Page 1

Officieel orgaan der werktuigbouwkundige studievereniging ‘Gezelschap Leeghwater’ te Delft | jaargang 20 - december 2015 - no. 2


| Redactioneel Op een koude vrijdagmiddag in december kwamen de leden van de Slurfredactie bij elkaar om een weekend lang hard te werken aan een zeer speciale editie van de Slurf. Het is namelijk alweer de tweede editie van dit lustrumjaar. Dit keer is de cover in stijl van de Donald Duck. Daarnaast is de Slurf dit keer uitgebreid met een alumnispecial.

"ABBA is mijn lievelings" - T. Zondag Deze editie is wederom gevuld met zeer interessante artikelen. Eindredacteur Tjeerd Zondag heeft een stuk geschreven over de zogenaamde granulaire materialen. Onze Secretaris Nina Ruig brengt een nieuwe vorm van groene energie aan het licht in haar artikel over menselijke energie. Daan Ratering, de Commissaris Lay-out, vult de Slurf aan met een uitgebreid artikel over metro’s. Redacteur Valérie de Vlam beschrijft een nieuwe vinding waarmee minimaal invasieve operaties veiliger uitgevoerd kunnen worden. Onze nieuwste redacteur Wouter van der Wal komt met een stuk waarin hij beschrijft hoe skimmen in zijn werk gaat. Zelf heb ik een artikel geschreven over de mysterieuze wereld van onze dromen.

Algemene Voorwaarden

De Slurf verschijnt vijfmaal per jaar en is een uitgave van Gezelschap Leeghwater, de studievereniging van werktuigbouwkundige studenten aan de Technische Universiteit Delft. Niets uit deze uitgave mag gereproduceerd worden en/of openbaar gemaakt worden door middel van boekdruk, fotokopie, microfilm of welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Gezelschap Leeghwater. Gezelschap Leeghwater verklaart dat deze uitgave op zorgvuldige wijze en naar beste weten is samengesteld, evenwel kan zij op geen enkele wijze instaan voor de juistheid of volledigheid van de informatie. Tevens is zorgvuldig gezocht naar rechthebbenden van de gepubliceerde illustraties, dit is echter niet in alle gevallen na te gaan. Wanneer u denkt auteursrechten te hebben kunt u contact opnemen via onderstaande gegevens. Gezelschap Leeghwater aanvaardt geen enkele aansprakelijkheid voor schade, van welke aard ook, die het gevolg is van handelingen en/of beslissingen die gebaseerd zijn op bedoelde informatie.

Deze editie van de Slurf bevat naast artikelen ook een groot aantal externe stukken en een katern speciaal opgesteld voor de Alumni van Gezelschap Leeghwater. Toepasselijk hierbij is de strip van Le Monsieur, die in deze eenmalige alumnispecial te vinden is. Professor Bert van der Wee wijdt uit over de trend dat het rechtvaardigheidsaspect in een maatschappelijke kosten-baten analyse te vaak achtergesteld wordt. Oud bestuurder Bart van der Sterren deelt de herinneringen die hij heeft overgehouden aan het 123ste bestuursjaar. Ook vertelt Lieve Bouwman over haar ervaringen tijdens haar minor in New York. Tot slot wil ik graag iedereen bedanken die bijgedragen heeft aan het succesvol vervaardigen van deze prachtige editie van de Slurf. Allereerst bedank ik het bestuur voor het aandragen van de benodigde bestuursstukken en het openstellen van het kantoor. Daarnaast uit ik mijn dank aan de Vereniging Oud Leeghwater voor het maken van de alumnispecial. Ook gaat mijn dank uit naar Oud-Slurfers Jeffrey Winnaard, Sthoma, Stiba, Eddie, Marco Polo, Stan de man, Jeffrey, Bim Tiemans, Wallie, Simone en Mylène Izarin. Tot slot wens ik de komende Hoofdredacteur veel succes met het maken van de derde editie in de lustrumjaargang.

Slurf Hoogh! Ludo Hille Ris Lambers, Hoofdredacteur

Redactie

Hoofdredacteur: Ludo Hille Ris Lambers Eindredacteur: Tjeerd Zondag Secretaris: Nina Ruig Commissaris Lay-Out: Daan Ratering Redacteur: Valérie de Vlam Redacteur: Wouter van der Wal QQ'er: Bas Dieben Met dank aan de ROS Rechthebbende coverfoto: Walt Disney

Verzending

De Slurf wordt verzonden aan de ereleden, het College Leden van Verdiensten, de leden van studievereniging Gezelschap Leeghwater en de Vereniging Oud Leeghwater. De Slurf wordt verzonden aan instellingen binnen en buiten Delft, alle professoren van de faculteit 3mE en bedrijven waarmee Gezelschap Leeghwater samenwerkt. De PR-afdeling van de faculteit ontvangt 200 exemplaren ten behoeven van voorlichting.

Slurfredactie

Lijkt het je leuk om de Slurfredactie te versterken? Stuur dan een mail naar Slurf@leeghwater.nl

2

Abonnementen

Het aanvragen van een abonnement kan via de vermelde gegevens. Een abonnement op de Slurf kost 14 euro per jaar. Nieuwe abonnementen kunnen het gehele jaar door ingaan. Een abonnementsjaar loopt gelijk met een collegejaar en dus wordt de eerste maal het abonnement pro rata berekend.

Oplage & Druk

6 000, Drukkerij de Swart, Den Haag

Gezelschap Leeghwater

Faculteit 3mE Mekelweg 2, 2628 CD Delft Tel: +31 15 27 86 501 Fax: +31 15 27 81 443 info@leeghwater.nl www.leeghwater.nl IBAN: NL56 ABNA 0442310919 Giro : NL26INGB0000066967


Inhoud | Het verhaal achter de droom De zoektocht naar de betekenis van de nachtelijke avonturen pagina 10

Redactioneel | 2 Leeghwateragenda en -activiteiten | 4 Van het bestuur | 6 Onderwijs | 8

lyfaces

Bachelor Professorenstuk

Granulaire materialen De verrassende fysica achter zeer bekende materialen

Loes Belovics

pagina 26

Gadgets | 30 Buitenlandverhaal | 34 Uit den ouden doos | 37 In het kort | 38

Energie uit de mens Een energiebron uit een onverwachte hoek pagina 32 National Geographic

Vereniging Oud Leeghwater Alumnispecial | 13 - 23

De veilige Trocar | 44 Oud-bestuurder spreekt | 46 De technieken achter skimmen | 48 Nawoord | 50 Do it yourself | 51

Metronetwerken Een kijkje in de complexe netwerken onder steden

Boskalis | 7 Tata Steel | 16 - 17 Delftse Bedrijvendagen | 24 - 25 Witteveen Bos | 29 ASML | 36 Supair | 43 AME | 52

RATP Group

pagina 40

Adverteerdersindex:

3


| Leeghwater leeghwateragenda 7 januari 11 januari 13 januari 19 januari 30 jan t/m 7 februari 9 februari

Commissie Kennismakingsdiner Commissie Lunch Algemene Ledenvergadering Lunchlezing Fluor Wintersport Lunchlezing Huisman

Het eerste kwartaal is achter de rug en er zijn weer vele activiteiten georganiseerd. Na de opstartperiode is de tijd aangekomen om Gezelschap Leeghwater weer op volle toeren te laten draaien. De commissies zijn inmiddels opgestart en bezig met het neerzetten van hun activiteiten. Ook het bestuur heeft haar draai gevonden en probeert alles zo gestroomlijnd mogelijk te laten verlopen. Met de meeste grote activiteiten voor de boeg, kunnen we toch al op menig evenement reflecteren.

wereld van baggeren en offshore energy. In de presentatie vertelden de mannen van Boskalis over het project waarmee ze afgelopen tijd gemoeid waren. Dit is het graven van een tweede kanaal. Dit kanaal bevindt zich in Egypte. Boskalis is een van de weinige bedrijven wereldwijd, die de machines bezit die in staat zijn dergelijke klussen op te lossen en tevens de problemen die zij tijdens het project ondervinden te overkomen. Vooral de logistieke problemen van het baggeren werden toegelicht en ze gaven ons veel inzicht in wat er zoal kwam kijken bij zulke operaties.

University Tour

Op 29 oktober vond de Statica tentamentraining plaats. Deze training was bedoeld voor alle eerstejaars studenten, met als doel het oefenen van het Statica tentamen en het maken van tentamens in het algemeen. De toestroom was enorm en de training een succes, aldus onze Commissaris Onderwijs Bachelor Laura Dijkink. Gezelschap Leeghwater zal proberen voor alle overige struikelvakken de nodige ondersteuning te bieden.

Gezelschap Leeghwater organiseert jaarlijks een aantal reizen naar het buitenland. Dit jaar werd voor het eerst de University Tour georganiseerd. Een week lang reisden een groep Olifanten dwars door Europa en zijn er verschillende universiteiten bezocht. Twee bussen gevuld met enthousiaste werktuigbouwers bezochten steden als Lausanne, München en Aken. Met een vol dagprogramma en een nog voller avondprogramma leerde men de universiteiten en haar culturen beter dan ooit kennen, van bratwursten tot en met glühwein. Ook de uitwisselingsprogramma’s werden uitgelicht voor de werktuigbouwers die hierin interesse hadden. Na een week avonturen en veel nieuwe impressies van allerlei universiteiten, waar de een nog meer te bieden had dan de ander, bleek toch dat iedereen stiekem verlangde naar de vertrouwde TU Delft.

Lunchlezing Boskalis

Excursie AME

Statica tentamentraining

Uiteraard waren er afgelopen periode ook weer talrijke lunchlezingen op 3mE. Eén hiervan werd georganiseerd door Koninklijke Boskalis. Dit bedrijf verdiept zich in de

4

Op 23 november vond de tweede excursie van het jaar plaats, deze ging naar AME, dat staat voor Applied Micro Electronics. Dit bedrijf verdiept zich in het produceren van


micro elektronica. De dag begon met een presentatie over het bedrijf en de verschillende aspecten waarmee zij te maken hadden. Daarnaast werden ook voor de werktuigbouwkunde student de carrière mogelijkheden besproken. Vervolgens werd de groep in tweeën gedeeld, waarbij de ene groep een rondleiding kreeg en de andere een case over de vervaardiging van de micro elektronica in koffiemachines die op 3mE staan. Het is mooi om te zien hoe de technieken van AME zo dichtbij de werktuigbouwkundige student staan, die zo elke ochtend zijn dagelijkse portie cafeïne naar binnen kan werken.

Lunchlezing AB InBev

AB InBev heeft een lunchlezing georganiseerd, dit is een van de grootste bierholdings van de wereld. Het bedrijf heeft merken onder zich, onder andere Jupiler, Hoegaarden, Dommelsch en Stella Artois. Tijdens de lunchlezing werden de traineeships besproken waarvoor onze studenten zich konden opgeven. Uit de presentatie kwam goed naar voren dat de werktuigbouwkundige studenten nog steeds gewild zijn. Het was duidelijk te zien dat de passie die men had binnen AB InBev werd doorgegeven in de bedrijfscultuur.

Symposium

Eens per twee jaar organiseert Gezelschap Leeghwater een symposium. Het thema van dit jaar was: ‘Control Alt Delete, when does being human stop being enough’. Het betreft kunstmatige intelligentie. Dit is een enorm actueel onderwerp, zeker met de technische hoogstandjes en grote voortgang in de technische wetenschap die de mensheid aan het boeken is. Gedurende het Symposium werden de voor- en nadelen hiervan worden besproken. Vier sprekers

presenteerden hun visie op kunstmatige intelligentie. Deze standpunten zijn de techniek, het bedrijfsleven, de geschiedenis en de ethiek, waarbij verschillende vragen opspelen. Heeft de mensheid zichzelf nog onder controle? Wanneer zijn mensen overbodig? Voor nog geen €7,50 konden geïnteresseerden een dag lang hun geest verrijken met deze kwestie, hiervoor kregen ze een lunch, koffie en thee en een afsluitende borrel.

Leeghwater Dies

De dag 16 december staat bij de werktuigbouwer bekend als de datum dat Gezelschap Leeghwater is geboren. Wij vierden onze honderdachtenveertigste Dies Natalis op de faculteit door de entreehal om te toveren tot een ruimte waar dit waardig gevierd kan worden. De Oculus Rift was een enorm succes. Veel studenten die zich in de virtuele wereld bevonden gedurende die dag hebben vele avonturen meegemaakt. Ook was er zoals elk jaar de presentatie van Mechnificent, waarbij de locatie bekend werd gemaakt. De kalender met alle nieuwe modellen, die dit jaar de vrouwen in de techniek op de kaart zetten, werd door de Kalender Commissie gepresenteerd en gesigneerd. Ook was er ruimte om te relaxen op de banken en werd er aan het eind van de middag champagne uitgedeeld. Tot slot was er een bescheiden borrel georganiseerd. Natuurlijk was er, zoals op elke degelijke verjaardag een taart die het plaatje compleet maakt. Vervolgens werd er geëscaleerd op het Slagtandfeest bij Proteus waar tot in de late uurtjes werd door gefeest.

5


Gezelschap Leeghwater

| Van het bestuur

“Op een dag zal het leven voor je ogen flitsen. Zorg ervoor dat het ook het kijken waard is� Dit zijn de woorden die Gerard Way, een Amerikaanse zanger, ooit sprak. In mijn ogen bevat deze uitspraak veel dingen die wij dit jaar dagelijks tegenkomen. Een jaar als bestuur van Gezelschap Leeghwater zit vol mooie momenten en hoogtepunten. We beleven enorm veel en het is een jaar vol plezier. Dagelijks moeten er belangrijke beslissingen genomen worden en moeilijke keuzes gemaakt worden. De juiste beslissing is lang niet altijd duidelijk en de gevolgen ervan zijn moeilijk in te schatten. We moeten ervoor zorgen dat we met een goed gevoel op ons jaar, en uiteindelijk op ons leven, kunnen terugkijken. Ook afgelopen periode hebben wij dat geprobeerd Met mooie activiteiten zoals de University Tour, de eerste tentamentraining, de lunchlezingen en een case bij ORTEC zijn we de tweede periode op een goede manier begonnen. Toch heeft plezier maken in je leven naar mijn mening de hoogste prioriteit en het is erg belangrijk om jezelf niet te verliezen in de dagelijkse taken. De tijd dat wij als nieuw bestuur zorgeloos voor een prachtig, nieuw avontuur stonden, is pas vier maanden geleden maar het voelt als vier jaar. Er is zoveel te doen en het kan simpelweg niet allemaal. Ik zie het dan ook als mijn taak om duidelijk te 6

maken dat het soms ook niet allemaal afgemaakt hoeft te worden en dat er altijd ruimte voor plezier moet zijn. Door soms stil te staan bij wat je hebt gedaan, realiseer je je pas hoe bijzonder het was en dan kan je met hernieuwde energie weer doorgaan. In de kerstvakantie hebben wij de tijd om dit te doen en in 2016 kunnen wij met die nieuwe energie aan de slag om ons Leeghwaterjaar een goed vervolg te geven. De Business Tour, Buitenlandreis, Rally en Mechnificent zijn slechts een paar van de hoogtepunten die nog gaan komen. Net zoals Gerard Way zullen wij het maximale hieruit proberen te halen en met volle teugen genieten terwijl we daarmee bezig zijn. Natuurlijk moet Gezelschap Leeghwater niet vergeten stil te staan bij de schokkende gebeurtenissen van afgelopen periode. Het vluchtelingenprobleem vereist de aandacht van elke regering in Europa en natuurlijk als dieptepunt de aanslagen in Parijs. Ook dichter bij huis en zelfs op de TU Delft was de terreurdreiging merkbaar met onder andere de bewaking in de aula. Door de vreselijke gebeurtenissen in Parijs en op andere plekken in de wereld wordt iedereen weer op de feiten gedrukt en herinnerd aan de kwetsbaarheid van het leven. Des te meer reden om elke dag het beste ervan te maken en ervoor te zorgen dat de film van ons leven de moeite waard is om te kijken. Ik wens iedereen een heel fijn 2016. Maak er een feestje van! Pieter Imhof Voorzitter Gezelschap Leeghwater


NIELS DOORN, TRAINEE 2013/2014

MAAK ALS TRAINEE KENNIS MET ONZE WERELD

Niels Doorn heeft in 2013/2014 succesvol het traineeship van Boskalis doorlopen. Inmiddels is Niels werkzaam als maintenance engineer en kijkt hij tevreden terug op zijn periode als trainee. “Tijdens het 1,5 jaar durende traineeship heb ik onder andere de reparatie van de sleephopperzuiger, Willem van Oranje, voorbereid. Het voorbereiden gebeurde vanuit het hoofdkantoor in Papendrecht. Ik vond het erg leuk dat ik écht overal mee naar toe ben geweest. Zo heb ik onder andere een aantal scheepswerven in Duitsland bezocht. Vervolgens ben ik zes weken in Polen geweest om de reparatie uit te voeren. Ik heb erg veel geleerd van de reparatie; het was hard werken maar ook enorm leuk. Na de reparatie ben ik met de Willem van Oranje meegevaren. Voor mij als werktuigbouwkundige was dit een hele ervaring, want voor het traineeship was ik niet eerder aan boord geweest van een schip van dergelijke omvang. Vanuit

werktuigbouwkundig perspectief vind ik het interessant dat een schip zelfvoorzienend is. Letterlijk alles zit erop en eraan. Daarnaast kom je met een schip op locaties waarvan je nooit had gedacht er ooit te komen. Toen ik terug was in Nederland ben ik na een aantal dagen al weer aan boord gestapt van multipurpose vessel Ndeavor. Gedurende de reis was het mijn taak om het equipment op het dek draaiende te houden. Uiteindelijk ben ik negen weken aan boord geweest van de Ndeavor. Wat mij betreft is de wereld van Boskalis voor iedereen met een werktuigbouwkundige achtergrond uitermate interessant. Juist doordat schepen niet centraal staan tijdens de opleiding is het traineeship een unieke gelegenheid om in korte tijd hierover veel ervaring op te doen. En zeg nu zelf; het is toch gaaf om te sleutelen aan een sleephopperzuiger zoals de Willem van Oranje van 13.917 ton met 12 Megawatt!”

Kijk voor meer informatie op: www.werkenbijboskalis.nl


| Onderwijs Bachelor Afgelopen periode stond in het teken van uitreikingen, naast de Bachelor belofte voor tweedejaars en de Bachelor uitreiking, werden ook de onderscheidingen voor de ‘Best of TU Delft’ uitgereikt. In februari zal het derde jaar van het nieuwe curriculum van start gaan. Niet alleen het nieuwe Bachelor Eindproject, maar ook de drie nieuwe vakken Integrated Mechanical Systems, Signaalanalyse en Ingenieur en Samenleving zullen van start gaan. Samen met docenten zal Gezelschap Leeghwater de derdejaars vakken van het nieuwe curriculum gaan bespreken, om in de derde periode goed van start te kunnen gaan.

Bachelor belofte en Bachelor uitreiking

Woensdag 7 oktober vond de eerste editie van de Bachelor belofte plaats in het Auditorium. Alle tweedejaars die het afgelopen jaar een positief BSA advies hadden gekregen of zelfs alle zestig punten hadden gehaald waren uitgenodigd. Na een korte terugblik op het afgelopen jaar, werd er voornamelijk naar de toekomst gekeken. Na korte toespraken van onder andere onze decaan Theun Baller, vond de daadwerkelijke Bachelor belofte plaats. Op maandag 23 november vond de Bachelor diploma uitreiking van de faculteit 3mE plaats. Hier hebben alle werktuigbouwkunde studenten, die in de periode april tot november 2015 geslaagd zijn voor hun Bachelorexamen, hun diploma gekregen. Gezelschap Leeghwater wil alle studenten graag nogmaals feliciteren met de prachtige prestaties die behaald zijn.

Onderwijsevaluatie

Na afloop van elke periode ontvangen alle studenten een e-mail met een link naar online enquêtes over de vakken die zij desbetreffende periode hebben gevolgd. Aan de hand van deze enquêtes wordt de kwaliteit van het onderwijs en daarmee de mogelijke verbeterpunten zichtbaar gemaakt. Het invullen van deze enquêtes is van groot belang om de kwaliteit van het onderwijs te waarborgen. Opvallende punten die voortkomen uit de enquêtes worden besproken, samen met kwaliteitszorg en de desbetreffende docent in het studenten panel. De resultaten van de enquêtes en de extra opmerkingen worden anoniem verwerkt en daarna aan de onderwijsdirectie en de docenten gerapporteerd. Daarnaast zij de resultaten ook te vinden op Blackboard in de organisatie ‘Onderwijsevaluatie 3mE’, onder het kopje kwartaalrapportages. Hier kan je tevens informatie vinden 8

over de onderwijskwaliteitszorg binnen de faculteit 3mE, de notulen van de evaluatiebijeenkomsten en de jaar- en minorrapportages. Een van de speerpunten van het 3mE evaluatieteam is het verhogen van de respons. Door de enquêtes meer bekendheid te geven en de studenten te laten zien wat er gebeurt met de resultaten, probeert men meer studenten de enquêtes te laten invullen. Afgelopen periode is er al een grote vooruitgang geboekt, maar het kan altijd beter. Gezelschap Leeghwater wil jullie daarom vragen om komende periodes de enquêtes in te vullen.

Best of TU Delft

Op 26 november vond de ‘Best of TU Delft’ uitreiking plaats. Elke faculteit had haar eigen beste docent en beste afstudeerder genomineerd. Onze faculteit 3mE werd vertegenwoordigd door Mathijs Langelaar, docent van de afdeling Precision and Microsystems Engineering, en Guido Novati, die afstudeerde op ‘Bio-inspired locomotion of a rotating cylinder pair’. Alle docenten werden voorgesteld aan de hand van een kort filmpje. Elke afstudeerder gaf een korte pitch over zijn afstudeerproject, waarna de David Abbink, de presentator, nog enkele vragen stelde. De prijs voor beste afstudeerder is gewonnen door Hanan al-Kutbi, die is afgestuurd op de faculteit Technische Natuurwetenschappen. Alexander In ’t Veld is verkozen tot beste docent van de TU Delft, hij geeft Flight Dynamics op de faculteit Luchtvaart-en Ruimtevaarttechniek.

Tentamentraining

Ook dit jaar worden er door Gezelschap Leeghwater tentamentrainingen georganiseerd. De tentamentrainingen vinden normaliter plaats in de herkansingsperiode van de vakken. Dit jaar is er een pilot gedraaid met een tentamentraining speciaal voor eerstejaars, voor de reguliere kans van het vak Statica. Naast het extra oefenen met de stof voor het tentamen, was het doel ook om de studenten een gestructureerde manier van studeren te laten zien. Met een opkomst van 115 studenten en veel positieve reacties kan de pilot een succes genoemd worden en zal hij zeker een vervolg krijgen. In de tweede periode zal er weer een tentamentraining georganiseerd worden. Houd de website in de gaten voor meer informatie. Benieuwd wat er nog meer gebeurt op onderwijsgebied? Elke twee weken staat er een update op de website, kijk op www.leeghwater.nl/onderwijsnieuws.


Beleid speelt een grote rol op vele technische terreinen, transport is er één van. Vaak gaat het om beslissingen over grote infrastructurele projecten, met name wegen en spoorwegen. Welke informatie krijgen degenen die moeten beslissen, oftewel leden van de Tweede Kamer, Provinciale Staten of Gemeenteraad? In de meeste westerse landen voeren onderzoekers een zogenoemde Maatschappelijke Kosten-Baten Analyse, kortweg MKBA uit. Dit is een overzicht van alle belangrijke voor- en nadelen, zoveel mogelijk gekwantificeerd en in monetaire termen uitgedrukt. Bij transport infrastructuurprojecten gaat het om aanleg- en onderhoudskosten, kortere en soms betrouwbaardere reistijden en effecten op milieu. Volstaat een MKBA? De beleidsanalytische literatuur leert ons dat beleid goed is als het voldoet aan drie criteria, effectiviteit, efficiëntie, en rechtvaardigheid. Een MKBA toetst vooral op de eerste twee gegeven criteria. De analyse bevat echter geen toets op rechtvaardigheid. Alleen aanhangers van een bepaalde stroming van het zogenaamde utilisme worden bediend. Want alleen als je vindt dat, wat onder de streep het meeste oplevert, rechtvaardig is, word je door de MKBA bediend. Hoe belangrijk is het dat rechtvaardigheid niet is meegenomen in een MKBA? Soms blijkt dat heel belangrijk te zijn. Dat speelt vooral bij infrastructuurprojecten. Vaak vinden omwonenden het niet eerlijk dat zij flinke overlast van infrastructuur krijgen. Soms worden er zelfs afspraken gemaakt, zoals bij de verbreding van de A2 tussen Utrecht en Amsterdam. Met gemeentes rond dat deel van de A2 is de afspraak gemaakt dat de snelweg verbreed zou worden. Om de overlast te beperken, zou de maximumsnelheid wel verlaagd worden naar honderd kilometer per uur. De omwonenden vinden het vrijwel zeker oneerlijk dat de minister, nu de A2 is aangelegd, de snelheid alsnog wil verhogen naar 130 kilometer per uur. Rechtvaardigheid speelt niet alleen bij infrastructurele beslissingen een rol, maar ook bij de kilometerheffing bijvoorbeeld. Het beeld is dat mensen met een hoger inkomen erop vooruitgaan, die kunnen de heffing namelijk eenvoudig betalen, terwijl mensen met een lager inkomen er op achteruit gaan, zij gaan minder met de auto of kiezen voor het openbaar vervoer. Dat beeld gaat overigens niet altijd op, door bijvoorbeeld de belastingen voor mensen met lagere inkomens te verlagen, kunnen die er op vooruit gaan. Deze voorbeelden betreffen verdelingseffecten,

Prof. dr. Bert van Wee

Professorenstuk

Prof. dr. Bert van Wee

wie ondervindt welke voor- en nadelen? De voorbeelden betreffen omwonende versus automobilisten en mensen met hogere versus lagere inkomens. Een ander voorbeeld is het feit dat huidige generaties voordelen hebben van bijvoorbeeld meer autorijden of vliegen, maar toekomstige generaties de nadelen van de klimaatverandering ervaren. Of dat mensen in westerse landen veel CO2 uitstoten voor transport, terwijl mensen in bijvoorbeeld Bangladesh daar ernstige hinder van ondervinden of zelfs door bedreigd worden. Naast verdelingseffecten spelen er meer zaken rond rechtvaardigheid van transportprojecten. Het voorbeeld van inkomensgroepen speelt niet alleen waar het gaat om verdelingseffecten, maar ook op een fundamenteler niveau. Iemand met een hoger inkomen telt impliciet zwaarder mee in een MKBA omdat die meer te besteden heeft en veel prijskaartjes zijn afgeleid uit de betalingsbereidheid van mensen. De betalingsbereidheid van iemand met een hoger inkomen is groter dan van iemand met een lager inkomen. Daarom vinden sommige mensen een MKBA ‘ondemocratisch’. Verder is er een fundamenteel debat over de vraag of je mensenlevens in geld mag uitdrukken en hoe je dat moet doen. In de transportwereld kijken we meestal naar wat mensen overhebben voor lagere risico’s. Mensen van middelbare leeftijd blijken de hoogste betalingsbereidheid voor lagere risico’s te hebben. Dat botst met wat men in de gezondheidseconomie doet. Daar kijkt men naar de vraag hoeveel euro een gewonnen levensjaar, gecorrigeerd voor levenskwaliteit, kost. Oftewel, hoe jonger, hoe belangrijker. Wat is nu terecht? Dat is een lastige vraag, maar wel is duidelijk dat we met twee maten meten. Prof. dr. Bert van Wee 9


Globe-views

Het verhaal achter de droom De droomwereld is een mysterieuze plek, diep verstopt in ons onderbewustzijn. Ieder mens is er nachtelijks mee bezig, maar niemand weet precies waarom. Je ligt onder de dekens in bed, je ogen zijn dicht en je gedachten beginnen steeds verder af te dwalen. Langzaam verplaatst je bewustzijn zich naar het diepe. Je ontwaakt in een wereld waar de wetten van de natuur ver gerekt kunnen worden en waar de enige grens wordt bepaald door het verbeeldingsvermogen. Elke nacht bezoek je deze wereld van fantasie en elke dag vergeet je haar. Het is daarom begrijpelijk dat wetenschappers al sinds mensenheugenis gebiologeerd zijn door het verschijnsel ‘dromen’. Het oudste droomdagboek dat is gevonden, is geschreven rond 1350 voor Christus en wordt de Chester Beatty Papyri genoemd. Het Egyptische document bevat verslagen en interpretaties van dromen. Men zou vermoeden dat na zoveel 10

jaar onderzoek, er toch redelijk wat bekend zou moeten zijn over dromen. Echter is nog steeds niet bewezen wat precies de functie van de nachtelijke verbeeldingswereld is. Er zijn door de eeuwen heen wel veel theorieën bedacht om een betekenis te vinden.

Theorieën uit de oudheid

Tijdens de Egyptische oudheid werd gedacht dat dromen deel uitmaakten van de bovennatuurlijke wereld. De Egyptenaren interpreteerden dromen als berichten van de goden die gestuurd werden om naderend onheil of fortuin aan te kondigen. De oude Grieken hadden rond achthonderd voor Christus eenzelfde denkbeeld. Zo werd in Griekse mythologieën beschreven dat Agamemnon in een droom instructies kreeg via een boodschapper van Zeus. Pas driehonderd jaar later werden de eerste stappen richting de moderne droominterpretatie gezet. De Griekse filosoof Heraclitus suggereerde dat een droom ontstond in de geest van een individu. Veel Griekse filosofen hielden zich in die tijd bezig met denken over de betekenis van dromen. Plato was daar één van en realiseerde zich hoe dromen invloed konden hebben op iemand zijn leven. Zo beschreef hij dat Socrates kunst en muziek studeerde omdat dit hem zou zijn opgedragen in een droom. Aristoteles bracht definitief een einde aan het denkbeeld dat dromen van Goden kwamen. Als één van de eerste begon hij dromen te bestuderen op een rationele wijze. In één van zijn boeken beschrijft hij dat


de zogenaamd voorspellende dromen niet meer zijn dan toevallige overeenkomsten tussen werkelijkheid en verbeelding. Aristoteles geloofde echter wel dat dromen een middel konden zijn om de lichamelijke gezondheid van een persoon te tonen. Hippocrates, de grondlegger van de geneeskunde, steunde deze theorie, en tot op de dag van vandaag zijn er dokters die hier gebruik van maken.

British Broadcasting Company

De bekendste en meest recente theorie is bedacht door de psycholoog Sigmund Freud. Zijn idee was dat een droom niets meer is dan een reflectie van de diepste verlangens van een mens. Daarnaast was Freud van mening dat erotische verlangens de basis vormde voor het grootste deel van de dromen. Een student van Freud, genaamd Carl Jung, was het oneens met deze laatste opvatting. Jung geloofde dat dromen een bericht waren aan onszelf, om ons te herinneren aan onze verlangens zodat we ze in het dagelijks leven kunnen vervullen.

De psycholoog Sigmund Freud

Wetenschap

Dromen zijn vanuit een wetenschappelijk oogpunt ook erg interessant. Met behulp van verschillende hersenscans, zoals de Elektro-encefalografie, afgekort EEG, van een slapend proefpersoon, zijn veel ontdekkingen gedaan. Onderzoekers hebben hiermee vier verschillende fasen van slaap weten te onderscheiden. Deze vormen samen de slaapcyclus, die 90 tot 120 minuten duurt en tijdens het slapen wordt herhaald. De cyclus begint met de sluimerfase, waarbij de oogbeweging steeds trager wordt en hersenactiviteit afneemt. Hierna volgt de lichte slaap, waarbij men nog zeer gemakkelijk gewekt kan worden. De derde fase is de diepe slaap, waarbij de ademhalingsfrequentie en het hartritme naar een minimum zijn gedaald. Ontwaken uit deze fase zorgt voor het kenmerkende desoriënterende gevoel. Uit onderzoek is gebleken dat gedurende deze fase je lichaam zich herstelt. De laatste fase wordt de REM, Rapid Eye

Wist je dat...

lang onthoud van slaap kan zorgen voor verschijnselen die vergelijkbaar zijn met de symptomen van schizofrenie? Uit experimenten van de CIA bleek dat proefpersonen al na 24 uur slaaponthoud last begonnen te krijgen van angstaanjagende hallucinaties. Enkelen waren ervan overtuigd dat ze gedachten konden lezen.

Movement, of paradoxale slaap genoemd. Kenmerkend aan deze fase zijn snelle, korte bewegingen van het oog. Dit is tevens de fase waarin men droomt. De hersenactiviteit in deze fase is vergelijkbaar met die van iemand die wakker is. Daarnaast is er sprake van slaapverlamming, wat inhoudt dat alle spieren ontspannen zijn, op de oog- en ademhalingsspieren na. Het kan wel eens voorkomen dat iemand deels bij bewustzijn komt terwijl de slaapverlamming nog actief is. Dit creëert een angstige situatie waarbij de persoon in kwestie met zijn ogen open in bed ligt en zich niet kan bewegen. Dit gaat meestal gepaard met hallucinaties omdat de hersenen nog deels aan het dromen zijn. Wanneer iemand wakker is, gaan er signalen van de ogen naar de occipitale kwab, het visuele systeem in de hersenen dat de signalen omzet in een beeld. Tijdens de REM fase worden er ook signalen naar dit deel van de hersenen gestuurd. Echter komen deze signalen in dit geval vanuit de hersenstam, dat evolutionair gezien één van de oudste hersengebieden is. De REM slaap is te verdelen in twee verschillende typen. Allereerst heb je de fasische REM slaap. Dit wordt getypeerd door snelle oogbewegingen, gepaard met heftige emoties en heldere beelden. De hersenactiviteit tijdens dit type REM slaap is dan ook het hevigst. Externe impulsen worden tijdens dit type slaap opgenomen in de droom. Neem als voorbeeld een alarmbel van buiten. Deze zal in de droom worden geïntegreerd, alsof het erbij hoort. Het tweede type wordt de tonische REM slaap genoemd. Hierbij zijn de oogbewegingen afwezig en worden geluiden van buitenaf niet in de droom verwerkt, maar maken deze de dromer juist wakker. Het is opmerkelijk dat tijdens de REM slaap, de prefrontale cortex minder actief is. Dit is het gebied in de hersenen net achter het voorhoofd, wat in verband gebracht wordt met het kortetermijngeheugen. Het regelt zaken zoals de aandacht concentreren en gedachten en handelingen coördineren. Er wordt gespeculeerd dat de vermindering in activiteit in dit deel van de hersenen ervoor zorgt dat je tijdens het dromen allerlei bizarre zaken als normaal beschouwt. 11


een reflectie geven van onze dagelijkse emoties. Wanneer je ergens mee zit zal je hier waarschijnlijk over dromen. Sommige onderzoekers denken dat dit de manier is om met deze ingewikkelde emoties om te gaan en ze te verwerken.

Brown University

Man of vlinder

Het maken van een EEG scan

Na elke REM slaapfase word je kort wakker, waarna de slaapcyclus opnieuw begint. Vaak gaat dit onbewust en merk je niet dat je kort wakker bent geworden. De eerste drie slaapcycli duren samen vier tot vijf uur en worden de kernslaap genoemd. Uit onderzoek is gebleken dat deze slaapcycli van essentieel belang zijn voor een goede nachtrust. De overige slaap wordt restslaap genoemd en het is nog niet precies bekend wat het doel hiervan is. De REM fase duurt tijdens de restslaap gemiddeld langer dan tijdens de kernslaap.

Mysterieuze dromen

Waarom droom je? Vandaag de dag heeft de wetenschap nog geen antwoord op deze vraag. Wel zijn er een aantal theorieën ontwikkeld. Sommige onderzoekers zijn van mening dat dromen geen praktisch nut heeft. Het is slechts een nutteloos bijproduct van de hersenen die signalen heen en weer sturen. Zij denken dat de hersenen tijdens het slapen tot rust komen en daardoor willekeurige impulsen veroorzaken. Een andere, interessantere, theorie stelt dat tijdens het dromen de hersenen alle informatie verwerken die gedurende de dag is binnengekomen. De menselijke hersenen worden elke dag met gigantisch veel impulsen geprikkeld. Van simpele zintuigelijke waarnemingen zoals de kleur van een bloem, tot complexe taken zoals het studeren voor een tentamen. Tijdens het slapen werken de hersenen door deze massa’s informatie. Sommige onderzoekers zijn van mening dat dromen hier een functie in hebben. Deze theorie is niet volledig uit de lucht gegrepen. Bij experimenten werden proefpersonen een nieuwe taal aangeleerd, waarbij ’s nachts, tijdens het slapen, de hersenactiviteit werd gemeten. Deze activiteit was hoger dan het geval was bij proefpersonen die geen nieuwe taal werden aangeleerd. Hieruit blijkt dat de hersenactiviteit tijdens het slapen toeneemt wanneer de hersenen overdag meer geprikkeld worden. Een derde theorie houdt in dat dromen 12

Op een nacht, 369 voor Christus, droomde Zhuangzi dat hij een vlinder was. Toen hij wakker werd wist hij niet hoe hij kon bepalen of hij nu daadwerkelijk een man was die net over een vlinder had gedroomd, of een vlinder die nu over een man aan het dromen was. Deze anekdote sluit goed aan bij het droomargument van de beroemde filosoof Descartes. In dit argument staat de stelling centraal dat het niet mogelijk is om met absolute zekerheid een droom van een waaktoestand te onderscheiden. Volgens Descartes is het mogelijk dat alles wat je waarneemt slechts een manifestatie van de fantasie van een ander zou kunnen zijn die op dit moment aan het dromen is.

Lucide dromen

Tegenwoordig zijn veel mensen bekend met het fenomeen lucide dromen. Het betreft een zeer levendige droom waarin de dromer bewust is van het feit dat hij of zij aan het dromen is. Deze bewustwording stelt de dromer in staat de droom bewust te beïnvloeden en te controleren. Dit veroorzaakt een scenario vergelijkbaar met de denkbeeldige wereld in de sciencefictionfilm The Matrix. Lucide dromen is een vaardigheid die zelf aangeleerd kan worden. Het schijnt een ervaring te veroorzaken die niet te evenaren is. Wel moet er voorzichtig mee omgegaan worden, want er zijn ook manieren om lucide te dromen waarbij je in de eerder genoemde bewuste slaapverlamming terecht kan komen. De complexiteit van de menselijke hersenen leidt nog altijd tot een groot mysterie rondom het dromen. Er zullen grote doorbraken op dit gebied moeten komen voordat het mysterie van de droomwereld ontrafeld kan worden. Het exacte doel van dromen is nog onbekend. Wel is duidelijk dat we elke nacht weer even kunnen ontsnappen aan de sleur van het dagelijks leven om een duik te nemen in de wereld van onze fantasie voor een nachtelijk avontuur waar je normaal alleen van kan dromen. Ludo Hille Ris Lambers


Vereniging Oud Leeghwater | Alumnivereniging Werktuigbouwkunde TU Delft

Toentertijd, in 1864, begon Adriën Huet met het geven van colleges in Werktuigbouwkunde aan de Polytechnische School. Dit gebeurde destijds nog in twee kleine bovenlokalen aan het Westvest 9 met de acht eerste studenten Werktuigbouwkunde. Sindsdien is het hard gegaan met een van de grootste en meest brede technisch aangelegde opleidingen van Nederland. Na uw keuze voor Werktuigbouwkunde en het afstuderen in deze mooie studie zal uw passie niet minder zijn geworden voor een van de grootste takken in de techniek. Wat wij ons echter wel kunnen voorstellen is dat uw verbintenis met de TU Delft en de faculteit Werktuigbouwkunde in het specifiek, door de jaren heen minder is geworden. Wij vinden dat ontzettend jammer, u ook? Graag nemen we u, in deze verlengde editie van de Slurf, even mee terug in de tijd. Het katern van de Vereniging Oud Leeghwater is deze editie uitgebreider dan normaal. Naast het Vereniging Oud Leeghwater Nieuws zijn er nieuwe artikelen toegevoegd. Zo nemen we spelenderwijs een kijkje in het aankomstavontuur van de Olifant in Delft en wijden uit over de carrière van een alumnus.

Verder wordt er uitgewijd over de verschillen tussen vroeger en nu. Ook het ontstaan en de ontwikkeling door de tijd van de ontwerpwedstrijd, wellicht bekend bij de jongere alumni, komt uitgebreid aan bod. Een column over de roerige tijden aan het begin van de jaren zeventig is geschreven door erelid van Gezelschap Leeghwater, Hans van Wijk. Deze editie is gemaakt speciaal voor alumni in het thema ‘150 jaar werktuigbouwkunde’ door het Vereniging Oud Leeghwater bestuur. Het lustrum heeft ons allen duidelijk gemaakt hoe de werktuigbouwkunde heeft bijgedragen aan de huidige techniek en hoe belangrijk het is om het contact tussen alumni en de faculteit te waarborgen. Bent u na het lezen van deze speciale editie van de Slurf geneigd om de aansluiting met de werktuigbouwkunde weer te zoeken, schrijft u zich dan vooral in om lid te worden van onze alumnivereniging.

Slurf Hoogh! Vereniging Oud Leeghwater

13


|Nieuws

Alumnivereniging Werktuigbouwkunde TU Delft

Het bestuur van Vereniging Oud Leeghwater wenst u fijne kerstdagen en een voorspoedig nieuw jaar.

van het Gezelschap. Verbaasd over onze eigen kookkunsten, was de tafel snel leeggegeten. De dag werd afgesloten met een ijskoude versnapering en een groepsfoto waarna iedereen huiswaarts keerde. Jaarboek Het jaarboek van Gezelschap Leeghwater zal in januari worden verstuurd naar de alumni die zich daarvoor hebben aangemeld. De jaarboekredactie heeft haar best gedaan alle activiteiten van het afgelopen jaar vast te leggen in het jaarboek. Met het thema ‘Veerkracht’ is de redactie van start gegaan. Veerkracht is een perfect toepasbaar thema omdat werktuigbouw niet zonder veerkracht kan. Veren zelf vormen een onmisbare rol in de mechanica, net zoals de veerkrachtigheid van de geest onmisbaar is voor een student.

Gezelschap Leeghwater

TU Delft TV De TU Delft heeft sinds kort een kanaal op YouTube waarop zij tweewekelijks een filmpje plaatsen. Het kanaal wordt beheerd door studenten van de TU Delft. Op verschillende faculteiten worden er filmpjes opgenomen die speciale projecten laten zien, bijvoorbeeld op het gebied van wetenschap en technologie, maar ook in de categorie mensen en blogs. Bijvoorbeeld het eerstejaarsproject van werktuigbouwkunde, waarbij de studenten een robotarm moesten ontwerpen. De studenten werkten in groepjes van tien personen aan het acht weken durende project. Het doel was een arm te ontwerpen die een bekertje met pasta, water of metaal kon optillen. Deze opdracht was voor de eerstejaars een grote uitdaging in de eerste periode, maar een belangrijke stap omdat er in de toekomst steeds meer gebruik gemaakt zal worden gemaakt van robotica.

College Leden van Verdienste uitje

CLvV uitje Om het College Leden van Verdienste beter te leren kennen, vond op 7 november het jaarlijkse Leden van Verdienste uitje plaats. Het uitje bestond uit een workshop tapas maken met daarna een diner van de heerlijk eigen gemaakte hapjes. In een kleine verscholen binnentuin werden alle gerechten voorbereid, iedereen bereidde zijn eigen deel van het gerecht voor, waarna later de chefs de puntjes op de i zetten. Onder het genot van een goed glas wijn werd er gegeten en gepraat over de betekenis van de Leden van Verdienste voor Gezelschap Leeghwater en de toekomst 14

Dies Natalis Adriën Huet richtte Gezelschap Leeghwater in 1867 op met het doel de werktuigbouwkundige student zijn kennis te verbreden op het gebied van werktuigen en om in meer intieme kring bijzondere onderwerpen te bespreken. 148 jaar later bloeit de vereniging nog steeds, dit werd gevierd op de Dies Natalis van 16 december. De gehele middag werden de studenten ondergedompeld in de wereld van Oculus Rift en werd er genoten van een lekker stuk taart. Ook werd de kalender uitgereikt. Twaalf werktuigbouwstudentes zijn langs geweest bij bedrijven om daar een mooie foto te maken voor op de kalender. Het was een feestelijke dag waar teruggeblikt werd op de afgelopen jaren maar ook vooruit gekeken, naar het komende lustrum, dan bestaat Gezelschap Leeghwater 150 jaar. Lid worden? Als lid van de Vereniging Oud Leeghwater wordt u op de hoogte gehouden van de activiteiten die voor alumni worden georganiseerd. Indien u nog vrienden, kennissen of collega’s kent die ook Werktuigbouwkunde in Delft gestudeerd hebben, kunt u hen attenderen op de diverse lidmaatschappen die de Vereniging Oud Leeghwater aanbiedt: •Het gratis lidmaatschap •Het lidmaatschap van 25 euro inclusief de Slurf •Het lidmaatschap van 40 euro inclusief de Slurf en het jaarboek Een lidmaatschap aanvragen of uw lidmaatschap wijzigen kan via www.leeghwater.nl/vol. Voor vragen kunt u altijd terecht bij alumni@leeghwater.nl.


Het bedrijf van...|

Protix Oprichter, directeur Transporttechniek 1999

Wat doet uw bedrijf?

Wij winnen waardevolle nutrienten zoals eiwitten terug uit organische afvalstromen met behulp van insecten. In plaats van storten, composteren of biogasproduktie sluiten wij de voedselkringloop. We doen dit op industriele schaal, momenteel in Nederland en Chili. Onze techniek kan overal worden toegepast en wereldwijd neemt de vraag naar eiwitten toe. In 2050 zijn we met negen miljard mensen op aarde die niet alleen organisch afval produceren, maar ook eiwitten nodig hebben in hun dagelijkse maaltijd. Onze insecteneiwitten worden onder andere gebruikt ter vervanging van vismeel. Vismeel is een eiwitrijk poeder gemaakt van wildgevangen vis; dit vismeel wordt vervolgens gevoerd aan bijvoorbeeld kweekzalm. Voor elke kilo kweekzalm wordt twee a drie kilo wilde vis gevangen om vismeel te maken, totaal niet duurzaam dus. Dit willen wij veranderen; in de natuur eten vissen, maar ook andere dieren, ook insecten. Hiernaast ontwikkelen we ook speciale toepassingen voor directe humane consumptie en cosmetica.

Hoe groot is Protix?

Wij zijn momenteel met een team van 28 en groeien hard. We hebben aardig wat techneuten in dienst (waaronder vijf werktuigbouwers). Naast techneuten hebben we ook een aantal nutritionisten, product ontwikkelaars en sales mensen in het bedrijf. Protix is hard bezig haar verdere groei voor te bereiden; zo hebben we een aantal projecten zowel binnen als buiten Europa die in de komende tijd zullen resulteren in nieuwe productieplants.

Hoe bent u erbij gekomen om Protix op te richten?

Na mijn studie heb ik vijf jaar bij ING en vijf jaar bij McKinsey gewerkt. Bij beide bedrijven had ik een fantastische tijd, maar in mijn ogen was er meer dan dienstverlening. De stap om Protix op te richten kwam nadat een collega bij McKinsey mij benaderde met het idee om iets met insecten te gaan doen. We zijn de kansen en uitdagingen in onze vrije tijd gaan verkennen en concludeerden na enkele maanden dat we er gewoon voor moesten gaan. In 2009 zijn we bij mij op de zolderkamer in Amsterdam gestart. Vrij snel hadden we een aantal investeerders aan boord waardoor we konden versnellen.

Tarique Arsiwalla

Bedrijf: Functie: Afstudeerrichting: Jaar van afstuderen:

Tarique Arsiwalla

Tarique Arsiwalla

Wat zijn uw verantwoordelijkheden binnen uw baan? Ik richt mij met name op productontwikkeling en verkoop. Verder begeleid ik diverse projecten met onderzoeksinstituten en private bedrijven om nieuwe toepassingen te ontwikkelen. De verkoopactiviteiten kennen zowel een nutritioneeltechnische invalshoek als een marketingcomponent. Nog niet alle voor ons interessante markten binnen de EU mogen wij al bedienen. Om die reden ben ik regelmatig in Den Haag en Brussel en hebben wij ook een bureau ingeschakeld dat het noodzakelijke lobbywerk samen met ons verricht.

Hoe merkt u dat technisch inzicht van belang is bij uw bedrijf?

Technisch inzicht is bij Protix van essentieel belang. Wij gebruiken immers techniek om een proces dat in de natuur plaatsvindt na te bootsen. Er zijn dagelijks leveranciers bij ons over de vloer; met hen werken we aan continue verbeteringen en de ontwerpen van nieuwe fabrieken. Wij hebben de drive om elk probleem op te lossen. Naast drive heb je ook een flinke dosis kunde en kennis nodig, dat maakt techniek en techneuten in mijn ogen zo bijzonder.

Wat is uw tip voor studenten als ze gaan solliciteren?

Er is niet één weg naar Rome, en ‘Rome’ kan voor iedereen anders zijn. Ikzelf vond het wel nuttig om bij een internationaal opererend bedrijf stage en afstuderen te hebben gedaan om zo snel te leren hoe een professionele organisatie eruit ziet, welke kansen maar ook nadelen een groot bedrijf met zich meebrengt en welk soort banen er allemaal bestaan. Als je daar een goede opdracht krijgt leer je in een paar maanden al veel nieuwe zaken die je later ook in je sollicitatie gesprek kan aanstippen. Bedenk: iedereen is op zoek naar iemand die wat heeft meegemaakt, daarover kan vertellen en reflecteren en die zich mede daardoor goed kan inleven in het bedrijf waar hij of zij solliciteert.

15


Van Delft naar IJmuiden Werken op het immense bedrijfsterrein in IJmuiden geeft een machtig gevoel. Dat vindt Robert Draisma, Improvement Consultant in het technisch traineeship bij Tata Steel. Al van kilometers afstand zijn de schoorstenen goed zichtbaar. Pal boven het Noordzeekanaal en tegen de Noord-Hollandse duinen aangeplakt staan de fabrieken van Tata Steel, de vroegere Hoogovens. Met negenduizend mensen geldt het bedrijf als één van de grootste werkgevers in de regio IJmond. Hier werken onder meer process-engineers, technisch specialisten, projectleiders en servicemonteurs aan de productie van zeven miljoen ton staal per jaar. Staal dat bijvoorbeeld gebruikt wordt bij de bouw van kantoren, bruggen, auto’s, boten en vliegtuigen. Het zit zelfs in batterijen en paperclips. Gloeiend heet staal “Het terrein van Tata Steel is maar liefst 750 hectare groot en staat vol met fabrieken. Dat maakt het heel indrukwekkend om hier rond te lopen. Via onze haven wordt elk jaar meer dan dertien miljoen ton aan grondstoffen aangevoerd en in de fabrieken zie je over een lengte van honderden meters gloeiend heet staal langs komen. Zelfs wanneer je er een heel stuk vanaf staat, voel je de warmte nog. Iedereen die hier voor het eerst komt is zeer onder de indruk van deze plek. Het geeft een machtig gevoel.” De 27-jarige Robert Draisma werkt sinds mei van dit jaar bij Tata Steel. Hij deed er ook zijn afstudeeropdracht en werd vervolgens geselecteerd voor het Technisch Traineeship. Twee jaar duurt deze periode, waarin hij tijdens zijn werk het bedrijf leert kennen en de kans krijgt om persoonlijke ontwikkelingstrainingen te volgen. De trainingen zijn niet alleen gericht op de technische aspecten van

de staalproductie, ook volgt hij hier opleidingen om managementtechnieken onder de knie te krijgen. Perfecte oppervlaktekwaliteit Draisma studeerde Werktuigbouwkunde in Delft. Dat hij later iets met techniek zou gaan doen, was al snel duidelijk. “Ik sleutelde als tiener al veel aan brommers en auto’s. Welke functie er precies bij me past, weet ik eerlijk gezegd nog niet zo goed. Maar dat maakt deze baan nu juist zo interessant, ik zie in korte tijd veel verschillende afdelingen en kan over anderhalf jaar beslissen in welke richting ik verder wil.” Als technisch trainee bij Tata Steel begin je als Improvement Consultant en voer je verbeterprojecten uit. “Het produceren van grote rollen staal is een ingewikkeld proces met veel verschillende stappen.”, zegt Draisma. Als voorbeeld noemt hij een autofabrikant die deuren wil maken van de rollen staal die zijn geleverd. “Dan moet de oppervlaktekwaliteit van dat staal natuurlijk perfect zijn, zonder enige afwijking. Als blijkt dat dit niet het geval is, dan hebben wij de taak om uit te zoeken wat er is misgegaan in het proces en het probleem op te lossen. Je krijgt meteen veel verantwoordelijkheid en dat is een grote uitdaging.” “Het werk is heel divers.” Zo besluit Draisma. “Het kan zijn dat je ’s ochtends met de operators in de fabriek staat en ’s middags op kantoor je project aan de directie aan het presenteren bent. Dat vind ik het mooiste aan mijn werk hier bij Tata Steel.”

Traineeship Meer weten over de traineeships bij Tata Steel? Kijk op tatasteeljobs.nl.


| De ontwerpwedstrijd Het eerste concept voor het opzetten van wat later bekend zou komen te staan als ‘De Ontwerpwedstrijd’ vindt zijn oorsprong in Amerika. Twee hoogleraren, professor Cool en professor van der Werff vonden hun inspiratie aan de andere kant van de Atlantische oceaan. Het idee was er, maar er miste een podium. Gezelschap Leeghwater werd dit podium. De naam werd al snel gevormd, de eerste echte ‘Leeghwaterwedstrijd’ was een feit in 1993

Universiteit. Gezelschap Leeghwater werd toen op een nog meer meegaand niveau betrokken bij de wedstrijd door de presentatie te doen en in de organisatie van de wedstrijd zelf plaats te nemen. Dit natuurlijk in samenwerking met Ruud Visser, die vanaf het begin betrokken was en is gebleven bij de ontwerpwedstrijd in presentatie en organisatie. De nieuwe opdracht was het ontwerpen van een valmechanisme dat 15 cm boven de grond zou blijven hangen. Dit deden studenten met een veer of een trommel met maïzena . Een van de groepjes testte hun ontwerp de dag voor de wedstrijd toen werkte deze prima. De dag erna werkte het echter helemaal niet meer, de maïzena was hard geworden en hun ontwerp was niet meer functioneel waardoor deelname aan de wedstrijd niet mogelijk was.

Gezelschap Leeghwater

De eerste jaren bestonden de deelnemers van de wedstrijd uit voornamelijk ouderejaars. Deze kregen bij deelname of winst van de wedstrijd studiepunten voor hun constructieve vakken maar in 1997 ontstond bij professor van der Werff het idee om hetzelfde concept te integreren in het eerstejaars onderwijs. De eerstejaars hadden de keus om of een trappenwagen of een opvouwbaar stepje te ontwerpen. Een aantal jaren bestond deze eerstejaarswedstrijd naast de Leeghwaterwedstrijd. Toentertijd vond de wedstrijd in de lunch plaats, tegen de zomer aan zodat een lekker weertje tijden de wedstrijd gegarandeerd was. Hans Klein Woud was meteen verkocht, vanaf het jaar erna in 1998, werd de ontwerpwedstrijd officieel onderdeel van het bachelorprogramma van de studie werktuigbouwkunde. Dit jaar werd de eerstejaars gevraagd een watermolen te ontwerpen. Er waren ventilatoren van TNO geleend, deze ventilatoren werden ook door Ford gebruikt voor hun eigen testen. Qua afmetingen waren ze vergelijkbaar met een huiskamer, enorm. Veel van het kluswerk werd in schuurtjes of thuis gedaan, dus de ontwerpen zaten vol piepschuim, duct tape en spijkers. Over de veiligheid werd echter wel nagedacht, er stonden namelijk geen mensen in het verlengde van de ventilator. Dat bleek een goede keus toen een spijker uit een ontwerp tegen de gevel aan schoot.

De ontwerpwedstrijd 2013

De studentenaantallen destijds waren een stuk lager dan de huidige aantallen. Sinds het begin van de jaren 90 was er bij Werktuigbouwkunde. een afnemende trend te zien in de inschrijvingen De ontwerpwedstrijd was een mooi middel om de Werktuigbouwkunde weer in de spotlichten te zetten en aankomende studenten te enthousiasmeren. Dit gebeurde eigenlijk elk jaar wel met wat media aandacht. Regionale televisie zenders, radiouitzendingen en hart van Nederland gaven meerdere keren aandacht aan het visitekaartje van werktuigbouwkunde te Delft. Een hoogtepunt vond plaats in 1999 toen Raymond van Barneveld het opnam tegen diverse machines welke waren ontworpen om de pijltjes zo precies mogelijk te gooien in het dartbord.

Gezelschap Leeghwater

In 1999 besloot men dat de presentatie van de dag niet meer gedaan zou moeten worden door iemand van de

De ontwerpwedstijd 2015 20

De opdrachten van de ontwerpwedstrijd variëren enorm door de jaren heen. Toch probeert de organisatie altijd de actualiteit op te zoeken. Naar aanleiding van een aantal ongevalletjes tijdens een nachtelijke skate wedstrijd door Amsterdam stond in 2003 de Leeghwaterwedstrijd in het teken van remmen op skates. Het was namelijk zo dat de roosters in de IJtunnel, waar de wedstrijd plaatsvond, niet waren afgedicht. Omdat men niet kon remmen viel menig


deelnemer voorover. Met het ontwerp van de studenten van de TU Delft was dit onmogelijk. Voor een uitzending van te land, ter zee en in de lucht werd er gestreden met een kabelfiets. Het jaar daarop luidde de opdracht van de Leeghwaterwedstrijd het maken van een kleefklimmer. Deze stond ook wel bekend als de gekko-spiderman, naar het reptiel dat muren en plafonds kan bedwingen door de zuigkracht in zijn poten. Voor de veiligheid waren de studenten die de klimmers testten gezekerd door de locale klimvereniging. In 2003 is de stap gezet naar de huidige constructie, waarin de ontwerpwedstrijd alleen voor eerstejaars plaatsvindt. De deelnemersaantallen liepen al een tijdje terug, de studenten kregen geen studiepunten meer voor deelname aan de wedstrijd. Het doel van de Leeghwaterwedstrijd was behaald, de eerstejaars ontwerpwedstrijd werd een verplicht onderdeel van het propedeuse programma. Met dank aan Ruud Visser bleef Gezelschap Leeghwater wel betrokken bij de organisatie en presentatie van de eerstejaarswedstrijd. De commissaris voorlichting van het Bestuur is sindsdien medeverantwoordelijk voor de keuze van het ontwerp en de organisatie van de dag.

Voor Ruud was het afgelopen zomer de laatste ontwerpwedstrijd waar hij als organisatie bij betrokken is was. Zijn pensioen is nu definitief in beeld gekomen en hij zal voortaan alleen als trots toeschouwer op de ontwerpwedstrijden te vinden zijn. Na het vertrek van Ruud zal Gezelschap Leeghwater nog dezelfde rol blijven spelen bij de organisatie. Dit jaar zullen er weer mooie woorden klinken door de microfoon om de deelnemers te enthousiasmeren. En zullen er hoogstaande ontwerpen gepresenteerd worden door de eerstejaars. Winnende ontwerpen zijn tentoongesteld in het Science Centre Delft. Wat het thema wordt van de aanstaande ontwerpwedstrijd blijft nog geheim maar u bent van harte welkom om de eerstejaars aan te komen moedigen aan het einde van het jaar.

Slurf Hoogh! Thomas Duijnstee Dank gaat voor dit katern gaat uit naar Ruud Visser. Door middel van een interview wist hij alle ins en outs van de ontwerpwedstrijd feilloos te omschrijven.

Gezelschap Leeghwater

De begeleiding is door de jaren heen steeds wat minder intensief geworden. De bijkomende onderdelen als presenteren, rapporteren, teamskills en veiligheid zijn van binnen werktuigbouwkunde verplaatst naar buiten de faculteit. Dit soort aspecten zijn door de onderwijskundigen opgepikt in de faculteit en geprofessionaliseerd. De ontwerpwedstrijd lag mede ten grondslag aan deze omslag. Er is een tijd gewerkt met studentenmentoren en voortgangsgesprekken. Deze manier is inmiddels achterhaald, de studenten krijgen steeds minder controle.

Inmiddels zijn we aanbeland bij de 22ste editie van de Ontwerpwedstrijd. Deze vond plaats op 17 juni 2015. Dit jaar was de opdracht om een pitcher te maken, ook wel een honkbalwerper genoemd. Het ontwerp moest los kunnen staan op een stoeptegel. Hierdoor moest het ontwerp niet alleen een bal kunnen werpen, maar ook de reactiekracht kunnen compenseren om te blijven staan. Er werd in verschillende categoriĂŤn gestreden om de eindprijs. Door het gat heen schieten was de opdracht, maar met de ontwerpen die werkten onder hoge druk werd er ook door het bord heen geschoten, wat natuurlijk veel leuker was.

De ontwerpwedstrijd 2014 21


| Studeren, vroeger en nu

anders. Ook het bijwonen van college is niet langer een noodzaak. De vrijheid van de studenten wordt vergroot door Collegerama, een instelling die colleges opneemt en online aanbiedt. Als aanvulling daarop kunnen colleges versneld afgespeeld worden. Ellenlange colleges, waarin de professor dezelfde stof als de jaren ervoor herkauwt zijn dus niet langer problemen voor de huidige student.

Faculteit De faculteit om te beginnen is ook aan veranderingen onderhevig. De verouderde collgegezalen zijn in 2010 volledig gerenoveerd, waarbij in alle zalen smartboards zijn geĂŻnstalleerd. De tijd waarin aantekeningen op het krijtbord niet leesbaar waren, lijkt hiermee voorgoed achter de rug. Tegenwoordig wordt er in vier zalen tegelijk college gegeven. In de voorste zaal geeft de professor het college, welke direct wordt opgenomen. Dit wordt vervolgens in de drie zalen daarachter live uitgezonden. Onderwijs Het onderwijs doet op zijn beurt alles om zich aan het veranderende studeren aan te passen. Digitalisering is hierin een belangrijk onderwerp. Intensieve en tijdrovende berekeningen zijn niet langer van deze tijd. Studenten drinken liever een bak koffie terwijl rekenprogramma Matlab de berekeningen voor hen uitvoert. Met al die hulpmiddelen zou men verwachten dat ook de studieduur afneemt, dit effect is binnen Werktuigbouwkunde niet direct merkbaar. Vanuit de overheid wordt druk uitgevoerd om zo snel mogelijk de studie te doorlopen, onder andere met het sociaal leenstelsel. In de praktijk heeft de gemiddelde werktuigbouwkundige zes jaar nodig om zijn opleiding af te ronden. Vergelijkbare situaties speelden zich af in de jaren 60 van de vorige eeuw. Toentertijd genoten universiteiten veel vrijheid in de wijze waarop zij het onderwijs inrichten. De Wet op het Wetenschappelijk Onderwijs vormde hierop een bedreiging. De wet stuitte op veel weerstand en leidde tot grootse protesten. In tegenstelling tot de reactie op het sociaal leenstelsel. Hoewel er een protest op het malieveld heeft plaatsgevonden, tekent de meerderheid van de studenten liever een petitie op het internet. Zoals gezegd heeft de digitalisering zijn intrede gedaan. Anno 2015 vinden studenten alle informatie en documenten met betrekking tot hun vakken op de online omgeving Blackboard. Dat was voor de intrede van het internet wel 22

Leeghwater

Studentenprotest tegen beperking van de studievrijheid

Naast het ondewijs en de faculteit 3mE heeft Gezelschap Leeghwater de tand des tijds doorstaan. Verhalen van oud bestuurders doen verlangen naar vroegere tijden. Tijden waarin de functie commissaris excursie nog bestond. De betreffende persoon trok op eigen houtje door meerdere landen om een reis uit te zetten. Tegenwoordig worden per jaar meerdere reizen en een heuse rally georganiseerd, zonder tussenkomst van een commissaris excursie. Internet en Google Maps maken het mogelijk om vrijwel alle voorbereidingen op het Leeghwater kantoor te treffen. Een blik in het verleden is de uitgelezen mogelijkheid om een blik te werpen op de tijd waarin we leven. Het leert ons alles wat de studenten van tegenwoordig van zelfsprekend achten in perspectief te plaatsen. Dit is iets wat ook de Vereniging Oud Leeghwater zich realiseert. Vandaar dat zij in het studiejaar 2017-2018 een alumnibijeenkomst organiseren. Tijdens deze dag kunnen oude banden aangehaald worden en zullen herinneringen aan de studietijd weer opbloeien. We hopen alle alumni op deze mooie dag te mogen ontvangen. Marcel Goldschmeding

TU Delft repository

Toen de kratten nog van hout waren en men nog moest doordrinken om de kachel aan te houden, was studeren niet te vergelijken met de tegenwoordige tijd. Waar men vroeger tot de kleine uurtjes in de sociĂŤteit stond en brak achter de tekentafels schoof, doen studenten tegenwoordig een poging om het veelzijdige tekenprogramma Solidworks te doorgronden. Het is slechts een van de velen voorbeelden hoezeer het studeren door de jaren heen is veranderd.


Column |

Gezelschap Leeghwater in de zeventiger jaren

Nog altijd wordt er verteld over de rumoerige jaren die Leeghwater heeft doorgemaakt vanaf 1970 tot ongeveer 1974. Maar het is goed om dit eerst maar eens in het volledige tijdsbeeld te plaatsen. Eind zestiger jaren ontstonden op diverse universiteiten in Europa, zoals Parijs, Amsterdam en Berlijn, diverse acties om meer democratie en zeggenschap te verkrijgen. Vooral de rellen die daaruit ontstonden in Parijs en de Maagdenhuisbezetting in Amsterdam trokken wereldwijd de aandacht. Maar de Delftse techneuten waren, op een handjevol na, niet van zulke actievoerders! Toch werden er ook in Delft een aantal democratiserings regels doorgevoerd en kregen ook de studenten meer zeggenschap. Er kwamen op Werktuigbouw twee studenten fracties, de AAG en WI2000. Al deze democratiseringsperikelen hadden toch ook wel een beetje hun uitwerking op het Gezelschap. Gedurende

een aantal jaren was het niet mogelijk om een nieuw bestuur te vinden en werd het Gezelschap door een persoon gaande gehouden. Deze, inmiddels beroemde, Guust Swarte kon in 1973 toch weer een nieuw bestuur vinden. In de jaren die volgden moest het bestuur ook zijn weg zien te vinden binnen de nieuwe democratische structuren die er nu op de faculteit waren. Als een soort onpartijdige groep diende het Gezelschap Leeghwater zich op te stellen om de studenten belangen te behartigen bijvoorbeeld middels de College Responsie Groepen maar ook om contact met het faculteitsbestuur op een correcte manier te onderhouden. De besturen hebben in die jaren daarna ieder een weg kunnen vinden en het Gezelschap Leeghwater is na die woelige jaren weer een herkenbare partner geworden voor de studenten en voor het bestuur van de faculteit. Hans van Wijk 23


APPLICATION TRAININGS 9th, 10th and 11th of February

PRESENTATION DAYS 16th and 17th of February

IN-HOUSE DAYS 14th of March until 1st of April

SIGN UP: WWW.DDB.TUDELFT.NL

INTERVIEW DAYS 9th until 20th of May


KICK START YOUR CAREER! Every year ‘De Delftse Bedrijvendagen’ (DDB) leads 2500 students to the start of their career. If you want to hit the ground running this year, make sure you do not miss this event. Whether you are job hunting or in need of an internship or graduation project, DDB offers an unique opportunity to get to know a wide variety of high-profile companies.

DDB is the largest technology oriented career event in the Netherlands, and takes place each year in the Aula Conference Centre of the TU Delft. This career event is specifically aimed at the students of Delft University of Technology and offers them a wide range of national and international companies and institutions. For all information considering the event as well as registration you can visit our website on: www.ddb.tudelft.nl

1

2

APPLICATION TRAININGS 9th, 10th and 11th of February PREPARE YOURSELF FOR YOUR JOB INTERVIEW AND THE FAIR

PRESENTATION DAYS 16th and 17th of February GET TO KNOW 130 NATIONAL AND INTERNATIONAL COMPANIES

On the 9th, 10th and 11th of February DDB offers Application Trainings. The companies will provide you with both general tips and tricks as well as detailed personal advice. During the Application Trainings you can also have your résumé checked, so that it is up to date when visiting the Presentation Days.

On the 16th and 17th of February DDB hosts its best known event, the Presentation Days in the Aula Congress Centre. This technical career fair gives you the opportunity to get to know 130 different national and international companies! There are several ways of meeting these companies: you can visit their information stand or view their company presentation. Each day ends with an informal drink with the recruiters.

Note that it is only possible to have your résumé checked during the Application Trainings!

3

4

IN-HOUSE DAYS 14th of March until 1st of April TAKE A LOOK BEHIND THE SCENES AT THE COMPANIES

INTERVIEW DAYS 9th until 20th of May TAKE PART IN ONE-ON-ONE INTERVIEWS WITH THE COMPANIES

From March 14th until the 1st of April the In-house Days offer an opportunity to form a better, more complete idea of the companies you are interested in. Your résumé will be forwarded to the companies of your choice. Based on the résumés the companies will select the participants. As the name suggests, the In-House Days are a great way to learn about the culture of a company and the projects they work on at their location. On March the 24th an In-House Day will be held in the Aula Congress Centre in Delft for companies situated far away from Delft. You can sign up for the In-house Days until the 24th of February - the Wednesday after the Presentation Days.

From the 9th until the 20th of May DDB will be completed with the Interview Days. During this period, there are two different kind of interviews possible: Orienting interviews or even the first step in an application process. For the Interview Days your résumé will be sent to companies you are interested in, but also to companies that are specifically interested in your degree. You will receive an overview of which companies are interested in meeting you, and from these you can make a selection.

PARTICIPATION All activities described above are included in a single price when participating in DDB. On top of this, you also receive a full-color magazine with tips and tricks for a successful start of your career. You can participate by signing up via our website, www.ddb.tudelft.nl, or by coming to the Aula Congress Centre on the 19th, 20th or 21st of January. Until January 21st it is possible to register for a reduced fee. Hence we advise you to register before January 22nd. All personal information will be treated strictly confidentially. So if you are looking for a job, an internship or a graduation project, subscribe now at www.ddb.tudelft.nl.

ORGANISATION DDB is organized by five study societies, that form ‘The Pentagon’ together: • Vereniging voor Technische Physica Applied Physics • Gezelschap Leeghwater Mechanical Engineering • Technologisch Gezelschap Chemical Engineering • VSV ‘Leonardo da Vinci’ Aerospace Engineering • W.I.S.V. ‘Christiaan Huygens’ Applied Mathematics and Computer Science

IMPORTANT DATES 21st of January: Deadline reduced entree fee 24th of February: Deadline registration for In-House Days and Interview Days


Kay Rankin

Granulaire materialen Zand op het strand, suiker op een pannenkoek of sneeuw op de skipiste, stuk voor stuk zijn dit solide stoffen. Toch lijken ze soms te stromen, net alsof het vloeistoffen zijn. Wanneer men denkt aan de fasen van een stof denkt men al gauw aan de bekende drie toestanden, solide, liquide en gas. Naast deze drie fasen zijn er nog een aantal andere vormen die bij zeer extreme natuurkundige omstandigheden kunnen voorkomen. In praktisch opzicht kunnen we materialen waarmee men in het dagelijks leven, de industrie en de landbouw in aanraking komt, in de eerstgenoemde drie categorieĂŤn onderverdelen. Dit is wel op microscopische schaal. Het verschil tussen een vaste stof, vloeistof of gas wordt immers bepaald op moleculair niveau, voornamelijk door de dichtheid van de moleculen waaruit een stof opgebouwd is. Op macroscopische schaal gedraagt echter niet al het materiaal zich volgens de wetten van de fase waarin deze zich bevindt. Dit zijn de zogenaamde granulaire 26

materialen. Deze materialen zijn op microscopische schaal solide, dat wil zeggen dat de individuele onderdelen solide zijn en zich ook hiernaar gedragen. Als deze onderdelen samengevoegd worden kan er heel apart gedrag voorkomen, gedrag dat zelfs tegenwoordig nog veel wetenschappelijke vragen oproept onder fysici. Dit fenomeen is niet, zoals het doet vermoeden, een extreem bijzondere gebeurtenis of een zeldzame conditie van stoffen. Een gigantisch gedeelte van al het materiaal op aarde is granulair. Het makkelijkste en bekendste voorbeeld is zand. De toestand van een zandkorrel is onomstreden, namelijk solide. Echter gedraagt een groep zandkorreltjes in bijvoorbeeld een zandloper zich niet als een doorsnee vaste stof. Het zand lijkt te stromen, alsof het collectief van vaste zandkorreltjes op zichzelf een vloeistof is. De categorie granulaire materialen beperkt zich niet alleen tot zand. Al het materiaal dat bestaat uit collectief bewegende solide deeltjes, zoals knikkers, graankorrels of sneeuw. gedraagt zich op deze manier.

Het gedrag van granulair materiaal

De omschrijving van granulaire materialen is heel simpel, echter vertonen deze enorm complexe gedragspatronen, deels nog onverklaard door de wetenschap. Het gedrag van granulaire materialen is kortgezegd zeer bijzonder te noemen. Afhankelijk van de condities waarin deze zich bevinden kan de hoedanigheid lijken op die van vaste stoffen, vloeistoffen of zelfs gassen. Een granulair materiaal,


Judit Klein

zoals zand, op een schuine helling is een simpel voorbeeld. Onder een kleine hoek is het zand stationair en gedraagt het zich als een solide stof. Wanneer de hellingshoek langzaam vergroot wordt, begint het zand op een kritiek punt opeens te stromen en gedraagt het zand zich als een nietNewtoniaanse vloeistof. Het zand vertoont al een groot verschil in gedrag tijdens zeer eenvoudige situaties zoals de vergroting van een hoek. In meer complexe omgevingen waarin granulaire materialen zich kunnen bevinden, kan nog aparter gedrag geconstateerd worden. Zo kan zand niet alleen kenmerken van vloeistoffen, maar ook van gassen vertonen. Granulaire materialen gedragen zich echter niet precies zoals gassen, vloeistoffen en vaste stoffen zouden doen. Soms vertonen ze zelfs gedrag dat aan geen van deze fasen toegewezen kan worden.

Stromend zand in een zandloper

Op macroscopische schaal doen de toestanden van de granulaire materialen denken aan wat er op microscopische schaal plaatsvindt met moleculen in een stof. Ze lijken op een groot model van bewegende moleculen. Liggen deze tegen elkaar, dan is de stof vast. Kunnen ze bewegen ten opzichte van elkaar, dan is de stof een vloeistof of gas, afhankelijk van de vrijheid die ze krijgen. Dit idee zou deels verklaren waarom zand zich als een solide, vloeibare of gasvormige stof kan gedragen. Zand bestaat immers ook uit een hoop kleine ‘deeltjes’, de zandkorrels. Nu komt er een probleem kijken. De individuele onderdelen van zand, de zandkorrels hebben een andere wisselwerking met elkaar dan moleculen of atomen. De losse korreltjes zijn immers per definitie solide stoffen. Wanneer alle externe krachten en aandrijvingen op het zand afwezig zijn zal de interne dynamica van het zand compleet tot stilstand komen. Dit in tegenstelling tot moleculen, die ongeacht de conditie van de stof, altijd zullen trillen of rondvliegen. Hierdoor is de traditionele natuurkunde, die de bewegingen van stoffen op moleculair niveau kan beschrijven, niet geheel van

toepassing op de beweging van granulaire stoffen. Granulaire stoffen dienen onderhevig te zijn aan een externe energiebron om te kunnen bewegen omdat er in de losse compartimenten geen interne beweging is. Afhankelijk van de gemiddelde hoeveelheid energie per losse korrel in het materiaal zal deze eigenschappen van solide, vloeibare of gasvormige stoffen vertonen. Echter door de genoemde verschillen tussen de korrels en moleculen zullen er in elke staat eigenschappen vertoond worden die niet overeen komen met de traditionele eigenschappen van de fases. Neem bijvoorbeeld nat zand op het strand. Als je hier overheen loopt wordt het zand iets lichter van kleur. Niet alleen wordt het zand witter, het volume neemt toe. Dit terwijl bij een normale vaste stof het volume zou afnemen wanneer er gewicht op uitgeoefend zou worden. Het zand was oorspronkelijk bewegingsloos en lag daardoor in een ideale opstelling. Door een verstoring komen de losse korreltjes in een andere, niet ideale opstelling te liggen en neemt het volume van het zand automatisch toe. Ook als vloeistof gedragende granulaire stoffen vertonen unieke eigenschappen. Zo heeft hydrostatische druk zo goed als geen invloed op de stroomsnelheid van granulaire stoffen in deze staat. Wanneer een watertank leeg zou stromen, zou de stroomsnelheid afnemen naarmate de tank leger zou raken als gevolg van de afnemende hydrostatische druk. Zand in een zandloper gedraagt zich heel anders. De stroomsnelheid is praktisch constant van begin tot het eind, als er nog enkele korrels in de zandloper bevinden.

Wist je dat...

zelfs in de sterrenkunde onderzoek naar granulaire materialen gedaan wordt? Veel ringen om planeten, zoals de bekende ringen van Saturnus, bestaan uit en gedragen zich als ganulaire materialen. Dit is erg interessant, aangezien dit zich afspeelt in de ruimte en dus onder andere condities dan op aarde.

Granulair materiaal als gas

Wanneer granulair materiaal zeer hard geschud wordt zal deze uiteindelijk eigenschappen van gassen aannemen. Hier komt ook een zeer bijzondere abnormaliteit bij kijken. De deeltjes hebben bij bepaalde schudsterktes de neiging tot clusteren. Granulair materiaal zal zich in principe hetzelfde als een gas gedragen wanneer ze maar hard genoeg geschud wordt. Als er echter onder een bepaalde kritieke grens geschud wordt, vertoont het materiaal opeens een gedrag dat totaal niet bij dat van een gas past. 27


de andere kant. Ook de gelijkmatige distributie van zaden of kunstmest kan problemen ondervinden wanneer deze ongelijkmatig stromen of schudden. Wanneer ongewenste samenklontering plaatsvindt kan dit de samenstelling van de akker verstoren en zo resulteren in minder efficiĂŤnte landbouw. De gelijkmatige verdeling van poeder- of korrelvormige producten speelt ook in de industrie een zeer grote rol. Denk bijvoorbeeld aan de medicijnindustrie. Als capsules gevuld moeten worden of pillen gedrukt moeten worden, gebeurt dit op basis van een mengsel van een aantal, veelal poedervormige, ingrediĂŤnten. Het is van vitaal belang dat de juiste samenstelling van de medicijnen bereikt wordt. Het samenklonteren van bepaalde poeders in de productielijn is dan ook zeer ongewenst aangezien dit de gelijke verdeling kan verstoren. Onderzoek naar de bewegings- en gedragspatronen van granulaire materialen onder invloed van bijvoorbeeld het schudden van de mengbakken kan helpen om dit te voorkomen. In de civiele en geologische techniek speelt granulair materiaal tevens een grote rol. Denk aan het gedrag van sneeuw en lawines in gebergtes. Het onderzoek hiernaar kan helpen om lawines te voorspellenen en zo levens te redden. Ook de vorming van duin- en woestijnlandschap en hoe hier mee omgegaan moet worden tijdens bouwprojecten hoort hierbij. Zo gebeurde het dat tijdens de aardbeving van Loma Pieta nabij Los Angeles in 1989, door het extreme schokken van de aarde, de zandgrond het gedrag van vloeistoffen begon te vertonen. Sommige gebouwen zonken spontaan tot en met de derde etage de grond in terwijl het zand onderhevig was aan het trillen van de aardkorst. ThinkStockPhoto

Op bepaalde plekken zullen zich clusters vormen als het materiaal onafgebroken geschud wordt. Dit gedrag is op moleculair niveau onmogelijk. Gassen verspreiden zich per definitie gelijkmatig over de ruimte waarin ze zich bevinden. Zo zal in een kamer nooit alle zuurstof naar een kant verplaatsen. Het verschil hierin is grofweg het verschil tussen het inelastisch of elastisch botsen van de deeltjes. Inelastisch botsen wil zeggen dat een deel van de kinetische energie omgezet wordt in een ander soort energie. Op macroscopisch niveau zal bij botsingen altijd een deel van de kinetische energie omgezet worden in interne energie. Op moleculaire schaal naderen de botsingen juist perfecte elastische condities. De reden dat granulair materiaal clustert bij schudden hangt af van de concentratie van de korrels op een bepaalde plek tijdens het schudden. Op het moment dat er korrels botsen zullen ze wat kinetische energie verliezen. Natuurlijk wordt er ook energie aangevoerd door het schudden maar wanneer er meer deeltjes dicht op elkaar komen zullen er steeds meer botsingen kort op elkaar ontstaan. Echter op een plek waar weinig deeltjes zijn zullen er relatief steeds minder botsingen ontstaan. Naarmate dit proces vordert, zal zo goed als al het materiaal bij elkaar komen te liggen.

Het gedrag van lawines is ook granulair

Granulair materiaal in de praktijk

Naast het feit dat vanuit een natuurkundig perspectief de eigenschappen van granulair materiaal interessant zijn, is er in andere, meer praktische, disciplines veel aandacht voor de eigenschappen van granulair materiaal. Op enorm veel manieren maakt de samenleving gebruik van granulair materiaal en overal is er mogelijkheid om het gebruik hiervan te optimaliseren. In de landbouw kunnen er bij de grootschalige opslag en distributie van graan problemen optreden. Een bekend voorbeeld is het plotseling instorten van graansilo’s omdat het graan eerst gaat samenklonteren en vervolgens opeens gaat stromen van de een naar 28

Granulair materiaal kan natuurkundigen van tijd tot tijd nog zeer verbazen. Het onvoorspelbare gedrag en de gelijkenissen met stoffen op moleculair niveau bieden nieuwe mogelijkheden tot onderzoek en kunnen ons misschien nog wel meer leren over de faseverschillen. In elk geval vormen granulaire materialen een zeer groot gedeelte van de materialen waar iedereen in het dagelijks leven mee te maken heeft. Veel disciplines binnen de landbouw, techniek en industrie hebben baat bij onderzoek naar granulair materiaal. Zo kunnen ze zowel de huidige productie optimaliseren, als manieren bedenken om deze bijzondere materialen te verwerken in nieuwe producten. Tjeerd Zondag


Talentvolle ingenieurs met ambitie Witteveen+Bos behoort met 1.000 medewerkers tot de top tien van de Nederlandse ingenieursbureaus en heeft zes kantoren in Nederland en tien kantoren in het buitenland. De aandelen van ons bureau zijn volledig in handen van eigen medewerkers. Onze medewerkers werken aan een breed scala aan projecten op het gebied van

water, infrastructuur, milieu en bouw. Zo leveren wij bijvoorbeeld een bijdrage aan de Botlekbrug bij Pernis, de Planstudie Afsluitdijk en de Blankenburgverbinding ter verbetering van de bereikbaarheid van de Rotterdamse regio. Voorbeelden van internationale projecten zijn Masterplan Jakarta (IndonesiÍ) en drinkwaterzuiveringen in Afrika. Als werktuigbouwkundig ingenieur werk je in multidisciplinaire projectteams met civiel en elektrotechnisch ingenieurs aan diverse uitdagende projecten. Met een takenpakket bestaande uit advies, onderzoek en ontwerp van complexe installaties zijn je carrièremogelijkheden divers. Wij werken aan beweegbare bruggen, sluizen, pomp- en leidingsystemen, waterzuiveringsinstallaties, duurzame energieconcepten en bovenleidinginstallaties. Je richt je binnen een van deze domeinen op verbetering van bestaande systemen, verkent alternatieve oplossingen en werkt deze uit in de vorm van ontwerpen en contractdocumenten. Je werkt nauw samen met deskundigen en hebt regelmatig contact met klanten en leveranciers. We bieden je volop groeimogelijkheden in vakinhoud en in projectmanagement. Je standplaats is Deventer, Rotterdam of Utrecht.

Als ingenieur bij Witteveen+Bos ben je continu op zoek naar nieuwe uitdagingen. Je werkt samen met jonge enthousiaste collega’s en krijgt de vrijheid en ruimte om zelfstandig innovatieve oplossingen aan te dragen. Jouw persoonlijke ontwikkeling wordt ondersteund door een uitgebreid intern opleidingsaanbod en door vaktechnische studies.

Wil jij je verder ontwikkelen bij Witteveen+Bos? Kijk dan voor meer informatie, ons actuele aanbod van vacatures en stage- en afstudeeropdrachten op www.witteveenbos.nl. Bekijk hier ook onze bedrijfsfilm.

Witteveen+Bos Van Twickelostraat 2 Postbus 233 7400 AE Deventer 0570 69 79 11 0570 69 73 44 www.witteveenbos.com

ingenieurswerk - mensenwerk


| Gadgets < Nooit meer een tekort aan opslagruimte met deze terabyte USB-stick in zakmes formaat. www.digitaltrends.com | € 3000,-

<

Heb je genoeg van AH pilsener? Koop dan deze mini bierbrouwset en brouw je eigen pils. www.minibrew.io | € 2000,-

>

Dwing jezelf scherp te worden in de vroege ochtend met deze alarmklok waar je op moet schieten. www.amazon.com | € 20,-

> Altijd het benodigde keukengerij bij de hand met deze stiletto spork. www.gadgetsandgear.com | € 7,-

30


<

Verstop je huissleutel in deze namaakdrol om jezelf te verzekeren van de perfecte verstopplek. www.foolishgadgets.com | € 8,-

>

Drink je liever een wijntje dan een biertje, maar wil je wel gewoon een ouderwets bierglas in de hand? Dan is dit wijn-in-bierglas iets voor jou. www.gadgetsandgear.com | € 18,-

< Open de weg naar alle dranken met deze praktische piraat. www.foolishgadgets.com | € 12,50

> Altijd een vuurtje paraat met deze aansteker voor aan je sleutelring. www.firebox.com | € 10,-

31


Metro World Database

Een nieuwe energiebron, de mens Dat fossiele brandstoffen op aarde opraken, is geen nieuws. Het tempo waarmee olie en kolen verbrand worden, kan de aarde niet tegen op. Gelukkig zijn er nieuwe, hernieuwbare energiebronnen op komst. Een deel van de energie, die opgewekt wordt met behulp van fossiele brandstoffen, wordt gebruikt om gebouwen te voorzien van gas, licht en warm water. Al jaren wordt er geĂŤxperimenteerd met zelfvoorzienende huizen. Deze huizen hebben vaak windturbines of zonnepanelen waar ze hun energie uithalen. Verder beschikken ze veelal over een waterzuiveringssysteem en mogelijkheden tot het verbouwen van voedsel. Het voordeel van zelfvoorzienende gebouwen is dat ze niet afhankelijk zijn van de infrastructuur van de staat. Mocht er dan geen stroom meer uit de stopcontacten komen, hebben deze gebouwen nog steeds elektriciteit. Dit 32

maakt de gebouwen ook ongevoelig voor politieke crises of natuurrampen en daardoor erg veilig. Een ander voordeel is dat de zelfvoorzienende gebouwen grotendeels groene energie gebruiken. Hierdoor is de ecologische voetafdruk nagenoeg nul. Wind-, zonne- en waterenergie worden al lange tijd steeds meer ingezet als vervanger voor de zogenaamde grijze energie. Dit is de energie die opgewekt wordt door middel van de verbranding van fossiele brandstoffen. De techniek binnen de groene energie is erg ver ontwikkeld, toch blijft het zeer kostbaar. Daarom wordt er steeds meer gezocht naar andere energie van hernieuwbare bronnen. Zo zijn er al methodes ontwikkeld om huizen te verwarmen met behulp van grondwater. Grondwater blijft namelijk relatief warm gedurende het jaar, waardoor er energie uitgehaald kan worden. Dit blijft echter een duur systeem in aanschaf en het is moeilijk te implementeren in bestaande huizen.

De mens als energiebron

Sinds een aantal jaar is er een nieuwe energiebron in opkomst. Een die zo voor de hand lag, dat het decennia lang over het hoofd is gezien. Deze energie bron zijn wij, de mensen die op aarde rondlopen. Iedere persoon zendt in ieder geval al een beetje energie uit. Dit is ongeveer honderd Watt per persoon. Daarnaast voeren mensen allerlei handelingen uit, ze bewegen veel, hierbij komt ook energie


Deco Hubs

vrij in de vorm van warmte. Al deze energie wordt normaal gesproken niet gebruikt. Het wordt zelfs gebouwen uit gesluisd via ventilatie systemen. Er is echter een manier om deze energie te gebruiken om bijvoorbeeld een gebouw te verwarmen. De energie die in de vorm van warmte vrijkomt, wordt gebruikt om water mee op te warmen. Dit wordt vervolgens door cv-ketels van het te verwarmen gebouw gepompt. Het gebouw dat zo verwarmd wordt kan echter niet veel verder dan honderd á tweehonderd meter van de bron afstaan, anders gaat de energie verloren door het transport. Daarnaast is het een vereiste dat er een gestaag aantal mensen zich in een ruimte bevindt waar de warmte van afgevangen kan worden.

Een zelfvoorzienend huis

Huidige toepassingen

Tegenwoordig wordt menselijke energie al toegepast bij gebouwen met dagelijks grote stromen mensen, bijvoorbeeld stations. Een goed voorbeeld is het Zweedse station in Stockholm, waar dagelijks de energie afgevangen wordt van 250 000 mensen, die het station gebruiken. Via de ventilatiesystemen van het station wordt de opgewarmde lucht naar een warmtewisselaar geleid en daar omgezet in bruikbare energie. De verkregen energie wordt op haar beurt gebruikt om een dertien verdiepingen hoog kantoorgebouw aan de overkant van de straat mee te verwarmen. Ook in Parijse metrostations wordt dit concept toegepast. De warmte die tijdens het spitsuur blijft hangen in de ondergrondse ruimte wordt gebruikt om appartementen in de buurt van energie te voorzien. Ook hier gaat het om een grote hoeveelheid mensen die in een afgesloten ruimte hun energie uitstralen. Deze energie is dus gemakkelijk op te vangen en door te sturen naar nabij gelegen gebouwen.

Wist je dat...

in China niet alleen de menselijke warmte, maar ook de wind die gegenereerd wordt door metro’s gebruikt wordt om energie op te wekken? In de metrotunnels zijn verschillende windturbines geinstalleerd, die tot 2,6 kiloWatt kunnen genereren.

die hierbij vrijkomt kan ook omgezet worden in bruikbare energie. Wetenschappers uit Israël zijn nog een stap verder gegaan met het ontwikkelen van technieken om dergelijke energie ‘op te vangen’ en te gebruiken. Ze hebben de IPEG Piezo Electric Generators ontwikkeld. Dit zijn apparaten die gebruik maken van het vermogen van materialen om elektriciteit te produceren als ze onder mechanische spanning staan. Dit fenomeen wordt ook wel het piezo-elektrisch effect genoemd. Zo kan de energie, die opgewekt wordt door voertuigen langs de weg of rails, opgevangen worden. De rails komen immers onder spanning te staan, wanneer er een metro overheen rijdt. Deze energie kan vervolgens opgeslagen worden of meteen teruggeleid worden in het metronetwerk. Meer informatie over het piezo-elektrisch effect is te lezen in het artikel ‘Geladen kristallen‘ in Slurf editie 18-4 van Jeffrey Geudeke. Kortom de mens en wat hij doet wordt meer en meer gebruikt als groene energiebron. In de toekomst willen ingenieurs het mogelijk maken dat zoveel mogelijk energie gegenereerd door mensen ingezet wordt op zoveel mogelijk plaatsen. Zo zou de energie die ‘s nachts in slaapkamers vrijkomt ’s ochtends op kantoren gebruikt kunnen worden om deze te verwarmen. Vervolgens kunnen, aan het eind van de middag, de woningen op hun beurt weer verwarmd worden met de energie die gedurende de dag afgevangen is op kantoren. Op deze manier houden we elkaar allemaal warm op een goedkope, groene en onuitputtelijke manier. Niet alleen is het een mooi idee dat je met je extra koffie pauze, of het uren door winkels struinen een beetje extra energie levert voor het verwarmen van iemands koude keuken, ook is de mens een onuitputtelijke energiebron. Een bron die, zolang er mensen op aarde rondlopen die energie nodig hebben, nooit opraakt. Nina Ruig

In metro stations zijn het echter niet alleen de mensen die energie uit stralen, maar ook de metro’s zelf leveren energie door hun beweging en als ze remmen. De warmte 33


Lieve Bouwman

Buitenlandverhaal Ongeveer vier maanden nadat ik mij had aangemeld voor een minor in het buitenland werd ik geselecteerd om mijn minor in New York te mogen doen. Ruim een jaar geleden ging ik op zoek naar een invulling voor mijn minor, met het idee dat ik het liefst naar het buitenland wilde. Bij International Office kreeg ik te horen dat het uitwisselingsprogramma ‘Global E3’ goed bij mij zou passen en mij de unieke mogelijkheid zou bieden om mijn minor in de Verenigde Staten te doen. Ik kon kiezen uit maar liefst zestig mogelijke universiteiten om mijn semester in het buitenland te doen, maar de keuze was al snel gemaakt toen ik New York University erbij zag staan. Twee jaar eerder had ik New York als toerist bezocht, ik was meteen verliefd op de stad. Het is een fantastische, levendige stad die ontzettend veel dingen te bieden heeft. Dit maakte dat ik toen al bij mezelf dacht ‘Hopelijk mag ik hier ooit wonen’, een droom die dus werkelijk is uitgekomen. Toen ik te horen kreeg dat ik was aangenomen op de universiteit van New York was mijn blijdschap groot. Ik zou vier maanden 34

op één van de leukste plekken in Manhattan gaan wonen in een studentenhuis. Vlak na het goede nieuws kwam een periode van veel formulieren invullen en voorbereiden voor mijn vertrek naar The Big Apple. Dit was eerlijk gezegd heel veel werk en kostte meer geld dan ik van tevoren had ingeschat. Af en toe leverde het ook wat frustraties op, maar het was het achteraf helemaal waard. Eenmaal aangekomen in New York bleek mijn kamergenootje een erg aardig meisje te zijn, waar ik al snel een goeie band mee had. In de eerste week had ik eigenlijk al een hele leuke groep vriendinnen gevormd, waardoor mijn weekenden bomvol zaten met leuke tripjes in de stad, filmavondjes en uitgaan. Doordeweeks wisselde ik studeren af met het ontdekken van de stad en bracht ik mijn al bestaande shopverslaving naar een nieuw niveau. Kortom, na een week voelde ik me eigenlijk al helemaal op mijn plek in New York en achteraf kijk ik terug op mijn minor als een hele bijzondere, leerzame en fantastische ervaring.

New Yorkse eetcultuur

De eetcultuur in New York is compleet anders dan dat ik in Nederland gewend ben. In mijn studentenhuis in Delft is het gebruikelijk dat we elke avond samen eten en om de beurt voor elkaar koken. New Yorkers hebben altijd haast en eten eigenlijk altijd ‘on the run’ en meestal ook in hun eentje. Het begrip ‘koken’ wordt daar anders geïnterpreteerd dan in Nederland, want de gemiddelde Amerikaan


is al behoorlijk trots als hij zijn eigen magnetronmaaltijd heeft opgewarmd. Toen ik in de eerste week voor mijn nieuwe vriendinnen een curry kookte, waren ze dan ook diep onder de indruk en was ik voor 24 uur de heldin in hun sociale media. Tenslotte is het contrast tussen veel ongezond fastfood aan de ene kant en extreem biologisch, veganistisch, gezond voedsel aan de andere kant erg opvallend. In de stadskern is een mix van te dikke Amerikanen en te dunne New Yorkse meisjes te vinden.

Het uitgaansleven

De universiteit

Tijdens mijn minor wilde ik mij niet verder verdiepen in de Werktuigbouwkunde, maar ik wilde graag voor vier compleet verschillende vakken kiezen. Na lang onderzoek gedaan te hebben naar alle verschillende vakken, heb ik gekozen voor Chemistry, Flight Mechanics, Psychology en French. De ‘main campus’ is een prachtige plek rondom Washington Square Park waar alle niet-technische vakken worden gegeven. De main campus bevindt zich in hartje Manhattan terwijl de ‘engineering campus’ in Brooklyn zit. Het was in het begin wel even wennen om zoveel niet-technische studenten om mij heen te hebben, die bijvoorbeeld een dans- of zangopleiding deden. Wat ik heel erg opvallend vond aan NYU is dat aanwezigheid, inzet en huiswerk veel belangrijker zijn dan goed scoren op een tentamen. Dit maakt dat je elke week druk bezig bent met colleges volgen en huiswerk, maar dat het bijna onmogelijk is om een vak niet te halen. De tentamens beslaan gemiddeld ook maar dertig procent van je cijfer. Het concept deed me denken aan de middelbare school. Gelukkig vond ik alle vier mijn vakken erg interessant en kon ik de diversiteit van mijn vakken waarderen, waardoor ik er plezier uit haalde om doordeweeks veel met mijn studie bezig te zijn. Lieve Bouwman

Wikipedia

Misschien heb je de hele serie Gossip Girl al voor de vijfde keer gezien of films gezien over het hippe uitgaansleven in New York, het is precies zoals je het je voorstelt. Ze gebruiken hier de term ‘clubbing’ voor het uitgaan in de vetste clubs van New York waar iedereen er fantastisch uitziet, met de mooiste jurkjes en perfect in de make-up. Je komt hier dan ook niet zomaar naar binnen, maar je moet worden meegenomen door een ‘promoter’. Deze zorgt er dan voor dat je een eigen tafel hebt met lekkere drankjes met een hele leuke avond als resultaat. Het concept is eigenlijk bizar. De club betaalt promoters voor de hoeveelheid mooie meisjes die ze mee naar binnen nemen, die vervolgens allemaal gratis entree en drank krijgen. ‘Wie betaalt dit?’ vraag je je nu misschien af. Dat zijn de extreem rijke mannen die daar binnen rondlopen en die eigenlijk betalen om naar knappe meisjes te kijken. Jongens van twintig jaar vind je er eigenlijk niet, de meeste mannen zijn rond de dertig à veertig. Het concept is nogal vreemd, maar als je jezelf daar

even overheen zet, kun je fantastische avonden beleven. Je komt dus wel maar onder één voorwaarde naar binnen, je moet er ‘stunning’ uitzien.

Panorama van de skyline van New York 35


How do you make a lithography system that goes to the limit of what is physically possible? At ASML we bring together the most creative minds in science and technology to develop lithography machines that are key to producing cheaper, faster, more energy-efficient microchips. Our machines need to image billions of structures in a few seconds with an accuracy of a few silicon atoms. So if you’re a team player who enjoys the company of brilliant minds, who is passionate about solving complex technological problems, you’ll find working at ASML a highly rewarding experience. Per employee we’re one of Europe’s largest private investors in R&D, giving you the freedom to experiment and a culture that will let you get things done. Join ASML’s expanding multidisciplinary teams and help us to continue pushing the boundaries of what’s possible.

www.asml.com/careers

/ASML

@ASMLcompany


Uit den ouden doos |

37


| In het kort

Earthly Mission

Wandelend huis

Het wandelende huis loopt even snel als de mens

De Universiteit van Massachusetts heeft in samenwerking met een Deens ontwerpcollectief een huis ontworpen dat zichzelf kan voortbewegen. Het huis is ingericht met zonnecellen en miniatuur windmolens om energie op te wekken, zodat het kan lopen. Daarnaast bevat deze lopende woning een keuken, een composterende wc, een systeem dat regenwater verzamelt en een houtkachel voor een milieubewuste verwarming. Het huis gebruikt zes benen om voort te bewegen en heeft een maximale snelheid van ongeveer vijf kilometer per uur, wat vergelijkbaar is met de snelheid van een wandelend mens. Het huis kan ook geprogrammeerd worden om met behulp van GPS naar een gewenste locatie te lopen.

Wide Open Spaces

Schapenteek brengt FSME met zich mee

Schapenteek veroorzaakt ontsteking aan de hersenen

Tekenbeten zijn erg vervelend. Ten eerste moet dat priegelbeestje weer verwijderd worden, nadat het zich volgezogen heeft met bloed van een slachtoffer. Ten tweede kunnen ze je besmetten via microben uit hun speekselklieren. De ziekte van Lyme is de meest bekende aandoening die de beestjes kunnen overbrengen, dit zorgt voor eventueel blijvende verlammingen. Sinds kort is ook bekend dat de schapenteek in Noord- en West-Europa ook de ziekte FrĂźhsommer-Meningoenzephalitis, ook wel FSME genoemd, kan overbrengen. Deze ziekte leidt vaak tot ontsteking van de hersenen of het hersenvlies. Zweedse wetenschappers ontdekten dat sinds 1980 de geregistreerde gevallen van FSME verzesvoudigd zijn.

Techweb

Mobiele internetrevolutie

In de toekomst zal er een 5G netwerk zijn 38

Inmiddels is het gros van de telefonerende consumenten overgestapt op 4G mobiel internet. Dit is immers een stuk sneller dan 3G en daarom praktischer. Toch wordt er al gepraat over een nieuw 5G netwerk dat in de nabije toekomst geĂŻmplementeerd zou kunnen worden. Wat is er zo bijzonder aan 5G netwerk? PotentiĂŤle snelheden die honderden keren sneller zijn dan 4G en 3G netwerken. Films downloaden kan gereduceerd worden tot een kwestie van enkele seconden. Ook de bandbreedte kan enorm worden vergroot. Het streefjaar voor deze implementatie is 2020 dus we moeten nog even wachten, maar als deze doelstellingen behaald kunnen worden zou 5G daadwerkelijk een internetrevolutie betekenen.


De Eyesynth-bril geeft aan een blinde gebruiker door wat er in de omgeving aanwezig is. De bril heeft een ingebouwde 3D-camera die is verbonden met een microcomputer. Deze hanteert beeldherkenning om objecten te onderscheiden. Bij het gebruik van de 3D-camera moet de drager zijn hoofd naar links en rechts bewegen. Het is ook mogelijk om beide camera’s in 2D-modus te gebruiken, om een panorama van ongeveer 180 graden vast te leggen. De objecten die gedetecteerd zijn, worden vervolgens in audiovorm doorgegeven aan de brildrager. Daarvoor wordt gebruik gemaakt van zogenaamde beengeleiding. Het geluid wordt met trillingen afgespeeld op een oorbotje. Een vroege versie van Google Glass speelde op vergelijkbare wijze audio af.

Kickstarter

De Eyesynth-bril gemaakt voor blinden

De Eyesynth-bril omschrijft omgeving voor blinden

Diamant is niet langer meer de sterkste en meest heldere vaste vorm van koolstof. Wetenschappers van de Universiteit van Noord Carolina hebben een derde vaste vorm van koolstof gemaakt. De vorm, Q-koolstof, wordt gecreëerd door koolstof tweehonderd nanoseconden te verhitten tot een temperatuur van 3 700 graden Celsius. Q-koolstof heeft een helderdere schittering dan diamant. De ontdekking kan meer mogelijkheden bieden binnen de technische wereld. Zo kunnen beeldschermen nog helderder en duidelijker gemaakt worden. In de medische wetenschap kan het worden toegepast om micronaalden en zelfs nanonaalden te maken. Het zou zelfs mogelijk zijn om de nanodiamanten te gebruiken bij het bestrijden van kanker.

Volkskrant

De ontdekking van Q-koolstof

Diamant is niet langer meer de beste in zijn soort

Ingenieurs van de Universiteit van Wisconsin hebben een nanogenerator ontwikkeld die elektriciteit opwekt uit de rolweerstand van autobanden. De nanogenerator werkt volgens het ‘tribo-elektrisch effect’. Dit effect is het vrijkomen van elektrische lading tussen twee ongelijke objecten. De nanogenerator vangt deze lading op en stuurt het in de vorm van elektriciteit naar de accu van de auto. De nanogenerator bestaat uit een elektrode die in de band is verwerkt, als dit deel van de band langs het wegdek gaat ontstaat er een elektrische lading. Bij een test met een modelauto is het gelukt om de lampen van de auto te laten branden. Dit systeem kan er uiteindelijk voor zorgen dat de actieradius van een auto met tien procent wordt vergroot.

Pneumatik

Autoband kan sinds kort stroom genereren

Elektriciteit kan worden opgewerkt uit de rolweerstand 39


Thrillist

Spoornetwerken in steden Onder elke grote wereldstad bevinden zich grote netwerken van tunnels. Door deze tunnels razen iedere paar minuten metro’s propvol met mensen. De metro is één van de meest gebruikte vervoersmiddelen op aarde. Iedere dag reizen er meer dan 5,5 miljoen passagiers met de metro in New York. Het aantal passagiers dat dagelijks met de metro’s van Beijing en Shanghai samen reist, is gelijk aan het aantal inwoners van Nederland. De gezamenlijke lengte van alle metrolijnen van Londen is even groot als de afstand van het meest noordelijke punt van Nederland tot het drielandenpunt. Over de wereld zijn momenteel 154 metronetwerken te vinden waar dagelijks 125 miljoen reizigers gebruik van maken. De metro is vervoer met een hoge passagierscapaciteit. Het vervoersmiddel, dat ook wel Subway of Underground wordt genoemd, is voornamelijk in steden te vinden. De metro wordt al snel verward met andere vervoersmiddelen zoals de trein, tram, sneltram of premetro. De definitie

van een metro is een sporensysteem waarbij de sporen enkel en alleen door metrotreinen te bereiken zijn. Om dit te realiseren liggen de metrolijnen vaak in tunnelnetwerken onder het centrum van een stad of worden er in de buitenwijken verhoogde spoorwegen aangelegd. Daarbij komt ook kijken dat een metro een hoge rijfrequentie heeft. In tegenstelling tot treinen, die hoogstens eens in het kwartier vertrekken, rijden metro’s op piektijden zelfs iedere negentig seconden. Naast metro’s die op stalen wielen rijden, komen ook rubberen banden voor. Verder hebben ze over het algemeen een hogere capaciteit dan treinen. Het graven van tunnels en bouwen van verhoogde spoorwegen kost echter veel geld. Ook het frequente rijden en het verwezenlijken van de hoge capaciteit is duur, waardoor metrosystemen voornamelijk in welvarende steden en landen te vinden zijn.

Van een spoortunnel tot een enorm netwerk

De Cobble Hill Tunnel is de oudste spoortunnel die onder een stad gegraven is. De tunnel bevindt zich onder Atlantic Avenue in Brooklyn, New York. De in 1844 opgeleverde tunnel is 767 meter lang en tot 1861 reden er treinen doorheen. Na de sluiting en het afdichten van de tunnel deden er in de daaropvolgende jaren af en toe geruchten de ronde waarin beweerd werd dat er bommen werden gemaakt, spionnen zaten of hennep werd verbouwd. Uiteindelijk is de tunnel uit de publieke aandacht verdwenen en pas in

40

Metro_VKlaarklaar.indd 1

12/17/2015 11:34:45 AM


1981 herontdekt door de achttienjarige Robert Diamond. Sinds 1989 staat de tunnel in het nationale register van historische plaatsen van de overheid van de Verenigde Staten.

Nuweg Exclusief

De eerste echte metrolijn ter wereld werd in Londen geopend op 10 januari 1863. Het woord metro is afgeleid van de naam van deze metrolijn, de Metropolitan Railway. In die tijd reden er nog stoomlocomotieven door de grote tunnels onder Londen. Aan de zes kilometer lange spoorlijn bevonden zich zeven stations. Deze spoorlijn is zich snel gaan uitbreiden, waarna de stad in 1890 overging op elektrische treinstellen. Hiermee was de Metropolitan Railway een voorbeeld voor de daarop volgende metronetwerken. De technologie verspreidde zich snel naar andere steden in Europa, Canada en de Verenigde Staten waar de eerste volledige metronetwerken werden aangelegd. Na Europa en Noord-Amerika volgden in de jaren zestig ook steden in Zuidoost Azië en Latijns Amerika. In de afgelopen decennia zijn er metrolijnen aangelegd in het Midden-Oosten en sinds een aantal jaren is het mogelijk om in luxe metro’s te reizen door Dubai en Abu Dhabi. Het aantal metronetwerken blijft enorm groeien. Momenteel zijn er ongeveer veertig metronetwerken in aanbouw en dit zal zich in de komende tijd alleen nog maar meer gaan uitbreiden.

De Wuppertaler Schwebebahn

Bijzondere metro’s

In de Duitse stad Wuppertal is er sinds 1901 een unieke metrolijn werkzaam. De Wuppertaler Schwebebahn is een hangende monorail. Het innovatieve idee is door ingenieur Eugen Langen bedacht. De metrolijn is met 470 stalen dragers op twaalf meter hoogte gebouwd boven rivier de Wupper en een aantal straten. De baan heeft één rail per rijrichting met keerlussen aan de eindpunten. De treinen hebben op het dak, boven het spoor, een motor en een stalen wiel met aan beide zijden een wielflens. Ze kunnen onder een kleine hoek heen en weer schommelen.

Wist je dat...

er iedere dag 47 miljoen liter grondwater uit de Londense Underground wordt gepompt? Dat is genoeg water om ieder kwartier een standaard recreatie zwembad, van 25 bij 10 meter, te vullen. Elon Musk, de oprichter van onder andere PayPal en Tesla Motors, heeft een concept bedacht voor een vervoersmiddel waarbij reizigers met meer dan 1200 kilometer per uur kunnen worden vervoerd. De Hyperloop maakt gebruik van een luchtdrukbuis en lijkt op het principe van buizenpost. Het idee is om te werken met een netwerk van middenvaccuüm buizen. Voor de acceleratie en het remmen worden elektromagneten gebruikt. Er is een ontwerpwedstrijd voor de Hyperloop gaande waar onder andere de TU Delft met een Dreamteam aan meedoet. Met een uniek concept, dat moet gaan zweven op magneten en energie zal terugwinnen bij het remmen, is het team door naar de tweede ronde die in de zomer van 2016 in Texas wordt gehouden.

Technische aspecten van de metro

Metrolijnen worden voornamelijk gebruikt in regio’s met hoge bevolkingsdichtheden om grote aantallen passagiers, met een hoge frequentie, over kleine afstanden te transporteren. Elk metronetwerk bestaat uit één of meerdere lijnen of circuits. Ze worden vaak onderscheiden door een kleur, naam of nummer. Soms delen lijnen één spoor om zo de frequentie binnen die, vaak drukkere, delen van de stad te verhogen. De capaciteit van een lijn is te berekenen door de wagencapaciteit, de treinlengte en de service-frequentie met elkaar te vermenigvuldigen. Gemiddelde metrolijnen hebben een capaciteit van 36 000 mensen per uur maar bij drukke metrolijnen kan dit oplopen tot een capaciteit van 80 000. De oriëntatie van de lijnen binnen metronetwerken hebben vaak een bepaalde vorm. Deze kunnen uiteenlopen van simpele cirkels, driehoeken en roosters tot ingewikkelde cirkels met daarin diagonalen. De vorm van het netwerk hangt af van veel factoren, waaronder geografische barrières, bestaande of verwachte reispatronen, kosten, politieke aspecten en historische beperkingen. De tunnels waar de metrotreinen in rijden verschillen enorm in diepte. Wanneer er grote gebouwen boven de metrolijnen staan moeten de tunnels snel ongeveer 25 meter onder het aardoppervlak liggen. In Moskou bevindt zich een metrotunnel die zelfs op tachtig meter diep ligt. Voor het graven van metro tunnels worden twee verschillende 41

Metro_VKlaarklaar.indd 2

12/17/2015 11:34:48 AM


technieken gebruikt. De oudste en meest simpele techniek is de ‘graaf en bedek’ methode. Hierbij wordt er een grote geul gegraven waarin de sporen worden aangelegd. Daarna wordt de bovenkant weer bedekt. Deze methode vereist een bovengrond waarop geen bebouwing staat. Dit is de reden dat deze tunnels vaak, zoals de Cobble Hill Tunnel, onder wegen in een stad worden aangelegd. Bij de andere graafmethode wordt gebruik gemaakt van een Tunnel Boor Machine. Dit is een enorme machine die tegenwoordig voor vrijwel alle tunnelgraaf werkzaamheden wordt gebruikt. De machine boort aan de voorkant, verwijdert het puin, ondersteunt de tunnel en plaats de tunnelwanden tegelijkertijd. In sommige steden bevinden de metrolijnen zich onder het grondwaterniveau wat ervoor kan zorgen dat tunnels vollopen met water. Dit voorkomt men door gebruik te maken van spuitbaar beton. Ook kan het stromen van grondwater ervoor zorgen dat grond gaat verzakken. Een oplossing die daarvoor is bedacht, is het principe ‘grondvriezen’. Door het bevriezen van het grondwater tijdens het boren, voorkomt men het stromen van water.

hiervoor is dat, bij operatiesnelheden van rond de tachtig kilometer per uur, de energiebesparing verwaarloosbaar is. Ook capaciteit speelt een rol. In aerodynamische treinen zal de capaciteit aanzienlijk lager zijn. In metronetwerken worden de metrotreinen ook gebruikt als ventilatiemiddel. De treinen duwen lucht door de tunnels. Dat zorgt voor een constante circulatie van lucht door de gewelven.

Optimalisatie en de toekomst

Blender Gare

Het is van belang om altijd te weten waar in de tunnels de treinen zich bevinden, om metronetwerken zo veilig en efficiënt mogelijk te maken. Een simpel systeem dat veel gebruikt wordt is de vaste blok signalering. De lijnen worden opgedeeld in blokken waarvan wordt bijgehouden wat de situatie is. In deze blokken kan een metrotrein zijn, net zijn geweest, of een blok kan leeg zijn. Door sensoren in de sporen weet men in welke blokken een trein is. Er wordt dan door middel van stoplichten doorgegeven aan machinisten of de trein door kan rijden, moet afremmen of moet stoppen. In New York is er sinds een aantal jaren een nieuw systeem in gebruik waarbij de blokken niet vast staan. De blokken bewegen mee met de trein en via een draadloos netwerk wordt er doorgegeven waar de trein zich bevindt. Hiermee kan een nog hogere rijfrequentie worden behaald, aangezien er nu geen half lege blokken bestaan.

Animatie van een metrotunnel.

De metro staat bekend om zijn snelle acceleratie en is daarmee niet het meest comfortabele vervoersmiddel. De versnelling van de treinen verschilt per type van de metro en tunnel. Sommige metrotreinen halen een versnelling van 1,4 meter per seconde kwadraat. Dit is vijf keer sneller dan een gewone trein. De maximale operatiesnelheid van metrotreinen ligt tussen de zestig en negentig kilometer per uur. Deze eigenschappen worden gehaald met een voltage van rond de zeshonderd volt. De stroom wordt geleverd via een bovenleiding of een derde rail naast de trein. Een opvallend detail aan de metrotreinen is dat ze vaak geen aerodynamische vorm hebben. De voornaamste reden

Automatische trein operatie is een andere optimalisatie die veel gebruikt wordt. Treinen die hier gebruik van maken kunnen frequenter rijden en zullen kosten besparen. Er is een rangorde van automatisering. Deze loopt uiteen van treinen die worden bestuurd door een machinist, tot treinen die volledig autonoom rijden, automatisch de deuren openen en sluiten en met noodsituaties kunnen omgaan. Soms bevindt zich nog wel een conducteur in de trein. De komende tijd zullen er overal ter wereld meer nieuwe metrolijnen worden opgeleverd. Ook zullen steeds meer metrotreinen automatisch gaan rijden. De efficiëntie zal blijven stijgen en optimalisaties zullen doorgevoerd blijven worden. Aan de spoorspinnenwebben onder en boven de grote wereldsteden zal niet veel meer veranderen. De metro’s die daar door de tunnels razen, zullen daarentegen steeds vaker en sneller gaan rijden. Daan Ratering

42

Metro_VKlaarklaar.indd 3

12/17/2015 11:34:52 AM


supair.tudelft.nl 015 278 65 27

Mekelweg 4 faculteit EWI

Geschikte ingenieur nodig of op zoek naar een baan?

SUPAIR levert maatwerk! Ga naar supair.tudelft.nl of bel 015 278 65 27

SUPAIR is hĂŠt bemiddelingsbureau, verbonden aan de TU Delft, dat jonge ingenieurs bemiddelt bij bedrijven, ingenieurs- en adviesbureaus, (technische) universiteiten, kennisinstituten en overheidsinstellingen.


Medtronic

De veilige trocar Een trocar is een medisch instrument die gebruikt wordt tijdens minimaal-invasieve operaties. De bediening ervan is een vak apart, maar met wat werktuigbouwkundig inzicht is het een eitje. De gedachte aan een operatie wordt door veel mensen gerelateerd aan hoe het er op de televisie aan toegaat; zweetdruppels op het voorhoofd van de chirurg en onheilspellende muziek. Eigenlijk is daar niets van waar. Tijdens een operatie worden er vrolijke hitjes gedraaid en gaan de gesprekken behalve over de toestand van de patiënt, ook over de plannen voor het weekend van iedereen. Toch wordt zo af en toe de muziek uitgezet, stopt iedereen met praten en staart men allemaal naar hetzelfde punt. Dat is het ogenblik dat een zeer kritisch en gevaarlijk moment van de operatie bereikt is, namelijk het prikken met de trocar. Een trocar is een langwerpig, dun instrument en 44

bestaat kortweg uit een obturator, oftewel een metalen of plastic scherpe punt, en een cannula, wat staat voor een holle buis met een afdichting bovenop.

Analyse van het probleem

Tijdens een laparoscopische operatie, beter bekend als een minimaal-invasieve operatie, maakt de arts drie of meer sneden in de buik van de patiënt. Minimaal-invasieve chirurgie is de term die wordt toegepast voor chirurgische ingrepen waarbij een veel kleinere incisie gemaakt wordt dan bij een conventionele ingreep. Vervolgens plaatst de arts lange, dunne instrumenten en een camera door de drie sneden en voert hij de ingreep binnenin de patiënt uit. Op deze manier is er een kleinere kans op infecties, minder pijn en een kortere hersteltijd voor de patiënt. De snedes worden gemaakt met de trocar. De arts duwt het instrument in de onderbuik totdat het werktuig door de buikwand prikt. Hierbij moet hij extreem voorzichtig zijn, zodat hij de trocar niet te ver doorduwt, waardoor de onderliggende organen of bloedvaten aangetast kunnen worden. Het risico van het aanbrengen van de trocar blijkt een waarlijk probleem te zijn. In 2003 meldde de Voedsel- en Warenautoriteit dat het maken van een snede met behulp van een trocar de gevaarlijkste stap is tijdens een minimaal-invasieve operatie. Een paar jaar later, in 2009, werd er een artikel gepubliceerd waarin stond dat van alle grote complicaties tijdens laparoscopische ingrepen, de helft wordt veroorzaakt door het


Wist je dat...

doktoren oorspronkelijk de trocar gebruikten om de opgebouwde druk van vocht of gassen te verlichten? Pas rond het midden van de negentiende eeuw werd de trocar verfijnder en geavanceerder. aanbrengen van de trocar. Nikolai Begg, een promovendus aan het MIT, kwam erachter dat het probleem niet alleen tijdens een minimaal-invasieve operatie optreedt, maar dat het bij elke soort operatie kan voorkom. Hij heeft dit daarom geïdentificeerd als een belangrijke kwestie en heeft een mechanische oplossing bedacht voor het probleem. Hij onderzocht alle verschillende mogelijkheden om een lichaam binnen te gaan, van het binnendringen van het bot om beenmerg te verkrijgen, tot het geven van een verdoving tijdens de bevalling met behulp van een epidurale naald. Nikolai constateerde hierna dat elk medisch apparaat om het lichaam binnen te dringen gebaseerd is op dezelfde fundamentele fysica.

plek waar een snede gemaakt moet worden. Het systeem vergrendelt zichzelf doordat de stangen de randen van de buis van de trocar raken. Er treedt dan een wrijvingskracht op wat ervoor zorgt dat het systeem zichzelf blokkeert. Eenmaal bij de volgende stap aangekomen laat de arts de veer van de trocar weer los, waardoor het systeem door het weefsel dringt. Het interne mechanisme blijft bij deze handeling vergrendeld. Dan prikt de eenheid door het weefsel en wordt het systeem onmiddelijk ontgrendeld, omdat de spanning weg is en er geen normaalkracht meer op de punt van de trocar werkt. Op datzelfde moment veert de veer in de trocar terug en zal dit er onmiddellijk voor zorgen dat er geen onderliggend weefsel aangetast kan worden. Nikolai Begg beschrijft dat dit mechanisme niet alleen relevant is voor minimaal invasieve operaties, maar dat elke andere operatie, die betrekking heeft op het maken van puncties, met zijn systeem kunnen worden opgelost.

Als de trocar een kracht uitoefent op de buik van de patiënt, dan praktiseert de buik een even grote en tegengesteld gerichte kracht op de trocar uit, zoals de derde wet van Newton luidt. Wanneer er door de buik wordt geprikt met de trocar zijn deze twee krachten in balans. Dan komt het moment dat de trocar de binnenkant van de buik bereikt heeft en dat de binnenkant van de buik geen kracht meer kan uitoefenen op de trocar. Het brein van de arts die de operatie aan het uitvoeren is, heeft op dat moment nog niet gereageerd op het verschil in krachtwerking. Tijdens die milliseconde is de arts nog steeds aan het duwen met een grote kracht op de trocar. Dit effect zorgt voor een versnelling omdat de twee krachten niet meer in evenwicht zijn, aldus de eerste wet van Newton. Zo ontstaat een aantasting van de onderliggende organen en bloedvaten. Begg vroeg zich daarom af of het mogelijk is om de trocar terug te koppelen op het moment dat hij binnenin het lichaam aangekomen is. Voor dit probleem heeft hij een unieke oplossing bedacht.

De oplossing van een innovatief brein

Nikolai Begg heeft een nieuw mechanisme bedacht dat gebruik maakt van twee eenvoudige principes, een veer en wrijvingskracht. Het proces begint met de arts die de veer van de trocar indrukt zodat de punt zichtbaar wordt. Vervolgens brengt de arts het mechanisme aan op de

Qmed

Newton en de trocar

Nikolai Begg met zijn gloednieuwe ontwerp voor de trocar

Het is dus gebleken dat operaties die uitgevoerd worden met de vorige trocar schade kunnen toebrengen aan het menselijk lichaam. Nikolai Begg heeft ingespeeld op dit probleem en met zijn werktuigbouwkundige achtergrond een simpele doch effectieve oplossing bedacht. Als u een keer wegens omstandigheden een minimaal-invasieve operatie moet ondergaan, is het misschien een idee om te vragen aan de chirurg welk soort trocar hij zal gaan gebruiken. Als hij dan antwoordt met ‘Die ene van Nikolai Begg’, weet u dat het goed zit en dat u met een gerust hart naar dromenland kan gaan en wakker kan worden zonder enige zorgen. Valérie de Vlam

45


| Oud-bestuurder spreekt Gezelschap Leeghwater bestaat al 148 jaar. Er zijn veel leden die een mooie tijd aan het Gezelschap hebben beleefd. In elke editie van de Slurf wordt een oud-bestuurder gevraagd om zijn of haar ervaringen met het Gezelschap te delen.

Bart van der Sterren 1986-1993 1990-1991

Voor het schrijven van dit artikel heb ik het Leeghwater jaarboek van 1991 weer eens tevoorschijn gehaald ter herinnering en inspiratie. Dit boek bleek ondertussen een plek gevonden te hebben ergens op de vliering in een verhuisdoos, samen met andere jaarboeken en almanakken. Zeker tien jaar heeft dit jaarboek een speciale plek in mijn boekenkast gehad, maar na verhuizing nummer acht en drie kinderen was het in een doos op zolder beland. Wat een genot om het weer te lezen. De soms wat vage herinneringen werden gelijk levendig, vergeten details werden weer ingevuld en een glimlach werd al snel een schaterlach. Weemoed, gezelligheid, trots, avontuur en vriendschap zijn gevoelens die bovenkomen bij het lezen van “ons” jaarboek. Het begon met een eerste borrel en beleidsweekend in Friesland met het nieuwe bestuur van het Gezelschap Leeghwater, nog voor de installatie. Van de acht man, vrouwen waren echt nog een uitzondering in die tijd, kende ik er twee. De andere vijf waren voor mij toen nog onbekend maar dat zou snel veranderen. Ik was zelf actief geweest in een aantal commissies bij mijn studentenvereniging en via-via benaderd om voorzitter te worden van Gezelschap Leeghwater. Uiteraard was ik al lid van Leeghwater en kende het Gezelschap wat beter, omdat één van mijn huisgenoten een jaar daarvoor in het bestuur had gezeten. Maar echt actief was ik niet bij het Gezelschap. De bestuursfunctie interesseerde mij vanwege twee redenen. Ten eerste was het een serieuze activiteit die uiteraard gecombineerd zou worden met de nodige gezelligheid en ten tweede was het een activiteit buiten mijn studentenvereniging, waardoor ik nieuwe mensen zou leren kennen. Met de gezelligheid zat het meteen goed. Het bestuur kon meteen goed met elkaar opschieten en we vulden elkaar aan. Een belangrijk punt in ons jaar was om het Gezelschap dichter bij de leden te brengen. Dankzij de inzet van het voorgaande bestuur konden we al snel een verkoophok in de gang van de collegezalen openen, in aanvulling op de bestuurskamer, die toen op de vierde verdieping van blok 46

Bart van der Sterren

Jaren van studeren: Bestuursjaar:

Slowaken en Delftenaren voor de ongeventileerde Karosa-bus

twee was. Hierdoor hadden we meer en beter contact met de leden van Gezelschap Leeghwater. Bram, de commissaris excursie, maakte er een sport van zoveel mogelijk leden te interesseren voor excursies en wist meer dan vijftien procent van de leden mee te krijgen. Het ministerie van onderwijs, bestaande uit Koen en Rob, wist een grote groep mensen te interesseren voor de College Responsie Groepen en startte een studiebegeleidingsproject voor eerstejaars met mentoren die door de faculteit betaald werden. In ons jaar zijn we serieus begonnen om een borrelruimte te creëren. Dat werd toen voor onmogelijk gehouden en het is prachtig om te zien dat er nu een Lagerhuysch is waar met regelmaat door Leeghwater en de vakgroepen borrels en andere activiteiten worden georganiseerd. In 1990 was dat nog een droom en hadden we niet meer dan een mobiele tap die door het voorgaande bestuur in elkaar geknutseld was voor de afstudeerborrels en de bestuurswisseling. Naast de vele standaard activiteiten die toen gebruikelijk waren hebben de commissaris extern, William, en ikzelf veel extra tijd besteed aan het project ‘Delftsch blauwtje’. Na vele jaren van praten en zorgen maken hebben we er als Leeghwater samen met een viertal andere Delftse studieverenigingen serieus werk van gemaakt om de duur van de technische studies bespreekbaar te maken. Vier jaar was toen nog de norm voor alle academische opleidingen. Voor de meeste technische opleidingen was dat echter niet reëel en zeker niet de praktijk. Vijf jaar zou volgens ons de norm moeten zijn voor technische studies. Vanuit de SSD, het overlegorgaan voor alle Delftse studieverenigingen, en de Delftse studentenverenigingen startten we een lobby voor verlenging van de duur voor technische opleidingen. Hoogtepunt was een groot symposium met captains of industry, politici, KIvI, media, de rector, academici en de toenmalige minister van onderwijs Jo Ritzen. Hij woonde


destijds in Delft, een paar huizen van mij vandaan. Wij kenden hem redelijk, omdat we hem met enige regelmaat de helpende hand boden met zijn slecht startende auto. Een wederdienst weigeren in de vorm van spreken op ons symposium ‘Licht op de ingenieurs-toekomst’ was dus geen optie. Groot was onze teleurstelling dan ook toen hij zich één dag van tevoren alsnog afmeldde voor het forum. Tijdens het symposium was de aula afgeladen en werd er stevig gediscussieerd onder leiding van Ben Knapen, huidig Eerste Kamerlid en destijds redacteur bij de NRC. Wij denken nog steeds dat dit symposium ertoe heeft bijgedragen dat de studieduur van technische opleidingen in Nederland weer vijf jaar is geworden. Het Symposium, dat in twee maanden georganiseerd werd, was een mooi voorbeeld van Delftse regelkunst en samenwerking.

interessant om een universiteit en omgeving te zien net na het uiteenvallen van het communistische regime. Zowel op de universiteit als in het dagelijkse leven waren de verschillen zeer groot. Waar het bij ons al normaal was dat je een eigen computer had, deelde ze daar een paar verouderde pc’s met de hele faculteit. De duurste fles wijn op kaart was net zo duur als twee biertjes in Nederland en we konden terugvliegen vanuit Kosice naar Praag voor de prijs van een Nederlands buskaartje. In Praag zijn we met zijn allen naar een opera gegaan om vervolgens weer huiswaarts te keren. Een uitwisseling die veel indruk op mij en alle medereizigers heeft gemaakt. Al was het alleen al vanwege het smokkelavontuur op de terugweg van een cello en viool die door twee reisgenoten voor weinig waren aangeschaft in het lokale warenhuis van Kosice.

Tijdens ons bestuursjaar kwamen we in contact met een student uit het toenmalig Tsjechoslowakije, die aan onze faculteit afstudeerde. Hij wilde een bezoek aan Delft regelen voor studenten uit zijn studiestad Kosice, nu in Slowakije en in 2013 culturele hoofdstad van Europa. De vraag was of wij konden helpen. Uiteraard werd ook deze uitdaging opgepakt. Er werden er slaapplaatsen geregeld bij leden van Leeghwater, excursies georganiseerd bij de TU Delft, bedrijven en uiteraard meerdere sociale evenementen. Tijdens hun verblijf kwam het lumineuze idee op om mee terug te reizen naar Kosice om te kijken in hun land waar de grenzen net open waren gegaan na jaren van Oostblok regime. Met het voltallige bestuur en vijf commissieleden zijn we toen met de Slowaken teruggereisd in hun gammele bus. Aldaar zijn we ontvangen door de universiteit, het lokale tv-station en de plaatselijke radiatorenfabriek. Ook hebben we een voetbalwedstrijd gespeeld en werd onze hartelijkheid dubbel en dwars beloond met dans- en bierfeesten tot in de late uurtjes. Het was zeer

Naast een verbreding van mijn blikveld, het gevoel iets bijgedragen te hebben aan de opleiding, veel lol en vele nuttige ervaringen heeft een jaar Leeghwater bestuur mij vooral vriendschap opgeleverd. Secretaris Richard heeft ons nog lang weten te verrassen met zijn creatieve en uitgebreide uitnodigingen voor het jaarlijkse bestuursetentje. Toen echter een aantal van ons naar het buitenland vertrok en de eerste kinderen geboren werden, is de frequentie van deze etentjes lager geworden. Nu de meesten weer terug zijn in Nederland en de eerste van onze kinderen wellicht binnenkort in Delft gaan studeren is het misschien tijd het jaarlijkse etentje in ere te herstellen.

Bart van der Steren

Terugkijkend heeft het bestuursjaar al mijn verwachtingen overtroffen. Het heeft mijn blik verruimd, mijn vriendenkring verbreed en we hebben met elkaar kunnen bijdragen aan een verbeterde opleiding voor de Delftse studenten. Last but not least via de penning, Kurt, heb ik ook nog eens mijn vrouw leren kennen.

Het 123ste bestuur op het ijs voor 3mE 47


Burke Merchant Solutions

Diefstal van virtueel geld Dankzij het invoeren van een aantal nieuwe technieken is het skimmen flink terug gedrongen, maar natuurlijk steken er daardoor alweer nieuwe vormen van fraude met pinpassen de kop op. Om geld te pinnen moeten er altijd twee dingen paraat liggen. Dit zijn de pasgegevens en de pincode. Zonder ĂŠĂŠn van deze gegevens is het onmogelijk om geld te pinnen. De pincode kan gestolen worden door gewoon simpel mee te kijken, een camera te installeren in de pinautomaat of er kan een extra toetsenbord bovenop het normale toetsenbord worden aangebracht. In het laatste geval registreert het extra toetsenbord de pincode en stuurt die door naar de crimineel. Als de pincode verkregen is moeten de gegevens van de betaalpas nog gestolen worden. Deze gegevens waren tot voor kort af te lezen van de magneetstrip. Dit is echter makkelijker gezegd dan gedaan, er komt nog een 48

knap staaltje techniek bij kijken. Op een magneetstrip zitten kleine deeltjes metaal, meestal ijzer, die kleine verstoringen aanbrengen in het magnetisch veld van de strip. Door de strip langs een magneetkop te halen kan de informatie worden afgelezen. Op een magneetstrip zitten drie verschillende sporen waarbij, volgens een bepaalde richtlijn, alle informatie staat opgeslagen. De eerste negentien tekens van ieder spoor zijn het accountnummer. Na dit nummer is ieder spoor verschillend. Er staan onder andere gegevens als bank, land en munteenheid opgeslagen. Het belangrijkste, de beveiligingsgegevens, staan verspreid over de drie sporen. Het is dus van essentieel belang dat de hele magneetstrip goed wordt afgelezen, omdat er anders delen van de beveiligingsgegevens missen. De crimineel moet zijn magneetkop dus zo maken dat de drie sporen goed staan afgesteld zodat er niet twee verschillende sporen door elkaar gelezen worden. Als het aflezen eenmaal gelukt is, moet het apparaat nog verwerkt worden in de pinautomaat van een bank of van een winkel op een manier dat het niet opvalt dat er met de apparatuur geknoeid is. Daarnaast zijn veel bank automaten zo gemaakt dat ze niet van buitenaf geopend kunnen worden. Als de crimineel hier toch allemaal in slaagt, kan hij met behulp van de pincode en de betaalpasgegevens de bankrekeningen van talloze consumenten leeg plunderen.


Het is daarom belangrijk dat automaten gecontroleerd blijven worden op verborgen cameraâ&#x20AC;&#x2122;s en dubbele toetsenborden door zowel de burgers, de winkeliers als de banken.

GMA Network

Nieuwe vormen van diefstal

Een dubbel toetsenbord in een pinautomaat

Maatregelen tegen skimmen

Nadat er in 2011 voor een recordbedrag van veertig miljoen euro was gestolen, zijn er een aantal maatregelen getroffen om het klassieke skimmen, waarbij de magneetstrip wordt gekopieerd, te stoppen. Het stelen van betaalpasgegevens was namelijk relatief simpel geworden en veel criminelen waren bekend met de skimtechniek. De meest herkenbare maatregel, die genomen is tegen het skimmen, is de invoer van het nieuwe pinnen in 2012. Bij het nieuwe pinnen wordt niet de magneetstrip maar de chip uitgelezen. Europay, Mastercard en VISA hebben een aantal strenge eisen opgesteld waaraan de chip moet voldoen, de chip heet vanwege deze bedrijven dan ook de EMV-chip. De chip verschilt van de magneetstrip doordat het eigenlijk een microcomputer is. Een chip past de versleuteling van de gegevens bij iedere transactie aan, terwijl bij een magneetstrip de versleuteling altijd hetzelfde is. Toch is de belangrijkste reden voor het invoeren van de EMV-chip dat de chip verschilt van de magneetstrip. Het heeft even geduurd voordat de magneetstrip gekraakt is en het zal dus ook tijd kosten voordat de chip zal worden gekraakt. Daarnaast hebben Nederlandse banken in 2013 besloten om alle pinpassen standaard te blokkeren in landen buiten Europa. Alleen op aanvraag is het mogelijk om een pinpas te activeren voor pinnen in de rest van de wereld. Deze maatregel is genomen omdat het bleek dat de betaalpasgegevens buiten Europa werden gestuurd om daar valse passen te maken. Deze valse passen werden vervolgens gebruikt om in dat land geld op te nemen. Op deze manier is dat dus niet meer mogelijk, tenzij de eigenaar van de rekening intercontinentale betalingen heeft aangevraagd. Bovenstaande maatregelen hebben er toe geleid dat de schade is teruggelopen naar 1,3 miljoen euro in 2014. Er is echter nog geen goede maatregel gevonden om te voorkomen dat pincodes niet meer gestolen kunnen worden.

Er zijn inmiddels alweer nieuwe technieken om mensen tijdens het pinnen te beroven. De techniek die het meest voorkomt is card trapping. Bij card trapping wordt er een klemmetje in de gleuf van de bankautomaat geplaatst. De pas blijft dan hangen in de automaat en de klant denkt daardoor dat de pas is ingeslikt. Als de klant dan wegloopt, slaat de crimineel toe en haalt de pas uit de automaat, om daarna binnen enkele minuten de hele rekening leeg te plunderen. Er wordt daarom altijd geadviseerd om bij de automaat te blijven als de pas is ingeslikt en direct de bank te bellen. Op deze manier krijgt de crimineel niet de kans om de betaalpas uit de automaat te halen. Naast card trapping wordt er op drukke plekken als stations, stadscentra en vliegvelden tegenwoordig geld gestolen door middel van contactloos zakkenrollen. Dit gebeurt sinds betaalpassen zijn uitgerust met een NFCchip waarmee je draadloos zonder pincode kan betalen. De portemonnee wordt dan gerold en tegen een contactloos betaalapparaat aangehouden, die de dief meestal gewoon om zijn arm of been draagt. Ook komt het wel eens voor dat het betaalapparaat bij tassen, jassen of broekzakken wordt gehouden, dus de plekken waar veel mensen hun portemonnee bewaren. Dit werkt alleen als er geen andere passen met NFC-chips in de portemonnee zitten. Denk hierbij aan bijvoorbeeld een OV-chipkaart. Het betaalapparaat staat afgesteld op het maximale bedrag van 25 euro. Op deze manier is de zakkenroller na een hele dag zakkenrollen al gauw een ruime duizend euro rijker. De maatregelen tegen het skimmen hebben de jaarlijkse schade aangericht door skimmen aanzienlijk beperkt. De nieuwe technieken van criminelen tonen echter aan dat men in de onderwereld altijd op zoek is naar nieuwe manieren om geld van onschuldige burgers te ontfutselen. Het is dus de lastige taak van banken, politie en bedrijven als Europay, Mastercard en VISA om de criminaliteit voortdurend een stap voor te blijven. Wouter van der Wal

49


| Nawoord Vrijdag 11 december, twaalf uur, stond in mijn agenda aangemerkt als het begin van mijn eerste Slurfweekend. Het Slurfweekend was voor mij een illuster begrip. Ik had er al wel over gehoord, maar natuurlijk wist ik als Slurfjongste niks over wat er nou echt gebeurt tijdens het weekend. Er zijn een aantal simpele bijzondere taken die als nieuwste toevoeging van de Slurf uitgevoerd moeten worden. De belangrijkste taken zijn het verzorgen van het audiovisueel en het zoeken naar ‘de Fountain’. Dit verschijnsel schijnt zich alleen voor te doen tijdens het Slurfweekend en zelfs daar is hij erg schuw, zeker dit weekend. Naast de bijzondere taken moet er flink gewerkt worden met InDesign en is er veel nakijkwerk te verrichten. De andere redactieleden, oud-Slurfers en de ROS proberen tijdens het weekend zo veel mogelijk van hun kennis over te brengen en na twee dagen heb ik al veel bekladde artikelen met goede feedback 50

teruggekregen. Een Slurfweekend is niet compleet zonder de escalatiesessies op vrijdag en zaterdagavond. Nadat we alle nodige Fantjes en ice’jes achter de kiezen hadden vertrokken we vrijdag naar Lorre en op zaterdag gingen we richting de Danzig. In Lorre werd direct de toon gezet. De Slurfdelegatie was heel groot en ik vond het fantastisch om te zien dat er zoveel mensen gekomen waren om ons bij te staan. De avond eindigde wel in een discussie met de uitsmijter maar dat mocht de pret niet drukken. De goede sfeer werd het hele weekend doorgetrokken met als resultaat het blad dat nu voor u ligt. Het was een bijzondere, maar ook een fantastische ervaring en ik kan me nu al verheugen op het maken van de volgende editie. Namens de Slurfredactie, Slurf Hoogh! Wouter van der Wal, SJ


Do it yourself | Als echte werktuigbouwer ben je natuurlijk dol op gadgets. Nog leuker is het echter om gadgets zelf te maken. In deze rubriek wordt precies uitgelegd hoe deze gadgets gemaakt worden. In deze editie: een zelfgemaakte batterij van huis, tuin-en keuken materialen.

Benodigdheden - Lege AA batterij - Keukenzout - Aluminium staafje - Kabeltjes

4. Steek de staaf uit de batterij samen met de aluminium staaf in de zoutoplossing.

- LED - Lege Tictac doos - Kraanwater - Plakband 5. Sluit de kabels aan op de staven waarbij de aluminium staaf de min pool is en de andere staaf de plus.

1. Verzamel de materialen.

2. Open de batterij en haal de staaf eruit.

3. Giet het water en het zout in het Tictac doosje en schudt het door elkaar.

6. Als alles goed is aangesloten kun je een LED laten branden. 51


Slurf 20-2  
Slurf 20-2  
Advertisement