Page 1

MODUŁ I

ZESPÓŁ


W tym module zastanowimy się: 1) 2) 3) 4)

Po co w ogóle jest nam zespół? Jak dobrze zbudować zespół? Jak odkryć i wykorzystać potencjał członków zespołu? Jaka może być rola lidera w zespole?

Czas trwania modułu: 9-23 października 2015

1. Wprowadzenie. Po co nam zespół? Wydaje się, że odpowiedź na to pytanie jest oczywista. O tym, że siła tkwi w zespole, o wartości dodanej, powstałej dzięki połączeniu sił, mówimy przecież nadzwyczaj często. Jako liderzy, którzy mieli już okazję realizować różnorodne przedsięwzięcia, mogliśmy poznać również moc współpracy. Czy jesteście jednak przekonani, że każda napotkana przez Was osoba będzie tak samo przekonana o zaletach pracy w zespole? Z czego może to wynikać? Czy każdy, który nie podziela Waszego entuzjazmu związanego z grupową pracą to samotnik, egoista albo gbur? A może raczej Wasz towarzysz ma mniej pozytywne niż Wy doświadczenia z wcześniejszej pracy w grupie, która działała źle? Pomyślcie… a może Wy również je macie? I co dalej? Nie chce, nie potrafi… jego sprawa. Czy na pewno dla wyciszonych samotników i indywidualistów nie ma miejsca w Waszej grupie? A może to nie jego sprawa, tylko Wasza – LIDERÓW? Jak może funkcjonować zespół? Jak powinien funkcjonować? Z czego wynikają reakcje członków grupy? Jak możemy je kształtować? Czy możemy robić to świadomie? Oczywiście! Jak? Pomyślmy nad tym teraz. „Młodzi nie znaczy nieświadomi” Projekt współfinansowany ze środków Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich 2015


Zacznijmy od samego początku. Co może dać nam praca w grupie? Jakie korzyści się z nią wiążą? 1) Działanie w zespole pozwala nam pomnożyć potencjał , zwiększyć możliwości i zasięg naszego działania (chyba nie ma takiej osoby, która potrafiłaby zrobić wszystko, najlepiej w ciągu dnia – ale dobrze dobrana grupa osób może się co najmniej do tego ideału zbliżyć!). Zespół to więcej punktów widzenia, więcej inspiracji, pomysłów, doświadczeń. 2) Działanie w zespole pozwala nam zaoszczędzić czas – zarówno na wykonanie poszczególnych czynności, jak i zdobywanie niezbędnej do nich wiedzy (po co wertować sterty książek czy uczyć się rozwiązywania konkretnych problemów tylko na własnych błędach, skoro tuż obok może być ktoś, kto potrzebne kompetencje już posiada i to, co nam zajęłoby tydzień, dla niego może być prostą rozrywką na godzinę?) 3) Działanie w zespole motywuje – choć każdego w inny sposób. Jednych nakręca pozytywna atmosfera grupy, innych mobilizuje klimat wspólnej, twórczej burzy mózgów, jeszcze inni najskuteczniej działają pod presją (również zespołu i narzuconych przezeń ram i terminów) bądź zwyczajnie nie chcą zawieść kolegów. 4) Działanie w zespole pozwala na wzajemną kontrolę – i nie chodzi tu o stanie sobie nawzajem nad głową z batem, a wzajemne wsparcie, wymianę opinii, pomoc w wyłapaniu błędów. Kto z nas nigdy nie prosił nikogo o spojrzenie „na świeżo” na wypracowany przez nas materiał po spędzonej nad nim nocy (albo kilku)? 5) Działanie w zespole pozwala zminimalizować ryzyko – choćbyśmy nie wiadomo jak chcieli, zdarzają się sytuacje, których nie przewidzimy. Wypadki, sytuacje losowe, nakładające się niespodziewanie spotkania, alarmowe nagłe terminy – dobrze, jeśli gdy się zdarzą, ktoś mógł zadziałać równolegle lub zamiast nas. Pracując w grupie jesteśmy też bardziej gotowi do podejmowania ryzyka wiedząc, że nie musimy liczyć tylko na siebie. 6) Działanie w zespole pozwala nam uwierzyć, że nasza praca ma sens – nie czarujmy się – to, co robimy, nie zawsze jest doceniane. Łatwo wtedy zwątpić w to, że nasze działania są potrzebne, cele dobrze dobrane a aktywność w ogóle ma sens – zwłaszcza, jeśli jesteśmy sami. To, że obok są osoby o podobnych celach, wierzące w podobne idee, pomaga utrzymać przekonanie, że to co robimy ma sens.

To wszystko możemy osiągnąć pod warunkiem, że nasza grupa działa dobrze. Tylko jak sprawić, żeby tak właśnie było? „Młodzi nie znaczy nieświadomi” Projekt współfinansowany ze środków Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich 2015


Przede wszystkim – zabrzmi to jak truizm, ale pamiętajmy o tym, że w naszej grupie są ludzie, a nie trybiki w maszynie, którą właśnie chcemy napędzić. Tego raczej nie trzeba nam tłumaczyć – choć trudniej to czasem wykonać. Zwłaszcza, kiedy przed sobą mamy wizję, konkretny plan działania i napięte terminy, co przecież powinno być dla wszystkich oczywiste, a akurat wtedy kolega staje na środku i mówi, że w ulotce brakuje przecinka i trzeba wstrzymać promocję do czasu nowego wydruku, dziewczyna, która miała zajmować się kontaktami z mediami niemal mdleje na myśl o wystąpieniu publicznym a dwie przyjaciółki w rogu plotkują w najlepsze i pokazują sąsiadom filmiki z ostatniego eventu. I choć wielu z nas chciałoby wtedy powiedzieć zebranym co o tym wszystkim sądzi i wyjść trzaskając drzwiami, to właśnie w takich momentach trzeba pamiętać i zrozumieć, że każdy z członków zespołu ma nie tylko własne zainteresowania i predyspozycje, ale przede wszystkim określone cechy charakteru i wynikające z nich sposoby reakcji na codzienną pracę i sytuacje problemowe – często bardzo odmienne od naszych. Te różnice w naturalny sposób mogą powodować konflikty, dlatego ich zrozumienie i odpowiednie wykorzystanie jest kluczowe dla skutecznej pracy zespołu, przebiegającej w dodatku w dobrej atmosferze. Na podstawie badań funkcjonowania ludzi i grup społecznych w różnych warunkach, w psychologii społecznej i socjologii powstały różne koncepcje, określające indywidualny potencjał i predyspozycje oraz możliwości ich wykorzystania w pracy zespołu. Kierując się nimi, możemy zastanowić się w jaki sposób najlepiej zorganizować działania zespołu, biorąc pod uwagę cechy i możliwości osób, które wchodzą w jego skład. Chcielibyśmy Wam dzisiaj pokazać i zaproponować jedną z tych koncepcji – typologię Mereditha Belbina, specjalisty od procesów grupowych. Na jej podstawie możemy wyróżnić kilka charakterystycznych typów ról, jakie każdy z nas przyjmuje w grupie, związanych z nimi cech i możliwości działania.

„Młodzi nie znaczy nieświadomi” Projekt współfinansowany ze środków Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich 2015


Typy ról w zespole

Naturalny lider

Człowiek akcji

Praktyczny organizator

Siewca (człowiek idei)

Człowiek kontaktów

Sędzia

Sprawuje pieczę i kontrolę nad sposobem, w jaki grupa stara się osiągnąć cele. Potrafi efektywnie wykorzystać zasoby zespołu; rozpoznaje, gdzie tkwią zalety, a gdzie słabości grupy; potrafi wykorzystać potencjał indywidualny każdego członka zespołu. Cechy: zrównoważony, dominujący, ekstrawertyk. Charakteryzuje go raczej zdrowy rozsądek aniżeli rozważania intelektualne, w kierowaniu nie jest agresywny. Kształtuje sposób, w jaki wykorzystany zostanie wysiłek grupy; kieruje swoją uwagę bezpośrednio na ustalaniu celów i priorytetów; pragnie wywierać wpływ na kształt lub wzorzec dyskusji grupowej. Cechy: niespokojny, dominujący, ekstrawertyk, impulsywny, łatwo się irytuje. Chce szybko widzieć rezultaty. Rywalizuje i bywa arogancki, ale dzięki niemu „coś się rzeczywiście dzieje”. Zamienia koncepcje i plany na praktyczne działanie i realizuje uzgodnione plany w sposób systematyczny i efektywny. Cechy: zrównoważony i zdyscyplinowany. Dzięki niemu następuje praktyczne wdrożenie projektów i planów rozwiązań. Pragnie konkretów, nie lubi zmienności planów. Wysuwa nowe pomysły i strategie ze szczególnym uwzględnieniem najistotniejszych problemów. Próbuje „przedzierać się” ze swoją wizją przez grupowe podejście do problemu na zasadzie konfrontacji. Cechy: dominujący, inteligentny, introwertyk. Może „gubić” szczegóły i robić błędy, a także krytykować pomysły innych. Im większy problem, tym większe wyzwanie, żeby go rozwiązać. Uważa, że wszystkie dobre pomysły z początku dziwnie wyglądają. Roztacza wokół siebie aurę „geniusza”. Bada, analizuje i przytacza informacje na temat pomysłów, stanu wiedzy i działań na zewnątrz grupy; nawiązuje kontakty zewnętrzne, które mogą być użyteczne dla zespołu; potrafi prowadzić niezbędne negocjacje. Cechy: zrównoważony, dominujący, ekstrawertyk. Popiera innowacje i jest dobrym improwizatorem. Trochę cyniczny w poszukiwaniu zysku dla grupy – często mówi „nowe możliwości powstają w wyniku błędów innych”. Analizuje problem, ocenia pomysły i sugestie, dzięki czemu grupa startuje z lepiej przygotowanej pozycji do podjęcia ważnej decyzji. Cechy: inteligentny, zrównoważony, introwertyk. Jest najbardziej obiektywny, bezstronny i niezaangażowany emocjonalnie, lubi mieć czas do namysłu, brak mu entuzjazmu, ale jego spokój pozwala na podjęcie wyważonych decyzji.

„Młodzi nie znaczy nieświadomi” Projekt współfinansowany ze środków Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich 2015


Człowiek grupy

Perfekcjonista

Specjalista

Wspiera członków grupy, podbudowuje morale grupy, jeśli są jakieś niedociągnięcia i braki, potrafi zapobiegać konfliktom, kształtuje „ducha” grupy, wzmacnia współpracę i lepszą komunikację, jest lojalny wobec zespołu. Cechy: ekstrawertyk, zrównoważony, niskie pragnienie dominacji i rywalizacji, zdolność empatii. Może jego wkład nie jest zbyt wyraźny, ale nieoceniona jest jego lojalność i oddanie wobec grupy, nie lubi konfrontacji. Nastawiony na konkretny efekt – na zakończenie zadania w określonym czasie i zapewnienie mu jak najwyższego standardu wykonania; może być trudny w kontaktach ze względu na to, że jest wrogiem przypadku i grzęźnie w szczegółach, które nie są najistotniejsze do zakończenia zadania, zawsze świadom celu. Cechy: niespokojny, napięty, introwertyk, zdyscyplinowany. Często zajmuje się wąskim odcinkiem pracy. Skupia się na szczegółach technicznych. Wykazuje duże poświęcenie w realizowaniu zadań. Nastawiony na konkretny cel, zaangażowany, „samonapędzający się”. Ma wiedzę i umiejętności, które mogą być rzadkie i cenne. Może pomijać obraz całości, koncentrując się na wąskim przedmiocie własnych działań. Może czuć się w zespole konsultantem w danej dziedzinie.

Źródło: M. Belbin, Twoja rola w zespole, Wydawnictwo GWP, Gdańsk 2002

Jak możemy łatwo zauważyć, osoby prezentujące poszczególne typy postaw różnią się (nieraz bardzo wyraźnie) cechami osobowości i związanymi z nimi rolami, w jakich najlepiej czują się w grupie. Naszą rolą – jako liderów – jest, by te predyspozycje odkryć i odpowiednio wykorzystać. I przeciwnie – unikać sytuacji, w których osoby z automatu przyjmujące określone role będą musiały wykonywać zadania całkowicie sprzeczne z ich predyspozycjami. Nietrudno sobie bowiem wyobrazić, jak będzie czuł się przepełniony wielkimi wizjami i wzniosłymi ideami siewca, któremu powierzymy prowadzenie dokumentacji projektu albo jak może się skończyć powierzenie nawiązywania kontaktów i działań z zakresu promocji nieśmiałemu perfekcjoniście czy organizatorowi. Z kolei odpowiednio dostrzeżone możliwości (a nawet wady) członków grupy można skutecznie wykorzystać dla zbudowania pozytywnego twórczego fermentu, atmosfery mobilizacji i przede wszystkim skutecznych działań. Nawet najszczersze chęci nie wystarczą, jeśli pracę grupy ułożymy pochopnie lub, co gorsza, nie zrobimy tego wcale, zdając się „na żywioł”. To od nas, jako liderów, zależy, na ile poznamy członków swoich zespołów, nauczymy się wykorzystywać ich umiejętności i liczyć się z ich (i własnymi) ograniczeniami i uwzględniać te elementy w pracy całego zespołu.

„Młodzi nie znaczy nieświadomi” Projekt współfinansowany ze środków Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich 2015


Jak zatem poukładać pracę zespołu w taki sposób, żeby przebiegała sprawnie i w dobrej atmosferze? Jako liderzy również możemy przyjąć różne style przywództwa, w zależności od predyspozycji członków zespołu oraz celów, jakie chcemy osiągnąć. Pierwszym i w pierwszym skojarzeniu najbardziej pożądanym przez nas będzie styl demokratyczny. Tu liczy się zdanie każdego członka zespołu, lider każdego pyta o opinię, z każdym konsultuje prowadzone działania. Dlatego sam musi posiadać umiejętność dobrego, aktywnego słuchania i otwartość na pomysły innych. Ten styl sprawdza się, kiedy chcemy sprawić, by wszyscy członkowie grupy utożsamiali się z realizowanym zadaniem, zwłaszcza w przypadku osób, nastawionych na proces grupowy. Zespół ma możliwość wykazania się własną inicjatywą, a lider określa (wspólnie z nim) cel, jednak o sposobie jego realizacji decydują wszyscy, co może dodatkowo wyzwolić energię i motywację członków grupy. Lider występuje tu jako jeden z członków zespołu, ogranicza swoją rolę, deleguje zadania, wykorzystuje różnorodność, szuka talentów. Ten sposób organizacji pracy grupy może nieść jednak ryzyko paraliżu w podejmowaniu decyzji, zwłaszcza w sytuacjach kryzysowych, kiedy potrzebne jest szybkie działanie. Trzeba również uważać, by nie doszło zdominowania dyskusji przez bardziej wyraziste osoby, wzajemnego narzucania własnego zdania i wycofania się mniej przebojowych członków zespołu. Wówczas demokratyczne podejmowanie decyzji zamiast mobilizacji, spowoduje frustrację. Przeciwieństwem stylu demokratycznego jest styl autokratyczny. Zakłada on, że członkowie grupy wymagają nadzoru i wyznaczenia zadań, inaczej nie wywiążą się z nich właściwie i na czas i będą unikać pracy. Lider nie tylko wyznacza zatem cele i sposób dojścia do nich, rozdziela zadania, ale też kontroluje, czy przydzielone czynności zostały wykonane. Musi zatem być osobą zdecydowaną i konsekwentną. Ten styl charakteryzuje się dużą skutecznością (zadania na ogół zostają wykonane) ale słabą jakością, oryginalnością i przede wszystkim niską motywacją członków zespołu. Może jednak być wykorzystywany w sytuacjach kryzysowych, kiedy potrzebne jest przede wszystkim szybkie, skuteczne działanie. Trzecią formułą kierowania zespołem jest styl liberalny. Przyjmując ten styl lider powierza członkom grupy całkowitą swobodę w określaniu celów, wyznaczaniu kierunków i sposobu dojścia do nich, planowaniu działań. Wychodzi z założenia, że to członkowie grupy sami najlepiej znają swoje możliwości, wiedzą, co jest dla nich najlepsze i jak to osiągnąć. Dlatego taki lider nie komentuje i nie ocenia pracy zespołu na bieżąco a wypowiada się tylko wtedy, gdy zostanie o to poproszony. Ten styl może sprawdzać się przy aktywnym, dobrze zmotywowanym, przygotowanym i świadomym zespole. Przyjęcie tej strategii może sprawić, że w grupie wykształci się samoistnie nowy lider, który weźmie na siebie odpowiedzialność za działania. Ważne jednak, by nie pozostawał on w opozycji do głównego lidera lub nie przyjął autokratycznego stylu zarządzania (takie ryzyko jest bardzo duże). Styl liberalny może nieść za sobą także bardzo duże ryzyko chaosu, braku świadomości członków grupy co do tego, co mają robić, uczucie zagubienia – zwłaszcza w zespole, którego członkowie mają mało doświadczeń. „Młodzi nie znaczy nieświadomi” Projekt współfinansowany ze środków Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich 2015


Powyżej staraliśmy się przedstawić Wam kilka najbardziej charakterystycznych modelów zachowań oraz sposobów organizacji pracy grupy. Mamy nadzieję, że te kilka wskazówek pomoże Wam spojrzeć z nieco innej perspektywy na relacje pomiędzy Wami i pozostałymi członkami zespołów, w których działacie i w bardziej świadomy sposób te relacje kształtować. Pamiętajcie jednak, że to tylko ramy – to do Was i Waszego zespołu należy wypełnienie ich treścią, bo każdy z Was jest inny i to na tej różnorodności możemy zbudować najwięcej.

Teraz czas na zadanie: 1) Chyba wszyscy zgodzimy się, że dobry zespół to klucz do sukcesu i skutecznego działania. Zatem zadanie-klucz również w tym module, to WASZ ZESPÓŁ! Poszukajcie osób, które razem z Wami chciałyby się włączyć w działania na rzecz najbliższego otoczenia. Zaproście ich do wspólnej pracy nad Waszym projektem. Forma zależy tylko od Was. Postarajcie się jednak dotrzeć do różnych osób – może takich, z którymi dotąd nie mieliście jeszcze okazji współpracować. W końcu siła tkwi w różnorodności! Kiedy będziecie gotowi, zaprezentujcie nam Wasz zespół. Przygotujcie (każdy członek grupy dla siebie) Wasze karty postaci. Niech w jakiś sposób (zdjęcie, symbol graficzny) Was one pokazują, niech zawierają (krótko, w kilku słowach, jak to karta postaci!) informacje na temat Waszych zainteresowań, mocnych stron itp. 2) W drugim kroku zastanówcie się, jakie typy ról przyjmują członkowie Waszego zespołu? Zebraliście w jednym miejscu kilku naturalnych liderów? Dobrze się ze sobą czujecie, większość z Was to ludzie grupy i mistrzowie nawiązywania kontaktów, ale brakuje Wam spokojnych perfekcjonistów? A może praktycznych organizatorów macie aż nadto, ale przydałby się powiew świeżej idei siewcy i trochę dobrego PRu? Sprawdźcie to! W Załączniku 2 znajdziecie kwestionariusz, który pomoże Wam odkryć, jaki jest Wasz potencjał jako członków zespołu oraz w jakiej roli możecie się sprawdzić najlepiej. Wykorzystajcie go, aby przyjrzeć się swojej grupie. Wasze odkrycia zamieśćcie na kartach postaci. Zastanówcie się, jakie są zalety, a jakie zagrożenia związane z takim składem Waszej grupy. A może tworzycie zespół perfekcyjny? Podzielcie się krótko swoimi przemyśleniami. Możecie (ale nie musicie) wykorzystać w tym celu schemat, znajdujący się w Załączniku 3. Efekty wykonania obydwu zadań zamieśćcie na portalu. Czas macie na to do końca modułu, tj. do 22 października.

„Młodzi nie znaczy nieświadomi” Projekt współfinansowany ze środków Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich 2015

Profile for europaiuvenis2

Test  

Test  

Advertisement