote uitdagingen overwonnen worden. De aansturing van het volledige systeem zal plaatsvinden vanuit het schip, aangezien het menselijk lichaam deze omstandigheden niet aankan.

Milieu impact

Hoewel de materialen uit de zeebodem veel kunnen betekenen voor duurzame energieproductie en -opslag, is het nog maar de vraag of deze voordelen opwegen tegen de impact die het winnen heeft op het leven onder water. Aangezien grote hoeveelheden restproduct omhoog gepompt worden samen met de gewenste materialen, moet 51


dit gescheiden worden en dient het residu terug​gespoten te worden. Hier komen grote stofwolken bij vrij. Zowel over de lokale als de globale gevolgen op korte en lange termijn, is nog erg weinig bekend. Verschillende onderzoeken tonen ver uiteenlopende resultaten. Dr. Murton heeft met zijn team testen uitgevoerd door grote hoeveelheden sediment naar de zeebodem te spuiten en op verschillende afstanden stroomopwaarts te meten hoeveel hiervan nog te detecteren was. Volgens deze onderzoekers was er één kilometer verderop weinig van te merken.

andere landen. Daarnaast mag de ISA zelf ook gebruik maken van deze helft. Milieuactivisten argumenteren dat dit belangenconflicten oplevert: de ISA is er nu commercieel bij gebaat om te mijnen op de bodem, terwijl ze moeten beoordelen of het niet te belastend is voor het milieu. Ook staat in het verdrag dat het vrij moet zijn voor onderzoekers om hun gang te gaan op de bodem, wat in de praktijk voor lastige conflicten zou kunnen zorgen. Met de onderzoeksvergunning mag men testen doen om technologie te ontwikkelen waarmee in een later stadium commercieel gemijnd kan worden. Tijdens deze testen mag de bodem dus al aangeboord worden, terwijl het nog niet bekend is wat voor impact dit heeft op het milieu.

The New York Times

Wist je dat...

Mangaanknollen

Andere onderzoekers tonen aan dat het per organisme varieert van één tot twintig jaar om terug te keren naar een beschadigde plek. Professor Andy Gooday heeft 34 verschillende soorten xenofyophoren, eencellige organismen, ontdekt ten zuiden van Hawaï. Deze plek, genaamd de Clarion-Clipperton Zone, staat bekend als de meest veelbelovende bron voor diepzeemijnen. De xenofyophoren staan onderaan de voedselketen en spelen een belangrijke rol in het vormen van koraal. Het verstoren van hun leefomgeving kan dus grote gevolgen hebben voor alles wat leeft in de oceaan, wat effect heeft op het leven boven water.

Reguleringen

Om te reguleren wie waar de zeebodem kan aanboren, hebben de Verenigde Naties de International Seabed Authority, ofwel ISA, in het leven geroepen. Om onderzoek te doen of om te mijnen op de bodem van de oceaan, dient men een vergunning aan te vragen bij deze instantie. Op dit moment zijn er vijftien onderzoeksvergunningen verstrekt voor aan verschillende bedrijven, overheids- en onderzoeksinstellingen. Deze vergunningen hebben een termijn van vijftien jaar en kosten een half miljoen dollar. Als de ISA overgaat op het verstrekken van exploitatievergunningen, zullen de afnemers de helft van het gebied beschikbaar moeten stellen voor ondernemingen van 52

in één kilogram mobiele telefoons gemiddeld twintig keer zoveel goud zit als in een kilo gouderts. En er voor iedereen op aarde vier kilogram aan goud op de zeebodem ligt.

De verwachtingen zijn verdeeld over of er de komende jaren, zowel op land als in de zee op een milieuvriendelijke manier zeldzame materialen gemijnd kunnen worden. Er moet dus zuinig met deze materialen om worden gegaan. Aangezien de materialen nodig zijn om de transitie te maken naar groene energie, zal dit zeker niet genoeg zijn. Momenteel belanden er tonnen van deze materialen, veelal verwerkt in elektronische producten, op de vuilnisbelt. Veel van deze materialen zijn ook nog giftig. Door de apparaten centraal in te zamelen kunnen de materialen gerecycled worden, waardoor we de aarde minder uitputten. De concentraties van de zeldzame aardmetalen in elektronische apparaten zijn vaak vele malen hoger dan in de mijnen op het land. Daarom wordt het ook economisch rendabel om te recyclen, met name als de mijnen in China uitgeput raken. Daarnaast is de vraag niet of, maar wannéér de eerste producten met materialen van de zeebodem over de toonbank gaan. De zeebodem is het enige stukje natuur dat de mens tot nu toe ongerept heeft gelaten, het is dus zaak om diepzeemijnbouw zeer voorzichtig aan te pakken. Wat de mens in één dag kapot maakt, kost de natuur miljoenen jaren om te herstellen. Jilles Langeveld


Het dertigste lustrum |

Save the date 28 september 28 oktober

Festival Tentoonstelling

15 december

Gala

18 december

Diesweek

19 december

Lustrumlezing

20 maart

Symposium

18 juli

Lustrumreis

Voor alle informatie over het lustrum ga je naar: www.leeghwater150.nl

150 Jaar Gezelschap Leeghwater

53


| Nawoord Vrijdagmiddag stonden wij beiden klaar om dan eindelijk te beginnen aan ons eerste legendarische Slurfweekend. Tijdens de vergaderingen hadden wij hier al het een en ander over gehoord en uitgelegd gekregen, maar wat stond ons nou eigenlijk te wachten? Eerst werden we ontvangen in het Leeghwaterkantoor met een heerlijk koud fantje, daarna gingen we naar de Makro om voedsel in te slaan. Nadat we met behulp van een karretje, waar Klaas nog van af is gevallen, al het voedsel in het kantoor hadden geplaatst, kregen we allemaal verschillende taken. Hierbij horen natuurlijk ook de SJ taken: Het verzorgen van het audio-visueel en we moesten op zoek naar ‘the Fountain’, geen idee hebbende wat dit was. Na een nachtelijk avontuur vol met vlogs, KT-poppen en onbekende plekken op de faculteit vonden we dan eindelijk the Fountain. Rond vijf uur werd de concentratie al snel wat minder, maar gelukkig werden er motivatierondjes gehouden, waarna we 54

gelijk weer hard aan de slag konden. Dagen van tien uur ‘s ochtends tot twaalf uur ‘s avonds vergt natuurlijk enige concentratie. Gelukkig zijn we wel goed voorbereid voor de tentakelweek. ‘s Avonds eindigden we altijd in de Steck of Ciccionina, nadat we eerst hadden gebabbeld met de beveiliging van 3mE en de Steck en natuurlijk richting de Danzig waren gegaan om daar onze danskunstjes te tonen. In het Slurfweekend hebben we niet alleen veel geleerd, maar we hebben ook een hechtere band gekregen met alle Slurfers en oud-Slurfers. Al met al hebben wij een topweekend gehad vol enthousiasme, fant, gelach en oneindig veel quotes die door het hele kantoor te vinden waren. Namens de Slurfredactie, Slurf Hoogh! Eva Schlösser en Mechteld Bakkenes, SJ ‘s


Do it yourself | Als echte werktuigbouwer ben je natuurlijk dol op gadgets. Nog leuker is het echter om gadgets zelf te maken. In deze rubriek wordt precies uitgelegd hoe deze gadgets gemaakt worden. In deze editie: je eigen drinkglas.

Benodigdheden - leeg bierflesje - lucifers - een bakje aceton

4. Steek het touw aan met een lucifer.

- touw - een doek - ijswater

1. Verzamel alle materialen.

5. Doe op het moment dat het touw niet meer brandt, het glas in het ijswater.

2. Dompel het touw in het bakje met aceton.

6. Je eigen glas is klaar! De randjes kunnen eraf worden gevijld.

3. Wikkel het touw strak om het bierflesje.

55


Profile for extern Gezelschap Leeghwater

de Slurf - De ware kracht van de mens  

Editie 21-4 van het kwartaaltijdschrift van Gelschap Leeghwater, studievereniging van Werktuigbouwkunde aan de TU Delft.

de Slurf - De ware kracht van de mens  

Editie 21-4 van het kwartaaltijdschrift van Gelschap Leeghwater, studievereniging van Werktuigbouwkunde aan de TU Delft.

Profile for extern
Advertisement

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded