Page 1

Waarom blijft de mens fouten maken?

Het dark web

Chromakey

Nieuwe zintuigen

Een mysterieus deel

Verschillende soorten

De eenheid van mens

van het internet

filmtrucages uitgelicht

en machine

Officieel orgaan der werktuigbouwkundige studievereniging ‘Gezelschap Leeghwater’ te Delft | jaargang 21 - maart 2017 - no. 3

De waarheid achter de fout


| Redactioneel Voor deze derde editie van de 21ste jaargang van de Slurf begon het Slurfweekend op een zonovergoten vrijdag. Alle redactieleden waren uitgeslapen, ontspannen en vol energie. Dit zorgde voor een zeer goede stemming op het weekend, wat heeft geresulteerd in deze prachtige editie.

“Helemaal naar de Makro” - T. Talsma Deze editie bevat een grote variatie aan artikelen met een technisch randje. Eindredacteur Willemijn Remmerswaal neemt u mee in een mysterieuze creatie van de mens: het dark web. Klaas Koerten, onze Secretaris, geeft u inzicht in de technologie die wordt gebruikt bij het maken van films en televisie. De Commissaris Lay-Out, Tessa Talsma, heeft zich verdiept in de wereld van kunstmatige zintuigen. Nico van Leeuwen, Redacteur, belicht de kracht van de eenvoud van de Tomos en Bob van der Windt, Redacteur, laat de ontwikkelingen zien van het 3D-printen van gebouwen. Ikzelf geef u meer inzicht in de wetenschap achter het maken van menselijke fouten. Naast de vaste redactionele artikelen is deze Slurf ook weer gevuld met een aantal externe stukken. Zo vertelt Menno Broers in de rubriek ‘Het bedrijf van...’ u meer over hoe zijn bedrijf getijdenenergie opwekt. In ‘Oud-bestuurder spreekt’ heeft de Redactie Luc Albert

Algemene Voorwaarden

De Slurf verschijnt viermaal per jaar en is een uitgave van Gezelschap Leeghwater, de studievereniging van werktuigbouwkundige studenten aan de Technische Universiteit Delft. Niets uit deze uitgave mag gereproduceerd worden en/of openbaar gemaakt worden door middel van boekdruk, fotokopie, microfilm of welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Gezelschap Leeghwater. Gezelschap Leeghwater verklaart dat deze uitgave op zorgvuldige wijze en naar beste weten is samengesteld, evenwel kan zij op geen enkele wijze instaan voor de juistheid of volledigheid van de informatie. Tevens is zorgvuldig gezocht naar rechthebbenden van de gepubliceerde illustraties, dit is echter niet in alle gevallen na te gaan. Wanneer u denkt auteursrechten te hebben kunt u contact opnemen via onderstaande gegevens. Gezelschap Leeghwater aanvaardt geen enkele aansprakelijkheid voor schade, van welke aard ook, die het gevolg is van handelingen en/of beslissingen die gebaseerd zijn op bedoelde informatie.

2

bereid gevonden om terug te blikken op zijn bestuursjaar. Thijs van Essen vertelt in de rubriek ‘Buitenlandverhaal’ over de ervaringen van zijn minor in Canada. Als laatste vertelt de Rally Commissie van Gezelschap Leeghwater wat er allemaal komt kijken bij de organisatie van een rally. Deze editie is tevens uitgebreid met een nieuwe rubriek, de SnapSlurf. Deze rubriek is in het leven geroepen om een interactieve band te creëren tussen de Slurf en zijn lezers. Tot slot wil ik graag iedereen bedanken die bij heeft gedragen aan het succesvol vervaardigen van deze prachtige editie van de Slurf. Allereerst bedank ik het bestuur van het Gezelschap voor het aandragen van de bestuursstukken en het openstellen van het kantoor. Verder gaat mijn dank uit naar de Oud-Slurfers en de leden van de ROS. Zonder Suzanne Kuijs, Thomas Duijnstee, Sander van den Berg, Edvard Svedhem, Milan Izarin, Nina Ruig, Daan Ratering, Wouter van der Wal, Coen Bakker en Bas Dieben was dit Slurfweekend zeker niet zo een succes geweest. Dit is voor mij de laatste editie. Ik kijk terug op vijf prachtige edities, waarin ik veel heb beleefd en ik kijk er met trots op terug. Ik wens Klaas Kloerten veel succes met het bekleden van de functie als Hoofdredacteur bij de volgende editie. Slurf Hoogh! Thomas Ceha, Hoofdredacteur

Redactie

Hoofdredacteur: Thomas Ceha Eindredacteur: Willemijn Remmerswaal Secretaris: Klaas Koerten Commissaris Lay-Out: Tessa Talsma Redacteur: Nico van Leeuwen Redacteur: Bob van der Windt QQ'er: Jilles Langeveld Met dank aan de ROS Rechthebbende coverfoto: Business

Verzending

De Slurf wordt verzonden aan de ereleden, het College Leden van Verdiensten, de leden van studievereniging Gezelschap Leeghwater en de Vereniging Oud Leeghwater. De Slurf wordt verzonden aan instellingen binnen en buiten Delft, alle professoren van de faculteit 3mE en bedrijven waarmee Gezelschap Leeghwater samenwerkt. De PR-afdeling van de faculteit ontvangt 200 exemplaren ten behoeven van voorlichting. De Slurf is ook digitaal te vinden op de website van Gezelschap Leeghwater.

Slurfredactie

Lijkt het je leuk om de Slurfredactie te versterken? Stuur dan een mail naar Slurf@leeghwater.nl

Abonnementen

Het aanvragen van een abonnement kan via de vermelde gegevens. Een abonnement op de Slurf kost 14 euro per jaar. Nieuwe abonnementen kunnen het gehele jaar door ingaan. Een abonnementsjaar loopt gelijk met een collegejaar en dus wordt de eerste maal het abonnement pro rata berekend.

Oplage & Druk

3 000, Drukkerij de Swart, Den Haag

Gezelschap Leeghwater

Faculteit 3mE Mekelweg 2, 2628 CD Delft Tel: +31 15 27 86 501 info@leeghwater.nl www.leeghwater.nl IBAN: NL56 ABNA 0442310919 Giro : NL26INGB0000066967


Inhoud | De waarheid achter de fout Een uiteenzetting van de verschillende fouten die de mens dagelijks maakt

WallsDesk

pagina 8

Leeghwateragenda en -activiteiten | 4 Van het bestuur | 6 Onderwijs Master | 7 Vereniging Oud Leeghwater | 11

Een donker hoekje van het web Een kijkje in het mysterieuze deep en dark web pagina 16

Tes

Redactioneel | 2

De kijker gefopt De verschillende innovaties van Chromakey uitgelicht pagina 22

Oud-bestuurder spreekt | 14 Onderwijs Bachelor | 19 Het bedrijf van... | 20 Gadgets | 26 Buitenlandverhaal | 28 De krachtige eenvoud van Tomos | 36 Simpel doch effectief

In het kort | 38 Bouwen met 3D-printers | 40

De toekomst in het bouwen

Cultjer

van grote constructies

Rally Commissie | 44

Zintuig of superkracht? Hoe de mens zichzelf door middel van technologie kan verbeteren

Visionair

pagina 30

SnapSlurf | 45 Nawoord | 46 Do it yourself | 47 Adverteerdersindex: ASML | 12 AkzoNobel | 25 MOCE | 34 Witteveen+Bos | 43 Van Oord | 48 3


| Activiteiten leeghwateragenda 28 maart 28 maart 29 maart 4 april

Excursie Allseas CEO Lezing Shell LaTeX cursus Algemene Ledenvergadering

De Delftse Bedrijvendagen

In samenwerking met vier andere studieverenigingen organiseert Gezelschap Leeghwater jaarlijks De Delftse Bedrijvendagen. Het hoogtepunt hiervan zijn ieder jaar de Presentatiedagen, dit jaar op 21 en 22 februari. Meer dan 130 technische bedrijven stelden zichzelf tentoon met een stand op de beursvloer en eventueel een presentatie. Nieuw dit jaar was de Startup Area, waar veertien startups van YES!Delft stonden. Daarnaast innoveerden De Delftse Bedrijvendagen door middel van Tag-on, een armbandje dat alle ruim drieduizend studenten droegen. Wanneer zij dit bandje tegen een ‘Touchpoint’ van een bedrijf hielden, kregen ze achteraf meer informatie over het desbetreffende bedrijf via de mail gestuurd. Aan de honderden inschrijvingen voor de Inhousedagen die binnenkort nog zullen plaatsvinden, is te zien dat er erg veel interesse is om de meest geschikte werkgever te vinden.

Surfreis

Waar er voorgaande jaren altijd sneeuw werd opgezocht in de voorjaarsvakantie, besloot de FuCo 149 er een nieuwe draai aan te geven dit jaar. Zij zijn met 44 olifanten acht dagen op reis gegaan naar een land waar er zo’n 23 kilometer aan skipiste is. Gelukkig niet om te skiën dus, maar een surfreis naar Taghazout! Iedere dag zijn wij meer dan zes uur gaan surfen en ’s avonds mochten we genieten van

4

de overheerlijke lokale delicatessen, helaas wel met ietwat weinig couscous naar onze mening. Ook onze dagexcursie naar Paradise Valley was een succesvolle ervaring waar iedereen heeft bewezen dat olifanten wel degelijk kunnen springen, ook twaalf meter hoog van een klif. Zes dagen aan zon, twee dagen aan licht miezerweer en een hele hoop golven later kwam iedereen weer met een gezond kleurtje en een boel surfervaring weer in Nederland aan, waar het dagelijkse leven weer moest worden opgepakt. Gelukkig staan de foto’s online op www.leeghwater.nl

Mechnificent

Na een zeer succesvolle editie in de Maassilo vorig jaar, besloot de Mechnificentcommissie het dit jaar hogerop te zoeken, namelijk op de tiende verdieping van de Maassilo, genaamd Factory010. Rond de 800 studenten uit Delft en omstreken lieten zich omhoog brengen met de lift naar deze oude fabriekshal. Het spits werd afgebeten door DJ PJ, waardoor de sfeer er al meteen in zat. De oude machines van de graanverwerking stonden in de verschillende ruimtes, wat zorgde voor een werktuigbouwkundige uitstraling die de sfeer zeker positief beïnvloedde.

Lunchlezing Moteq

Moteq, een detacheringsbureau gespecialiseerd in WO werktuigbouwers, kwam 7 maart langs om uit te leggen waar je allemaal terecht kunt komen na je studie en via welke wegen. Eén van de bedrijven waar zij mee samen werken, Technobis, had ook een werktuigbouwer meegestuurd, om ons een kijkje te geven in de wereld van de Extreme Fiber Sensing Technology. Wij kijken terug op een zeer leerzame lunchlezing.


Case Witteveen+Bos

Voordat de zon opkwam hadden zich op 9 maart al 26 studenten verzameld achter 3mE: strak in het pak en klaar om te vertrekken naar Amsterdam. Hier gingen zij naar het kantoor van Witteveen+Bos, om een case over de Botlek brug op te lossen. Het volledige ophaalmechanisme moest uitgedacht worden, waar hele creatieve en diverse ideeën uitkwamen. Ook diende een morfologisch overzicht opgesteld te worden om de beste koeling te verzorgen voor alle apparatuur die aanwezig is in de brug. Achteraf werd gepresenteerd welke keuzes Witteveen+Bos had gemaakt in hun ontwerpfase, waar het winnende groepje aardig dichtbij zat. Afsluitend had Witteveen+Bos een heel diner voor de groep verzorgd, om op een meer persoonlijke manier de studenten en het bedrijf met elkaar in contact te brengen. De studenten gingen naar huis met een voldaan gevoel en een ervaring rijker.

Borrellezing Stork

Als variatie op een gebruikelijke lunchlezing besloot Stork 15 maart iets later langs te komen met een borrellezing. Uit de presentatie bleek dat Stork met al zijn facetten een zeer breed en divers bedrijf is. Toch sluiten al deze facetten aan op de Werktuigbouwkunde, waardoor er veel kansen liggen om hier de werkvloer te betreden. De bedrijfscultuur werd duidelijk met de aansluitende borrel in ‘t Lagerhuysch, in combinatie met de gangbare woensdag-borrel.

LCC Startup lezing

Oprichters van de Delftse startups KarTent en Picnic gaven een presentatie over de keuzes die zij hadden gemaakt in hun carrière, waaruit bleek dat ze op ondernemend vlak

zeer succesvol zijn. KarTent heeft de recyclebare kartonnen festivaltenten bedacht, die inmiddels in heel Europa terug te vinden zijn en Picnic is nu de snelstgroeiende online supermarkt in Nederland. Bestellen gaat via een gebruiksvriendelijke app en bezorging gaat met een elektrische auto. Door de bezorging gratis aan te bieden, is de service zeer populair en hebben de oprichters een gat in de markt gevonden. Het was een inspirerende lezing en een goede motivatie om na de studie door te gaan als ondernemer.

Excursie Heerema

Op 21 maart waren er niet minder dan 22 nieuwsgierige studenten te vinden op de Thialf, het heavy lifting schip van Heerema. Zij waren hier om dit schip te bewonderen, aangezien het met haar tweehonderd meter het grootste kraanschip ter wereld is. Door twee hijskranen heeft het vaartuig een hijscapaciteit van 14 200 ton, waardoor het inzetbaar is voor bijna elke offshore operatie. Aan de vele aanmeldingen was te zien dat grote werktuigbouwkunde zeer geliefd is. De excursie van 28 maart naar de Pioneering Spirit van Allseas zal mogelijk net zo’n succes worden.

Lunchlezing Dynaflow

Het bedrijf Dynaflow levert technisch advies aan bedrijven in de olie-en gas industrie. Met name op het gebied van stromingen van gassen en vloeistoffen ben je bij Dynaflow aan het goede adres. Om hier berekeningen aan te kunnen doen, heeft Dynaflow ook software pakketten ontwikkeld en geven zij trainingen aan werknemers om ze de kenmerkende praktische en creatieve benadering te leren. Om dit ook aan studenten Werktuigbouwkunde te leren, kwamen zij 21 maart langs op 3mE voor een lunchlezing.

5


Gezelschap Leeghwater

| Van het bestuur

“Als ik zou willen dat je het begreep, had ik het wel beter uitgelegd.” Een legendarische uitspraak van een geweldige voetballer: Johan Cruijff. De Tweede Kamerverkiezingen komen eraan en kijkend naar de debatten op tv, zou dit zomaar uit de mond van een van de campagnevoerende politici kunnen komen. Tegenwoordig wordt er veel tijd en aandacht besteed aan het begrijpelijk maken van alle standpunten van partijen, zie bijvoorbeeld alle ‘eenvoudige taal’ van alle partijprogramma’s. Als je een debat bekijkt, lijkt het toch vaak eenrichtingsverkeer te zijn. Langs elkaar praten is de nieuwe norm geworden. Het zijn momenteel spannende tijden voor Nederland, met veel grote maatschappelijke vraagstukken. Ook op de faculteit hoor je er veel studenten over, zeker als het draait om beter onderwijs, maar wat studenten tegenwoordig echt raakt is het leenstelsel. Er zijn veel factoren die meespelen bij het maken van je keuze en dat maakt het zeer lastig. Helaas hebben veel studenten het idee dat hun stem weinig verschil zal maken. Voor Gezelschap Leeghwater maakt het niet uit of er links, rechts of recht door het midden gestemd wordt, zolang mensen maar hun stem kunnen laten horen. Bij het uitbrengen van deze Slurf zal de uitkomst van de verkiezingen al bekend zijn. Dit is op landelijk niveau belangrijk, maar ook binnen het onderwijs en binnen 3mE. De mening van studenten wordt al 149 jaar lang vertegenwoordigd binnen de TU Delft, een kerntaak van onze studievereniging. 6

De derde periode van het collegejaar staat altijd bekend als één van de mooiste periodes van het jaar. De lente komt eraan en de vereniging staat in volle bloei. Waar er voorgaande jaren in de voorjaarsvakantie altijd sneeuw werd opgezocht, besloot de FuCo er een nieuwe draai aan te geven dit jaar. We zijn namelijk op een surfreis geweest naar het zonnige Taghazout! Iedereen kwam met een gezond kleurtje en een hoop surfervaring terug in Nederland, waar helaas het dagelijkse leven weer verder ging. Gelukkig hebben we de foto’s nog. We hoefden niet lang te wachten, want het volgende hoogtepunt stond al weer voor de deur: een van de grootste feesten van Delft. We kunnen nu wederom terugkijken op een ontzettend geslaagde editie van Mechnificent. Dit jaar was Factory010 in Rotterdam de locatie voor dit feestelijke hoogstandje. De fabriek stond op zijn kop met artiesten zoals DJ PJ en Rave van Fortuin, waarmee werd doorgefeest tot in de vroege uurtjes. Dat was ook te merken de dagen erna, toen er veel vermoeide gezichten het kantoor binnendruppelden. Sterke verhalen delen over wat er allemaal was gebeurd, was natuurlijk prioriteit nummer één. Aan het eind van een periode met onder andere De Delftse Bedrijvendagen, enorm veel lezingen, excursies, cases, cursussen, een careerweek en een bezoek van de CEO van Shell Nederland staat onze welverdiende week van bestuursvakantie te wachten. Wees niet getreurd, oud bestuurders zullen er voor zorgen dat iedereen gewoon op het kantoor terecht kan. Raoul Dinaux Voorzitter Gezelschap Leeghwater


Onderwijs | Nieuwe master Master

Het collegejaar 2016-2017 is er één dat veel veranderingen gekend heeft ten opzichte van voorgaande jaren. Zo is de gehele mastermap op de schop gegaan en zijn er veel tracks verdwenen of samengevoegd. De mastermap die hieruit is ontstaan, is overzichtelijk met weinig overlap tussen de verschillende tracks/masters. In de afbeelding hieronder is de mastermap van 3mE te vinden. De nieuwe track, Vehicle Engineering, is inmiddels van start gegaan en hier parallel aan is ook een nieuw dispuut opgericht, genaamd SAVE. SAVE heeft haar eerste activiteit onlangs gehad; ze zijn met dertig studenten naar ‘Van Amersfoort Racing’ geweest.

High-tech Engineering

Op de afdeling Precision Microsystem Engineering, PME, gaat vanaf komend jaar het een en ander veranderen. De tracknaam PME wordt niet meer als de geschikte naam hiervoor gezien. Hier is na een aantal brainstormsessies verandering in gekomen, vanaf komend collegejaar zal High-Tech Engineering de nieuwe naam worden. De oude naam deed vermoeden dat het alleen ging om precisie en micro-systemen, maar eigenlijk gaat de track over alle systemen die complex zijn en waar veel verschillende aspecten bij komen kijken, van warmteleer en optica tot mechatronica en dynamica. Overigens blijft de afdeling zelf wel PME heten, om het allemaal makkelijker te maken.

Opto Mechatronics

De naamsverandering is niet het enige dat gaat veranderen binnen de afdeling van PME. Vanaf het collegejaar 20172018 zal er gestart worden met een pilot Opto Mechatronics. De track Opto Mechatronics zal opgestart worden onder de afdelingen PME en DCSC. Deze Opto Mechatronics track zal vooral de optische aspecten in de high-tech industrie behandelen. Een typische bedrijf waar afgestudeerden terecht zouden kunnen komen, is bijvoorbeeld ASML.

Maart Master Maand (Re)Organisatie

Naast de verandering in de mastermap zijn er inhoudelijk ook een aantal dingen veranderd. Een grote ingrijpende verandering zijn de gemeenschappelijke vakken in de Mechanical Engineering Master (ME). De reden dat het gemeenschappelijke deel is toegevoegd is eigenlijk heel logisch. Het maakt niet uit welke track van ME een student doet, hij/zij krijgt de titel ME als hij/zij afstudeert. De eindtermen* van de verschillende tracks zijn dus aan elkaar gelijk. Hierdoor moet iemand van bijvoorbeeld de track Transport Engineering and Logistics ook vaardig zijn op het gebied van Warmteleer. Er zijn vier gemeenschappelijke vakken in totaal. Deze vakken zijn Advanced Heat Transfer, Control System Design, Physics and Measurements en Nonlinear Mechanics. Deze vakken zorgen er dus voor dat de eindtermen van alle tracks binnen Mechanical Engineering hetzelfde kunnen zijn.

*Eindtermen: Dit is een lijst met vinkbare vaardigheden die een student in zijn of haar bezit moet hebben als deze is afgestudeerd bij een master.

Een ieder jaar terugkerend evenement is Maart Master Maand. Dat is dit jaar ook het geval. Op 9 maart is de maand van start gegaan met een algemeen programma in de Aula, waarbij alle master-opleidingen van de gehele TU Delft aanwezig waren. Voor een goede keuze van een master is het zeer belangrijk dat studenten zich goed laten voorlichten. De informatiesessies van de masters en de tracks zullen op 3mE tijdens de lunch plaatsvinden en er zal ook een lunch aanwezig zijn tijdens deze sessie, dus een perfecte pauze tijdens het studeren. Een aantal zijn er al geweest, maar er staan ook nog verschillende op het programma. Mocht het onverhoopt voorkomen dat je niet bij één van de lunches kan zijn, dan is dit geen probleem. Alle lunches worden namelijk opgenomen op collegerama. Deze kunnen ook worden gevonden op de hierboven genoemde website. Maak dus zeker gebruik van deze lunches of kijk ze terug en laat deze kans niet aan je voorbij gaan. Op www.3me.tudelft.nl/mastervoorlichting is het precieze programma te vinden. Benieuwd wat er nog meer gebeurt op onderwijsgebied? Elke twee weken staat er op leeghwater.nl/onderwijsnieuws een update.

7


The Huffington Post

De waarheid achter de fout ‘Een ezel stoot zich geen tweemaal aan dezelfde steen’ is een bekende uitspraak. Toch stoot die ‘ezel’ zich wel aan ontelbare verschillende stenen. Is die ‘ezel’ dan toch dom? In Amsterdam drijft het Chinese restaurant Sea Palace op het water naast Amsterdam Centraal Station. Dit restaurant is een exacte replica van zijn drijvende tweelingbroer in Hong Kong. Bij de bouw werden alle bouwregels uit China netjes nageleefd en volgens de Chinese standaarden was er plek voor 800 man. Toen echter tijdens het openingsfeest het restaurant geheel volgeboekt was, begon het gebouw te zinken. Hoe dit kwam? De gemiddelde Chinees weegt minder dan de gemiddelde Nederlander. Of je nu een hockeyer bent die een doelpunt heeft gemist tijdens een belangrijke wedstrijd, een student die een 5,7 heeft gekregen voor dynamica en daardoor zijn Bindend Studie Advies niet heeft gehaald of een architect bent die 8

een zinkend restaurant heeft ontworpen: Je bent een mens en een mens maakt fouten, dat is niet te vermijden. De hersenen van de mens zijn zeer complex. Als men iets wil, dan heeft ons brein de kracht om iets te bedenken om onze behoefte te bevredigen. Tijdens deze processen ontstaan verschillende problemen, die opgelost kunnen worden door de rekenkracht van het brein. Echter, het menselijk brein is niet perfect en er worden door ieder mens dagelijks fouten gemaakt. Volgens een onderzoek van het grote onderzoekscentrum NASA maakt een mens gemiddeld één onbewuste fout per uur. Dit lijkt weinig, maar voor grote bedrijven die duizenden werknemers hebben, kan dit tot hoge onvoorziene kosten leiden. Ook kunnen met dergelijke menselijke fouten, naast het verlies van geld en tijd, mensenlevens in gevaar worden gebracht. Het begrip achter menselijke fouten heet human error en kan worden uitgelegd als een verkeerde actie of beslissing die niet zo geïnitieerd was. Er kunnen grofweg drie verschillende categorieën in human error onderscheiden worden.

Actieve fouten

In deze categorie gaat het vaak om minder urgente fouten en deze worden ook wel gezien als de zwakste soort fouten. Ze kenmerken zich door de associatie met bekende taken, ook wel vaardigheden, zoals tennissen en autorijden. Ze vereisen weinig fysieke en mentale inspanning om te kunnen worden uitgevoerd. Hierbij kan gedacht worden


Quigg Travels

aan wanneer iemand vergeet de richtingaanwijzer aan te zetten. Deze fouten worden veroorzaakt door een tweetal gevallen, namelijk uitglijders en afdwalingen. Een uitglijder is een simpele, vaak fysieke actie die verkeerd afloopt. Dit zijn kleine foutjes zoals het missen van een tennisbal tijdens een tenniswedstrijd. Je wilt de bal terugslaan en concentreert je erop, maar toch wordt de bal gemist. Een afdwaling is een geheugenhapering van korte tijd. Hier kan gedacht worden aan bijvoorbeeld het vergeten van een afslag tijdens het rijden. Bij dit soort fouten ben je vaak minder geconcentreerd bezig of concentreer je jezelf meer op iets anders. De opmerkelijke fout bij de bouw van het Chinese restaurant was een voorbeeld van een typische geheugenhapering. Iedereen van het project beschikte over de kennis om het te voorkomen, maar niemand was erop gekomen. Om deze categorie human error te kunnen ondervangen, zijn er veel checklists geïmplementeerd in bijvoorbeeld de luchtvaart, zodat niets over het hoofd kan worden gezien. De checklists worden onder andere in de cockpit en bij onderhoud veel gebruikt.

Het drijvende Sea Palace in Amsterdam

Denkfouten

Dit type fout is wat complexer dan de eerste categorie. De fouten zijn gebaseerd op de beslissingscapaciteit van een mens. Dit soort fouten komt voor wanneer een persoon een oplossing zoekt voor een probleem dat zich voordoet. Als er een verkeerde oordeelvelling is, kan een eventuele fout in twee categorieën vallen, op regels of op kennis gebaseerd. Op regels gebaseerde fouten komen voor wanneer men zich niet goed aan de bekende regels houdt en procedures niet nauwkeurig worden nageleefd. Wanneer iemand bijvoorbeeld het alarm van zijn auto negeert, omdat de auto vaak loos alarm geeft. Wanneer er dan een keer echt iets mis is en het alarm afgaat, maar de persoon ervoor kiest om het te negeren, is dat een op regels gebaseerde fout.

Op kennis gebaseerde fouten zijn fouten die individuen maken, wanneer ze enkel vertrouwen op kennis die ze eerder opgedaan hebben. De desbetreffende persoon probeert zijn kennis hier toe te passen. Dit komt bijna dagelijks voor, bijvoorbeeld wanneer een persoon een tentamen probeert te maken voor een cursus. De persoon heeft in deze situatie geen regels ter beschikking om de problemen op te lossen en moet dit dus uit het hoofd doen. Oplossingen voor de denkfouten kunnen worden gevonden in trainingen om beslissingen te maken en cursussen in het creëren van een helder overzicht van belangrijke elementen, zoals opstellen van systematische feedback en eenvoudige schema’s.

Niet-naleving fouten

De mens streeft er van nature naar om elke handeling op een zo laag mogelijk attentieniveau uit te voeren. Eerst zal er naar een bijna automatische, op vaardigheid gebaseerde oplossing worden gezocht. Als dat niet mogelijk blijkt, zal er worden gezocht naar een geldende regel om het probleem op te lossen. Pas als dit ook niet mogelijk blijkt, zal de situatie grondig worden geanalyseerd om tot een juiste reactie te kunnen komen en zal de persoon op kennis gebaseerde oplossingen bedenken. Echter, als er geen goede oplossingen bedacht kunnen worden, kan de persoon overgaan op de bewuste fout. Deze fouten zijn, in tegenstelling tot de eerste twee, een bewuste afwending van de regels. Bewust ‘short cuts’ nemen om minder tijd kwijt te zijn of meerdere doelen te halen in dezelfde tijd, worden hieronder gevat. Een belangrijk voorbeeld uit het dagelijks leven is wanneer er een bord naast de weg staat met een maximale snelheid van tachtig kilometer per uur, maar de meeste mensen toch honderd kilometer per uur rijden. Dit soort fouten zijn situatiespecifiek en worden vaak gedreven door tijd, werkdruk en gebrek aan gereedschap. Hierbij kan gedacht worden aan een koerier die sneller rijdt dan toegestaan, om op tijd het pakje bij de klant af te leveren.

Waarom maakt men fouten?

Dagelijks worden menselijke fouten opgemerkt. Hierna worden vaak processen en systemen verbeterd, zodat dezelfde fouten niet nog een keer voorkomen. Er wordt veel geleerd van fouten, maar toch blijven ze in enorme hoeveelheid voorkomen. De psychologie geeft ons zeven redenen waarom een mens fouten blijft maken. De eerste reden komt voort uit de mensen waar we mee omgaan; vrienden, familie en gelijkgestemden. Een mens omringt zichzelf met mensen die vaak overeenkomstige 9


gedachten en visies hebben. Hierdoor ontvangt een mens veel gelijksoortige feedback. Met deze personen komen we dagelijks in contact en vindt er veel interactie plaats. Aangezien een persoon daarnaast ook nog aardig gevonden wil worden, is het geven van echte, eerlijke feedback moeilijk. Hierdoor ontbreekt er vaak kritische informatie over het gedrag van mensen waardoor dit gedrag niet veranderd kan worden. Dit is tevens de tweede reden die de psychologie ons geeft. Het ontbreken van desbetreffende kritische informatie draagt ook bij aan de derde reden. Iedereen heeft namelijk de neiging om zichzelf hoger dan gemiddeld te beoordelen. De mens overschat zichzelf snel als er geen kritische feedback wordt gegeven aan diegene. Dit is logisch, want zonder feedback is het moeilijk om iets aan jezelf te veranderen. Elk individu wil graag gelijk hebben. Als er toch kritische feedback wordt gegeven en de waarheid niet geheel overeenkomt met het beeld van de werkelijkheid van een persoon, heeft de mens een handig trucje, namelijk cognitieve dissonantie reductie. Dit is simpelweg de waarheid verdraaien zodat het toch past binnen de standpunten van de desbetreffende persoon. Dit trucje wordt veel gebruikt in discussies. Bijvoorbeeld als een persoon niet in een discussie aan de ander wil toegeven dat diegene gelijk heeft. Hij kan dan de argumenten van de ander zo proberen te verdraaien, dat zijn eigen standpunten ook ongeveer onder dezelfde argumenten vallen. Hierdoor kan de persoon toch zijn gelijk halen met de verkeerde standpunten.

De mens houdt, naast van gelijk hebben, ook van zekerheid. Iemand die een beeld heeft gevormd van de werkelijkheid, is moeilijk te overtuigen van de fouten in de gedachtes van de persoon. Dit wordt in de psychologie aangeduid met ‘belief perseverance’ en dit is de vijfde reden waarom een mens fouten blijft maken. Niet alleen houden mensen zich 10

Wist je dat...

de Titanic is gezonken door een opmerkelijke menselijke fout? De stuurman was namelijk gewend aan zeilschepen. Als je naar links wilt met een zeilschip, roteer je het stuur naar rechts. Een stoomschip bestuur je echter net als een auto. Hierdoor stuurden ze het ‘onzinkbare’ stoomschip de eerste paar momenten naar de berg toe. Een zevende en tevens het laatste verschijnsel is onze behoefte aan afsluiting. De mens wil vaak zo snel mogelijk weten hoe iets in elkaar zit, zodat het probleem kan worden afgesloten. Dit beperkt ons in het vrij en breed denken, aangezien er vaak wordt gefocust op het snelste antwoord krijgen voor een probleem.

Beperken van fouten

De Nieuwe Koers

Met cognitieve dissonantie reductie worden veel stemmen gewonnen

vast aan de gevormde beelden van de werkelijkheid, de mens heeft ook de neiging om informatie, die in strijd is met het beeld, actief te negeren en te vermijden. Informatie die wel met het beeld overeenkomt, wordt extra aandacht aan toebedeeld. Ook al klopt er soms helemaal niets van. Deze selectieve blindheid is onbewust. Psychiaters over de hele wereld denken dat Donald Trump hieraan lijdt. Volgens deze doktoren is dat te zien aan het feit dat de huidige Amerikaanse president klimaatverandering ontkent. Klimaatverandering past niet in het beeld van Donald Trump, waardoor hij alle bewijzen hierover zou negeren.

Fouten zijn dus moeilijk te vermijden, maar ze kunnen wel worden ingeperkt. Hiervoor moet een persoon bewust zijn op welke niveau’s fouten kunnen worden gemaakt en waarom de mens ze blijft maken. Het is belangrijk om naar argumenten van anderen te luisteren en ze te accepteren als de waarheid toch anders blijkt te zijn dan eerst werd gedacht. Oplossingen zoals goed inlezen, breed blijven denken, maar ook een simpele checklist, kunnen overbodige kosten voorkomen en soms mensenlevens besparen. Als er dan toch een fout is gemaakt, moet deze geaccepteerd en bestudeerd worden om ervan te leren. Je hebt namelijk liever één fout in de hand, dan tien fouten in de lucht. Zo ging het gezegde toch? Thomas Ceha


Vereniging Oud Leeghwater | Alumnivereniging Werktuigbouwkunde TU Delft

Nieuws Lustrum TU Delft

In 2017 bestaat de TU Delft 175 jaar. Dit gaat groots gevierd worden in de eerste 175 dagen van het jaar. Er zullen veel activiteiten worden georganiseerd, zoals een tentoonstelling, een lunchdebat, conferenties, een feestweek en het International Festival of Technology. Bij het laatstgenoemde zal Gezelschap Leeghwater weer zijn hardloopwedstrijd houden. Ook zullen er nog een aantal activiteiten in samenwerking met Gezelschap Leeghwater worden gedaan, zoals een Alumnidag en een Medewerkersdag.

en waren benieuwd naar de voortgang betreffende het lustrum. Ook zijn er een aantal leuke ideeën bedacht waar aandachtig naar gekeken gaat worden. Na het diner zijn er nog een aantal ereleden gebleven voor de borrel in de zaal. Met goed eten, veel gezelligheid en toch een serieuze toon kunnen we terugkijken op een geslaagde avond.

Zaterdag 14 januari is het bestuur op stap geweest met het College Leden van Verdienste. Deze groep mensen betekenen veel voor ons binnen de universiteit en daarom gaan we ieder jaar op een uitje. Dit jaar hebben we een schilderworkshop gedaan in Den Haag. Een inspirerende middag waarbij de creatievelingen het voortouw namen om twee schilderingen te maken. Met vooraf een lunch en achteraf nog een lekker biertje, was het een gezellige middag.

Vereniging Oud Leeghwater LinkedIn-groep

Om op de hoogte te blijven van het laatste nieuws van Gezelschap Leeghwater, de faculteit 3mE en de studie Werktuigbouwkunde, kunt u lid worden van de LinkedIngroep van de Vereniging Oud Leeghwater. Op dit forum kunt u gemakkelijk in contact komen met andere alumni en leden van Gezelschap Leeghwater. Als afgestudeerd werktuigbouwer bent u van harte uitgenodigd om lid te worden van deze groep.

Ereledendiner

Op vrijdag 27 januari jongstleden vond het ereledendiner plaats. Op de Delftsche Studenten Sociëteit Phoenix begonnen wij om 17:00 met een borrel. Hier werden de ereleden ontvangen en voorzien van een drankje. Een speciale benoeming voor meneer Van Wachem, die een grootse inspanning heeft geleverd om bij het diner aanwezig te zijn. Na het maken van de groepsfoto was het tijd om naar de Bibliotheek te gaan. Daar stonden de cadeaus, gegraveerde rode wijnglazen, klaar en deze werden vaak door de ober gevuld. Tijdens het diner liepen de gesprekken uiteen van de geschiedenis, het heden en de toekomst van Gezelschap Leeghwater. Met een aantal prachtige speeches, waaronder van erevoorzitter professor Rijsenbrij, werden mooie onderwerpen aangestipt en goede discussies gevoerd. De ereleden waren erg enthousiast over de gang van zaken

TU Delft

CLvV-uitje

Het ereledendiner

Alumnidag V.O.L.

Volgend jaar bestaat Gezelschap Leeghwater 150 jaar. In dat jaar zal er een groot aantal lustrumactiviteiten gaan plaatsvinden, zo ook een Alumnidag. Onder voorbehoud kunt u de datum alvast in uw agenda noteren, want het voorlopige plan is om de Alumnidag op zaterdag 28 oktober 2017 te organiseren. Er zullen een aantal inspirerende sprekers komen en er zal veel tijd over zijn om met uw mede-oudstudenten te kunnen praten.

Lid worden?

Als lid van de Vereniging Oud Leeghwater wordt u op de hoogte gehouden van het nieuws van de studievereniging en de activiteiten die voor alumni worden georganiseerd. Indien u nog vrienden, kennissen of collega’s heeft die Werktuigbouwkunde in Delft gestudeerd hebben, kunt u hen attenderen op de diverse lidmaatschappen die de Vereniging Oud Leeghwater aanbiedt: • • •

Het gratis lidmaatschap Het lidmaatschap van 25 euro inclusief de Slurf Het lidmaatschap van 40 euro inclusief de Slurf en het jaarboek

Via www.leeghwater.nl/vol kunt u een lidmaatschap aanvragen of uw lidmaatschap wijzigen. Voor vragen kunt u altijd bij alumni@leeghwater.nl terecht.

11


advertorial

Werktuigbouwkundige Marcel Goldschmeding aan de slag als campuspromotor voor ASML

‘Een hightech topbedrijf met een sociaal randje’ Op het moment dat we Marcel spreken, focust hij zich op zijn master Systems & Control aan de TU Delft. Een sterk inhoudelijke master die er om bekend staat ‘lastig’ te zijn. Maar dat vormt geen probleem, integendeel zelfs. Marcel: ‘Ik had zin in de uitdaging, dat motiveert me juist!’ Zijn studieactiviteiten combineert hij met het werken als campus promoter voor ASML. Marcel: ‘Via mijn bestuursjaar bij de studievereniging van Werktuigbouwkunde kwam ik in contact met een oud-bestuurslid die campus promoter was voor ASML. Ik was geïnteresseerd in de mogelijkheden van een Scholarship bij ASML, dus we hebben daar toen enkele keren over gesproken. Toen hij stopte met zijn werk als campus promoter, heeft hij mij aangedragen als zijn opvolger. Zo is het balletje gaan rollen.’

Onmogelijke mogelijk maken

De meeste techniekstudenten zijn goed bekend met de Veldhovense producent van de lithografiemachines waarmee mondiale spelers als Samsung en Intel hun chips maken. ASML is er immers verantwoordelijk voor dat de Wet van Moore nog steeds opgaat. Marcel: ‘Toen Moore vijftig jaar geleden stelde dat de capaciteit van chips iedere twee jaar zou verdubbelen, verklaarde iedereen hem voor gek. Door ASML gaat die wet nog steeds op. Ze maken het onmogelijke mogelijk. Dat verleggen van de grenzen, doorgaan wanneer iedereen zegt dat iets niet kan, daar houd ik zelf ook heel erg van.’

Bereik

Als campus promoter is het belangrijk dat je een goed netwerk hebt en veel mensen kunt bereiken, vindt Marcel. Zijn bestuurswerk en andere activiteiten komen daarbij

zeer goed van pas. Marcel: ‘Door mijn penningmeesterschap en commissiewerk bij de studievereniging ken ik ook veel mensen van andere verenigingen, wat erg handig is bij deze functie. Maar ook mijn deelname aan het International Research Project, waarbij we voor bedrijven projecten uitvoeren in Indonesië, vergroot mijn bereik. Daarnaast ben ik te vinden op verschillende activiteiten die ASML organiseert, zoals lunchlezingen en De Delftse Bedrijvendagen. Ik krijg er echt energie van om met heel verschillende typen mensen in gesprek te gaan.’

Open en relaxte sfeer

Wat kunnen mensen verwachten als ze bij ASML aankloppen? Volgens Marcel is ASML een ‘hightech bedrijf met een sociaal randje’. Marcel: ‘Het is er heel open, je voelt er een beetje de Brabantse gezelligheid, een open en relaxte sfeer! Tegelijkertijd is het natuurlijk één van de topbedrijven van Nederland. Iets anders wat me opvalt, is de snelheid waarmee alles vooruitgaat en groeit. Sowieso is het voor werktuigbouwkundigen natuurlijk super interessant wat daar gebeurt.’

Meer weten?

Benieuwd geworden naar Marcel en ASML? Spreek hem aan of stuur een mailtje. Marcel: ‘Als je enthousiast bent over werk, stage of misschien een ander project bij ASML, neem dan vooral contact op. Want als je iets tof vindt, dan slaat die vonk over en is er een heleboel mogelijk!’ Marcel is te bereiken via mgoldschmeding@gmail.com

www.workingatasml.com/students


Do you pursue a technical master’s degree?

apply for the ASML Technology Scholarship

receive 2 years of financial support

follow an extensive development program

and get to know ASML from the inside

ASML pushes technology further to print microchips features that are finer, to accelerate artificial intelligence, to make robots understand humans, to let robots help in healthcare. Interested? Apply for the ASML Technology Scholarship before April 14. workingatasml.com/scholarship.


| Oud-bestuurder spreekt Gezelschap Leeghwater bestaat 149 jaar. Er zijn veel leden die een mooie tijd bij het Gezelschap hebben beleefd. In elke editie van de Slurf wordt een oud-bestuurder gevraagd om zijn of haar ervaringen met het Gezelschap te delen.

Luc Albert Jaren van studeren: Bestuursjaar:

1984-1990 1987-1988

Toen nog met een jeugdige bos haar, werden Paul Raats, Jelle Sipkema, Martijn Glass,, Heico Timmers, Oscar de Groen, Menno Broers, Rini Oosschot en ondergetekende in september 1987 geïnstalleerd als het 120ste bestuur dat Gezelschap Leeghwater zou kennen. Een kennismakingsweekend in Friesland lichtte de sluier van de uitdagingen die we samen tegemoet zouden gaan. De stuurfout die ik als niet-zeiler door een miscommunicatie maakte, zorgde voor hilariteit, materiële schade, maar ook voor lichte spanning onder de zeerotten in het bestuur. Als Commissaris Voorlichting begon ik ook aan een opgave zonder daar eerder ervaring in te hebben opgedaan. Ik moest leren samenwerken en communiceren in een nieuw team, terwijl ik persoonlijk initiatief moest nemen om de functie naar behoeven te kunnen vervullen, en daarbij maakt men natuurlijk fouten.

Eerste bestuurlijke ervaringen

In 1987 introduceerden de Secretaris, de Commissaris Externe Betrekkingen en ik het eerste eerstejaarsboek, dat was bedoeld om eerstejaarsstudenten een nóg betere start van hun studie in Delft te bieden. Tijdens de lunchpauzes toonden we, volgens de traditie, films over het werken als ingenieur in de praktijk. De bezoekersaantallen waren niet altijd overweldigend, tenzij snelle auto’s in het middelpunt stonden. Deze films gaven een goed beeld over hoe men de in Delft geleerde materie in de praktijk kon toepassen. Het organiseren van lezingen behoorde ook tot mijn taken. Gedurende ons bestuursjaar stond ‘techniek en ethiek’ centraal, een thema, dat vandaag de dag nog altijd actueel is, bijvoorbeeld bij discussies over een bredere invoering van zelfrijdende auto’s of het automatiseren van menselijke taken in productiebedrijven. De grootste taak van de Commissaris Voorlichting was in die tijd het samenstellen van het jaarboek van Gezelschap Leeghwater. Samen met Emile Baak, Etienne Aggenbach 14

Luc Albert

Het begin: een stuurfout...

Het 120ste bestuur

en Kees Gillesse werkte ik, toen nog met één enkele, vanuit huidig oogpunt erg rudimentaire, computer en veel knippen en plakken, aan het Lustrumjaarboek. We hadden veel plezier en waren trots op het eindresultaat.

Een onvergetelijk 24ste Lustrumjaar

Het jaar werd verder grotendeels ingevuld met bezoeken aan andere besturen, bedrijfsbezoekjes en ontmoetingen met een aantal leidinggevende werktuigbouwers in grote bedrijven, altijd ‘jasje-dasje’, soms uitgenodigd voor een lunch bij de directie van een bedrijf (mét wijn) of gewoon even langs bij de concurrentie. We leerden snel over juiste etiquette. Hoewel de verse olifanten-knollen, die we in Blijdorp waren gaan oppikken als cadeau voor Simon Stevin in Eindhoven maar deels in goede aarde vielen. Aangezien 1987-1988 een lustrumjaar was, hadden we daarnaast nog enkele extra activiteiten met leden, oud-leden en ereleden. Daarbij was de ontmoeting met Gezelschap Leeghwatererelid Frits Philips voor mij een hoogtepunt. Aan het einde van het jaar gingen een aantal bestuursleden samen met een groep leden en professoren mee op een onvergetelijke reis door Noord-Italië, waar we onder andere Olivetti, Fiat en Parmalat bezochten.

Afstuderen en de praktijk in

In juni 1990 studeerde ik af in Vervaardigingstechniek. Ik begon mijn carrière als ingenieur in de Research & Development afdeling van Charmilles Technologies, een producent van EDM machines in de buurt van Genève en daarna als Project Engineer bij AGIE, een concurrent waarmee mijn eerste werkgever intussen is gefuseerd, in Zürich. Sinds 23 jaar zit ik echter niet meer in de techniek, maar werk bij Swiss Re, één van de oudste en grootste herverzekeraars ter wereld, waar ik verschillende, vaak leidinggevende, functies in drie continenten heb gehad. En steeds


mocht ik ‘Leeghwater-momenten’ beleven, bijvoorbeeld bij het vormen van een nieuw team, het leidinggeven aan een organisatie, het ontwikkelen van strategisch beleid, onderhandelen met klanten of bij het lanceren van nieuwe initiatieven. Die vroege ervaringen in Delft vormden een solide basis voor mijn functioneren in de praktijk. Intussen combineer ik een deeltijd baan als adviseur bij Swiss Re met een engagement in een aantal jonge bedrijven, waarvan enkelen zich nog in de startup fase bevinden. Ook hier komt de Leeghwater-ervaring vaak van pas, vooral bij de samenwerking met jonge, enthousiaste, maar toch nog onervaren mensen.

Een vriendschap voor het leven

Ondanks de verschillende ervaringen, is ieder van ons herkenbaar hetzelfde gebleven als toen we elkaar voor het eerst ontmoetten. De ronde verjaardagen die enkelen van ons het afgelopen anderhalf jaar vierden, boden een prima gelegenheid om een spontane Leeghwater-reunie te organiseren. Ons bestuursjaar is inmiddels drie decennia geleden en we kijken er nog altijd met veel plezier op terug, al zijn de haren bij enkelen grijs geworden of gedeeltelijk verdwenen. Met de resterende verjaardagen in het verschiet en de vaste afspraak met elkaar, indien mogelijk, twee keer per jaar te zien, zullen we het 24ste Lustrum nog vaak opnieuw beleven.

Met opgeheven Slurf

Bestuurslid van Gezelschap Leeghwater zijn is allereerst een grote eer. De vele ervaringen die ik verzamelde en de vrienden die ik er, voor het leven, heb gemaakt, had ik voor geen goud willen missen. Intussen zijn we alweer dertig besturen van Gezelschap Leeghwater verder en maakt ons Gezelschap zich op voor het 30ste Lustrum. Met dit bijzondere jubileum in het verschiet, hoop ik van harte dat nog vele werktuigbouwers ons voorbeeld zullen volgen en de ‘Leeghwater-traditie’ nog lange tijd zullen voortzetten.

Luc Albert

Natuurlijk was er ook nog een persoonlijke kant aan mijn bestuursjaar. In de loop der jaren was het niet altijd gemakkelijk om mijn medebestuursleden regelmatig te zien. Lustra werden, wanneer mogelijk, gezamenlijk gevierd en soms was er tussendoor ook wel eens een spontane ontmoeting. Nadat Rini in 2010 aan een ernstige ziekte overleed, werden we er nog eens aan herinnerd hoe belangrijk het in stand houden van onze vriendschap is. Nu we allemaal weer in Europa wonen, ontmoeten we elkaar weer regelmatig. Het is mooi om te zien hoe we ons hebben ontwikkeld. Sommigen van ons zijn in de techniek actief gebleven, anderen hebben, zoals ik, een andere weg gekozen. Werktuigbouwkunde heeft het voordeel dat het een gebied van disciplines omvat die overal wel op één of andere manier in onze samenleving terug zijn te vinden.

Bovendien leg je met een technische studie een solide basis om zorgvuldig te analyseren en probleemoplossend te denken, wat je natuurlijk overal kunt toepassen.

Het 120ste bestuur tijdens een reunie, Luc is de derde van links. 15


Techspot

Een donker hoekje van het web Niet het gehele internet is zomaar te betreden. Voor bepaalde websites is speciale software nodig om ze te bezoeken. Het is een verborgen hoekje internet dat voor velen tot de verbeelding spreekt.

Maikel was in staat om miljoenen te verdienen met deze drugshandel door middel van een ontoegankelijk en duister stukje van het internet: het dark web. Dit is onderdeel van het deep web, het deel van het internet dat ontoegankelijk is voor zoekmachines, ofwel niet geïndexeerd. Het deep web beslaat ongeveer 95 procent van het internet en bevat dus alles wat niet via Google te vinden is. Een erg groot deel van dit web is nog wel rechtstreeks toegankelijk wanneer men de URL van een website weet, maar het omvat ook websites waar een gebruikersnaam en wachtwoord voor nodig zijn. Voor het dark web is echter een speciaal netwerk noodzakelijk om het te gebruiken. Deze netwerken zorgen ervoor dat de gebruiker volledig anoniem is wanneer hij zich in het dark web bevindt.

In augustus 2013 was de nietsvermoedende 22-jarige Maikel uit Woerden op weg naar Miami, waar bij aankomst een gehuurde Lamborghini voor hem klaar zou staan. In plaats van een luxe auto, stond in het zonnige Florida een arrestatieteam van de FBI op hem te wachten. Maikel was die dag namelijk op weg om zijn kostbare drugsimperium te verkopen aan een aantal geïnteresseerde Amerikanen. Hij leverde al jarenlang onder andere XTC, MDMA en cocaïne aan klanten over de hele wereld. Deze drugs verzond hij in lege DVD-hoesjes. Er is die dag een abrupt einde gemaakt aan deze handel en zo is één van de grootste en jongste online drugssmokkelaars ooit opgepakt.

Benodigde software

16

Eén van de meest bekende netwerken om het dark web te bezoeken is Tor, afgekort van The onion router. Dit netwerk is gebaseerd op een techniek genaamd onion routing. Hierbij dienen verscheidene computers, die onion-servers worden genoemd, als tussenstation voor de versturende en ontvangende computers. Deze servers kunnen allerlei willekeurige computers zijn van mensen die hun IP-adres op het Tor netwerk hebben aangesloten. De naam van het netwerk is gebaseerd op de lagen van een ui. Wanneer een bericht wordt verstuurd, krijgt het specifieke routerinformatie mee en reist het willekeurig via allerlei verschillende


Daily Mail

onion-servers naar de plek van bestemming. Ieder van deze servers ontcijfert een versleutelde laag van de routinginformatie, wat vergelijkbaar is met de schillen van een ui die worden verwijderd. De ontcijferde informatie wordt verstuurd van server naar server, waarna het uiteindelijk volledig ontcijferd bij de ontvanger aankomt.

Een representatie van de hoeveelheid data in het deep web

Het is onmogelijk om de bestemming van de informatie te traceren, omdat bij elke individuele onion-server enkel de routinginformatie van de voorafgaande en volgende server aanwezig is. Vanaf de eindbestemming is dus alleen de bestemming van de laatste server te achterhalen. Voor een buitenstaander lijkt het dan alsof de data vanuit deze laatste server zijn verstuurd. Daarnaast kiest het Tor netwerk totaal willekeurige servers waarlangs deze data verstuurd worden, hierdoor wordt het nog moeilijker om te bepalen vanuit welke locatie de data komen. Het IP-adres van de verzender is op deze manier niet te achterhalen.

De doeleinden

Het Tor netwerk wordt op deze manier gebruikt door mensen die hun privacy ten alle tijden willen waarborgen, zoals het leger en de politie. Het wordt ook voor allerlei andere positieve doeleinden gebruikt, door bijvoorbeeld

mensenrechtenactivisten en journalisten die werken in landen waar geen internetvrijheid is. Zo kunnen journalisten kritiek geven op een totalitair regime zonder dat ze hun veiligheid op het spel zetten. Autoriteiten kunnen na inzet van het Tor netwerk namelijk niet achterhalen waarvandaan er geopereerd wordt. Het netwerk is bijvoorbeeld veelvoudig gebruikt tijdens de Arabische lente. Ook klokkenluiders kunnen hun informatie anoniem delen via dit netwerk. Zo heeft Edward Snowden in 2013 een grote hoeveelheid geheime documenten over spionageactiviteiten van de NSA en het GCHQ, respectievelijk de Amerikaanse en Britse inlichtingendienst, via het Tor netwerk gedeeld. Hiernaast wordt het Tor netwerk ook simpelweg gebruikt door burgers die anonieme gemeenschappen op het dark web willen opzetten en gebruiken. Helaas wordt het netwerk ook voor illegale doeleinden gebruikt. Met het Tor netwerk is het namelijk mogelijk om op alle verborgen en soms ook verboden websites te komen die het dark web rijk is. Een deel van deze websites zijn zwarte markten, een soort illegale variant van eBay. Op deze markten worden bijna alle soorten illegale goederen en diensten verkocht die bestaan, uiteenlopend van drugs en valse identiteiten tot vuurwapens en zelfs huurmoordenaars. Aangezien er op het dark web volledig anoniem geopereerd kan worden, is het erg lastig voor autoriteiten om te achterhalen wie er achter illegale praktijken zitten die op bepaalde websites plaatsvinden. Het is zelfs al lastig te achterhalen welke misdaden er allemaal gepleegd worden, laat staan wie deze hebben begaan.

Wist je dat...

na het sluiten van de illegale website Silk Road de waarde van de bitcoin daalde van 102 naar 79 euro? Ondertussen staat de waarde van ĂŠĂŠn bitcoin veel hoger, het schommelt nu rond de 1 100 euro.

De zwarte markt waar Maikel zijn drugs verkocht was het bekende Silk Road, dat inmiddels is gesloten. Jarenlang was het onduidelijk vanuit welke plek de website in de lucht bleef. De oprichter van de website, Robert Ulbricht, opereerde namelijk met grootse nauwkeurigheid en wist op deze manier jaren uit handen van de autoriteiten te blijven. De FBI was er al wel achter gekomen dat de oprichter opereerde onder de naam Dread Pirate Roberts. Onder dezelfde naam logde Ulbricht per ongeluk in op het netwerk terwijl hij gebruik maakte van zijn persoonlijke e-mail en naam. 17


Op deze manier heeft de FBI hem toch te pakken gekregen. Ulbricht is veroordeeld voor een levenslange gevangenisstraf zonder kans op vervroegde vrijlating op verstek van het witwassen van geld, computer hacken en het in stand houden van het drugsnetwerk.

voorzichtiger en anoniemer te werk te gaan, is het aan te raden om ook verschillende portemonnees te gebruiken. Op deze manier is het alsof er meerdere identiteiten worden onderhouden. Zo kunnen transacties volledig van elkaar geïsoleerd worden en is het onmogelijk om de transacties uit verschillende portemonnees met elkaar te associëren.

npr

Toekomstbeeld

De digitale valuta: de bitcoin

Anonieme betaling

Aangezien mensen die op het dark web opereren graag anoniem willen blijven, wordt er hier met de bitcoin betaald, een vorm van elektronisch geld. Voor een uitgebreide uitleg over hoe dit proces werkt zie het artikel van Coen Bakker uit editie 21-1. Het is echter een illusie dat betaling met bitcoin volledig anoniem is, want in werkelijkheid is de bitcoin de meest transparante betaalmethode op aarde. Alle bitcointransacties worden namelijk permanent in de publieke database genaamd de ‘block chain’ opgeslagen. Transacties kunnen dus nooit onopgemerkt gedaan worden en zullen ook nooit uit deze block chain verdwijnen. Tegelijkertijd kan de bitcoin wel een redelijk level van privacy garanderen wanneer deze correct gebruikt wordt. De sleutel van deze anonimiteit van de bitcoin is dat de identiteit van de koper en verkoper wel onbekend kan zijn. Het enige dat nodig is om een bitcointransactie te maken, is een bitcoinadres. Deze kan door een gebruiker gecreëerd worden zonder hier een identiteit aan te koppelen. Op deze manier is door andere gebruikers, maar ook door de koper en verkoper enkel te zien met welke bitcoinadressen de transactie is gedaan, maar niet precies door wie. Om de privacy nog meer te waarborgen, is het zo dat bitcoin gebruikers voor elke nieuwe betaling een nieuw bitcoin adres gebruiken. Wanneer de identiteit van iemand dan onbedoeld toch aan het adres gekoppeld wordt, kunnen de transacties die deze persoon eerder heeft gemaakt niet gemakkelijk aan deze identiteit worden gelinkt. Om nog 18

Het is geen lastig proces om zelf het dark web te betreden, men dient simpelweg het Tor netwerk te installeren en te openen. Het is moeilijker om te weten te komen hoe je op de websites van het dark web moet komen, hier is namelijk een precieze URL voor nodig, maar door te googelen is ook dit snel te achterhalen. Om volledige anonimiteit op het dark web te waarborgen, tijdens onder andere de betaling via bitcoin, is het voor gebruikers erg belangrijk om secuur te werk te gaan. Iedere misstap kan ertoe leiden dat, net als bij Maikel en Robert Ulbricht, de identiteit door een andere partij achterhaald kan worden. Voor de gewone gebruiker zonder duistere bedoelingen is het daarentegen niet nodig om volledig anoniem op het dark web te opereren, want het is geenszins illegaal om via het Tor netwerk websites te bezoeken. Er zijn mensen die claimen dat het zelfs beter zou zijn als iedereen via het Tor netwerk het internet zou betreden, aangezien dit een uitkomst zou kunnen bieden aan het gebrek aan privacy die het ‘normale’ internet biedt. Dit maakt het voor hackers en overheidsinstanties vele malen lastiger om binnen te dringen in ieders persoonlijke netwerk en om daarmee persoonsgegevens en internetpraktijken te achterhalen. Tegenstanders beweren echter dat grootschalig gebruik van het dark web de veiligheid van de bevolking in gevaar brengt, aangezien autoriteiten hierdoor ook de controle verliezen op wat de bevolking, met name potentiële terroristen, op het internet uitvoert. Hiernaast zal het negatieve imago dat het dark web heeft door de misdaden die geregeld op dit deel van het web plaatsvinden ook niet makkelijk uit de wereld verdwijnen. De kans dat het dark web een toekomst heeft voor een groter publiek is hierdoor dus niet erg waarschijnlijk. Vooralsnog zijn het vooral de computerfanaten die dit geheimzinnige stuk van het internet zullen betreden. Willemijn Remmerswaal


Onderwijs | Bachelor Vanaf het studiejaar 2017-2018 gaat Gezelschap Leeghwater de eerstejaars boekenverkoop op een andere manier organiseren dan het de afgelopen jaren heeft gedaan. Dit om de ingezette professionalisering van de boekenverkoop verder door te zetten. Vanaf midden juli kunnen de aankomende eerstejaars hun volledige boekenpakket bestellen op de website van Gezelschap Leeghwater. Na betaling krijgen zij een bevestigingsmail met daarin hun unieke afhaalcode. Tijdens de start van het academisch jaar kunnen zij deze speciale code inleveren in ruil voor hun persoonlijke eerstejaars boekenpakket, bestaande uit alle boeken van het eerste jaar tot en met de derde periode. De komende eerstejaars studenten worden op de hoogte gebracht van de nieuwe indeling van de boekenverkoop door middel van bevestigingsmails na inschrijving bij de studie Werktuigbouwkunde vanuit de faculteit 3mE.

FSR en SR verkiezingen

Op 17 en 18 mei zullen de verkiezingen plaatsvinden voor de Facultaire Studentenraad en de Centrale Studentenraad. De Facultaire Studentenraad (FSR) is een groep van tien studenten van Werktuigbouwkunde, Maritieme Techniek en Klinische Technologie die de belangen van de studenten binnen de faculteit 3mE behartigen. Het afgelopen half jaar is de FSR onder andere bezig geweest met het verbeteren van de studiewerkplekken in de rode gang en het verruimen van de openingstijden tijdens tentamenweken. Wil jij je een jaar inzetten voor je medestudenten op 3mE en van dichtbij ervaren hoe de faculteit bestuurd wordt? Je kunt je via goo.gl/JzGNmV inschrijven op de interesselijst. De Centrale Studentenraad (SR) bestaat uit tien leden en is het medezeggenschapsorgaan voor en door studenten. De Studentenraad adviseert het College van Bestuur over beslissingen die genomen moeten worden. Denk hierbij aan beslissingen over studiebegeleiding, regels en eisen die gelden voor studenten, werkplekken en andere studentenfaciliteiten. De SR heeft over een aantal onderwerpen instemmingsrecht. Dat wil zeggen dat de plannen die de TU Delft over bepaalde zaken maakt pas kunnen doorgaan als de SR het ermee eens is. Daarnaast heeft de SR initiatiefrecht, dit betekent dat de Studentenraad zelf ideeën ter verbetering van het onderwijs en studentenzaken kan aandragen en initiëren met behulp van medewerkers.

TU Delft

Vernieuwingen eerstejaars boekenverkoop

De Centrale Studentenraad

Opleidingscommissie Werktuigbouwkunde

Elke opleiding heeft een opleidingscommissie (OC), zo ook Werktuigbouwkunde. In de OCWB zijn studenten en docenten van de opleiding half-half vertegenwoordigd. Alle leden worden benoemd door de decaan van de faculteit. De opleidingscommissie bewaakt de kwaliteit van de opleiding en is het klankbord van de opleiding. De OCWB adviseert de opleidingsdirecteur en de decaan over alle aspecten van het onderwijs en de onderwijs- en examenregeling van de opleiding. Ook kan de OCWB reageren op suggesties van studenten of docenten. Laat je verbetersuggesties daarom vooral horen aan één van de leden van jouw opleiding. Vanaf het studiejaar 2017-2018 krijgen alle OC’s meer rechten door de invoering van de nieuwe landelijke wet Versterking Bestuurskracht. Hoe zich dit precies gaat vertalen naar de OCWB, wordt op dit moment nog op centraal niveau van de TU Delft uitgezocht. Daarnaast is de OCWB opzoek naar een aantal nieuwe studentleden. Ben jij geïnteresseerd in deelname aan de OCWB? Stuur dan een mail naar bachelor@leeghwater.nl Benieuwd wat er nog meer gebeurt op onderwijsgebied? Elke twee weken staat er op leeghwater.nl/onderwijsnieuws een update.

19


| Het bedrijf van... Onder onze alumni is er een aantal ingenieurs dat een eigen bedrijf heeft. Ook in deze editie is er een alumnus geïnterviewd over het starten van zijn onderneming.

Menno Broers BT Projects Managing Director Apparatenbouw 1992

Zuidwestelijke Delta

Naam bedrijf: Functie: Afstudeerrichting: Afstudeerjaar:

Wie bent u?

Mijn naam is Menno Broers en ik ben eigenlijk al sinds mijn schooltijd een echte bèta student. Uiteindelijk ben ik in 1985 naar Delft gekomen om Werktuigbouwkunde te studeren. In mijn tijd was er ook al de concurrentie met Eindhoven, maar het was voor mij vrij helder dat Delft de plek was waar ik mijn opleiding wilde genieten. In Delft werd ik gegrepen door de pure werktuigbouw, die ik vond in de mechanische systemen. Toen ik verder kwam in mijn studie, ben ik overgegaan naar de warme kant van de werktuigbouw en dan met name naar de apparatenbouw in de procesenergie.

Hoe verliepen de jaren na uw afstuderen?

Met mijn afstuderen heb ik mij echt gericht tot de afdeling apparatenbouw waarin ik mij vooral heb gespecialiseerd in de offshore, olie en gas. Voor de procesenergie toendertijd was olie en gas al een belangrijke poot. In de jaren daarna heb ik veelvuldig in deze sector gewerkt waardoor ik veel verschillende aspecten uit deze supply chain heb leren kennen. Uiteindelijk ben ik in 2001 geëindigd bij Bluewater als werknemer in de olie en gas, waarna ik in hetzelfde jaar een eigen bedrijf gestart ben samen met een vriend. Met dit bedrijf ontwikkelden en verbeterden we artikelen uit de autoschadebranche. Na dit tien jaar succesvol met hem te hebben gedaan, was het tijd voor mij om wat nieuws te doen. Dit werd BT Projects.

Wat doet uw bedrijf?

Met BT Projects zijn wij gevestigd in Kapelle, Zeeland. Wij richten wij ons op het opwekken van energie uit water en dan voornamelijk op getijdenenergie. Energie uit water kun je onderverdelen in verschillende vormen waaronder stromingsenergie, energie uit het verschil tussen warm en koud water en het verschil tussen zout en zoet water. Getijdenenergie is een nieuwe manier van offshore energie waarbij we gebruikmaken van het tij in waterparken op zee. Het winnen van getijdenenergie staat echter nog wel 20

Menno Broers

in de kinderschoenen en we zijn dan ook druk bezig met de ontwikkeling van technieken die in de toekomst commercieel uitgerold kunnen worden. Met getijdenenergie hebben we er namelijk een nieuwe duurzame vorm van energie bij.

Hoe groot is BT Projects?

We zijn nu nog in de startup fase en zijn eigenlijk techniekonafhankelijk. Voorlopig proberen wij het klein te houden en zijn we bezig met een viertal aandeelhouders die allen een belangrijke inhoudelijke rol spelen binnen het bedrijf. Daarnaast hebben we een hele roos van bedrijven om ons heen verzameld, die actief met en voor ons de projecten uitrollen. Deze bedrijven verschillen van startups tot consultants en specialisten. Inmiddels hebben we samen met dit team van bedrijven in totaal rond de zestig mensen om ons heen vergaard.

Hoe bent u tot deze onderneming gekomen?

Ik ben er per toeval tegenaan gelopen na een gesprek met oud-collega van Bluewater. Toendertijd was het een bedrijf dat failliet ging en over veel turbine technologie beschikte. Eigenlijk was ik toen al gelijk enthousiast over de onderneming, omdat het dicht bij mijn oude expertise lag van de offshore energie. Het is een industrie waar je een hoge instapdrempel hebt. Als jij serieus in de sector wilt meedraaien, moet je jezelf eerst bewijzen. Je bent dus eigenlijk veel geld en tijd kwijt voordat je uit de opstartfase bent en daadwerkelijk de markt op kan. Dit betekent dat de markt serieus en klein is. De investeerders willen hierdoor ook langdurig in de sector blijven. Het is dus een kwalitatief hoogwaardige industrie zonder dat er concurrenten zijn die op een verkeerde manier de markt verstoren. Dit vond ik zeer belangrijk voordat ik hieraan begon. Daarnaast zien investeerders ook wel in dat bij deze duurzame projecten


de businesscase zeker en stabiel is. Wind, zon en water zijn namelijk gratis in tegenstelling tot olie. Bovendien kan je voor de getijdenenergie, met de stand van zon en de maan, perfect bepalen hoe het getij er voor de komende honderd jaar uit gaat zien. Zo ben ik met Blue Turbines Projects in 2014 gestart in een sector waar ik al sinds 2010 actief ben.

watermanagement, waar we altijd al sterk in waren, een nieuwe dimensie kunnen geven. We verwachten verder dat je vijftien procent van de energievraag uit Europa kan bedienen met getijdenenergie. Tevens biedt de rest van de wereld veel meer mogelijkheden. De toekomst zit hem met name in de export naar Europa en de rest van de wereld.

Wat zijn uw laatste actuele projecten met uw bedrijf?

Hoe ziet een gemiddelde werkdag eruit?

Oorspronkelijk zijn we dus gestart met het ontwikkelen van een turbine, waar we de techniek van het failliet geraakte bedrijf verder hebben ontwikkeld en het vervolgens hebben doorverkocht aan IHC Merwede. Met IHC hebben we daarna twee jaar lang succesvol samengewerkt, tot het nieuwe management besloot om niet meer te investeren in getijdenenergie. We hebben toen gespard met elkaar en besloten om ons op projecten te gaan focussen in plaats van nieuwe technologieën te ontwikkelen. We doen dus nu projecten met verschillende partners uit de sector die oorspronkelijk onze concurrenten waren. Sinds 2014 zijn wij bezig met een aantal projecten, waarvan het bouwen van het Tidal Testing Centre (TTC) bij de Grevelingendam op dit moment het belangrijkste is. Dit onderzoekscentrum moet als het ware een verlengstuk worden van de TU Delft en Deltares en staat helemaal in het teken van de getijdentechnologie die naar de commerciële fase moet. Aan het TTC was grote behoefte vanuit de sector en er moet rond mei begonnen worden met de bouw. Het was oorspronkelijk niet de bedoeling om in dit project te stappen. We wilden namelijk projecten gaan draaien om daadwerkelijk energie te gaan produceren, maar op het moment liggen de ontwikkeling van de technieken en de energieprojecten nog heel dicht tegen elkaar aan.

Waar ligt de toekomst van het bedrijf?

Wij willen het liefst naar het buitenland in de toekomst. In Nederland zijn we nu voornamelijk aangewezen op de infrastructuur die wij hebben liggen. Na het TTC-project bij de Grevelingendam wordt de Brouwersdam een interessant project. De Brouwersdam wordt namelijk geopend tot een soort Oosterscheldekering met poorten waaruit wij energie kunnen opwekken. De Oosterscheldekering zelf willen wij ooit ook vol hangen met watermolens. Verder kijken we in Nederland nu vooral naar het lage verval van de zeespiegel. Dit lage verval in het tij kan zich wellicht tot een voordeel ontwikkelen. Als je in Nederland rendabele getijdenergieprojecten kan draaien, kan je dat in de hele wereld. Nederland kan dus een belangrijke speler in de markt gaan worden. Het is natuurlijk erg leuk om aan de rest van de wereld te laten zien dat die Nederlanders het

Een gemiddelde werkdag ziet er voor mij ontzettend divers uit. Deze bestaat deels uit de hele dag vergaderen met bijvoorbeeld subsidieverstrekkers, beleidsmanagers en de overheid. Het complexe aan een energieproject is dat je te maken hebt met vrij veel partijen, zoals Rijkswaterstaat en de Waterschappen, maar ook juist veel met het zakenleven. Daarnaast moet er beslist worden wie het project gaat uitvoeren. Verder heb ik veel overleggen met de financiële partijen en banken en in de tussentijd bereid ik me voor op die vergaderingen. Er zijn dus ook hele dagen bij dat ik thuis of op kantoor zit. Daarbij is werken nog steeds een hobby voor mij. Lange dagen horen erbij en een werkweek van tachtig uur is helemaal niet bijzonder.

Wat is uw advies voor werktuigbouwers die hun eigen onderneming willen starten?

Als werknemer in loondienst was het snel duidelijk dat de prikkel om voor mezelf te gaan werken bij mij aanwezig was. Ik vond dat ik daar het meeste nut uit kon halen. Uiteindelijk begon ik in 2001 voor mijzelf. Het advies om je eigen onderneming te runnen is vooral het hebben van een lange adem. Houd er rekening mee dat je lang bezig bent om tot een winstgevend bedrijf te komen. Houd hierbij ook continu in de gaten of je het de moeite waard vindt en blijft vinden. Als dit zo is en je hier zelf van overtuigd bent, moet je het ook echt volhouden. Probeer echter vooral niet te blijven hangen op een bepaald punt. Op een moment zal je niet alleen autonoom moeten groeien, maar zal je moeten groeien, omdat er investeerders bijkomen. Zorg er vooral voor dat je wel altijd in controle blijft. Houd een belangrijke stem in het bedrijf. Je weet vaak hoe het bedrijf verder kan. Investeerders kunnen vaak meer geïnteresseerd zijn in een korte periode. Verder moet je op een bepaald moment bij jezelf te rade gaan en kijken of je vindt dat je zelf moet stoppen met het bedrijf. Pioniers zijn namelijk andere mensen dan mensen die de volgende fase van het bedrijf sterk kunnen maken. Blijf daar altijd neutraal in en blijf altijd nadenken over wat goed is voor het bedrijf. Denk vooral niet altijd aan het geld. Durf ook vooral een paar maanden wat spannender in de wedstrijd te zitten met het geld. Hier kan je namelijk een hoop van leren. 21


Nederzandt events

De kijker gefopt De meest bizarre scènes kan men vandaag de dag op een zeer geloofwaardige manier monteren, terwijl deze in een normale studio zijn gefilmd. In de film ‘Interstellar’ uit 2014 reist een aantal astronauten door een fictief wormgat. Deze scène ziet er geloofwaardig uit, ondanks het feit dat deze opgenomen is in een studio. De zogenaamde ‘greenscreentechniek’ maakt dit mogelijk. Bij een greenscreen of ‘Chromakey’ wordt er geacteerd voor een egale achtergrond. Deze achtergrond wordt in de uiteindelijke montage vervangen door andere beelden.

De eerste stappen

Voor de komst van digitale camera’s en optische printers, gebruikten filmmakers een handig trucje om beelden over een eerder gemaakte film te projecteren. In ‘The Great Train Robbery’ uit 1903 speelt een scène zich af op een station. Deze scène werd eerst gefilmd, terwijl een aantal delen van de achtergrond zwart waren. Omdat filmrol reageert met het licht dat er op valt, werden de zwartgemaakte delen 22

van de achtergrond niet opgenomen. Hier kwam immers bijna geen licht vanaf. Vervolgens is de film niet meteen ontwikkeld, maar werd deze gebruikt om een bewegende trein te filmen. Op deze manier zijn er in de uiteindelijke film acteurs te zien met op de achtergrond een trein die vertrekt. Deze eenvoudige techniek is voor zijn tijd erg vindingrijk, maar naar hedendaagse standaarden achterhaald en zeer onnauwkeurig.

Ontwikkelingen

In de jaren hierna zijn deze manieren van trucage zich verder gaan ontwikkelen. Zogenaamde ‘mattes’, maskers, optische printers en ‘bluescreens’ werden uitgevonden. Een matte is een film die bestaat uit meerdere beelden die over elkaar heen zijn gelegd. Een masker is een object dat voor een lichtgevoelige film wordt gehouden en maar een deel van het licht dat de camera invalt, doorlaat naar de film, vaak in de vorm van een filmbeeldje waar een contour uit is geknipt. Er bestaan statische en dynamische maskers. De namen zeggen het eigenlijk al: De statische maskers laten licht steeds in dezelfde vorm op de film vallen en staan stil achter de lens, waar dynamische maskers meebewegen met de filmrol en zo het licht dat wordt doorgelaten per frame laten verschillen. Een optische printer is een apparaat dat een of meerdere filmbanden en maskers kan afdraaien en deze handig combineert. Deze machine is voor veel dingen te gebruiken. Voorbeelden zijn het veranderen


Wist je dat...

acteurs vaak een hekel hebben aan het maken van films met een greenscreen? Zij voelen zich minder verbonden met de film en daarnaast veroorzaakt de groene kleur na lange tijd van blootstelling hoofdpijn, omdat menselijke ogen er zo heftig op reageren.

Het Bayer Filter

Tegenwoordig worden speelfilms niet meer gemaakt met lichtgevoelige film, maar met camera’s die door middel van lichtsensoren binnenkomend licht opslaan als digitaal beeldmateriaal. In moderne camera’s wordt het zogenaamde Bayer Filter bijna altijd toegepast. Dit filter bestaat uit een enorme verzameling groene, rode en blauwe lichtfilters waaronder zich evenveel lichtsensoren bevinden. De filters zorgen dat er maar één kleur licht wordt doorgelaten en de sensoren meten de intensiteit hiervan, waarmee een digitaal beeld kan worden geconstrueerd. Doordat alle kleuren licht kunnen worden gecreëerd door een combinatie van de kleuren rood, groen en blauw zijn er maar drie soorten filters nodig. Een probleem dat hierbij optreedt, is dat niet iedere kleur goed wordt opgeslagen. Stel je voor dat een oppervlak dat rood is, zijn licht precies op een filter laat vallen dat alleen groen licht doorlaat. Dan zal dit oppervlak

Oxberry

van het formaat van de film, van de snelheid van de film, het veranderen van de kwaliteit van de film, het sturen van de film door een masker of het samenvoegen van films. Vooral de laatste twee zijn een doorbraak geweest in het maken van Chromakeys. Een dynamisch masker kan in een optische printer namelijk tussen de twee gebruikte films worden geplaatst en zo kan een Chromakey eenvoudig gemaakt worden. De laatste ontwikkeling is het gebruik van de bluescreen. Een scène wordt hierbij gefilmd met een blauw scherm als achtergrond. Vervolgens worden de opgenomen beelden door een filter gestuurd. Dit filter vervormt het beeld zo dat het blauwe deel van het filmpje heel donker wordt en alle andere kleuren heel licht. Vervolgens worden de witte delen met een chemische reactie uit de frames verwijderd. Hetgene dat overblijft, is een dynamisch masker dat alleen het blauwe licht tegen zal houden, wanneer het originele beeld erdoorheen wordt gestuurd. Dit principe is veelvuldig toegepast in weerberichten. Een weerman vertelt over het weer en achter hem ziet men een bewegende weerkaart. Tijdens de opname staat de weerman zijn verhaal te houden voor een blauw scherm waar later de kaart op geprojecteerd wordt.

Een optische printer

geregistreerd worden als zwart, omdat de onderliggende sensor geen licht krijgt. Dit probleem wordt tegengegaan door slimme software. De lichtintensiteit van iedere kleur over de hele afbeelding wordt benaderd door handig te interpoleren. Hiermee wordt van elke kleur afzonderlijk een beeld van de lichtintensiteit over het gehele oppervlak gemaakt. Deze kleuren legt men over elkaar heen en zo ontstaat een digitale afbeelding. De helft van de filters in een Bayer Filter is groen en de overgebleven twee kwarten zijn blauw en rood. Hier is voor gekozen omdat het menselijke oog het meest gevoelig is voor groen licht en er daardoor beelden gemaakt kunnen worden die voor ons meer op de werkelijkheid lijken. Door het feit dat moderne camera’s zo sterk reageren op groen licht, wordt deze kleur het meest gebruikt bij het maken van een Chromakey.

Greenscreen of bluescreen

Bij het maken van Chromakeys wordt tegenwoordig zowel de greenscreen als de bluescreen gebruikt als achtergrond. Zoals eerder beschreven, is de groene variant het meest populair. Dit komt omdat het eerdergenoemde Bayer Filter zeer gevoelig is voor deze kleur licht. In deze eigenschap schuilt meteen ook een nadeel. Door de hoge gevoeligheid willen de randen van de Chromakey, waar de achtergrond overgaat in de acteurs, wel eens lelijk uitvallen. Men noemt dit ‘color spill’. Om dit probleem tegen te gaan, worden Chromakeys met groene achtergrond vaak in grote studio’s gemaakt, zodat er een flinke afstand tussen de acteur en de greenscreen ontstaat. Hierdoor is de lichtintensiteit van het groene vlak enigszins afgenomen en ontstaan er minder fouten. Er kan ook nog gekozen worden voor het gebruik van een bluescreen. Een voordeel van de bluescreen is dat scènes in avondlicht vaak beter uitkomen, omdat kleine foutjes bij de rand van de achtergrond juist wegvallen door het blauwe avondlicht. Een groot nadeel van een blauwe achtergrond is het feit dat mensen die gefilmd worden 23


vaak kleding dragen waar blauwe tinten in voorkomen, zoals een spijkerbroek. Dit soort kleding zou dan op de film ook vervangen worden door een achtergrond.

het uiteindelijke beeld ontstaat. Er hoort bij deze laatste stap echter nog een hoop detaillering. Het moet immers in de definitieve film niet duidelijk zijn dat een scène ooit bestond uit meer dan één beeld.

ePHOTOzine

De Lytro camera

Een Lytro camera

De digitale Chromakey

Het creëren van een Chromakey uit digitale beelden is een proces dat in de praktijk altijd veel tijd en moeite kost. Digitale beelden kunnen met moderne computers eindeloos bewerkt worden en omdat filmmakers hoge eisen aan hun producten stellen, wordt dit altijd gedaan. De Chromakey wordt ruwweg in vijf stappen gemaakt. Het voorbereiden is de eerste stap in dit proces en hierbij wordt de greenscreen zelf opgepoetst. Grote onregelmatigheden in het doek, zoals vouwen, lichtvlekken of de aanhechting met het frame waar het groene doek aan bevestigd is, worden in het digitale bestand in dezelfde kleur gemaakt als het scherm. De tweede stap heet ‘rotoscoping’. In deze stap wordt de grens tussen de greenscreen en de rest van de scène nader gedefinieerd. Dit is niet zo eenvoudig als het selecteren van de groene kleur en deze uit het beeld te knippen, want er zijn altijd elementen in een shot die mengen met de achtergrond. Deze elementen moeten per frame worden uitgeknipt om bruikbaar gemaakt te worden voor een succesvolle Chromakey. Tijdens de derde stap, het daadwerkelijke Chromakeyen, wordt uit de beelden een masker gecreëerd, de achtergrondkleur wordt uit het digitale bestand weggehaald en in het resulterende beeld wordt de achtergrond zwart gemaakt en de rest van het beeld wit, om aan te geven waar de grens van de key zit. ‘Spill Supression’ is de stap waar de achtergrondkleur ook uit indirecte delen van het beeld weg wordt gehaald. Denk hierbij aan de reflectie van het groene scherm op bijvoorbeeld een telefoon of spiegel. Op het uiteindelijke beeld moet het niet meer te zien zijn dat er ooit een felgroene achtergrond in het spel was. Als laatste stap wordt de achtergrond onder het uitgeknipte beeld gelegd, waardoor 24

Een bedrijf dat de laatste jaren revolutionaire camera’s op de markt heeft gebracht, is Lytro. De oprichter van dit bedrijf kwam erachter dat foto’s van digitale camera’s vaak niet zo gefocust zijn dat de consument er blij mee is. De oplossing hiervoor is een plenoptische camera. Deze camera legt veel meer dan alleen een beeld vast. Wanneer een foto wordt gemaakt, worden er eigenlijk meerdere foto’s heel snel achter elkaar gemaakt, waarbij de scherpstelling per foto verschilt. Uit deze informatie kan de software van de camera afleiden hoe ver ieder voorwerp van de lens afstaat. Ook wordt het lichtveld in kaart gebracht door de camera. De manier waarop licht op de scène valt, is uit de beelden af te leiden en wordt in de camera opgeslagen. Foto’s die met een Lytro-camera zijn gemaakt, zijn dus geen tweedimensionale beelden, maar eerder vierdimensionale indrukken van een scène. Door te interpoleren tussen de gemaakte foto’s, kan namelijk een beeld gemaakt worden dat nog kan worden scherpgesteld nadat het al gemaakt is omdat er veel informatie over de omgeving is opgeslagen in de camera. Ook kunnen beelden bij zwak licht gemakkelijker gemaakt worden door de vele lichtprikkels die de camera ontvangt. Hetgeen wat de Lytro camera’s zo goed zal gaan laten samenwerken met de Chromakey-industrie, is juist de eigenschap om veel meer informatie op te slaan dan een gewone camera. De scène die wordt gefilmd, is namelijk ook vierdimensionaal. Een Lytro camera kan per object dat wordt gefotografeerd, ontdekken hoe ver het van de camera staat. Met deze informatie zou de greenscreen geïdentificeerd kunnen worden en makkelijker kunnen worden weggehaald uit een filmbestand. Wanneer ook de achtergrond zou zijn opgeslagen als een vierdimensionaal datapakket, kan deze bijna vlekkeloos gecombineerd worden met het Lytro beeld en zo perfecte Chromakey-shots creëren. De eerste videocamera van Lytro is sinds eind 2016 op de markt en er wordt al volop mee geëxperimenteerd. Het lijkt erop dat de beste manier om een Chromakey te maken steeds dichterbij komt. Klaas Koerten


Masterclass 2017 Business course ‘It’s been a steep learning curve – like a gym for the brain’ Meet Giovanna and Zhiyang Giovanna works for AkzoNobel as an International Business Analyst, while Zhiyang is a Supply Chain Production Planner. They were both welcomed as new colleagues at AkzoNobel following their impressive performances at our 2015 Masterclass, after which they applied for starting positions following graduation. The Masterclass business course introduced them to our company’s ambitions, culture and a wide variety of people, products and processes. It also enabled them to learn about the way in which our Human Cities initiative provides essential protection, essential ingredients and essential color to improve people’s everyday lives in urban communities across the world. AkzoNobel’s annual Masterclass is your chance to discover a company that likes to give you real responsibility. It takes place over two intensive and exciting days of introductions and interdisciplinary teamwork. You’ll see our organization from different angles and have plenty of opportunities to meet senior management and young employees. When: May 8 & 9, 2017 For: Master’s students approaching graduation Deadline for registration: April 2, 2017

Please visit www.akzonobel.nl/masterclass for more information and to apply online. You will also find out more about the roles that Giovanna and Zhiyang play within AkzoNobel. Follow us on: INTERACTIVEprint PRINT Interactive

Download the the free free Download Layar App App Layar

Scan this this page page Scan

Discover Discover interactive interactive content content

AN_202999_061216

Where your ideas go far


| Gadgets < Houd jij er niet van om met je neus dicht op je smartphone te zitten? Projecteer dan nu alle apps vanaf je telefoonscherm vergroot op de muur. www.uncommongoods.com | € 28,-

<

Tijdens de strenge winters toch genieten van wat opbeurende deuntjes? Dat kan nu met de bluetooth muts! De geïntegreerde speakers zijn op te laden met een usb kabel. www.bol.com | € 25,-

>

Afkijken bij een ander is vanaf nu kinderspel met deze spionagepen. Dankzij zijn acht megapixel camera en 32 gigabyte geheugen hoef je niets meer te missen! www.dealbanana.com | € 12,-

> Vergeet jij ook te vaak sleutels van je fiets, schuur of huis? Breek dan nu in bij jezelf met deze lockpikset, verscholen in een creditcardhuls. www.lockpickwebwinkel.nl | €10,-

26


<

Heb je de Leeghwater surfreis gemist? Wees niet getreurd! Met deze op afstand bestuurbare surfplank kun je dit in het miniatuur beleven wanneer jij het wilt! www.uncommongoods.nl | € 100,-

>

Altijd al verlangd om terug te reizen naar de tijd van ratelende typmachines? Bij dezen is de digitale variant van het tijdloze apparaat beschikbaar voor jouw tablet! www. awesomestufftobuy.com | € 899,-

< Lukt het niet om strak in de maat de blijven? Train jezelf op elk willekeurig moment met dit draagbare drumpad. Voor grensloze creativiteit op het moment dat jij inspiratie hebt. usb.brando.com | € 66,-

> Schieten de acht delen van Harry Potter nog tekort om alle fantasie te vervullen? Neem nu het heft in eigen hand met deze afstandsbediening in de vorm van een toverstaf, met dertien programmeerbare bewegingen. www.radbag.nl | € 58,-

27


Thijs van Essen

Buitenlandverhaal Na twee jaar studeren in het altijd mooie Delft, was de tijd aangebroken om het bekende terrein te verruilen voor een avontuur. De minor was hier een uitgelezen kans voor en Canada was de bestemming. ‘Wanneer kan ik tijdens mijn studie naar het buitenland?’ was één van de eerste vragen die ik stelde toen ik als middelbare scholier de open dag van de TU Delft bezocht. Deze droom om in het buitenland te studeren kwam deels door alle uitwisselingen op de middelbare school met onder andere Duitsland, Italië en Engeland als bestemming. De keuze om tijdens mijn minor naar het buitenland te gaan, was dan ook razendsnel gemaakt. Ik was erg blij om te horen dat ik een semester mocht gaan studeren aan de Universiteit van Waterloo, Canada’s nummer één universiteit op het gebied van Werktuigbouwkunde. Nadat alles in Nederland was geregeld, kwam eindelijk het moment waar 28

ik al twee jaar naar uitkeek. Aan het eind van de zomer vertrok ik naar New York om hier nog een weekje vakantie te vieren en vervolgens door te reizen naar Waterloo. Eenmaal aangekomen in het appartementencomplex in de buurt van de universiteit ontmoette ik gelijk veel andere uitwisselingsstudenten. Dit kon ook bijna niet anders, aangezien er meer dan honderd internationale studenten verbleven. Ik woonde met ongeveer twintig andere buitenlandse studenten op een verdieping, waardoor we meestal gezellig samen aten en er altijd wel wat te beleven was.

Studeren

De eerste week waren er nog geen colleges, dus was er veel tijd om de andere studenten, de campus, het uitgaansleven en de vele andere dingen die Waterloo te bieden heeft, te ontdekken. Waterloo zelf is een vrij kleine stad, maar aangezien er in totaal ongeveer 50 000 studenten aan de twee universiteiten in Waterloo studeren, is het er alsnog erg levendig. Het leukste van op ‘exchange’ gaan, vind ik dat de meeste studenten er komen om nieuwe mensen te leren kennen en nieuwe ervaringen op te doen. Hierdoor stelt iedereen zich heel open op en heb je er binnen een korte tijd heel veel nieuwe vrienden bij. De eerste weken was er ruimte om vakken te kiezen en eventueel ook nog te laten vallen. Na even puzzelen had ik vijf interessante vakken van elk zes ECTS gekozen, die ook nog samen in één rooster pasten. Ik wilde vooral een verbredende minor en om deze


studentenvereniging of andere Delftse bezigheden had. Gelukkig waren er veel leuke dingen te beleven en heb ik me eigenlijk geen moment verveeld.

Genieten

Natuurlijk was ik niet helemaal naar Canada gevlogen om alleen maar de boeken in te duiken, dus ging ik bijna elk weekend ergens naartoe. Het huren van een auto in Canada is makkelijk en goedkoop, waardoor het eenvoudig was om trips te organiseren. Het ene weekend gingen we met een groep van vijftien studenten kanoën op één van de enorme meren in Ontario en dan gingen we weer met vijf vrienden naar Montreal en Quebec City. Daarnaast zijn we onder andere naar de beroemde Niagara Falls geweest, hebben we een dagtrip naar Toronto gemaakt en hebben we gekampeerd in Algonquin National Park. Daarnaast liep de tentamenperiode vlak voor kerst al ten einde, terwijl de derde periode pas weer in februari begon en dit gaf mij de mogelijkheid om nog een aantal weken door Californië te reizen na mijn tentamens. Kortom, de ervaring waar ik al zo lang naar uit had gekeken, was minimaal zo leuk als ik had verwacht. Nu ik thuis ben, waardeer ik aan de andere kant de dingen en vrienden in Nederland weer. Ik kan terugkijken op een onvergetelijk half jaar waarin ik veel nieuwe, internationale vriendschappen heb opgedaan en een hele ervaring rijker ben geworden. Ik zou iedereen dan ook van harte aanraden om deze mogelijkheid te benutten en zodoende hopelijk net zo een leuke tijd te beleven! Thijs van Essen

Thijs van Essen

reden heb ik naast twee werktuigbouwkundige vakken, ook economie en een vak over Canadees recht gevolgd. Daarnaast wilde ik graag een projectvak doen, zodat ik ook nog in teamverband kon werken met andere internationale studenten. Dit was een project van de Werktuigbouwkunde faculteit waarbij men een karretje moest ontwerpen dat werd aangedreven door de potentiële energie van een gewicht; vergelijkbaar met ons tweede eerstejaarsproject. Het onderwijs aan de Universiteit van Waterloo deed mij qua structuur meer aan de middelbare school denken dan aan de TU Delft. Zo waren er voor een aantal vakken wekelijks verplichte ‘quizzes’ of andere opdrachten en was er voor vrijwel elk vak een ‘midterm’, wat tot gevolg had dat het tentamen op het eind slechts voor vijftig procent of minder meetelde. De meeste studenten waren hierdoor niet al te gespannen voor de eindtentamens en enkelen gingen dan ook even een week naar Mexico voor de tentamenweek. De vakken waren niet zozeer van een lager niveau, maar omdat de druk gelijkmatiger verspreid was over de hele periode, was het relatief eenvoudig om hoge cijfers te halen en waren de tentamenperiodes heel wat rustiger dan ik gewend ben. Een ander groot verschil met Nederland is de enorme campus van de universiteit, waar onder andere vier bibliotheken, twee sportzalen, een zwembad, health center en eindeloos veel andere gebouwen te vinden zijn. Veel van de faciliteiten waren gratis toegankelijk voor studenten en ook sportlessen waren heel goedkoop. Zelf ging ik drie keer per week naar karatelessen, wat in totaal nog geen 25 euro kostte voor het hele semester. Het viel mij op dat ik meer tijd had om dit soort dingen te doen, omdat ik niet de gebruikelijke vriendengroep, studentenhuis,

Een meer op de campus van de Universiteit van Waterloo 29


Wist je dat...

CiteLighter

de top van de sondes van ‘scanning probe’ microscopen slechts één atoom dik zijn? Zodra de top op enkele tienden nanometers van het oppervlak verwijderd is, ontstaat er een overdracht van elektronen tussen top en proefstuk. Hierdoor onstaat er een elektronenstroom, die gemeten kan worden om een beeld te vormen.

Zintuig of superkracht? Deels mens, deels machine. Door onze zintuigen te upgraden of nieuwe, onbekende zintuigen toe te voegen aan ons lichaam, komt de eenheid van mens en technologie steeds dichterbij. Een superheld is een fictief figuur dat over bovenmenselijke krachten of eigenschappen beschikt. Echter, het begrip ‘superkrachten’ heeft geen duidelijke grens. Tegenwoordig is voor de menselijke waarneming veel meer mogelijk dan vroeger. Men draagt brillen, lenzen en gehoorapparaten die de prikkels van buitenaf versterken. De vraag is dan ook of ons brein beter zou kunnen functioneren als extra zintuiglijke informatie wordt aangereikt aan onze grijze massa. Het gaat niet over een bril of ander afneembaar apparaat, maar over technologische hulpmiddelen die worden aangebracht op of zelfs in het menselijk lichaam en zo zintuigen sterker maken of toevoegen. 30

Klassieke zintuigen

Zintuigen zijn orgaansystemen die aan organismen de mogelijkheid geven om een bepaald gedeelte van de werkelijkheid waar te nemen. Het aantal zintuigen van de mens is redelijk beperkt. Wij beschikken kort gezegd over gevoel, gehoor, gezichtsvermogen, reukzin en smaakzin. Zintuigen zijn weliswaar betrokken bij gewaarwordingen, maar niet identiek aan die gewaarwordingen zelf. Het systeem werkt met sensorische zenuwcellen die reageren op specifieke energie of prikkels die op een bepaald gebied van het lichaam terecht komen, bijvoorbeeld aanraking. In de hersenen worden deze signalen ontvangen en verwerkt. De gewaarwording is dus een interpretatie van deze signalen, die eerst door allerlei neurale circuits in het lichaam gemodificeerd zijn, voordat ze de gedeeltes in de hersenschors bereiken die ons bewustzijn beheersen.

Het begin van body hacking

Technologische hulpmiddelen die worden aangebracht in het lichaam, kunnen van mensen een cybernetisch organisme maken, ofwel cyborg. De definitie van een cyborg luidt dat er sprake is van een wederzijdse uitwisseling van informatie tussen de mechanische en organische onderdelen die een organisme bezit. Cybernetica is een zelfregulerend complex van verschillende delen die moeiteloos samen kunnen communiceren door middel van terugkoppeling.


Deze mensen hebben dus bepaalde technieken in hun lijf geïmplementeerd om hun vaardigheden uit te breiden of hun ervaring van de werkelijkheid te veranderen. Het implementeren van technieken in het lichaam staat ook wel bekend als ‘body modification’ of ‘body hacking’. Deze termen zijn nog niet hard begrensd, omdat er tegenwoordig mensen zijn met bijvoorbeeld robotische protheses of pacemakers, die ook als cyborgs gezien zouden kunnen worden. Zij hebben ten slotte een werkend apparaat bevestigd in of aan hun lichaam, dat hen in staat stelt iets te doen wat ze zonder het apparaat niet kunnen doen.

Richard van Hooijdonk

Een vroeg voorbeeld dat tot de huidige body hacking heeft geleid, is het eerste trilvest dat werd ontwikkeld door de Nederlandse Organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijk onderzoek, TNO. Door middel van trillingen op bepaalde plekken van de rug, krijgen piloten informatie over acties die buiten hun directe gezichtsveld plaatsvinden, zoals een van achteren naderend vijandig vliegtuig. Ook zijn er bij apen en recent bij mensen, hersenimplantaten aangebracht waardoor zij met hun gedachten een mechanische rolstoel kunnen besturen en kunnen ratten met micro-elektroden in de hersenen beslissingen maken die algoritmisch ondersteund zijn.

RFID-chip

Populaire modificaties

Er lopen naar schatting wereldwijd al duizenden mensen rond met RFID-chips (Radio-Frequency IDentification chips) en NFC-chips (Near Field Communication chips) in hun lichaam. Dit zijn momenteel de populairste lichaamsmodificaties die door mensen zelf aan kunnen worden gebracht. Ze kunnen zichzelf ermee identificeren doordat een elektronisch slot van bijvoorbeeld hun smartphone of een beveiligd gebouw, hen herkent. Ook bestaat er een

chip die biomedische informatie kan doorsturen naar een smartphone en een chip die vibreert wanneer er iets van achteren nadert of wanneer er een aardbeving plaatsvindt. Een andere variant op deze onderhuidse chip stelt, door trillingen, de drager in staat om te voelen wanneer hij naar het noorden gericht staat. Deze chip werkt dus als een soort kompas, maar het verschil tussen gereedschap zoals een kompas en een zintuig, is de constante waarneming ervan. Binnenkomende signalen worden bij zintuigen, zonder dat men zich er bewust van is, verwerkt door de hersenen. Met behulp van de hedendaagse technologie verbeteren mensen straks niet alleen hun gezichtsvermogen of gehoor, ze zullen ook hun lichaam upgraden met niet-menselijke eigenschappen als echolocatie; met echo’s de omgeving in kaart brengen of magnetoceptie; het waarnemen van magnetische velden. De technologie van de onderhuidse chips is niet ingewikkeld. Het is ten eerste een vrij eenvoudige ingreep die door een veearts gerealiseerd kan worden en bovendien bevindt de sensor die ervoor nodig is zich ook in haardrogers. Voor minder dan dertig euro zou men een cyborg kunnen worden.

Captain Cyborg

Wetenschapper Kevin Warwick noemt zichzelf de eerste echte cyborg ter wereld. Deze hoogleraar Cybernetica van de Universiteit van Reading is wereldberoemd geworden, omdat hij onderhuids een RFID-chip liet inbrengen bij zichzelf. Het begon in 1998 toen hij, met enkel lokale verdoving, een siliconen transpondercapsule in zijn onderarm liet inbrengen die meerdere micro-processors bevatte. Een transponder zendt boodschappen uit als antwoord op een ontvangen boodschap. Dit implantaat reageerde oorspronkelijk alleen op computersignalen door middel van een uniek identificatiesignaal, waardoor hij beter in kon spelen op zijn omgeving en zijn omgeving op hem. Eerst ging alleen het licht aan en uit wanneer Warwick met zijn vingers knipte. Later gingen deuren letterlijk voor hem open als hij in de buurt kwam en verwelkomde zijn computer hem in de morgen. Deze ingreep was nog nooit eerder gedaan. Een veel meer geavanceerde operatie die hierop volgde, plaatste microchip-implantaten, een zogenaamde ‘one hundred electrode array’, in de mediane zenuw van zijn zenuwstelsel net boven de pols. Het implantaat maakt een kunstmatige sensatie mogelijk, door stimulatie van individuele elektroden met de electrode array. Het was nu ook mogelijk om elektrische signalen terug te sturen naar een computer vanuit zijn lichaam. Dit leidde tot de mogelijkheid van een wisselwerking met een soortgelijke chip. 31


Physiology

met camera’s die op het hoofd gedragen worden, die alle kleuren in geluid kunnen omzetten. Lichte objecten krijgen hoge tonen, donkere krijgen lage tonen. Het opmerkelijke is dat bij de blinde proefpersonen de geluiden door de visuele cortex in de hersenen worden verwerkt. Deze mensen kunnen dus ‘zien’ door naar kleuren te luisteren.

Naar aanleiding daarvan werd er ook een met bio-glas omhulde chip geïmplanteerd in het zenuwstelsel van de vrouw van Warwick. Beide chips zijn gelinkt aan eenzelfde computer en aan elkaar. De nieuwe techniek ging verder dan het besturen van een robothand of rolstoel. Het was nu namelijk mogelijk om de acties en intenties van een ander persoon die ook zo een chip draagt, te voelen en dit mogelijk zelfs met het internet te verbinden. Door middel van hersengolven kan de controle over het lichaam worden overgedragen en ook gevoelens van de andere chip-drager zijn waar te nemen, zoals pijn en genot. Vooralsnog is die andere persoon zijn vrouw, maar in de toekomst zou dat in principe iedereen kunnen zijn.

Neil Harbisson

Een ander voorbeeld van een body-hacker is kunstenaar Neil Harbisson, die volledig kleurenblind werd geboren. Nu heeft hij aan zijn hoofd een apparaat gekoppeld dat kleuren omzet naar bepaalde geluidstonen, namelijk frequenties die hoorbaar zijn. In plaats van een wereld in grijswaarden, ‘hoort’ deze kunstenaar een kleurensymfonie. Hij is zelfs in staat om kleuren te horen buiten het menselijke spectrum, infrarood en ultraviolet. De antenne vangt golflengtes op van zowel zichtbaar als onzichtbaar licht van een kleur in haar zuiverste vorm, zonder de toevoeging van zwart of wit en zet dit via een chip in de achterkant van zijn schedel om naar een voor mensen hoorbare frequentie. Bovendien beschikt zijn chip sinds kort over bluetooth, waarmee de kunstenaar contact kan maken met apparaten in de omgeving of met het internet. Zijn antenne zou dus als een nieuw zintuig beschouwd kunnen worden, maar de sensor ontvangt zelf geen informatie over het organisme. Uit eerdere experimenten blijkt dat de hersenen na verloop van tijd aan kunstmatige zintuigen gaan wennen. Er loopt aan de Universiteit van Sussex een langdurig experiment 32

Youtube

One hundred electrode array

Kunstenaar Neil Harbisson

Medische wereld

De implantatie van microchips in het menselijk lichaam heeft nieuwe ethische discussies teweeggebracht bij mensenrechtenorganisaties, regeringen en religieuze groeperingen. Zo een chip is geprogrammeerd met een GPS, om vermiste personen of voortvluchtigen op te sporen. Het betekent dus ook dat overheden de implantaten kunnen gebruiken om de privacy van onschuldige mensen te schenden. Echter, de microchips kunnen in de medische sector enorm behulpzaam zijn. Er wordt geëxperimenteerd met een aantal verschillende elektronische procedures en medicijnen die vele aandoeningen of ziektes zoals blindheid, de ziekte van Parkinson of schizofrenie kunnen bestrijden. Elektrische medicijnen hebben als voordeel tegenover chemische medicijnen dat ze een specifiek gebied kunnen behandelen. RFID-chips worden tegenwoordig al gebruikt voor het geven van informatie over de medische achtergrond van de patiënt, maar ook welke medicijnen nodig zijn en waar de patiënt precies last van heeft. Ook worden ze gebruikt om bij te houden welke patiënten in contact komen met welke artsen en wanneer een patiënt een besmettelijke infectie krijgt. Hiermee is altijd een actueel overzicht beschikbaar van alles wat deze nodig heeft en kan er direct gehandeld worden naar wie een ziekte mogelijk verspreidt. Door de directe toegang tot de medische geschiedenis, kan ook de overlevingskans van de persoon groter worden. Er zijn al vele ziekenhuizen die werken met deze chips en artsen die


Vimeo

met het systeem instemmen. Echter, alleen de operatie zelf kan al bepaalde risico’s met zich meedragen. Zo kan het lichaam de onbekende chip proberen af te stoten. Uit deze reactie zijn in het verleden infecties, allergische reacties, waaronder weefselreacties en zelfs tumoren ontstaan. Een ernstigere schade kan ontstaan door MRI-incompatibiliteit en elektrische kortsluiting door een sterk magnetisch veld. De elektrische golven die worden opgewekt in de geleidende materialen van een chip kunnen in- en uitwendige brandwonden veroorzaken. Verder zijn de microchips vaak ongecodeerd en daardoor extreem kwetsbaar om gelezen te worden van buitenaf. Het signaal kan niet volledig worden beschermd. Iemand zou zo de persoonlijke informatie op de chip kunnen lezen en het signaal kunnen klonen, wat kan zorgen voor misbruik of beveiligingsproblemen.

Wetenschapper Kevin Warwick en zijn implantaat

Superkrachten in de toekomst

Warwick, Harbisson en andere Cyborg-activisten proberen het knutselen aan de menselijke zintuigen sociaal geaccepteerd te krijgen. Volgens hen gaat de evolutie te traag. De menselijke ervaring kan altijd worden vergroot en verbeterd, omdat de hersenen nu maar een klein gedeelte van de realiteit waarnemen. Professor Warwick is ervan overtuigd dat de mens zich technologisch moet blijven ontwikkelen om niet door robots onder de voet te worden gelopen. Hij hoopt anderen te betrekken in zijn ervaringen en denkt dat er misschien een uitkomst verschijnt waarin geïmplanteerde ‘supermensen’ met elkaar kunnen communiceren

Wist je dat...

er in Nederland al plaatsen zijn waar je een chip kunt laten injecteren in je lichaam, waarmee betalingen gedaan kunnen worden? Onderzoek toont aan dat de jeugd dit ziet als een goed alternatief voor bankpassen. op een ander niveau. Warwick’s motieven zijn vanaf het begin af aan grondig doorzocht en zijn kennis zou baanbrekend kunnen zijn of tot bovenmenselijk machtsmisbruik kunnen leiden, zoals in superhelden-films. De voorstanders voorzien een toekomst waarin het onderscheid tussen technologie en onze lichamen is verdwenen en het de normaalste zaak van de wereld is je zintuigen te upgraden met technologie. Tijdens een demonstratie werd het Harbisson verboden om te filmen, maar de kunstenaar beweerde dat hij niet aan het filmen was. Toch trok de politie de camera van zijn antenne. Het was voor hem dan ook een grote overwinning om zijn antenne enige tijd later juridisch geaccepteerd te krijgen op zijn Britse paspoort. Apparaten zijn namelijk niet toegestaan op paspoortfoto’s, dus is zijn aanhangsel geaccepteerd als lichaamsdeel. Dit is een begin voor cyborg rechten. Verschillende organisaties, bedrijven en wetenschappers bieden al een aantal chips en gadgets aan om onze zintuigen te verbeteren en volgens hen moeten de zintuiglijke apparaatjes in de toekomst net zo gebruikelijk worden als de smartphone. Het gebruik van kunstmatige zintuigen bleef tot nu toe beperkt tot hobbyisten en de medische wereld. Met behulp van de hedendaagse technologie verbeteren mensen niet alleen hun zintuigen zoals het gezichtsvermogen of gehoor, maar zullen zij ook hun lichaam upgraden met niet-menselijke zintuigen. De vraag is of een deel van de huidige samenleving een voorsprong gaat krijgen op anderen en in hoeverre ons brein de onbekende informatie die door het zenuwstelsel stroomt, kan accepteren en zich kan aanpassen hieraan. Misschien zal het allemaal niet zo vlot lopen, maar of een eenheid van mens en robot science-fiction blijft, valt te betwisten. De tijd dat superkrachten alleen in stripboeken en films voorkwamen, is in ieder geval verleden tijd. Tessa Talsma

33


Created and produced by

Wil jij next level bezig zijn?

WOENSDAG 19 APRIL 2017

Kom dan naar MOCE en ontmoet topbedrijven uit de maritieme, offshore & energie sector Je komt in contact met HR-managers en recruiters van bedrijven

Bekijk bedrijfspresentaties van bekende namen uit de maritieme, offshore & energie sector

Inhoudelijk programma met workshops, case studies, trainingen en live talk-shows

Discussies over relevante themaâ&#x20AC;&#x2122;s voor sectoren in transitie

Kun je niet wachten met het vinden van een nieuwe baan? Kijk in de tussentijd op www.MaritiemeVacaturebank.nl voor een baan bij de beste werkgevers!

WTC ROTTERDAM | GRATIS ENTREE | 10:30-18:00 UUR

Verbindende factor bij een sector in transitie

www.MOCE.biz Powered by

MOCE


advertorial

Laat zien wat je in huis hebt tijdens MOCE2017 Met ruim honderd bedrijven uit de maritieme, offshore en energie industrie staat op woensdag 19 april het WTC Rotterdam weer geheel in het teken van carrièremogelijkheden binnen deze sector. Ook dit jaar brengt het Maritime & Offshore Career Event, MOCE, ambitieuze studenten, starters en doorgewinterde professionals met elkaar in contact. MOCE gaat dit jaar een stap verder en creëert diverse mogelijkheden om elkaar nog beter te leren kennen.

Ga de uitdaging aan

Parallel aan de beursvloer kunnen bezoekers en bedrijven dit jaar elkaar ook op andere manieren ontmoeten tijdens MOCE, namelijk door middel van de Case Studies. Tijdens de Case Study presenteert het bedrijf in kwestie een actueel of fictief probleem en wordt een geselecteerde groep MOCE bezoekers uitgedaagd om met deze case aan de slag te gaan. Zo worden bezoekers tijdens de Case Study van Oceanco uitgedaagd om als lid van het Design & Innovation team na te denken over het ontwikkelen van speciale en innovatieve voorzieningen voor een ‘explorer style yacht’. Het moment om te laten zien wat jij in huis hebt en te ontdekken wat het bedrijf als werkgever te bieden heeft.

Invite & Meet

Het was al langer mogelijk om als werkzoekende je cv te uploaden op MaritiemeVacaturebank.nl om een profiel aan te maken. Nu is er echter een extra reden om je cv te uploaden. Met Invite & Meet, een nieuwe dienst van MaritiemeVacaturebank.nl, krijgen bedrijven voorafgaand aan MOCE de mogelijkheid om vanuit de cv-database personen met een profiel een uitnodiging te sturen voor een persoonlijk gesprek op de beursvloer. Het moment om een één-op-ééngesprek met je droomwerkgever te hebben.

Nieuwe partijen en oude bekenden

Dit jaar ontvangt MOCE verschillende nieuwe bedrijven in het WTC Rotterdam, zoals Deme Group en Zeeland Seaports. Daarnaast zijn er ook genoeg oude bekenden aanwezig op 19 april. Damen Shipyards Group, Iskes Towage Salvage, Iv-Oil & Gas, Van Oord en Tideway Offshore Solutions staan klaar om in gesprek te gaan met de ruim 4 000 bezoekers. Bekijk de plattegrond en de bijhorende partner-lijst om te zien wie er verder aanwezig zijn op MOCE2017.

Registeren via MOCE.biz

Maritieme carrièrejagers kunnen zich voor MOCE2017 registeren via MOCE.biz. Kijk voor meer informatie over Invite & Meet, Case Studies en het overige programma van MOCE ook op de website en blijf via Facebook en Twitter op de hoogte van het laatste nieuws.


The Guardian

De krachtige eenvoud van Tomos De Tomos is een welbekend en veelgeliefd voertuig onder studenten, de kracht achter dit decennialange succes schuilt in de eenvoud van het ontwerp. Alhoewel het merk Tomos voor vele Nederlanders voelt als een oer-Hollandse onderneming, vindt dit bedrijf zijn oorsprong in het toenmalige Joegoslavië. Uit een gezelschap van Joegoslavische heren vloeide het idee om een fabriek op te zetten die de lokale bevolking zou kunnen voorzien van gemotoriseerde tweewielers. Zodoende opende in 1954 een fabriek in Koper, een havenstad van het huidige Slovenië, onder leiding van directeur Franc Peçar. De naam Tomos stamde dan ook niet af van de iniatiefnemer van het bedrijf, maar kwam voort uit de afkorting Tovarna Motornih koles Sezana, waarvan de vertaling luidt: motorfietsenfabriek Sezana. Zoals deze naam al doet vermoeden, zijn zij begonnen met het produceren van een motorfiets. Dit deden zij in samenwerking met het Oostenrijkse merk Puch. Het eerste model was de Tomos Puch SG 250 en deze werd op kleine schaal geproduceerd, slechts 150 in dat jaar. 36

Kort daarna werden er modellen uitgevoerd met 50 cc, oftewel bromfietsen. Snel werd duidelijk dat de markt hiervoor vele malen groter was. In het volgende jaar werden er al bijna drie keer zoveel modellen met 50 cc dan motorfietsen verkocht. Deze trend werd doorgetrokken tot het begin van de jaren zestig, toen is er bij Tomos besloten om de productie van motorfietsen geheel stil te leggen. Juist dit was het moment dat de iconische brommer overwaaide naar Nederland. In 1966 opende de eerste Tomos fabriek buiten Slovenië en deze werd geplaatst in Epe, omdat daarmee de enorme Nederlandse markt kon worden voorzien. Sindsdien zijn de brommers langzamerhand een begrip geworden in de Nederlandse cultuur. De fabriek heeft helaas in 2009 haar laatste licht gezien, aangezien de productie is uitbesteed om zo kosten te besparen. Desalniettemin is de handel in het voertuig nog altijd levendig. Een zeer belangrijk aspect van de populariteit van de brommer is zijn betrouwbaarheid, wat een gevolg is van een bijzonder slim en vooral uitermate eenvoudig ontwerp.

Wist je dat...

Tomos is begonnen met het produceren van Puch onderdelen onder een vijf-jarige licentie, maar zij na het verlopen hiervan verder zijn gegaan met het nabootsen van de Puch onderdelen?


Betrouwbaarheid

Om te beginnen lijkt het ontwerp van de Tomos, zoals wij die vandaag de dag kennen, erg op een gemotoriseerde fiets, in tegenstelling tot het ontwerp van vele andere hedendaagse brommers en scooters. In dit ontwerp is er bewust voor gekozen om een accu buiten beschouwing te laten, aangezien dit een oorzaak van onbetrouwbaarheid is. Vooral bij lange tijd van stilstand en bij lage temperaturen kunnen deze het laten afweten, dus bij voorkeur is het functioneren van een brommer hier niet van afhankelijk. Om deze reden is voor het starten van de motor gekozen voor een mechanische oplossing die is aangedreven door menskracht: de kickstarter. Door middel van een tandwielverhouding wordt hier gebruik gemaakt van het hefboomprincipe, waardoor er zonder al te veel moeite de eerste paar compressieslagen in de cilinder kunnen worden gemaakt. Zo heeft elke gebruiker voldoende spierkracht om de brommer te starten. Overigens is het ontbreken van een accu niet nadelig voor de functionaliteit van de Tomos, omdat alle verlichting en de claxon simpelweg aangesloten zijn op de dynamo van het motorblok.

Eenvoud

Het feit dat er geen versnellingsbak of constant variabele transmissie in het motorblok geplaatst is, zoals in de meeste brommers en scooters, bespaart enorm veel gewicht en complexiteit. In plaats daarvan is er voor de Tomos een centrifugale koppeling met twee versnellingen ontworpen die naast lichtgewicht, ook erg simpel is. Het bestaat slechts uit drie schijfdelen met samengeperst kurk aan de buitenkant, die bij elkaar worden gehouden door een cirkelvormige veer. De veerkracht hiervan wordt op een bepaald toerental overwonnen door de centrifugaalkracht van de rotatiesnelheid van de as. Hierdoor grijpt het kurk aan op de behuizing aan de buitenkant hiervan en zo wordt het tandwiel van de tweede versnelling aangedreven. Hierdoor zijn er bijzonder weinig componenten die kunnen falen en is het ook aanzienlijk makkelijker om een onderdeel te repareren of te vervangen, mocht dit toch nodig zijn.

Een belangrijk aspect voor onder andere het rijgemak en de hanteerbaarheid van een brommer is het gewicht. Hoe lichter het voertuig is, hoe vlotter hij zal accelereren en hoe makkelijker hij door een bocht heen zal sturen. Om dit in het frame te verwezenlijken is er bij Tomos heel handig gebruik gemaakt van het principe van traagheidsmomenten in de sterkteleer. Zo is de framebuis die de motor en de aandrijving verbindt met het stuurgedeelte, een relatief grote en vierkante buis, waardoor het dunwandige geheel de benodigde buigstijfheid levert vanwege de grote afstand tussen de wanden en het midden. Tegelijkertijd kan vanwege de ruime afmetingen de inhoud hiervan gebruikt worden als tank, zodoende zijn er twee functionaliteiten geïntegreerd in één onderdeel. Daarnaast is in het motorblok een heleboel gewicht bespaard door deze luchtgekoeld te maken. Door de ontwerpkeuze van een luchtgekoelde cilinder, bespaart men al gauw meerdere kilo’s. Dankzij het feit dat er slechts enkele koelvinnen rond de cilinder zijn geplaatst en daarmee een radiator, een waterpomp en een liter koelvloeistof overbodig zijn, is het geheel aanzienlijk lichter. Het tweetakt principe dat in de verbrandingsmotor is toegepast, heeft het voordeel dat er geen smering- en kleppensysteem nodig is. Het smeermiddel dat aan de brandstof is toegevoegd, zorgt ervoor dat de verbrandingskamer en de krukascontructie als een geoliede machine kunnen blijven functioneren.

Photobucket

Gewichtsbesparing

De centrifugale koppeling van Tomos

De huidige trend in technologische ontwerpen, is dat zij steeds meer onderdelen en complexiteit bevatten. Echter, als wij naar het verleden kijken, kunnen we lering trekken uit het feit dat de uitspraak ‘less is more’ vaak opgaat als het gaat om betrouwbaarheid en robuustheid. De Tomos is hier een alledaags voorbeeld van, maar in vele toepassingen is dit terug te zien. Laten wij deze ongecompliceerde, doch tijdsbestendige ontwerpen vooral niet vergeten met onze blik op de toekomst. Nico van Leeuwen

37


| In het kort

Thinkstock

Waarom zijn panda’s zwart en wit?

De reuzenpanda op zoek naar bamboe

Het blijkt te maken te hebben met het eetgedrag van de panda. Deze eet vrijwel alleen maar bamboe en heeft moeite met de vertering daarvan, wat betekent dat het dier heel veel moet eten om zijn grote lijf draaiende te houden. De reuzenpanda kan daarom geen grote vetreserves aanleggen en is zo ook niet in staat om in winterslaap te gaan. Het dier moet dus zowel ‘s winters als in de zomer zien te overleven. Uit het onderzoek blijkt dat het witte deel van de vacht dient als camouflage in besneeuwde landschappen. De zwarte poten helpen de panda om zich te verbergen in de schaduw. De panda kan zo het hele jaar dwars door besneeuwde berglandschappen en tropische bossen trekken op zoek naar voedsel.

The Hill Talk

Slaapgedrag van olifanten

De Afrikaanse olifant

Als jij als student denkt dat je last hebt van een chronisch slaaptekort, weet dan dat het altijd erger kan. Uit onderzoek is namelijk gebleken dat olifanten, en daarmee bedoel ik niet de olifanten van Gezelschap Leeghwater, het minste slapen van alle zoogdieren. Er is voor het eerst een studie gedaan naar het slaapgedrag van olifanten in het wild. Volgens de onderzoekers slaapt het grootste landzoogdier nauwelijks. Ze doen namelijk gemiddeld maar twee uur per dag hun ogen dicht en ze blijven daarbij de gehele tijd staan. Er gaan zelfs dagen voorbij waarin olifanten helemaal niet slapen. In gevangenschap hebben olifanten wel wat meer behoefte aan slaap, dan slapen zij gemiddeld vier tot zes uur per dag.

Scientias

Bestuivende drones

De drone die de taak van de bij overneemt 38

Door de afnemende bijenpopulatie op aarde, ontstaat er een probleem bij het bestuiven van bloemen. Japanse onderzoekers hebben nu een piepkleine drone ontwikkeld die deze taak van de bijen kan overnemen. De drone wordt ingesmeerd met een kleverige gel. Het idee was dat aan deze gel pollen van een bloem zouden blijven kleven, die de drone vervolgens op een andere bloem kan afzetten. Het bleek echter dat de drone te weinig oppervlak had voor een succesvolle bestuiving. Door paardenharen aan de drone te bevestigen en deze in te smeren met de gel, blijkt de drone wel voldoende capaciteit te hebben om een bij te kunnen vervangen. Deze haren creëren zowel een groter oppervlak als een statische lading die de pollen binden aan de drone.


Problemen met smartphones kunnen een buitenaardse oorzaak hebben. Als kosmische straling op de atmosfeer stuit, ontstaan miljoenen energetische deeltjes. Deze deeltjes regenen constant op ons neer en dat heeft geen gevolgen voor de gezondheid. Een fractie van deze deeltjes draagt wel genoeg energie met zich mee om micro-elektrische schakelingen in smartphones overhoop te gooien. Wanneer de deeltjes interactie aangaan met deze schakelingen, kunnen ze individuele bits veranderen. Doordat transistoren in telefoons steeds kleiner worden, hoeft de elektrische lading die vereist is om een bit te veranderen, ook niet meer zo groot te zijn. Hierdoor is de kans dat een bit door buitenaardse deeltjes verandert, toegenomen.

Manners Magazine

Buitenaardse deeltjes

Kosmische straling uit zich ook in het noorderlicht

Vrijwel alle vliegtuigen in de twee wereldoorlogen werden uitgerust met geschut. De propellormotor was destijds echter de enige beschikbare aandrijftechniek en deze kon vaak niet op de vleugels geplaatst worden. Dit was de reden voor het ontwerpen van een systeem waarbij het machinegeweer, aan de voorkant van het toestel bevestigd, tussen de propellorbladen van de motor door zou schieten. Dit werd opgelost door een mechanisme, vaak met een nokkenas, waarbij de trekker van het wapen werd geblokkeerd op het moment dat een propellorblad in de vuurlinie stond. Het was ontzettend belangrijk dat deze mechanische koppeling juist gesynchroniseerd was, anders zouden de piloten zichzelf uit de lucht schieten in plaats van de vijand.

Wikiwand

Cruciale timing

Het machinegeweer dat langs een propellor schiet

SpaceX, het ruimtevaartbedrijf van Tesla CEO Elon Musk, heeft een bemande missie rondom de maan aangekondigd voor het einde van 2018. De opdrachtgever is een particulier die met eigen ogen de maan wel eens van dichterbij wil bekijken. Hij en zijn partner zullen in de Dragon 2-capsule kruipen om het reisje van 384 400 kilometer rond de maan te maken. Goedkoop zal de trip overigens niet worden. De kosten worden op het moment geschat op zo een 56 Ă 85 miljoen euro. De eerste aanbetaling is wel al gedaan en het tweetal is bezig met de benodigde fitheidstesten. Of de lanceerdatum wordt gehaald, is nog spannend: De Dragon 2-capsule is nog in ontwikkeling en zal eerst uitvoerig gestest moeten worden.

SpaceX

Toeristische ruimtevlucht komt dichterbij

Elon Musk bij de Dragon 2-capsule 39


MX3D

Bouwen met 3D-printers Het toepassen van 3D-printers bij het bouwen van huizen brengt een aantal technische uitdagingen met zich mee, maar biedt ook mogelijkheden om te bouwen op tot voor kort onmogelijke plaatsen. De 3D-printer is vandaag de dag niet meer weg te denken uit de vervaardigingstechniek. Of het nou om het snel produceren van prototypes of het maken van onderdelen met afwijkende vormen gaat, het apparaat levert vrijheid in het ontwerpproces. Deze ontwerpvrijheid is niet alleen bij kleine onderdelen te gebruiken, maar kan ook worden opgevoerd naar grote constructies zoals huizen of bruggen.

Uitdagingen in de techniek

De basisprincipes in elke 3D-printdiscipline zijn hetzelfde: materiaal wordt in een printkop gesmolten en in een bepaald patroon neergelegd. Hierna kan op de gestolde laag 40

een nieuw patroon worden gemaakt. Zo bouwt de printer het object laagje voor laagje op. Het geheel wordt meestal aangestuurd vanuit een 3D-modelleer programma. In de bouw gelden dezelfde basisprincipes, alleen komen hier een aantal technische problemen om de hoek kijken. Allereerst ontstaat er een probleem bij de materialen die gebruikt worden. Meestal wordt er beton gebruikt voor het bouwen van huizen. Echter, beton biedt normaal gesproken in het droogproces niet genoeg stijfheid, waardoor het huis al tijdens het printproces als een pudding in elkaar zakt. Een antwoord op deze kwestie komt uit het verleden: de Romeinen gebruikten namelijk voor het maken van hun funderingen een combinatie van klei en houtsnippers. De houtsnippers zorgen voor extra stijfheid en maken van het te drogen mengsel een stevig geheel. Zo wordt van beton of funderingsklei een vezel-versterkt materiaal gemaakt. Vandaag de dag zijn er al 3D-printprojecten waarbij houtsnippers aan het betonmengsel worden toegevoegd. Sinds die tijd is er een hoop vooruitgang geboekt op het gebied van materialen met een vezelstructuur. Veelal wordt bij het printen gebruik gemaakt van een combinatie van beton en glasvezel. Door middel van twee printkoppen wordt het beton met glasvezel gemengd tijdens het printen. Op deze manier kan er op verschillende plekken in het ontwerp een andere samenstelling van beton en vezels worden gebruikt waardoor minder materiaal verloren gaat.


Vezel-versterkt materiaal blijkt daarnaast ook nog eens goed te isoleren, wat weer bijdraagt aan energiezuinige huizen en dus aan een beter milieu. Een tweede uitdaging ontstaat bij de constructie van de 3D-printer. Aangezien de printer een groot bereik moet hebben, worden vaak grote installaties ontworpen waarbij het geheel lichtgewicht moet blijven. De delta-printer biedt hierin een oplossing. Anders dan conventionele 3D-printers bestaat dit apparaat uit op- en neer bewegende geleiders. De printkop is via armen verbonden aan de geleiders en zo kunnen bewegingen in alle mogelijke richtingen worden bewerkstelligd. Een andere mogelijkheid is de verrijdbare en zesassige robotarm, deze heeft niet de restricties van een constructie en kan zichzelf voortbewegen over de bouwplaats. Met deze techniek zouden er meerdere robots tegelijk aan een project kunnen werken.

Recente projecten

Assets Inhabitants

Op het moment zijn er zowel in binnen- als buitenland een aantal interessante projecten bezig waarbij huizen met behulp van een 3D-printer worden gebouwd. Grofweg is er een tweedeling te maken in de manieren waarop de printer wordt toegepast in het bouwproces. Een eerste methode is het direct printen van een huis. In dit geval wordt er een grote printer op de bouwplaats gezet die het huis laagje voor laagje opbouwt. Mooie voorbeelden hiervan zijn te vinden in China, waar al veel gebruik gemaakt wordt van 3D-printers in de bouw. Eén bedrijf steekt hierbij met kop en schouders uit boven de rest, namelijk WinSun company. Het bedrijf bouwt voornamelijk luxe villa’s in een klassieke Chinese stijl. Hierbij maken ze gebruik van een enorme 3Dprinter die 150 meter lang, 20 meter breed en 6 meter hoog is. De gemiddelde bouwtijd van een villa is twee maanden en ook de kosten vallen op. Deze kosten worden geschat op 750 dollar per vierkante meter, dit is relatief goedkoop.

Een villa gebouwd door de WinSun Company

Wist je dat...

er in de Verenigde Staten een schuurtje is geprint in nog geen 24 uur tijd? De uitvinder studeert aan de Baylor Universiteit en had na een orkaan geen zin om zijn schuurtje opnieuw op te bouwen, dus besloot hij maar een 3D-printer te ontwerpen en het schuurtje te printen.

Een tweede manier om 3D-printers toe te passen in het bouwproces is die van het voorgefabriceerd bouwen, ook wel prefab bouwen genoemd. Bij prefab bouwen wordt het huis in verschillende onderdelen geproduceerd in een fabriek. Vervolgens worden alle delen naar de bouwplaats gereden en daar als een groot bouwpakket in elkaar gezet. 3D-printers bieden hierin een goed alternatief. In een fabriekshal passen meerdere grote 3D-printers die dag en nacht de verschillende panelen van een huis kunnen bouwen. Met minimale mankracht en materiaal kan zo een huis worden gebouwd. Een mooi voorbeeld van deze methode is dichtbij huis te vinden. In Amsterdam wordt door het architectenbureau DUS gewerkt aan een volledig 3D-geprint grachtenpand. Verschillende panelen worden vervaardigd door twee printers, welke 2 meter lang, 2 meter breed en 3,5 meter hoog zijn. Na vervaardiging worden de onderdelen met elkaar verbonden en zo wordt uiteindelijk het huis gebouwd. Een interessant feit hierbij is dat het huis niet wordt gemaakt uit beton, maar uit gerecyclede plastics zodat een duurzaam gebouw ontstaat.

Cruciale toepassingen

Vooral op moeilijk begaanbare plekken lijkt het 3D-printen van constructies een goede oplossing te zijn. Een eerste voorbeeld hiervan blijkt het 3D-printen van bruggen te zijn. Een Amsterdamse startup, MX3D, is bezig met het printen van een brug in het centrum van Amsterdam. Deze brug wordt volledig uit staal vervaardigd door twee 3D-printers. Ook het type 3D-printer is erg bijzonder. Het betreft geen conventionele printer met drie bewegingsvrijheden, maar een zesassige robotarm die puntjes van gesmolten metaal op elkaar legt. Zo kan in het luchtledige worden geprint en ontstaat er volledige vormvrijheid. Ook interessant is dat de kop van de robotarm verwisseld kan worden. Zo kan eenzelfde robotarm ook als lasrobot fungeren. De twee printrobots beginnen beide aan één kant van de brug met printen. Telkens als ze een stukje af hebben, rijden ze over het vers geprinte deel naar het uiteinde toe en zo wordt de brug stukje voor stukje verder gebouwd. Dit wordt gedaan tot het midden is bereikt, dan rijden de printers terug en 41


doen ze hetzelfde aan de andere kant van de oever. Het grote voordeel is dat de relatief lichte robots over hun eigen bouwwerk kunnen rijden. Zo kunnen bruggen worden gebouwd op onbereikbare plaatsen, denk hierbij aan diepe ravijnen waar hijskranen niet goed bij kunnen. Ook zou gedacht kunnen worden aan snelstromende rivieren of water met drukke scheepvaart, waardoor geen materiaal over het water kan worden aangevoerd. De wankele touwbrug uit films lijkt hiermee verleden tijd te zijn.

te vinden is. De basis moet geprint worden door een aantal robotarmen. Elke robotarm kan zich zelfstandig over de bouwplaats bewegen en zelfs tegen de muren op klimmen om zo het dak te realiseren. Op deze manier kan er in de toekomst miljoenen kilometers ver van huis een basis worden gebouwd zonder ook maar ĂŠĂŠn bouwvakker. De astronauten kunnen bij aankomst op de rode planeet direct hun nieuwe onderkomen betreden.

NASA

De keerzijde

Een conceptversie van een Marsbasis geprint uit ijs

Een andere toepassing is te vinden op plekken waar wel huizen nodig zijn, maar waar simpelweg nog nooit mensen zijn geweest. Het beste voorbeeld hiervan is het bouwen van een basis op een andere planeet. NASA heeft twee jaar geleden een ontwerpwedstrijd uitgeschreven voor het ontwerpen van een 3D-printer die meerdere gebouwen op Mars zou kunnen printen. Dit brengt een groot aantal uitdagingen met zich mee. De omstandigheden op Mars zijn extremer dan op aarde. Door de dunnere atmosfeer is het gehalte aan radioactieve straling in de lucht veel hoger. Dit moet worden meegenomen in het ontwerp van een huis en dus ook in de printer die de basis moet gaan bouwen. Ook is het noodzaak om zoveel mogelijk te printen met materialen die daar voor handen zijn. De uiteindelijke winnaar is een Amerikaans architectencollectief van de bureaus SEarch en AO. Zij hebben het idee om het complete fundament en de buitenste muren te printen uit ijs. Dit is mogelijk op Mars omdat de gemiddelde temperatuur op de bouwlocatie ver beneden het vriespunt ligt. Het printen van ijs heeft verder het voordeel dat er weinig radioactieve straling doorgelaten wordt. Verder ontstaat er een lichte leefomgeving zonder het gebruik van ramen. Ten slotte blijkt er volgens nieuwe onderzoeken van NASA meer water op Mars aanwezig te zijn dan aanvankelijk werd gedacht. Dit biedt een voordeel omdat zo het grootste gedeelte van het materiaal voor de basis op de planeet zelf 42

Het is niet al goud wat blinkt. Vooral op het uiterlijk van 3D-geprinte huizen valt nog een hoop winst te behalen. Aangezien er doorgaans met beton wordt geprint, ontstaan er gevels met weinig kleurverschillen en een ruwe structuur. Ook zijn in de gevels meestal goed de verschillende lagen te herkennen waaruit het huis is opgebouwd. Dit alles maakt het 3D-printen van huizen niet populair onder architecten en stedenbouwkundigen. Daarnaast maken mensen zich zorgen of 3D-printers het werk overnemen van bouwvakkers. Wat gebeurt er met de banen van duizenden mensen als een machine straks meerdere taken tegelijkertijd uit kan voeren en dit ook nog sneller en preciezer kan? Waarschijnlijk staan deze banen minder op de tocht dan gedacht wordt: 3D-printers bieden een uitkomst in het maken van funderingen of het skelet van een huis, maar als het op de afwerking aankomt, is er nog genoeg mankracht nodig. Hierbij moet gedacht worden aan het aanleggen van leidingen en installaties en dakpannen, maar ook aan de nabewerking van de gevel, zodat een geprint huis toch wat beter in het straatbeeld zou kunnen passen. Vakmensen zijn en blijven een cruciale factor in de bouw, omdat er simpelweg nog geen mogelijkheden zijn tot het printen van leiding- en installatiewerk. Worden alle nieuwbouwprojecten in de toekomst gebouwd met behulp van 3D-printers? Of het zo snel gaat is maar zeer de vraag: Door de jarenlange ervaring van bouwvakkers en ingenieurs met conventioneel bouwen is het op dit moment praktischer om te bouwen met deze methode. Daarnaast zijn er op het moment nog niet genoeg van zulke grote 3Dprinters om hele woonwijken te bouwen. De techniek blijft dus voorlopig erg conceptueel. In veel projecten kunnen 3D-printers echter een oplossing bieden in ontwerpvrijheid, bouwtijd, materiaalverbruik, manuren en bouwlocaties. Bob van der Windt


Ruimte voor talent en ambitie

INGENIEURSWERK MENSENWERK Onze ingenieurs en adviseurs krijgen alle ruimte om het beste uit zichzelf te halen in projecten op het gebied van water, infrastructuur, milieu en bouw. Wat is jouw talent? www.witteveenbos.nl > werken bij


| Commissie uitgelicht Rally Commissie

avond vele mooie rallyverhalen uit de oude doos gehaald, wat zeer motiverend werkte om naar de volgende editie toe te werken.

Onze commissie organiseert ieder jaar twee fantastische rally’s voor alle olifanten van Gezelschap Leeghwater: de weekend- en de dagrally. Deze zijn altijd een groot succes en de dertien voorgaande commissies hebben de lat hoog gelegd door mooie rally’s neer te zetten. Rally 14 is zo hecht als een familie en zal er voor zorgen dat komende rally’s nog mooier en ronkender worden.

TU Delft

Een rally bij Gezelschap Leeghwater heeft iets weg van een klassieke auto-rally, maar het grote verschil is dat de meeste auto’s niet klassiek zijn en dat er uiteraard een studentikoos tintje aan zit. Er zit dus geen snelheidsaspect aan vast, punten worden verdiend door precies de juiste route te volgen. Met ongeveer tachtig man gaan we de weg op naar een nog onbekende bestemming. Door middel van verschillende soorten cryptische aanwijzingen moeten de deelnemers de juiste route zien te ontcijferen, wat in de praktijk vaak erg lastig blijkt te zijn. Onderweg kom je de meest idyllische plekken tegen en ’s avonds wordt alles herleefd in het hostel.

De dagrally 2016

Om het familiegevoel te versterken binnen de commissie, is er eerst een speciale rally met zeven mini etappes uitgezet door Delft georganiseerd voor onze QQ’er Bart. Hier kwamen de altijd leuke vissengraat, de bol-pijl, van B naar A én een fantastische olifant-etappe in voor. Dit was een mooie avond om de spits van dit commissiejaar af te bijten. Maar het groepsgevoel komt niet alleen op gang door borrelavondjes. Liefde gaat door de maag, dus een avondje degelijk uit eten wordt altijd zeer op prijs gesteld. Zo is de huidige Rally met de voorgaande commissies op een culinaire reis gegaan naar Royal Palace. Hierna zijn de meesten uit de groep naar de borrel in de Ruif gegaan. Er zijn op deze 44

Nu was het toch echt tijd om vorderingen te boeken en is er besloten om met de rally-familie om de tafel te gaan zitten. Het thema voor dit jaar was prompt tot stand gekomen en het belooft heel mooi te worden. Dit thema wordt overigens bekendgemaakt op 29 maart in ‘t Lagerhuysch. Het bepalen van de locatie van de weekendrally kostte iets meer moeite dan het thema, omdat dit afhankelijk was van de beschikbaarheid van hostels. Omdat men met de weekendrally een feestje van drie dagen viert, moeten er twee avonden worden gereserveerd voor ongeveer honderd personen. Dit is niet niks, maar het is nu eindelijk helemaal rond en ook dít belooft geweldig te worden. De Rally Commissie heeft natuurlijk een passie voor alles wat met auto’s te maken heeft. Dit is terug te zien in de vergaderingen, waarin de auto een centraal thema is. Traditie is het rallykleed, zijnde een racebaan tapijtje, waarop vergaderd wordt. Echter, er is in de afgelopen jaren een nieuw aspect toegevoegd: het rally adtribuut. Over het rally kleedje worden de verdiende Fantjes met het adtribuut rondgereden. Er is een Fiat Multipla in 3D gemodelleerd, en deze is vervaardigd met een 3D-printer. Ook heerst er de droom om tijdens de weekendrally in een Fiat Multipla rond te touren, aangezien de commissie zes hoofden telt en er precies zes personen in een Fiat Multipla passen. De Rally Commissie heeft, zoals eerder genoemd, al veel activiteiten ondernomen, maar wat in dit rijtje niet mag ontbreken is natuurlijk Mechnificent. Voorafgaand aan dit feest werd er gekookt, geproost, de turfjes werden weggewerkt en eenmaal aangekomen in Factory010 werd de Rally meteen de dansvloer op verleid door DJ PJ. In volle glorie werd er van drie tot vijf getapt, gefrituurd en ook veel verteld over de aanstaande weekendrally. Nodig al je vrienden uit, die wil je er natuurlijk ook bij hebben. Kortom, zet het weekend van 9 tot 11 juni vast in de agenda! Ja, hier hoort ook het afzeggen van Ohm Festival bij; daar wil je toch niet heen als je ook naar de rally kan? Met honderd olifanten door de meest prachtige gebieden scheuren, puzzels oplossen, je auto laten ronken en veel Schulties en Fant achterover slaan; de mooiste rally komt eraan. Rally 14 hoopt jullie allemaal te zien op 9 juni. Bij zijn is meemaken en remmen is angst! De Rally Commissie


SnapSlurf | Als werktuigbouwer gaan wij mee met onze tijd, daarom in deze editie een nieuwe rubriek: de SnapSlurf. Alle fotoâ&#x20AC;&#x2122;s zijn ingezonden door leden van Gezelschap Leeghwater.

Wil jij ook je werktuigbouwkundige fotoâ&#x20AC;&#x2122;s delen met de Slurf? Stuur dan al je snapchats naar de snapchat van Gezelschap Leeghwater en kom in de volgende editie!

45


| Nawoord Op een zonnige vrijdagmiddag begon dan eindelijk mijn eerste Slurfweekend. Ik had tijdens vergaderingen en de 100% borrel al heel veel mooie verhalen gehoord over dit illustere weekend, maar wat mij nou echt te wachten stond, was nog onbekend. Ik kreeg direct een gevarieerd takenpakket in mijn schoot geworpen. Het audio-visueel moest ik verzorgen en mocht ik zoeken naar ‘the Fountain’. Deze zwerft tijdens ieder Slurfweekend rond op de faculteit maar moet wel gevonden worden door de Slurf Jongste. Na een uitgebreide zoekocht over onze mooie faculteit vond ook ik ‘the Fountain‘ op een wat onverwachte plek. Tijdens het Slurfweekend wordt er keihard gewerkt. Dagen van tien uur ‘s ochtends tot twaalf uur ‘s avonds zijn geen uitzondering. Om de motivatie hoog te houden, wordt de dag doorgaans afgesloten met een drankje en een dansje. Meestal is dit in Delft, maar bij hoge uitzondering wordt de 46

prinsenstad verlaten voor een uitstapje. Vrijdagavond is de hele redactie op stap gegaan in Den Haag waarbij ook het ultieme uitgaansdoel, de Danzig, is bereikt. Dit was zelfs voor sommige oud-Slurfers een primeur. Zaterdagavond is er toch voor het vertrouwde gekozen en hebben wij een avondje lekker gedanst en gekaraoked in de Ciccionina. Vooral het duet van Thomas en Klaas viel in de smaak. Al met al heb ik een top weekend gehad waarbij er veel is geschreven, nagekeken, verbeterd en waarbij ik bovenal heel veel plezier heb gehad en hard heb gelachen. Ik wil daarom alle redactie-, oud-redactieleden en ook de ROS bedanken voor de gezelligheid. Namens de Slurfredactie, Slurf Hoogh! Bob van der Windt, SJ


Do it yourself | Als echte werktuigbouwer ben je natuurlijk dol op gadgets. Nog leuker is het echter om gadgets zelf te maken. In deze rubriek wordt precies uitgelegd hoe deze gadgets gemaakt worden. In deze editie: een retro lavalamp.

Benodigdheden - leeg flesje - fles plantaardige olie

4. Breek een bruistablet in tweeĂŤn.

- bruistablet - zaklamp

1. Verzamel alle materialen.

5. Gooi het bruistablet in het flesje en je lavalamp gaat van start.

2. Vul ongeveer een kwart van het flesje met water.

6. Zet voor het ultieme effect je flesje op een zaklamp.

3. Schenk het flesje vol met plantaardige olie.

47


CAREERS. FOR INGENIOUS PEOPLE. Van Oord realised one of the largest offshore wind projects in the world: the Gemini Offshore Wind Park. How? With great teamwork, a lot of knowledge, and the highest-quality equipment like Offshore installation vessel Aeolus. Ingenious people visit vanoord.com/careers

Profile for extern Gezelschap Leeghwater

de Slurf - De waarheid achter de fout  

Editie 21-3 van het kwartaalblad de Slurf van Gezelschap Leeghwater, studievereniging der Werktuigbouwkunde.

de Slurf - De waarheid achter de fout  

Editie 21-3 van het kwartaalblad de Slurf van Gezelschap Leeghwater, studievereniging der Werktuigbouwkunde.

Profile for extern
Advertisement

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded