Page 1

PAISAXE GALEGA GUÍA DE ESTUDOS DE IMPACTO E INTEGRACIÓN PAISAXÍSTICA


Alberto Núñez Feijóo Presidente da Xunta de Galicia Agustín Hernández Fernández de Rojas Conselleiro de Medio Ambiente, Territorio e Infraestruturas Dirección e coordinación xeral: Manuel Borobio Sanchiz Director Xeral de Sostibilidade e Paisaxe Coordinación técnica: Francisco Castillo Rodríguez Xefe de Servizo de Paisaxe Miriam García García Equipo de redacción: Manuel Borobio Sanchiz Francisco Castillo Rodríguez Miriam García García Juan López Bedoya Cruz Louzao Pernas Encarnación Nieto Zas Augusto Pérez Alberti Ilustracións: Miriam García García Cruz Louzao Pernas Augusto Pérez Alberti Cartografía: Manuel Borobio Sanchiz Manuel López Carballal José D. Turrado Sánchez

Fontes das reproducións de obras pictóricas: Museo de Belas Artes da Coruña, Lugrís. Señor dos pazos do mar. Xunta de Galicia, 2004, Miradas. Galicia hasta 1975. Colección Caixa Galicia. Fundación Caixa Galicia, 2009 Agradecementos: María Dolores Méndez Torres Daniel Monzón Mayor Melania Payán Pérez Ángeles Romero Bello Alberto Santos Estévez Maquetación: Cruz Louzao Pernas

Notas: Todas as imaxes do presente documento fan referencia ás comarcas paisaxísticas (ver Gráfico 08. Grandes áreas e comarcas paisaxísticas) e todos os casos prácticos empregados como exemplo non corresponden nin con actuacións nin con territorios concretos.

Edita: Xunta de Galicia. Consellería de Medio Ambiente, Territorio e Infraestruturas Santiago de Compostela, 2012

ISBN: Depósito legal: Impresión: Este é o primeiro volume da colección PAISAXE GALEGA.


PAISAXEGALEGA

GUÍA DE ESTUDOS DE IMPACTO E INTEGRACIÓN PAISAXÍSTICA

GUÍA DE ESTUDOS DE IMPACTO E INTEGRACIÓN PAISAXÍSTICA 3


PRÓLOGO

Hai anos, nun congreso encol do territorio, defendín a idea que no planeamento territorial deberiamos aprender da estruturación tradicional da paisaxe, coñecer as liñas mestras que a regulaban e que contribuíron a construír paisaxes singulares de grande valor en moitos lugares de Galicia. Un dos asistentes, non importa a súa formación académica agora, comentou que eu tiña unha visión decimonónica do territorio e que estaba ancorado no pasado. É evidente que non entendera nada do que eu estaba a falar. O que pretendía explicar é que nun sistema tradicional a propia necesidade de preservación dos recursos existentes levou a estruturar o territorio de forma que cada cousa estivera no sitio máis axeitado. Explícome; os campos de labor aproveitaban as mellores terras e os solos máis profundos; os prados as zonas máis húmidas; os cereais, as máis secas e con solos menos profundos. Isto no referente aos espazos rurais. No caso dos urbanos, entraban en xogo outros factores máis relacionados coa accesibilidade ás vías de comunicación, ás actividades económicas ou a auga. Neste caso, o solo non era tan importante como nos espazos rurais, o que fixo que as actividades humanas se tiveran relacionado dun xeito claro coa potencialidade agronómica do territorio. O resultado foi un conxunto diverso de paisaxes caracterizadas pola integración entre os elementos físicos e sociais; entre a terra e as mulleres e os homes que a habitaban e transformaban. A paisaxe é reflexo da pegada humana sobre o medio sendo cada unha delas unha unidade diferenciada en función do tipo de actividade e do grao de desenvolvemento social e, por suposto, da intervención dos diferentes poderes políticos, dende a Igrexa ou a Nobreza, no pasado, ata as leis estatais, autonómicas ou locais, máis recentemente.


Co paso dos anos, pasouse dunha paisaxe construída, a maioría das veces a partir da propia necesidade de vivir e alimentarse, a outra marcada máis pola improvisación que polas orientacións derivadas das diversas iniciativas lexislativas. No primeiro caso, a propia supervivencia, obrigaba a unha integración entre os elementos da paisaxe e no segundo, existindo xa lexislación, con demasiada frecuencia non se aplicou co rigor suficiente, favorecendo o desartellamento territorial plasmado na progresiva destrución de espazos, e da súa plasmación perceptiva, a paisaxe. Cada unha delas é, o resultado dunha dialéctica entre o natural e o social, entre a natureza e a sociedade. A paisaxe contén en si mesma as pegadas da súa evolución, as intervencións dos distintos grupos sociais sobre o territorio. Toda paisaxe é, por si mesma, cambiante e, o seu grado de dinamismo estará sempre en relación ao da sociedade. Volvendo ao inicio, eu nunca defendín unha concepción da paisaxe estática, ancorada no pasado. Nunca dixen que todo tiña que permanecer eternamente quedo no medio dun mundo en continua transformación. Non o dixen porque sei que é imposible que algo permaneza estable ao longo do tempo porque o propio dinamismo do sistema o impide. Eu dicía, e o sigo a dicir, que coñecer o pasado, permite entender mellor o presente e planificar o futuro. E na planificación do territorio e, consecuentemente, na súa visibilidade perceptual que se pode obxectivar por cada un de nós, que é a paisaxe, e necesario saber de onde se ven e cara onde se quere ir. Dende esta perspectiva, faise necesario que, sen oporse por sistema a calquera

cambio, sexa preciso que toda actuación sobre cada unidade de paisaxe estea perfectamente pensada e formulada. Por iso esta guía de Estudos de impacto e integración paisaxística focaliza a súa atención en como integrar toda actuación que modifique a paisaxe. Trátase dunha primeira ferramenta para axudar a por en marcha os obxectivos definidos no artigo 11 da Lei 7/2008, do 7 de xullo, de Protección da paisaxe de Galicia, que establece que os Estudos de impacto e integración paisaxística deberán facer unha diagnose do estado actual da paisaxe, presentar as características de calquera novo proxecto e o seu impacto sobre os elementos da paisaxe e os criterios e medidas se van a adoptar para a integración do proxecto na paisaxe. Non é tarefa doada. Por iso paréceme necesario que os traballos de integración paisaxística, tal e como se desprende desta guía, deban ser elaborados por equipos multidisciplinares. A perfecta integración dun novo proxecto nunha paisaxe concreta non pode xurdir máis que da estreita colaboración entre persoas que entendan a paisaxe dende ópticas distintas, buscando sempre impedir a degradación territorial e conquerir a potenciación dos seus valores singulares, o que, a prostre, é camiñar polo sendeiro da defensa da súa propia singularidade.

Augusto Pérez Alberti Catedrático de Xeografía Universidade de Santiago


Índice

PRESENTACIÓN CAPÍTULO 1. INTRODUCIÓN ................................................................................................................................................................................................. 10 1.1. Obxetivos e estrutura da guía .................................................................................................................................................................................................... 12 1.1.1.O principio de proporcionalidade ............................................................................................................................................................................................. 16

1.2. Alcance dos estudos de impacto e integración paisaxística.................................................................................................................................................. 18 1.2.1. As fases do proxecto ............................................................................................................................................................................................................. 19 1.2.2. As escalas do proxecto .......................................................................................................................................................................................................... 20

1.3. Actuacións suxeitas a Estudos de impacto e integración paisaxística ................................................................................................................................ 22 1.3.1. Procedemento de avaliación de impacto ambiental de proxectos ........................................................................................................................................ 23 1.3.2. Intrumentos de ordenación do territorio................................................................................................................................................................................. 25

CAPÍTULO 2: A PAISAXE E A INTEGRACIÓN PAISAXÍSTICA ............................................................................................................................................ 26 2.1. Contexto xurídico .......................................................................................................................................................................................................................... 28 2.1.1. O Convenio Europeo da Paisaxe ........................................................................................................................................................................................... 29 2.1.2. A integración paisaxística na política territorial e de conservación da natureza..................................................................................................................... 31 2.1.3. A Lei 7/2008, do 7 de xullo, de Protección da paisaxe de Galicia .......................................................................................................................................... 34

2.2. A paisaxe e a integración paisaxística ...................................................................................................................................................................................... 38 2.2.1. A noción da paisaxe ................................................................................................................................................................................................................ 39 2.2.2. Integración paisaxística .......................................................................................................................................................................................................... 41


PAISAXEGALEGA

GUÍA DE ESTUDOS DE IMPACTO E INTEGRACIÓN PAISAXÍSTICA

CAPÍTULO 3: CONTIDO DOS ESTUDOS DE IMPACTO E INTEGRACIÓN PAISAXÍSTICA .............................................................................................. 42 3.1. Datos xerais ................................................................................................................................................................................................................................... 44 3.2. Caracterización da actividade .................................................................................................................................................................................................... 45 3.3. Caracterización da paisaxe ......................................................................................................................................................................................................... 46 3.3.1. Análise .................................................................................................................................................................................................................................... 48 3.3.2. Dinámicas ............................................................................................................................................................................................................................... 62 3.3.3. Valoración ............................................................................................................................................................................................................................... 66

3.4. Caracterización do proxecto ...................................................................................................................................................................................................... 70 3.4.1. Estratexias de integración ...................................................................................................................................................................................................... 71 3.4.2. Medidas de integración paisaxística ....................................................................................................................................................................................... 79 3.4.3. Análise de alternativas ............................................................................................................................................................................................................ 80 3.4.4. Descripción do proxecto ......................................................................................................................................................................................................... 81 3.4.5. Obxectivos de calidade paisaxística ....................................................................................................................................................................................... 81

3.5. Impactos do proxecto ................................................................................................................................................................................................................... 82 3.6. Síntese ........................................................................................................................................................................................................................................... 86

GLOSARIO ............................................................................................................................................................................................................................... 94

BIBLIOGRAFÍA ........................................................................................................................................................................................................................ 98

ANEXOS ................................................................................................................................................................................................................................. 108 A1. Información gráfica e cartografía ...............................................................................................................................................................................................110 A2. Ficha para a resolución de informes preceptivos de integración paisaxística ...................................................................................................................112


PRESENTACIÓN


Alguén dixo que somos froito do que nos rodea e, polo tanto, que a nosa vida é o reflexo de como tratamos a nosa contorna. A paisaxe é o espello no que queda reflectida a nosa forma de entender o mundo, de entender a vida. A nosa paisaxe, única e irrepetible, constitúe, xunto coa nosa lingua, un dos nosos sinais de identidade como país. A paisaxe é para Galicia un valioso recurso patrimonial que participa do interese xeral nos seus aspectos ecolóxicos, culturais, económicos e sociais. Un recurso, non obstante, fráxil e non renovable que require do noso compromiso ético como pobo, para a súa xestión, salvagarda e mellora. Este é o compromiso da Xunta e a razón de ser da Estratexia Galega da Paisaxe que invoca ao conxunto da cidadanía. Porque sen a súa participación non daríamos cumprida resposta ao principio esencial da gobernanza que inspira o Convenio Europeo e á nosa propia Lei da Paisaxe. Un texto legal no que se definen os instrumentos para a súa protección, xestión e ordenación, e entre os que se atopan o Estudos de Impacto e Integración Paisaxística (EIIP). Trátase dun documento que se vincula ao procedemento de Declaración de Impacto Ambiental, acompañando aos Estudos de Impacto Ambiental, aínda que con natureza propia e suxeito a informe particular por parte da administración. Un instrumento novo que actualiza a mirada que sobre a paisaxe se realizaba, ata o de agora na Avaliación Ambiental, e que propón unha diagnose, non só cuantitativa, senón cualitativa capaz de desvelar o carácter dos lugares de acollida da actuación considerada. Un instrumento que convida, en definitiva, a unha aproximación nova á xestión da paisaxe, na que teñen cabida moitas miradas.

Por isto, entendeuse necesario que a administración dera o primeiro paso mediante a publicación desta guía, co obxecto de servir de marco metodolóxico para os profesionais que teñan que elaborar e avaliar os Estudos de Impacto e Integración Paisaxística na comunidade autónoma galega. O criterio empregado na súa redacción foi o de realizar un documento sólido metodoloxicamente, á vez que sinxelo na súa lectura, baseado no principio de proporcionalidade. O contido da guía terá un valor orientativo e didáctico, correspondéndolle aos equipos redactores dos estudos adaptalo ás características concretas, tanto da actuación como da paisaxe na que esta se implantará. Aínda que é un documento dirixido aos profesionais que afrontan este traballo, a guía redactouse coa intención de que contribúa a sensibilizar e educar en materia paisaxística, polo que se elaborou cunha linguaxe comprensible ao alcance do público en xeral. Dende a Xunta de Galicia estamos convencidos da necesidade deste achegamento da sociedade ás políticas de xestión da paisaxe como mecanismo para que estas penetren nos nosos costumes e hábitos e se consiga así un maior coñecemento da paisaxe, dos seus valores e das súas dinámicas, o que se traducirá, seguro, nunha maior calidade das intervencións e nunha maior calidade de vida para todos.

Agustín Hernández Fernández de Rojas Conselleiro de Medio Ambiente, Territorio e Infraestruturas


1

Introdución

“Un hourizonte, unha paisaxe, conteñen e decraran a quen os seipa interrogare a verdadeira razón xeográfica das unidades meirantes en que se artellan” Ramón Otero Pedrayo


Panorรกmica de Cervantes. Ancares - A Fonsagrada


1.1. OBXECTIVOS E ESTRUTURA DA GUÍA

Acantilado. Francisco Llorens (1874-1948)

12


PAISAXEGALEGA

GUÍA DE ESTUDOS DE IMPACTO E INTEGRACIÓN PAISAXÍSTICA

Pedrafita do Cebreiro. O Courel, O Incio, Samos-Triacastela

O obxectivo desta guía é proporcionar unha metodoloxía que facilite a elaboración dos Estudos de impacto e integración paisaxística, así como ofrecer os recursos e contidos necesarios para a súa execución. O contido da guía ten un valor orientativo e didáctico, corresponde aos redactores dos estudos adaptalo en cada caso, ás características concretas, tanto da actuación, como do lugar e contexto no que esta se ha de implantar. Buscouse o rigor, pero tamén a accesibilidade e comprensión do documento, tanto para os técnicos especialistas no obxecto do traballo, como para o conxunto da sociedade, como principal valedora das súas paisaxes. Así, cunha clara vocación educadora, continúase co labor

divulgativo que, en materia de paisaxe, se está levando a cabo dende a Xunta de Galicia. A gran variedade de propostas e lugares fan desta guía un documento orientativo, sendo necesario adecuar a natureza do proxecto analizado, á súa escala, ao impacto territorial que leve, así como á capacidade de carga do territorio que o albergará. O Estudo de impacto e integración paisaxística (EIIP) é un documento técnico encamiñado a comprender, de forma previa, o resultado que sobre a paisaxe pode ter unha determinada proposta, e por tanto, a expor a mellor maneira para levala a cabo, expondo os criterios adoptados para a súa integración paisaxística.

13


O proceso de integración paisaxística da proposta na súa contorna ten que ser inherente ao proceso de elaboración da mesma. Por tanto, o obxectivo principal do EIIP non é establecer medidas correctoras, se non demostrar que os criterios e as medidas previstas son as máis adecuadas para garantir unha correcta integración das actuacións na paisaxe. O Estudo de impacto e integración paisaxística ten, ao mesmo tempo, que servir de base para que a Administración poida determinar a súa compatibilidade cos requirimentos que establece a lexislación vixente, e avaliar a súa idoneidade e a súa suficiencia desde o punto de vista da integración paisaxística. O EIIP ten unha orientación eminentemente práctica e por esta razón debe ser conciso e ao mesmo tempo rigoroso. Tense que centrar na análise dos efectos xerados na paisaxe por e para cada actuación proposta, especialmente naquelas accións que poidan alterar a súa fisonomía, a súa dinámica e os seus valores. Os EIIP téñense que poder adaptar á natureza e ao alcance de cada proposta, teñen que permitir en cada caso seleccionar as variables máis significativas e adecuar os tipos de documentos a achegar, respectando o método e o rigor na análise. A extensión e a importancia dos diversos apartados propostos na presente guía poderán ser variables, en función da natureza das actuacións e dos criterios razoados que poidan establecer os equipos redactores. O documento resultante ten que argumentar a opción ou opcións adoptadas e achegar a información textual e gráfica necesaria para poder proceder á súa valoración: mapas, planos, fotografías, modelizacións visuais, etc. Neste sentido o artigo 11 da Lei 7/2008, do 7 de xullo, de Protección da paisaxe de Galicia dedicado aos Estudos de impacto e integración paisaxística establece que “os Estudos de impacto e integración paisaxística deberán conter:

14

• Unha diagnose do estado actual da paisaxe, principais compoñentes, valores paisaxísticos, visibilidade e fraxilidade da paisaxe. •

As características principais do proxecto.

• O impacto previsto do proxecto sobre os elementos que configuran a paisaxe. • A xustificación de como se incorporan ao proxecto os obxectivos de calidade paisaxística e as determinacións das Directrices de paisaxe establecidas para a unidade de paisaxe na que se pretende executar a actuación. O contido deste apartado será perceptivo unha vez sexan aprobadas as Directrices de paisaxe. • Os criterios e medidas a adoptar para alcanzar a integración paisaxística do proxecto” Como é doado imaxinar, resulta imposible definir todas e cada unha das partes do Estudo, pero o que si podemos é desagregar aqueles máis característicos. A continuación analizaremos de xeito máis detallado e amplo o contido destes estudos, para iso realizouse un cadro resumo (Gráfico 01) que indica a relación ente os contidos establecidos na Lei e a concreción destes no presente documento metodolóxico. En todo caso, é necesario recordar para evitar duplicar información, que os Estudos de impacto e integración paisaxística están viculados, na inmensa maioría dos casos, aos Estudos de impacto ambiental (EsIA) aos que acompañan como anexo. Por iso, deben aproveitar, dende a perspectiva da paisaxe, boa parte do esforzo de análise e diagnóstico que estes últimos poden conter.


CONTIDO SEGUNDO O ARTIGO 11 DA LEI 7/2008, DO 7 DE XULLO, DE PROTECCIÓN DA PAISAXE DE GALICIA Unha diagnose do estado actual da paisaxe: principais compoñentes, valores paisaxísticos, visibilidade e fraxilidade da paisaxe.

As características principais do proxecto.

O impacto previsto do proxecto sobre os elementos que configuran a paisaxe.

A xustificación de como se incorporaron ao proxecto os Obxectivos de calidade paisaxística e as determinacións das Directrices de paisaxe establecidas para a unidade de paisaxe na que se pretende executar a actuación. O contido deste apartado será preceptivo unha vez que sexan aprobadas as Directrices de paisaxe.

Os criterios e as medidas que se deben adoptar para acadar a integración paisaxística do proxecto.

Datos xerais

Caracterización da paisaxe

Análise

Dinámicas

Valoración da paisaxe

Estratexias de integración

Medidas de integración

Caracterización do proxecto

PROPOSTA DE CONTIDO DOS ESTUDOS DE IMPACTO E INTEGRACIÓN PAISAXÍSTICA

Caracterización da actividade

Análise de alternativas

Descrición do proxecto

Obxectivos de calidade paisaxística

Impactos do proxecto Síntese

Gráfico 01. Índice de contidos dos Estudos de impacto e integración paisaxística en relación ao cumplimiento da Lei 7/2008, do 7 de xullo de 2008, de Protección da paisaxe de Galicia


1.1.1. O PRINCIPIO DE PROPORCIONALIDADE Un dos principios inspiradores desta guía é o de proporcionalidade, que entendemos debe presidir todos os EIIP. E que consiste en adecuar os seus esforzos ao alcance e natureza do proxecto analizado e á capacidade de carga do territorio que o albergará. Por este motivo, a presente guía ofrece un abano de respostas acorde cos casos suxeitos a EIIP, tanto no marco da tramitación de impacto ambiental (EAE e EIA), como con aqueles outros non sometidos a tal procedemento ambiental (e por tanto sen acompañamento de EsIA), derivados do desenvolvemento regulamentario da Lei 7/2008, do 7 de xullo, de Protección da paisaxe de Galicia, dos propios Catálogos de paisaxe ou da normativa que emane dos instrumentos de ordenación do territorio previstos na lexislación. Nese caso, os usos son variados e con escalas de actuación moi amplas, indo desde a gran escala das infraestruturas ou do desenvolvemento dos ámbitos de recualificación, até a pequena escala dos peches e valados. Precisamente por iso faise necesario establecer contidos documentais axustados ao alcance das actuacións que sobre o territorio se vaian a propor. No caso de actuacións de incidencia supramunicipal, poñamos por caso unha estrada ou un proxecto sectorial para a implantación dun parque eólico, pode resultar necesario que o alcance dos estudos a realizar abarque toda unha comarca paisaxística, mentres que con todo, no caso dun peche ou un pozo, como é lóxico, estes estudos deben circunscribirse á súa contorna. É dicir, que atoparemos EIIP próximos aos estudos dos Catálogos de paisaxe e outros próximos á descrición básica dun proxecto. Por iso nesta guía recóllese, ademais dunha proposta metodolóxica para a elaboración dos EIIP, unha proposta adaptada en formato ficha para dar resposta a aqueles informes de actividades cuxo alcance sexa de menor escala e incidencia. Por coherencia metodolóxica, esta ficha mantén a estrutura do documento de síntese dos EIIP.

16

Gráfico 02. Matriz de “graos” de intensidade do Estudio nos diferentes documentos asociados ao impacto e integración paisaxística Neste gráfico inténtase reflectir a relación entre a fraxilidade da paisaxe, o potencial impacto do uso que se desexa implantar e o grao de complexidade do Estudo de impacto e integración paisaxística. Canto máis fráxil é unha paisaxe ou potencialmente máis capacidade de impacto ten a actividade, máis complexo debe ser o estudo. Dentro desa complexidade, as análises non son lineais, senón que o apartado de caracterización da paisaxe é o que vai tendo un peso específico maior. Ademais existe unha certa correlación entre impacto potencial e os instrumentos de tramitación, de tal modo que as actuacións suxeitas a informe pola normativa do POL son, en principio, as máis sinxelas, mentres que as que acompañarían a AAE serían as máis complexas.


an d

teir a

Polo tanto, un EIIP debe aspirar a ser:

ieir a

PAISAXEGALEGA

Noval

Río Pon tig

A Acea

as

O Cotelo O Casal

Mo nte sd

Pu nta

• Rigoroso, debe conter a documentación suficiente, motivada en estudos existentes ou específicos realizados ao efecto coa necesaria calidade e solvencia técnica.

Figaredo

Penedo Negro

aC

Ch irla

Punta do Carreiro

GUÍA DE ESTUDOS DE IMPACTO E INTEGRACIÓN PAISAXÍSTICA

A Cardosa

Espasante

A Xunqueira

As Saíñas

Punta Falcoeira

Ventosa

UEI-1 (CEDEIRA) UEI-11 (CEDEIRA) UEI-2 (CEDEIRA) UEI-3 (CEDEIRA) UEI-4 (CEDEIRA)

Vilacacín

Diaman

UEI-5 (CEDEIRA)

SUP sector 1

Agrochao

Punta Castrelo A Area O Lavadoiro

Alto Punta Chirlateira

Vista Alegre O Cot A Chousa

UEI-7 (CEDEIRA)

Cedeira Punta Sarridal Mose Praia de Area Longa UEI-6 (CEDEIRA) UEI-8 (CEDEIRA)

Castr elo

Agro A Marabilla

A Laboreña Praia de Area de Miña Señora San Xiao

Punta Torrella

Monte Burneira A Madalena

Enseada de Esteiro Punta Xián

Ou O Monte das Croas teir od am iña Señ

Alto Punta GabeirasPraia de Baleo

A Loira

O Ariño A Atalaia

Ardeón m il

Rí o Gu Saa O Barral

Redemuíños Pedralba

Río

de San M i g ue l

E

Frádegas

A Costa

Os Loureiros

E E E E E E

O Mouriscal O Bieiteiro As Trabes

As Penas

ora

Campo da Cruz

E

Praia de Vilarrube

Coto das Croas

E

E

A Pedreira

E

E

A Uceira

E

O Freixo

Campelo

E

Praia de Carrizo

E

Fermil

E

Figueredo

A Gabeira

Cordobelas

Santallamar

E

• Entender a paisaxe, a través dos seus elementos, tanto estruturais como texturais, os seus valores tanxibles e intanxibles e as súas dinámicas. Esta mirada aberta, plural, necesariamente interdisciplinaria contén as claves do éxito, e debe efectuarse ás escalas adecuadas, tendo en conta o carácter continuo e sistémico do territorio.

SUNPR. AREA 2 LA MAGDALENA

Punta Robaleira

E

• Unha eficaz integración comeza nos primeiros momentos do proxecto e resólvese, en boa medida, no acerto en alcanzar a coñecer o carácter do lugar, a súa singularidade e as claves que o orixinan.

da Río

Praia de Cedeira - Madalena - San Isidro

Punta Ouzal

A Barreira

• A compresión do lugar de acollida a través da análise dos recursos e valores que alberga.

O Coto

Camposa

Ría de Cedeira

O Cotillón

A secuencia de contidos nun EIIP débese guiar polos seguintes criterios:

O Beco

UEI-9 (CEDEIRA)

Praia de O Graxal

Praia de Rodo o Pantín

• Racional, tanto o equipo redactor do estudo, coma o órgano da administración que o avalíe velarán pola proporcionalidade dos recursos utilizados na elaboración deste.

Ve ig a

O Norbasco O Olmo

UEI-10 (CEDEIRA)

Punta Gabeiras

• Expresivo, para iso débense utilizar os medios gráficos e as fontes documentais que permitan constatar de xeito fiel as teses descritas no traballo.

SUNPR. AREA 1 EL BECO

E

• Conciso, indicando aquelas características da paisaxe e as actuacións necesarias e suficientes para a correcta comprensión das medidas de integración levadas a cabo e os impactos da actuación, se é o caso. Débese evitar toda aquela documentación redundante que non achegue claridade ao traballo.

Porto de Cedeira

Fragmento da serie cartográfica de Modelo de xestión. Plan de ordenación do litoral

• O coñecemento profundo das necesidades funcionais do proxecto obxecto de análise a través das súas fases de execución e unha vez implantado. • A definición dunha estratexia de integración que, polo xeral, se verá abocada a combinar varias das definidas na presente guía. Unha proposta que será tanto máis eficaz, canto maior fose o esforzo de comprensión a diversas escalas do territorio e as necesidades funcionais do proxecto. • A identificación e valoración dos impactos paisaxísticos que provocará o proxecto. • A proposta de medidas correctoras, no caso de que haxa, fronte á matriz de impactos identificados.

17


1.2. ALCANCE DOS ESTUDOS DE IMPACTO E INTEGRACIÓN PAISAXÍSTICA

Vista das Illas Cíes. Urbano Lugrís González (1908-1973)


PAISAXEGALEGA

GUÍA DE ESTUDOS DE IMPACTO E INTEGRACIÓN PAISAXÍSTICA

1.2.1. AS FASES DO PROXECTO A integración paisaxística guiará as distintas fases de implantación das actividades e usos. Estas deben abranguer dende a elección e extensión da localización, ata o desenvolvemento do proxecto, a súa construción e a súa xestión no tempo. • Deste modo no momento da planificación, é dicir, no momento da elección da localización e a súa extensión, é conveniente realizar unha análise das variables do territorio no que se implanta a actuación suficientemente ampla e completa que garanta a mellor elección e que leve consigo un uso racional dos recursos, dende o punto de vista da súa repercusión en clave de sustentabilidade global. Construción de infraestruturas de comunicación sobre o río Ulla

• No proceso de deseño da actuación é necesario incorporar unha visión integradora dos aspectos ambientais e paisaxísticos no seu contexto territorial próximo, así como da escena urbana e/ou rural que xera e na que se insire. • No proceso de construción deberanse implementar ou aplicar as medidas correctoras, restauradoras ou compensatorias dos impactos previstos no proxecto. É importante que a poboación coñeza que se está nunha fase, un estado intermedio, que unha vez finalizado, recuperará a harmonía -non necesariamente a mesma aparencia- á que estaban afeitos. • Na fase de xestión e mantemento da actuación débense manter e implementar medidas de integración, xa que de nada serviría a formulación de determinadas medidas en orixe se non se considera o seu mantemento ao longo da vida da actuación. Do mesmo modo, e como é lóxico, no ámbito pódense producir alteracións froito de procesos naturais ou antrópicos que afecten á mesma, sendo necesario, en ocasións, intervir unha vez xa executado o proxecto para

dirixir e corrixir as posibles afeccións que se ocasionen. • Na fase de abandono, para aquelas actuacións que o contemplen a nivel de proxecto ou normativamente, aplicaranse as medidas propostas en clave paisaxística. En ocasións o alcance da intervención pode supoñer un proceso de implantación longo no tempo, pensemos por exemplo nunha actividade mineira, un parque eólico ou unha grande infraestrutura de comunicación. En tales casos pode resultar beneficioso para a súa integración despregar determinadas medidas que minimicen a súa incidencia paisaxística, sen que sexa necesario que a actuación estea totalmente concluída. Non esquezamos que o proceso de construción da actividade adoita conlevar impactos, especialmente sonoros e visuais, que quedan solucionados tras a finalización da mesma, pero cuxos efectos poden incrementar o rexeitamento da cidadanía. Achegar este tipo de medidas redundará sen dúbida, nunha maior aceptación da poboación afectada.

19


Escala territorial. Proxecto de ciclovía no concello de Muros. Imaxes extraídas do capítulo IV.02.Estratexias do Plan de ordenación do litoral

1.2.2. AS ESCALAS DA ACTUACIÓN En función da actuación de que se trate, a súa implantación terá unha repercusión na transformación da paisaxe a escala territorial, local e/ou de proxecto. Isto leva consigo desenvolver con maior ou menor detalle os apartados descritos nesta guía, posto que a integración paisaxística é unha aproximación progresiva que aborda, dende os temas relativos ao sistema ambiental no seu sentido máis amplo, ata os temas propios do deseño das edificacións e a urbanización pasando polos condicionantes de idoneidade para a implantación das edificacións, e a súa cohesión co seu ámbito territorial.

20

Non se pode pasar por alto neste apartado que a paisaxe é un concepto multiescalar. Cunha intención didáctica, poderiamos asimilalo a aquelas cuestións que valoramos cando representamos nos proxectos técnicos os denominados planos de localización, situación e proxecto. • A escala territorial: trátase da escala relacionada coa paisaxe na súa acepción máis holística. Esta aspira a recoñecer todas as variables (ecolóxica, funcional, social), con independencia da natureza e o alcance da actuación, atendendo á repercusión que esta ten no seu ámbito territorial máis amplo.


PAISAXEGALEGA

GUÍA DE ESTUDOS DE IMPACTO E INTEGRACIÓN PAISAXÍSTICA

Escala local

• A escala local: aquela que se circunscribe ao ámbito propio da futura instalación e que recolle a parcela ou conxunto de parcelas nas que se sitúa, así como os servizos afectados. • A escala de proxecto: ten que ver coa configuración dos elementos construtivos e formais deste, xa sexan artificiais ou naturais. É dicir, que aínda que esteamos a desenvolver un pequeno proxecto nunha parcela teremos que recoñecer o carácter desta e o papel que esta e os seus elementos máis significativos xogan dentro da paisaxe na que se insire. Para iso, a caracterización da paisaxe leva consigo unha aproximación multiescalar, en cada caso a súa, que nos permita identificar os elementos e relacións identitarios de cada ámbito de estudo.

Escala de proxecto

21


1.3. ACTUACIÓNS SUXEITAS A ESTUDOS DE IMPACTO E INTEGRACIÓN PAISAXÍSTICA

Paisaxe urbana. Luis Seoane (1910-1979)


PAISAXEGALEGA

GUÍA DE ESTUDOS DE IMPACTO E INTEGRACIÓN PAISAXÍSTICA

A Lei 7/2008, de Protección da paisaxe de Galicia e o Plan territorial integrado do litoral de Galicia, regulan as actuacións suxeitas a Estudos de impacto e integración paisaxística. 1.3.1. PROCEDEMENTO DE AVALIACIÓN DE IMPACTO AMBIENTAL DE PROXECTOS O artigo 11 da Lei 7/2008, do 7 de xullo, de Protección da paisaxe de Galicia no seu apartado 1, establece que “en todos os proxectos que deban someterse ao procedemento de Declaración de impacto ambiental, segundo se establece na lexislación sectorial vixente, as entidades promotoras deberán incorporar no estudo de impacto ambiental un estudo de impacto e integración paisaxística, documento específico no que se avaliarán os efectos e impactos que o proxecto poida provocar na paisaxe e as medidas de integración paisaxística propostas polas devanditas entidades.” No apartado 4 recolle que “o Consello da Xunta de Galicia determinará, vía regulamentaria, nas zonas xeográficas identificadas como Áreas de especial interese paisaxístico, os supostos nos que se lles poderá esixir ás entidades promotoras, non sometidas aos procedementos de declaración e avaliación de impacto ambiental, incorporar ao proxecto un estudo de impacto e integración paisaxística, co obxecto de considerar as repercusións que poidan ter sobre a paisaxe a execución das actuacións, obras ou actividades que se pretendan desenvolver, así como expoñer os criterios para a súa integración. Para tal efecto, na determinación destes supostos teranse en conta parámetros tales como a existencia de espazos naturais protexidos, a distancia á liña de costa, o volume de edificación, a superficie afectada polo proxecto, as afeccións aos recursos naturais e a presenza de elementos valiosos do patrimonio natural e cultural.”

Alto das Paxareiras. Costa da Morte

Por último, na disposición final primeira recolle “o desenvolvemento regulamentario que a Xunta de Galicia deberá aprobar en desenvolvemento dos contidos previstos no artigo 11.4 e 11.14 relativo aos supostos nos que se poderá esixir ás entidades promotoras de proxectos públicos ou privados,

non sometidas a declaración de impacto ambiental, a presentación dun estudo de impacto e integración paisaxística e a constitución, natureza xurídica, funcións, composición, funcionamento e outros aspectos organizativos do Observatorio Galego da Paisaxe, respectivamente.”

23


DOCUMENTO INICIAL AMBIENTAL

O órgano ambiental determinará O ALCANCE do EsIA

*

Redacción do EsIA e do EIIP

*

INFORMACIÓN PÚBLICA E PERIODO DE CONSULTAS

Redacción DEFINITIVA do EsIA e do EIIP

Declaración do impacto ambiental (D.I.A)

Autorización do proxecto por parte do órgano sustantivo

Tramitación de licencia

Verde. Órgano promotor Amarillo. Órgano ambiental Azul. Órgano substantivo

non cómpre someter a D.I.A

* Participación do órgano competente en Paisaxe

Tramitación de licencia

Gráfico 03. Fitos na tramitación dos EIIP asociados á Declaración de impacto ambiental. RDL 1/2008 do 11 de xaneiro

ÓRGANO PROMOTOR

REDACCIÓN DO ESTUDO DE IMPACTO AMBIENTAL (EsIA) E ESTUDO DE IMPACTO E INTEGRACIÓN PAISAXÍSTICA (EIIP)

DOCUMENTO INICIAL AMBIENTAL

CALIFICACIÓN DO IMPACTO AMBIENTAL

Recibe a MEMORIA ÓRGANO AMBIENTAL

Toma de consideracións do periodo de información pública EsIA e EIIP DEFINITIVOS

Recibe o expediente Formulación da DECLARACIÓN DE IMPACTO AMBIENTAL (D.I.A.) Publicación no B.O.E/ D.O.G.A

DOCUMENTO DE ALCANCE.

CONSULTAS a outros organismos sobre o alcance do EsIA

TRAMITACIÓN DA LICENCIA DO PROXECTO

DETERMINA O ALCANCE DO ESTUDO DE IMPACTO AMBIENTAL (EsIA) E DO ESTUDO DE IMPACTO E INTEGRACIÓN PAISAXÍSTICA (EIIP) ou se é o caso, de non sometemento a D.I.A

Recibe o EsIA. INFORMACIÓN PÚBLICA E PERIODO DE CONSULTAS ás administracións públicas relacionadas

ÓRGANO SUBSTANTIVO (Segundo a natureza do proxecto)

ÓRGANO COMPETENTE EN PAISAXE

INDICACIÓNS PARA A ELABORACIÓN DO ESTUDO DE IMPACTO E INTEGRACIÓN PAISAXÍSTICA (EIIP)

AUTORIZACIÓN DO PROXECTO considerando a (D.I.A.)

INFORME SOBRE O (EIIP)

Gráfico 04. Tramitación ambiental dos proxectos sometidos a Declaración de impacto ambiental

24


PAISAXEGALEGA

1.3.2. INSTRUMENTOS DE ORDENACIÓN DO TERRITORIO As DOT na súa determinación excluínte 8.3 establecen que “calquera actuación sobre o territorio incluirá, no marco do proceso de avaliación ambiental, un estudo de impacto e integración paisaxística”. Os plans territoriais integrados poden regular, aquelas actuacións que deban incorporar un EIIP como consecuencia dos seus propios obxectivos. Así, o Plan de ordenación do litoral de Galicia como primeiro Plan territorial integrado

Documentación acompañada da FICHA PARA RESOLUCIÓN DE INFORMES PRECEPTIVOS DE INTEGRACIÓN PAISAXÍSTICA art. 51 POL

Licencia municipal directa

Autorización autonómica de usos en solo rústico

favorable INFORME PRECEPTIVO emitido polo órgano competente en PAISAXE

establece a necesidade da elaboración dun EIIP para o desenvolvemento das áreas de recualificación (art. 71), implantación de sistemas xerais territoriais (art. 72), así como para os plans especiais que desenvolvan sendas litorais (art. 92). Así mesmo, en relación cos usos posibles en solo rústico, determina cales destes usos, en función da área continua ou discontinua do POL en que se encontren precisarán do informe favorable do órgano competente en materia de ordenación do territorio e paisaxe. O artigo 51 establece o procedemento para a súa obtención, que se describe no cadro adxunto.

Tramitación de licencia

Requerimento dun EIIP

condicionado

GUÍA DE ESTUDOS DE IMPACTO E INTEGRACIÓN PAISAXÍSTICA

Redacción dun EIIP

INFORME PRECEPTIVO emitido polo órgano competente en PAISAXE

Tramitación de licencia

Gráfico 05. Fitos na tramitación de ficha para resolución de informes preceptivos de integración paisaxística. Art. 51 POL

25


2

A paisaxe e a integración paisaxística

“ La mente es el verdadero instrumento de la visión y la observación y los ojos sirven como una especie de vasija que recibe y transmite la porción visible de la conciencia” Plinio


AbadĂ­n. Serras e foxas setentrionais


2.1. CONTEXTO XURテ好ICO

A sega da herba. Manuel Colmeiro (1901-1999)


PAISAXEGALEGA

GUÍA DE ESTUDOS DE IMPACTO E INTEGRACIÓN PAISAXÍSTICA

Ría de Ferrol. Rías Altas litorais

2.1.1. O CONVENIO EUROPEO DA PAISAXE Hoxe en día, nos países desenvolvidos existe unha conciencia xeneralizada da necesidade de preservar determinados espazos das inercias transformadoras. Esta demanda social, incardinada no fenómeno contemporáneo da toma de conciencia ambiental, permitiu que a paisaxe se converta nun dereito, en parte do interese xeral como elemento significativo da vida cotiá e do benestar da poboación. A partir de mediados dos anos 90, do pasado século, comézase a fraguar no seo do Consello de Europa o primeiro documento específico en materia de paisaxe de carácter internacional, que cristalizou finalmente na cidade de Florencia no ano 2000 coa aprobación do Convenio Europeo da Paisaxe (CEP). Este erixiuse no fito de partida dun novo tempo para a paisaxe. O texto supuxo o recoñecemento xurídico da paisaxe como ben xeneralizado e obxecto de dereito das poboacións, en tanto que aspecto importante da súa

calidade de vida. E, dende logo, contribuíu a revitalizar un termo anexo, rico en connotacións e miradas que concita o interese de disciplinas científicas diversas. É a primeira vez que un órgano de representación comunitario, o Consello de Europa, fai unha chamada aos responsables políticos sobre a paisaxe, entendida como compoñente esencial do patrimonio común de Europa. No Convenio recoñécese a especificidade da paisaxe sen vincularse a outras consideracións ambientais ou culturais. E, non menos importante, considérao como unha ferramenta útil para a intervención na complexidade actual do goberno territorial. O CEP recoñece o valor de todas as paisaxes xa sexan estas naturais, rurais ou urbanas, xa se encontren degradadas ou protexidas, dado que todas elas son parte fundamental do patrimonio cultural e natural de Europa. O texto propón un marco global para a cooperación na protección e xestión

29


da paisaxe europea, tendo en conta os seus valores culturais e naturais, así como a participación efectiva das poboacións locais nesta tarefa. A paisaxe é tamén o que a poboación percibe e aprecia. Houbo que esperar 7 anos ata que finalmente, o 26 de novembro de 2007 o Estado Español ratificou o CEP, ratificación que entrou en vigor o 1 de marzo de 2008. Ese mesmo ano na 1017ª reunión dos representantes de Ministros Europeos, celebrada o 6 de febreiro de 2008, foi adoptada polo Comité de Ministros do Consello de Europa a Recomendación do Comité de Ministros aos Estados membros sobre as Orientacións para a aplicación do Convenio Europeo da Paisaxe (CE/REC(2008)3). Na actualidade son xa 32 os países que comparten os acordos e determinacións deste convenio internacional que ten a finalidade de promover a protección, xestión e ordenación das paisaxes europeas e organizar a cooperación europea en materia de paisaxe. A ratificación do Convenio polo Estado Español obriga as distintas comunidades autónomas a posicionarse en relación á incorporación das determinacións e obxectivos do Convenio ao seu ordenamento xurídico e a súa xestión administrativa. Así Valencia conta coa Lei 4/2004, do 30 de xuño, da Generalitat, de Ordenación do Territorio e Protección da Paisaxe e Cataluña coa Lei 8/2005, do 8 de xuño, de Protección, xestión e ordenación da paisaxe. Galicia únese ao conxunto de Comunidades Autónomas que incorporan á súa lexislación unha normativa específica e propia en materia de paisaxe mediante a aprobación da Lei 7/2008, do 7 de xullo, de Protección da paisaxe de Galicia. É importante destacar que ademáis desta normativa específica en materia de paisaxe, a normativa ambiental, tanto a de carácter nacional, como autonómica inclúe a avaliación da paisaxe nos seus instrumentos de control.

ESTATUTO DE AUTONOMÍA DE GALICIA. Art.27 NORMATIVA EN MATERIA DE PAISAXE

Convenio Europeo da Paisaxe (CEP). Florencia, 20/10/2000 Ratificación do CEP por parte do Estado Español, do 26 de novembro de 2007 Entrada en vigor o 1 de marzo do 2008 Lei 7/2008, do 7 de xullo, de Protección da paisaxe de Galicia NORMATIVA AMBIENTAL EUROPEA E ESTATAL

Directiva 2011/92/UE do Parlamento Europeo e do Consello, relativa á avaliación das repercusións de determinados proxectos públicos e privados sobre o medio ambiente. Real Decreto Lexislativo 1/2008, do 11 de xaneiro, polo que se aproba o texto refundido da Lei de avaliación de impacto ambiental de proxectos Lei 6/2010, do 24 de marzo, de modificación do texto refundido da Lei de Avaliación ambiental de proxectos, aprobada polo RD 1/2008, do 11 de xaneiro Real Decreto 1131/1988, do 30 de setembro, polo que se aproba o Regulamento para a execución do Real Decreto Lexislativo 1302/1986, do 28 de xuño, de avaliación de impacto ambiental Lei 9/2006, do 28 de abril, sobre Avaliación dos efectos de determinados plans e programas no medio ambiente Directiva 85/337/CEE, do Consello. Avaliación das repercusións de determinados proxectos públicos e privados sobre o medio ambiente (AIA), modificada pola Directiva 97/11/CE do Consello do 3 de marzo de 1997, pola que se modifica a Directiva 85/337/CEE Directiva 2001/42/CE, do Parlamento Europeo e do Consello, relativa á avaliación dos efectos de determinados plans e programas no medio ambiente (AAE) Directiva 2003/4/CE, do Parlamento Europeo e do Consello, de acceso público á información ambiental. Modifica as Directivas de AIA e IPPC, para axustar o Dereito comunitario ao Convenio de Aarhus. Establece a imposición dun procedemento ao respecto na elaboración dos plans e programas previstos nas Directivas relativas a residuos, pilas e acumuladores, residuos perigosos, envases e os seus residuos, calidade do aire, vertido de residuos “nitratos” NORMATIVA AMBIENTAL AUTONÓMICA

Lei 1/1995, do 2 de xaneiro, de Protección ambiental de Galicia Lei 2/1995, do 31 de marzo, pola que se da nova redación a disposición derrogatoria única da Lei 1/1995, de 2 de xaneiro, de Protección ambiental de Galicia Decreto 133/2008, do 12 de xuño, polo que se regula a Avaliación de incidencia ambiental Decreto 455/1996, do 7 de novembro, de Fianzas en materia ambiental

Gráfico 06. Marco normativo estatal e autonómico en materia ambiental e de paisaxe

30


PAISAXEGALEGA

GUÍA DE ESTUDOS DE IMPACTO E INTEGRACIÓN PAISAXÍSTICA

2.1.2.1. As Directrices de ordenación do territorio (DOT) As Directrices de ordenación do territorio (DOT) constitúen o elemento central de carácter integrador do sistema de plans e instrumentos territoriais establecidos pola Lei 10/1995, do 23 de novembro, de Ordenación do territorio de Galicia. Representan, polo tanto, o marco xeral de referencia, pola súa visión global. Pois ben, entre os obxectivos específicos das DOT encóntranse os seguintes:

Porto Cereixo. Costa da Morte

2.1.2. A INTEGRACIÓN PAISAXÍSTICA NA POLÍTICA TERRITORIAL E CONSERVACIÓN DA NATUREZA A Lei 10/1995, do 23 de novembro, de Ordenación do territorio de Galicia, establece como obxectivo fundamental dos instrumentos de ordenación do territorio a “Compatibilización do proceso de desenvolvemento do sistema produtivo, da urbanización e da ordenación turística coa racional utilización dos recursos naturais, sobre todo no referente ao litoral, aos recursos hidráulicos e a paisaxe” (art. 3c). O Convenio Europeo de Paisaxe, que asume plenamente a idea innovadora, dende o punto de vista xurídico e político, de que cada territorio se manifesta na especificidade da súa paisaxe, independentemente da súa calidade e do aprecio que mereza, constitúe o referente de toda a política de protección da paisaxe de Galicia. Cabe recordar neste punto, que non é posible disociar paisaxes e xestión do territorio. Como afirma Zoido Naranjo (2002) “é esencial incorporar criterios e obxectivos paisaxísticos na ordenación do territorio e o urbanismo”.

• Protexer o patrimonio natural, cultural e paisaxístico, así como o sistema rural, señas de identidade de Galicia, garantindo a súa conservación e establecendo as medidas necesarias para o seu mantemento e mellora, como factores de atracción espacial e fundamentos da calidade de vida, incentivando a súa valorización mediante unha perspectiva territorial organizadora. • Preservar as diferentes tipoloxías de paisaxes, pois trátase dun recurso patrimonial e natural incuestionable que participa do interese xeral nos aspectos ecolóxicos, culturais, económicos e sociais da nosa Comunidade. As Directrices de ordenación do territorio, recoñecen a paisaxe, non só como un recurso natural, cultural e económico, senón tamén como a memoria viva dun pobo. Como un elemento de identidade que favorece a cohesión social e constitúe un activo para o desenvolvemento e a calidade de vida. Pero trátase así mesmo dun recurso fráxil e non renovable que require iniciativas para a súa xestión, salvagarda e mellora. En base de tales consideracións, as DOT defenden que a paisaxe debe erixirse en elemento integrador das políticas de ordenación territorial e urbanística e de protección ambiental, así como de calquera política sectorial que poia producir impacto directo ou indirecto no medio. Para isto, as DOT propoñen que o conxunto de instrumentos de planeamento

31


que as desenvolvan teñan en conta os seguintes elementos xenéricos de análise e diagnose paisaxística:

2.1.2.2. A integración da Paisaxe nos Instrumentos de ordenación do territorio. Os Plans territoriais integrados

• A estrutura paisaxística, entendida como a xénese das escenas que definen as paisaxes, os condicionantes das actividades e os asentamentos humanos, a partir dos elementos fundamentais como o relevo, a configuración hidrográfica ou os elementos xeomorfolóxicos, é dicir, a composición fisiográfica.

A cohesión da paisaxe no conxunto de instrumentos de Ordenación do territorio que prevé a Lei 10/1995, do 23 de novembro, de Ordenación do territorio de Galicia, facía imprescindible que este aparecese no primeiro dos Plans territoriais integrados, o Plan de ordenación do litoral. A experiencia do Plan de ordenación do litoral (POL)

• A composición escénica das paisaxes, determinada polo resultado da relación entre o ser humano e o medio, mostrada polos usos do solo e a súa distribución e composición, as cores e formas dos distintos elementos e a súa disposición en relación cos elementos estruturais. • A dinámica da paisaxe, entendendo que a paisaxe non é un concepto estático, nin dende o punto de vista temporal, nin dende o espacial, senón que constitúe un organismo vivo que recibe herdanzas do pasado e evoluciona cara a un futuro intimamente relacionado cos paradigmas socioeconómicos imperantes; e por outra parte, que depende de políticas territoriais supranacionais e de lóxicas espaciais locais. • A valoración e a fraxilidade das paisaxes, nun proceso técnico de participación social controlada, en que se teñan en conta os elementos singulares e caracterizadores da paisaxe, tanto no seu compoñente estrutural como textural, con especial atención aos elementos diferenciadores dos tipos paisaxísticos.

32

O POL incorpora a paisaxe como unha ferramenta imprescindible para a análise territorial, dende a delimitación do ámbito á identificación das distintas Comarcas e Sectores paisaxísticos e a definición das diferentes Unidades de paisaxe. Do mesmo modo, ao longo de todo o documento, o entendemento sistémico e dinámico da paisaxe reflexase na definición dos distintos obxectivos e criterios que conceptualizan o seu modelo territorial. En concreto, establécense unha serie de áreas continuas e discontinuas suxeitas a unha regulación específica: a área de Mellora Ambiental e Paisaxística e os denominados Espazos de Interese que inclúen, entre outros, os Espazos de Interese Paisaxístico. Este instrumento de planificación territorial incorpora na súa normativa un capítulo específico dedicado á paisaxe na que, entre outros, se indica o contido dos Estudos de impacto e integración paisaxística de xeito transitorio ata que se desenvolva a metodoloxía específica que recolle a presente guía. Por último, o POL incorpora na súa Disposición adicional 5º que “no prazo de 12 meses dende a aprobación definitiva do Plan de ordenación do litoral, a Consellaría competente en materia de medio ambiente realizará unha guía para a elaboración dos Estudos de impacto e integración paisaxística”. Nela establécese que a citada guía conterá, entre outras cuestións, unha descrición dos seus contidos, incorporando as especificacións dentro do marco da Avaliación ambiental dos plans e programas.


PAISAXEGALEGA

GUÍA DE ESTUDOS DE IMPACTO E INTEGRACIÓN PAISAXÍSTICA

Penedos de Pasarela e Traba

Val do río Navea Paisaxe protexida. Penedos de Pasarela e Traba

2.1.2.3. A paisaxe na Lei de Conservación da natureza A Lei 9/2001, do 21 de agosto, de Conservación da natureza regula a Rede galega de espazos naturais protexidos recollendo todos aqueles que dispoñen dun réxime especial de protección en virtude das diferentes normativas tanto da comunidade autónoma, como estatais ou comunitarias, así como dos convenios internacionais. Esta Rede de espazos inclúe a figura de “Paisaxe protexida”, despois de declararse ata a data dúas: • Penedos de Pasarela e Traba, na Costa da Morte. • Val do río Navea, corredor fluvial na provincia de Ourense.

Paisaxe protexida. Val do río Navea

33


2.1.3. A LEI 7/2008, DO 7 DE XULLO, DE PROTECCIÓN DA PAISAXE DE GALICIA Esta lei traslada os principios e recomendacións do Convenio Europeo de Paisaxe (CEP). Así na exposición de motivos recoñece que a paisaxe proporciona o marco idóneo na súa concepción holística para abordar a comprensión e a análise do territorio, das políticas de desenvolvemento sostible necesarias para a súa posta en valor e dos procesos ecolóxicos que nel teñen lugar.

2.1.3.1. Instrumentos O artigo 8 da Lei 7/2008, do 7 de xullo, de Protección da paisaxe de Galicia establece os seguintes instrumentos para o seu desenvolvemento e aplicación, co obxecto de asegurar unha idónea protección, xestión e ordenación das paisaxes de Galicia: • Catálogos de paisaxe (CAP). • Directrices de paisaxe (DIP).

A lei dedica o seu capítulo III á definición dos instrumentos para a protección, xestión e ordenación da paisaxe, entre os que inclúe os Estudos de impacto e integración paisaxística, vinculados de xeito indisoluble a todos os proxectos suxeitos a Avaliación de impacto ambiental. Esta tripla aproximación á paisaxe -protección, ordenación e xestión- implica unha visión dinámica desta, contraria á concepción reducionista que a confinaba á figura de “Paisaxe protexida”. A universalidade da paisaxe esixe superar políticas que só aspiran ao proteccionismo, sen definir as liñas mestras da evolución de todas as paisaxes, sobre todo daquelas, que algúns autores bautizaron como as “paisaxes ordinarias”, que son nas que acontece a vida da inmensa maioría da poboación. Así, o noso marco legal, seguindo o ditado do Convenio Europeo, incorpora a xestión da paisaxe, entendida como o conxunto de accións que, dende unha perspectiva de uso sostible, garantirán o mantemento regular desta, co fin de guiar as transformacións inducidas polos procesos socioeconómicos e ambientais. E xunto á xestión, acertadas políticas de ordenación que, con carácter prospectivo, deben aspirar ao esbozo dos escenarios evolutivos futuros. É no seo destas dúas accións, a ordenación e a xestión da paisaxe, onde encontran o seu sentido os Estudos de impacto e integración paisaxística.

34

• Estudos de impacto e integración paisaxística (EIIP). • Plans de acción de paisaxe en áreas protexidas (PAP). Os dous primeiros instrumentos, os Catálogos e as Directrices de paisaxe, encóntranse en elaboración. Os Catálogos constitúen a resposta normativa ao principio do Convenio no que se subliña a importancia da identificación e cualificación das paisaxes (art. 6c) como requisito imprescindible para proporcionar bases sólidas nas políticas de paisaxe. Así, sinala o texto europeo, débense coñecer as paisaxes, non só en canto se refire ás súas características definitorias, senón tamén ás súas dinámicas e ás presións que os modifican. O devandito coñecemento debe ser obtido mediante as investigacións e estudos necesarios. Os Catálogos son, polo tanto, un dos instrumentos fundamentais da lei de paisaxe. O seu obxectivo é delimitar as grandes áreas paisaxísticas de Galicia, identificando os tipos de paisaxe existentes en cada unha delas e as súas características diferenciais. A análise das unidades definidas incluirá, xunto coa determinación da súa xénese, unha diagnose do seu estado actual e o inventario dos valores paisaxísticos identificados. Estes Catálogos deberán propoñer as liñas estratéxicas e os obxectivos de protección, xestión e


PAISAXEGALEGA

ESTRATÉXICO

DOT

revisión

OPERATIVO

PTI

PXOM

Diagnóstico Obxectivos Alternativas Seguemento

criterios

Litoral Rexións urbanas Áreas urbanas Concellos

revisión

Plans Sectoriais criterios

compatibles

Plans derivados da normativa sectorial

GUÍA DE ESTUDOS DE IMPACTO E INTEGRACIÓN PAISAXÍSTICA

Áreas Empresariais Acuicultura mariña en terra Enerxía Actividades extractivas Residuos PORN Plans de zona (…)

criterios

Catálogos e Directrices de paisaxe Proxectos sectoriais compatibles

criterios

Planeamento urbanístico de desenvolvemento

Gráfico 07. Encaixe dos Catálogos e Directrices de paisaxe no marco dos instrumentos de ordenación do territorio

ordenación de cada unidade, en clave de sustentabilidade. Delimitarán en cada unidade aqueles ámbitos cun especial estado de deterioro que precisen medidas de intervención e poderán definir, igualmente, determinadas zonas como Áreas de especial interese paisaxístico. As Directrices de paisaxe serán as determinacións derivadas dos Catálogos de paisaxe que definirán e precisarán para cada unidade os obxectivos de calidade paisaxística que se pretendan alcanzar. Incluirán nas súas conclusións, unha proposta de medidas e accións específicas para conseguir estes obxectivos, así como as normas e recomendacións para a definición

de plans urbanísticos e sectoriais e das estratexias rexionais ou locais para un desenvolvemento sostible do territorio, integrando nelas os obxectivos de calidade paisaxística. As normas recollidas nestas Directrices, unha vez aprobadas, terán carácter vinculante para os instrumentos de planificación sectorial e urbanística. Como veremos máis adiante, son múltiples os usos e actividades que requiren da tramitación dun Estudo de impacto e integración paisaxística. Este é precisamente o instrumento ao que se dedica esta guía co obxecto de facilitar a consecución dos obxectivos da lei.

35


2.1.3.2. A Estratexia galega da paisaxe A partir do marco normativo que acabamos de describir, a Xunta de Galicia, entendendo como elemento clave a consideración transversal do carácter da paisaxe, puxo en marcha a Estratexia galega da paisaxe, co obxectivo de integrar a paisaxe nas políticas de ordenación territorial e urbanística, e nas ambientais, agrícolas, forestais, sociais, turísticas, industriais, económicas e de patrimonio cultural, así como en calquera outra política sectorial que poida producir un impacto directo ou indirecto sobre a mesma. O carácter cambiante da paisaxe obriga a unha xestión concibida como un proceso aberto e dinámico a través de liñas de traballo que se proxectan a longo prazo, capaces de adaptarse a evolucións non previstas. Esta Estratexia articúlase a través dun conxunto de accións: Acción (A.1). Redacción dos Instrumentos para protección, ordenación e xestión das Paisaxes. A.1.1. Catálogos e Directrices de paisaxe. A.1.2. Plans de acción da paisaxe en áreas protexidas.

7. Galicia Central Terra de Ordes Terra de Santiago - A Barcala Terra de Melide - Arzúa A Ulloa

Ancares - A Fonsagrada O Courel, O Incio e Samos-Triacastela

O Deza Tabeirós Terra de Montes - Alto Lérez O Carballiño

2. Serras Sudorientais

8. Rías Baixas

Terra do Bolo Terra de Trives A Gudiña - Riós

Muros Arousa - Baixo Ulla Umia - O Salnés Pontevedra Baixo Lérez

1. Serras Orientais

3. Chairas e Foxas Luguesas A Terra Cha Lugo Sarria - Terra de Lemos Terra de Chantada

4. Chairas, Foxas e Serras Ourensás

Acción (A.2). Integración paisaxística. Acción (A.3). Sensibilización, formación e divulgación da Paisaxe.

Alto Arnoia Alta Limia Baixa Limia Baixo Arnoia

Vigo Litoral Vigo Prelitoral

9. Chairas e Foxas Occidentais Arco Bergantiñán Bergantiños Costa da Morte Terra de Soneira Terra de Fisterra Terra do Xallas

Verín

O primeiro dos fitos alcanzado foi a elaboración do mapa das Grandes áreas e Comarcas paisaxísticas, que servirá de armazón dende o que abordar a redacción dos Catálogos e Directrices. A cada unha destas Comarcas lle corresponderá o seu Catálogo e o seu conxunto de Directrices, nas que, con carácter vinculante, se establecerán os obxectivos de calidade paisaxística. Unha vez finalizado este proceso, os EIIP contarán cun nítido marco de referencia, tanto para a identificación das Unidades de paisaxe, como para a proposición de estratexias e medidas acordes cos obxectivos de calidade xa establecidos.

36

10. Golfo Ártabro 5. Ribeiras Encaixadas do Miño e do Sil Valdeorras Ribeira Sacra Silense Ribeira Sacra Miñota Foxa de Ourense O Ribeiro

Golfo Ártabro Litoral Golfo Ártabro Interior

11. Galicia Setentrional Rías Altas Litorais Rías Altas Interior Serras e Foxas Setentrionais

6. Costa Sur - Baixo Miño Costa Sur - Baixo Miño Litoral Baixo Miño Interior Condado Paradanta

12. A Mariña - Baixo Eo A Mariña Baixo Eo Litoral A Mariña Baixo Eo Interior


PAISAXEGALEGA

GUÍA DE ESTUDOS DE IMPACTO E INTEGRACIÓN PAISAXÍSTICA

Gráfico 08. Grandes áreas e comarcas paisaxísticas

37


2.2. A PAISAXE E A INTEGRACIÓN PAISAXÍSTICA

Paisaxe. Carlos Maside (1897-1958)


PAISAXEGALEGA

GUÍA DE ESTUDOS DE IMPACTO E INTEGRACIÓN PAISAXÍSTICA

Folgoso do Courel. O Courel, O Incio e Samos-Triacastela

A paisaxe incorporouse como unha variable común nos estudos de planificación e ordenación do territorio e nos Estudos de impacto ambiental en España, así como un apartado na lexislación de protección da natureza e do patrimonio cultural. Ata agora considerárase soamente como un factor máis dentro do conxunto de elementos do medio natural e cultural. O seu tratamento, polo xeral, limitouse á percepción visual e ao estudo das paisaxes singulares, dende o punto de vista natural ou cultural e histórico. Os procedementos de Avaliación ambiental estratéxica (AAE) e de Avaliación de impacto ambiental (AIA), previstos na lexislación sectorial para avaliar as consecuencias dos plans e proxectos sobre o medio ambiente,contemplan a variable paisaxe entre os seus contidos preceptivos. Non obstante este tratamento da paisaxe móstrase claramente insuficiente baixo a concepción emanada do CEP. Nas recomendacións do Comité de Ministros dos Estados membros para a aplicación do Convenio Europeo da Paisaxe (CE/ REC(2008)3), indícase a necesidade de incorporar estudos específicos de impacto e integración paisaxística no seo dos procedementos de Avaliación ambiental, mesmo naquelas intervencións non sometidas a estudo de impacto. Esta recomendación é a que recolle precisamente a nosa Lei 7/2008, do 7 de xullo, de Protección de paisaxe de Galicia, sustanciándoa no artigo 11, que regula os EIIP.

2.2.1. A NOCIÓN DA PAISAXE O concepto de paisaxe, no que obxecto e suxeito interactuan, constitúe un significante con múltiples significados e interpretacións e por conseguinte, difícil de encaixar nunha definición universal. Non obstante, o Convenio Europeo da Paisaxe comeza o seu articulado expresando que entende por paisaxe: “calquera parte do territorio, tal e como é percibida polas poboacións, cuxo carácter resulta da acción de factores naturais e humanos e das súas interrelacións”. Esta definición recolle tanto a dimensión física, material e obxectiva da paisaxe, como a dimensión ligada á percepción e a memoria, e require, polo tanto, que os estudos de paisaxe aborden a análise dos elementos e dinámicas da devandita configuración física, da súa materialidade e temporalidade concretas, composta de elementos e procesos mensurables, de unidades de paisaxe cartografiables, sobre todo na súa derivada máis operativa de xestión territorial. Agora ben, esta obxectividade, imprescindible para cimentar un corpus sólido de coñecemento da paisaxe, debe complementarse cos intanxibles e os valores culturais que impregnan esa realidade material, ligados ás sociedades que ao longo do tempo os produciron. É necesario, polo tanto, integrar esas miradas, tanto as contemporáneas, coma as pretéritas das poboacións que viven ou viviron a paisaxe obxecto de análise. É un exercicio imprescindible recuperar

39


PAISAXE TERRITORIO

ESTRUTURAS compoñentes propiedades

pautas espaciais

DINÁMICAS

RESPOSTAS CONDICIONADAS SOCIAL E CULTURALMENTE

ecolóxicas

socioeconómicas

xeoprocesos

formas de organización

experiencia perceptiva

estruturas produtivas

experiencia intelectual

variabilidade climática ciclos bioxeoquímicos

evolución cultural

singulariza o territorio: otorga sentido e identidade

INTERPRETACIÓN CULTURAL otorga valores Gráfico 09. Conceptualización do termo paisaxe

as “voces do pasado” para entender as nosas paisaxes actuais. Finalmente, este tempo novo debe materializarse nunha participación efectiva de todos os axentes concernidos na paisaxe. Esta vía resulta a máis adecuada para que os estudos da paisaxe inicien un tempo novo e colaboren na ordenación e xestión do territorio, dende os postulados do goberno e a corresponsabilidade.

como o territorio ou porción da superficie terrestre que se presenta ante a mirada do pobo. Pódese dicir entón, que a paisaxe é o resultado da interacción do clima, as augas, o relevo, a vexetación, a fauna, o solo e a actividade humana, entre outras variables, todo iso pasado polo filtro da percepción e da cultura en cada tempo e en cada sociedade.

Aínda son moitos os que entenden por paisaxe de calidade, aquel de marcado carácter natural ou cultural-histórico que aparentemente apenas sufriu transformacións. Nesta liña de pensamento, a integración paisaxística consistiría entón, en camuflar ou ocultar as actuacións. Este non é o marco de pensamento no que se insire a presente guía. Pola contra, a súa inspiración sería a impulsada dende hai uns anos polo CEP, no que a paisaxe aparece como un concepto integrador moito máis amplo. Nel, a paisaxe defínese

A paisaxe estaría así, formada por uns compoñentes físicos e biolóxicos que constitúen o medio natural, e por outros de orixe humana, que teñen que ver coa súa funcionalidade pero tamén coa súa percepción social. Desta forma, pódese dicir que a paisaxe é consecuencia da interacción entre todos eses compoñentes; ou o que é o mesmo, definir a paisaxe como o resultado das relacións que, sobre o espazo, se establecen entre o medio natural e os seres humanos.

40


PAISAXEGALEGA

GUÍA DE ESTUDOS DE IMPACTO E INTEGRACIÓN PAISAXÍSTICA

2.2.2. INTEGRACIÓN PAISAXÍSTICA A Real Academia Española da lingua define integrar como: “constituír un todo, completar un todo coas partes que faltaban, facer que alguén ou algo pase a formar parte dun todo, comprender, xuntar, fusionar dous ou máis conceptos, correntes, etc., diverxentes entre sí, nunha soa que as sintetice”. Podemos, entón, definir a integración paisaxística como aquela serie de accións que conforman o proxecto e que están encamiñadas á implantación, execución e xestión deste considerándoo co lugar de xeito harmónico. Enténdese por integración paisaxística o conxunto de accións que, partindo da compresión dun lugar, conforman o proxecto e permiten diminuír o impacto paisaxístico deste e conseguir a súa integración harmónica. Implica, polo tanto, partir da comprensión da paisaxe e actuar de forma que a alteración que leve consigo a implantación da actuación o complemente e enriqueza.

A integración paisaxística. Novas e vellas linguaxes

Por iso, os elementos da actuación serán coherentes cos preexistentes para a consecución dunha correcta integración paisaxística.

• Analizar o programa funcional de maneira que sexa este o que se adapte ao lugar e non ao revés.

Con carácter xeral a noción de integración paisaxística asóciase a variables como a harmonía, a orde, o respecto ou a coherencia, entre outros. A maioría das veces, estes conceptos están ligados a unha restauración ambiental e natural do ámbito no que se sitúan. Os criterios para conseguir unha boa integración paisaxística consisten en:

• Estudar a percepción social e cultural do lugar, o seu grao de implicación e valoración.

• Realizar unha análise sistémica do territorio (estrutura, textura, morfoloxía, etc.) que garanta a comprensión do “carácter do lugar”. Enténdese por lugar non só a parcela onde vai implantarse o proxecto senón o ámbito territorial que lle é propio.

É a coherencia interna entre os distintos elementos do proxecto e da paisaxe -tando dos novos coma dos preexistentes- o que percibimos como harmonía e entendemos como unha boa integración paisaxística.

• Identificar os elementos característicos do lugar, os que o fan diferentes doutros, e cos que o proxecto debe dialogar.

• Analizar a complementariedade estrutural, funcional e estética dos novos usos e construcións co seu ámbito natural e urbano.

Polo tanto, un proxecto que xurda da comprensión do lugar e o complemente aínda que o transforme, poderemos concluír que se integra paisaxísticamente.

41


3

Contido dos Estudos de impacto e integración paisaxística

“Cada paisaje lleva impresa la huella de quienes lo han precedido y deja para el futuro otra huella que otros reconocerán en él. Por ello el paisaje continúa” Rosa Barba


Viana. Terra do Bolo


Neste capítulo descríbese cada un dos apartados que conforman un EIIP. De maneira sintética a estrutura do documento componse tal e como se recolle no gráfico 01 do capítulo introductorio da presente guía:

3.1. Datos xerais 3.2. Caracterización da actividade 3.3. Caracterización da paisaxe 3.4. Caracterización do proxecto 3.5. Impactos do proxecto 3.6. Síntese

Datos xerais Consiste nunha breve presentación dos datos máis representativos da actuación que se pretende levar a cabo, ao obxecto de ter unha rápida aproximación a esta, conterá polo menos: • Denominación da actuación: Nome completo da actuación. • Datos do promotor: Nome completo da persoa física ou xurídica e datos de contacto. • Equipo redactor do proxecto e do Estudo de impacto e integración paisaxística: Nome completo do autor ou autores e datos de contacto, tanto del EsIA como do EIIP.

3.1 44

• Localización: conterá polo menos o lugar ou lugares, parroquia, concello, bisbarra. Denominación e cartografía. • Situación: Plano da actuación no seu ámbito próximo con indicación dos elementos máis destacados para a súa localización (núcleos de poboación, vías de comunicación, accidentes xeográficos). • Referencia catastral: Indicaranse os correspondentes códigos catastrais da parcela ou parcelas onde se desenvolverá a actuación. • Superficie da parcela ou parcelas nas que se implantará a actuación e superficie da actuación: Indicaranse as superficies nas medidas que interese segundo a natureza da actuación. • Normativa de aplicación e outras afeccións: Describirase o planeamento territorial, sectorial e municipal do ámbito de estudo con especial detalle (ordenanzas) no ámbito específico da proposta. O obxecto é conseguir unha imaxe fiel a regulación normativa que afecta a actuación e ao seu ámbito. Para iso: • Realizarase unha cartografía na que se superpoñan, a xeito de síntese, todas as determinacións aplicables ao ámbito, aínda que estas non estean expresamente indicadas na cartografía do plan municipal. A escala do mapa ou conxunto de mapas será a axeitada para a correcta interpretación das afeccións. • Describiranse as determinacións das distintas afeccións dos diferentes plans con indicación do epígrafe ou articulado de referencia. Con todo isto perséguese alcanzar a coherencia coas DOT e o resto dos documentos de planificación territorial, sectorial e urbanística.


PAISAXEGALEGA

Caracterización da actividade A caracterización da actividade consiste en indicar os seus condicionantes e antecedentes, ao obxecto de poder compreder os requisitos e o marco no que se desenvolverá a actividade, con carácter previo ao despregamento das medidas para a súa implantación. Un axeitado coñecemento das súas necesidades funcionais permitirá avaliar as diferentes alternativas do proxecto. • Condicionantes técnicos da actividade: Describiranse de xeito sintético, pero motivado, as necesidades da actuación, tales como os servizos requiridos, a proximidade ou non a núcleos de poboación, etc., é dicir, todas aquelas cuestións que poden condicionar a localización e o alcance da actuación.

GUÍA DE ESTUDOS DE IMPACTO E INTEGRACIÓN PAISAXÍSTICA

Serra do Candán. O Deza

• Programa funcional: Este apartado conterá unha descrición dos usos e actividades a levar a cabo con expresión das súas necesidades métricas e volumétricas netas, aparcadoiros, circulacións, relacións, accesos, etc. Non se trata de describir a solución adoptada no proxecto -iso xa se realizará no apartado 3.4- senón de explicar os requisitos funcionais de partida aos que o proxecto debe dar resposta. Neste sentido pode resultar útil achegar exemplos concretos de actividades semellantes implantadas polo promotor, que axuden a comprender as necesidades do programa funcional, indicando a paisaxe ou as paisaxes de acollida.

3.2 45


CARACTERIZACIÓN DA PAISAXE

3.3

Paisaxe. Luis Seoane (1910-1979)


PAISAXEGALEGA

GUÍA DE ESTUDOS DE IMPACTO E INTEGRACIÓN PAISAXÍSTICA

Panorámica de Doade. Ribeira sacra silense

A caracterización da paisaxe ten por obxecto comprender os seus elementos constitutivos, os seus trazos máis definitorios, os seus valores tanxibles e intanxibles, así como as súas potencialidades e procesos aos que está sometido. Perséguese desentrañar as dimensións temporais, espaciais e perceptuais da paisaxe, de modo que esta información se converta en elemento de reflexión, na busca, en definitiva, dos valores outorgados, das dinámicas e dos actores de transformación da paisaxe, todo isto co obxecto de establecer os mecanismos máis axeitados de integración da actuación. O obxecto prioritario é asomarnos ao territorio coa intención de desvelar, non só a súa dimensión natural, cultural, temporal e evolutiva, senón aquilo que é característico en cada lugar, abandonando deste modo as aproximacións fundamentadas só no valor natural ou cultural de

determinados elementos, sen atender á relación co seu contexto e á súa percepción social. A caracterización esixe, polo tanto, a complementariedade de cartografías, textos e imaxes capaces de plasmar todos os contextos estruturais e texturais, naturais e antrópicos, as dinámicas, os valores, mesmo as debilidades e potencialidades dun territorio, dunha paisaxe. Perséguese neste apartado unha caracterización, que non trate de encaixar tan só a paisaxe obxecto de estudo nun determinado tipo, senón o comprender como algo único e xenuíno. Falamos, en definitiva, de intentar coñecer o carácter do lugar, aquelas esencias que a literatura especializada bautizou como o “genus loci”, para referirse aos trazos distintivos de cada porción do territorio que acaban conformando unha paisaxe.

47

3.3


3.3.1. ANÁLISE A análise paisaxística ten por obxecto coñecer os distintos elementos constitutivos da paisaxe e as súas interrelacións para así poder establecer cales son as compoñentes singulares, así como os seus trazos e patróns característicos. Non se trata dunha análise en profundidade de cada un deles, diso xa se encarga o Estudo de impacto ambiental (EsIA) ao que acompaña, se non coñecer os principais trazos paisaxísticos entendidos dende unha formulación dinámica. Para iso, polo menos procederase a identificar: 1. O ámbito de estudo ou de afección 2. As unidades de paisaxe 3. Os elementos 4. As relacións Paisaxe de Agolada. O Deza

3.3.1.1. Identificar o ámbito de estudo ou de afección, que resulte necesario para a correcta valoración da inserción da actuación na paisaxe. Este ámbito de estudo, tal e como se exemplifica na cartografía adxunta, tomará como base os elementos estruturantes da paisaxe vinculados ao medio físico e o estudo da súa visibilidade, podendo resultar un ámbito de estudo continuo ou discontinuo. Pode suceder que a repercusión da actuación incida sobre lugares afastados pero cos que, non obstante, garda unha estreita relación visual. Recordamos que o ámbito de estudo será independente de calquera límite administrativo. O ámbito de estudo, determinado en parte, pola cunca visual ou territorio observado dende a actuación, debe ser proporcional á envergadura do proxecto. Como indicación orientativa suxírese a escala 1/20.000 e os albores de nitidez de 500, 1.500 e 3.500 metros de distancia dende a situación da intervención.

3.3

En función do parámetro ou os parámetros a analizar poderase ampliar ou

48

reducir o ámbito. A xustificación do ámbito debe vir acompañada da reportaxe fotográfica que mostre o campo de visión e deberase determinar cales son os puntos de observación. Estes son os lugares do territorio dende onde se percibe principalmente a paisaxe, de maior afluencia pública que incluirán entre outros os seguintes: • Principais vías de comunicación, considerándoas como punto de observación dinámico que definen secuencias de vistas. • Núcleos de poboación. • Áreas recreativas, turísticas e de afluencia masiva principais. • Puntos representativos por mostrar a singularidade da paisaxe. Estes puntos analizaranse en función de observadores potenciais, a distancia, a duración da visión e a calidade desta. Para iso completarase a análise en gabinete coa comprobación sobre o terreo xa que a vexetación, as edificacións e as características climáticas, entre outras, poden facer variar substancialmenta a visibilidade.


PAISAXEGALEGA

GUÍA DE ESTUDOS DE IMPACTO E INTEGRACIÓN PAISAXÍSTICA

Miradoiro de Penarredonda

Ben de Interese Cultural

Núcleo de poboación Estrada secundaria

parcela zonas visibles zonas non visibles Imaxe 01. Análise da conca visual

parcela zonas visibles zonas non visibles

Puntos de observación estáticos dinámicos Imaxe 02. Determinación dos puntos de observación

49

3.3


Miradoiro de Penarredonda

Núcleo de poboación: Vilar de Arriba

3.3

Imaxe (03) e vista dende o núcleo de Vilar de Arriba Un pequeno bosque de caducifolias apantalla a visibilidade dende o núcleo

50

Imaxe (04) e vista dende o mirador de Penarredonda A parcela é visible


PAISAXEGALEGA

GUÍA DE ESTUDOS DE IMPACTO E INTEGRACIÓN PAISAXÍSTICA

Ben de Interese Cultural

Imaxe (05) e vista dende o Ben de Interese Cultural, principal recurso turístico do ámbito A parcela é visible

Imaxe (06) e vista dende a estrada secundaria, vía de maior afluencia do entorno A parcela é visible

51

3.3


Monte de Penarredonda

LIC Y ZEPA

1500 metros

1000 metros

500 metros

“Árbore senlleira”

3.3

Imaxe 07. Mapa de estudo do medio físico

52

Imaxe 08. Delimitación do ámbito de estudo Solape dos mapas de conca visual, estudo do medio físico, da superposición dos albores de nitidez, e da información extraída da comprobación en campo dende os puntos de observación establecidos


PAISAXEGALEGA

GUÍA DE ESTUDOS DE IMPACTO E INTEGRACIÓN PAISAXÍSTICA

Exemplo dunha Unidade de paisaxe do Catálogo de paisaxe da Comarca de Deza

3.3.1.2. Identificar as Unidades de paisaxe Esta documentación achegarase no caso de que se definisen os Catálogos de paisaxe ou a actuación se encontre dentro do ámbito do Plan de ordenación do litoral. Nestes casos, débese indicar a unidade ou unidades nas que se localiza o ámbito de estudo, incluíndo a súa delimitación e descrición cartográfica, así como o contido das súas fichas. Esta documentación achegarase, mesmo no caso de que os Catálogos se encontren en tramitación. Nestes documentos de referencia poderemos encontrar a caracterización da paisaxe a escala territorial. Deste modo, e en función da actuación da que se trate, nos Estudos de impacto e integración paisaxística poderanse concretar e/ou completar documentación e valores ao nos aproximar a unha escala máis detallada.

parcela zonas visibles espazos naturais con alguna protección

Camiños Estradas secundarias Hidrografía delimitación das UPAI

Imaxe 09. O ámbito de estudo queda enmarcado dentro dunha mesma Unidade de paisaxe

53

3.3


3.3.1.3. Identificar os elementos Na paisaxe pódense diferenciar elementos estruturais e elementos texturais (Pérez Alberti, A , 2008). Dentro dos primeiros englóbanse as formas do relevo, o roquedo, os solos ou as augas, aínda que estas últimas poden sufrir cambios en relación á actividade humana. Dentro dos segundos enmárcanse os campos de cultivo, as infraestruturas, as construcións urbanas, ou sexa todo aquilo que está en relación coa actividade dos homes e das mulleres sobre un territorio. Os elementos estruturais modifícanse en períodos de tempo xeolóxicos, longos; os texturais en períodos de tempo históricos, curtos, cuantificables en décadas cando non en anos. a. Estruturais. Inclúen as variables fundamentais, non efémeras, relevo, clima, hidrografía, xeomorfoloxía, que condicionan de xeito moi marcado a organización e estrutura formal da paisaxe.

Imaxe 10. Elementos destacados do relevo

No exemplo que acompaña atopámonos coa recreación dunha típica paisaxe do Courel, no que os elementos estruturais xogaron un papel predominante na configuración da escena.

3.3

Cabe destacar, polo seu protagonismo, o encaxamiento da rede fluvial, así como resaltes cuarcíticos que presiden as cabeceiras dos interfluvios e que se erixen en liñas de forza. A propia localización da aldea (buscando o asoleamento, unha moderada pendente e os chans de maior aptitude agronómica) e en xeral, o modelo de organización do territorio, responden, en boa medida, a estes condicionantes.

54

Imaxe 11. Fotografía panorámica dun núcleo do Courel


PAISAXEGALEGA

GUÍA DE ESTUDOS DE IMPACTO E INTEGRACIÓN PAISAXÍSTICA

Imaxe 12. Formas do relevo e hidrografía

55

3.3


b. Texturais. Trátase daqueles que configuran a cobertura do solo (vexetación e usos) e que como é lóxico están moi condicionados polos elementos estruturais. É necesario identificar os elementos naturais, tamén aqueles froito da explotación agroforestal, así como os procesos de ocupación do solo, respecto a isto último analizaranse os tipos de asentamentos e a súa relación con outros elementos construídos (peches, muros, pozos, etc.) dispersos no solo rústico, poñendo o acento nas composicións resultantes, a través das paletas cromáticas (de cada un dos elementos identificados), as liñas, volumes e texturas que a integran.

3.3

Imáxenes (13 e 14) da contorna

Imaxe 15. Ortofoto PNOA 2008

56


PAISAXEGALEGA

GUÍA DE ESTUDOS DE IMPACTO E INTEGRACIÓN PAISAXÍSTICA

Imaxe 16. Parcelas

Imaxe 17. Vexetación natural

Imaxe 18. Souto

Imaxe 19. Matogueira

57

3.3


3.3

Imaxe 20. Síntese da análise de texturas

58


PAISAXEGALEGA

Conxunto de sequeiros

Camiños entre soutos

GUÍA DE ESTUDOS DE IMPACTO E INTEGRACIÓN PAISAXÍSTICA

Edificacións semienterradas

Adaptación aos condicionantes estruturais: alternancia de rúas descubertas e rúas en pasadizo

Imaxe 21. Patrón espacial dos elementos construídos

Albares: construcións para a protección dos enxames

59

3.3


3.3.1.4. Relacións Por enriba, dos seus compoñentes, a paisaxe é sistema: non é só a existencia de compoñentes distintas o que caracteriza ás paisaxes, senón sobre todo a súa estrutura relacional, a nivel funcional, formal e ecolóxico. Da combinación destes elementos e relacións xorden paisaxes únicas, porque cada paisaxe ten a súa especificidade e o seu carácter. Polo tanto, neste apartado o EIIP identificará: a. Funcionais. Identificación do modelo de organización do territorio en relación aos procesos antrópicos, ben sexan estes modelos de ocupación de vivendas rurais, aldeas ou núcleos de poboación (relación entre as edificacións, a súa posición, o tamaño de parcela, os camiños, peches, etc.). É dicir, trátase de establecer pautas de ocupación e relación dos asentamentos e edificacións en relación ao soporte das súas actividades económicas, sociais e infraestruturais. b. Formais ou estéticas. Identificación dos patróns máis significativos de composición (modelos de cultivo, de ocupación, de plantación, de rego, etc.) de textura e cor. É dicir analizaranse as relacións de composición, forma, proporción e vista.

3.3

c. Ecolóxicas. Identificación das estruturas paisaxísticas que soportan a funcionalidade do sistema ecolóxico. Tomando como base os principios da ecoloxía da paisaxe analizaranse a distribución espacial dos elementos territoriais básicos -manchas, matriz e corredores-. Esta estrutura formal é o reflexo dunha rede de procesos e relacións de gran complexidade, que controla os fluxos de “infomación” nos sistemas natuais. O coñecemento destes patróns espaciais e dos procesos que soporta, resulta imprescindible para evitar a fragmentación dos hábitats e a conseguinte perda de biodiversidade, nesta análise cobra especial relevancia o fenómeno da conectividade a través dos corredores, entendidos como aquelas zonas homoxéneas de fluxo favorable ás relacións territoriais a diversas escalas.

60

Imaxe 22. Sección das relacións


PAISAXEGALEGA

GUÍA DE ESTUDOS DE IMPACTO E INTEGRACIÓN PAISAXÍSTICA

Imaxe 23. Síntese de relacións

61

3.3


Imaxe (24) do voo oblicuo de 2008. Concello de Ribadeo. A Mariña

3.3.2. DINÁMICAS

3.3

Neste apartado preténdese realizar unha mirada retrospectiva para coñecer a evolución experimentada na paisaxe a través das súas transformacións máis significativas. E, á súa vez un esforzo prospectivo para esbozar as tendencias futuras, sabendo que os procesos evolutivos poden vir da man de dinámicas naturais ou antrópicas e que poden ser froito de bruscas perturbacións ou de procesos graduais.

62

Neste apartado, ademais da análise temporal da evolución da paisaxe a partir das fontes dispoñibles, valoraranse os efectos e riscos que, sobre as dinámicas naturais presentes na paisaxe, se deriven do proxecto obxecto de estudo, valorando as sinerxías con plans e proxectos coñecidos que incidan sobre este territorio. Estes riscos e dinámicas, naturais e antrópicas, poden levar consigo ameazas ou potencialidades. Suxírese a realización dun mapa síntese de ambas que se acompañará con fotografías e textos que permitan a súa identificación.


PAISAXEGALEGA

GUÍA DE ESTUDOS DE IMPACTO E INTEGRACIÓN PAISAXÍSTICA

Imaxes 25 e 26. Ortofoto de 1956 e ortofoto PNOA 2008 As transformacións formais que se analizan a continuación son o resultado último de cambios demográficos e do modelo económico que tiveron lugar nas derradeiras décadas e que cómpre ter en conta para poder interpretalos de maneira adecuada.

63

3.3


Imaxes 27 e 28. Sistema de asentamentos e camiños no ano 1956 e 2008 asentamento de carácter fundacional desenvolvemento periférico

3.3

outras edificacións/novas agrupacións

64

No intervalo temporal analizado identifícase un cambio de modelo no sistema de ocupación dos asentamientos, xurdindo novas agrupacións desvencelladas dos núcleos fundacionais, apoiándose nas novas estradas. Do mesmo xeito, apreciase a ruptura do tecido viario provocada pola aparición da autovía.


PAISAXEGALEGA

GUÍA DE ESTUDOS DE IMPACTO E INTEGRACIÓN PAISAXÍSTICA

Imaxes 29 e 30. Análise da variación do mosaico agroforestal entre 1956 e 2008. Apréciase unha simplificación do mosaico agropecuario derivada dunha concentración parcelaria que confire unha homoxeneidade maior . Asemade, constátase a proliferación de importantes manchas de explotación silvícola.

65

3.3


3.3.3. VALORACIÓN A valoración non consiste nunha mera ponderación cuantitativa da paisaxe ou nunha enumeración dos seus elementos singulares, senón que se trata de extractar aqueles aspectos da paisaxe, xa caracterizada conforme ao apartado anterior, que merecen unha especial consideración. Mentres que a fase de análise é unha fase descritiva e como tal aspira á exhaustividade. Neste apartado de valoración debemos captar o esencial. O sentido último é chegar á comprensión do inherente. Este esforzo de síntese permitirá que a nosa proposta manteña a calidade deses valores e dos elementos que lle outorgan o seu carácter. Cada paisaxe é depositaria dun valor, un trazo que o fai diferente. Ás veces este pode vir da man dun elemento natural ou construído, daqueles que denominamos valores tanxibles (terras de cultivo, bosques de ribeira, praias, peches e valos...) ou do grupo dos intanxibles como resultado da historia, a tradición ou o imaxinario colectivo (campos de batalla, naufraxios, festividades). Hai, finalmente, algúns lugares cuxa esencia reside na particular forma na que todos os seus elementos están compostos, que nos provocan sentimentos de fascinación ou de tranquilidade, entre outros. Neste apartado analizaranse os valores tanxibles e intanxibles da paisaxe: 3.3.3.1.Valores tanxibles • Valores ecolóxicos. Identificaranse aquelas áreas que contan xa cun recoñecemento nacional, rexional ou local (LIC, ZEPA...), así como aquelas outras, que froito da análise, se consideren, en atención ao seu interese ecolóxico, sobre todo dende a perspectiva da conectividade. Para iso prestarase especial atención aos corredores e conexións que poidan favorecer a funcionalidade dos ecosistemas e a súa biodiversidade. • Valores históricos. Recolleranse aquelas áreas ou elementos que conten xa cun recoñecemento nacional, rexional ou local (BIC,

3.3 66

Imaxe 31. Mapa síntese de valores tanxibles

elementos catalogados...), así como aquelas outras, que froito do estudo, se consideren, en atención ao seu interese patrimonial, histórico e/ou etnográfico. Neste apartado do estudo valoraranse os elementos propios dos inventarios patrimoniais, tales como cruceiros, castros, restos de murallas, igrexas e outros. Do mesmo modo consideraranse aqueles núcleos singulares, tanto pola súa arquitectura, como polo seu estado de conservación ou particular inserción na paisaxe. Finalmente, baixo esta mesma mirada, merecerán atención as estruturas agrarias, tradicionais, a rede de camiños, sendeiros, etc. • Valores produtivos. Analizaranse todos aqueles valores vinculados ao aproveitamento agrícola, forestal ou análogos, así como ao enerxético, turístico ou calquera outro que poña de manifesto a explotación desa paisaxe, como un recurso, como un activo económico. Para iso é necesario identificar non só o recurso, senón as condicións (elementos e relacións) que garanten a súa conservación.


PAISAXEGALEGA

GUÍA DE ESTUDOS DE IMPACTO E INTEGRACIÓN PAISAXÍSTICA

Intermareal e outras masas de auga

Tipo de costa

Matogueira

Cultivos

Forestal de repoboación

Asentamentos Imaxes 32. Serie de valores tanxibles

67

3.3


3.3.3.2. Valores intanxibles Referímonos a aqueles que non se poden medir de xeito preciso pero que non obstante, forman parte da identidade da paisaxe, da nosa propia cultura, de modo que a súa conservación e posta en valor debe converterse en obxectivo de calquera estratexia de integración paisaxística, para non caer no erro de despersonalizar o territorio. A incorporación destes valores nos Estudos de impacto e integración paisaxística, sen dúbida, enriquecerá o traballo, en especial para aquelas actuacións que entrañen modificacións de gran calado. As fontes documentais ás que se poderá recorrer para a consideración destes valores intanxibles son, en primeira instancia, as pertencentes ao mundo da creación artística, tanto pictórica coma literaria. Nestas obras é posible encontrar, en moitas ocasións, unha síntese do carácter do lugar obxecto de estudo, a partir da interpretación cultural e estética deste. De igual xeito, a consideración da riqueza da toponimia como indicador do grao de “culturización”, ou os obxectos, documentos ou imaxes da vida cotiá que forman parte dos fondos de moitos museos etnográficos, tamén poden ser aproveitables nese sentido. En definitiva, calquera fonte documental nas que encontrar aqueles significados outorgados á paisaxe dende o plano cultural, estético e simbólico, servirá de apoio neste exercicio exploratorio.

3.3

O manexo destas fontes permite, loxicamente, só unha aproximación a esta dimensión subxectiva da paisaxe, aínda que entendemos que valiosa, en tanto que pode facer aflorar valoracións da poboación da paisaxe obxecto de intervención. Somos conscientes, en calquera caso, que esta liña de traballo novidosa require dunha metodoloxía precisa que garanta a súa eficacia no seo dun Estudo de impacto e integración paisaxística. E polo tanto, este apartado constitúe unha opción para enriquecer tales estudos, en especial para aquelas intervencións cuxa natureza e escala poidan transformar de xeito intenso a paisaxe de acollida.

68

Imaxes (33 e 34) que expresan o “espesor histórico” (toponimia) e a relación do territorio coa paisaxe que se percibe dende o percorrido das principais romarías do lugar Valores identitarios. Estes valores están intimamente relacionados cos anteriores e son froito do proceso de culturización dun territorio e da implicación emocional que con el ten a súa poboación. Nese sentido, os estudos sobre a toponimia, así como aqueles outros baseados nas festividades, tradicións e romaxes colaboran á identificación destes valores.


PAISAXEGALEGA

GUÍA DE ESTUDOS DE IMPACTO E INTEGRACIÓN PAISAXÍSTICA

Imaxe (37) que expresa os trazos de maior plasticidade e valor estético do lugar Valores estéticos. Recoñece a capacidade dunha paisaxe de transmitir un sentimento estético, case plástico. Xa recoñecemos que a paisaxe como contructo perceptivo ten algo de fenomenolóxico. Perséguese polo tanto, a partir da descrición de determinados elementos e aspectos da paisaxe lograr captar a súa esencialidade expresiva. Estes achégannos irremediablemente, ao mundo da arte e polo tanto, a cuestións de diversidade, de cromatismo,de singularidade, etc. Estes valores pódense apreciar entre outros en:

Imaxes (35 e 36) que expresan o territorio que ten unha relación de percepción cos naufraxios Valores culturais. A paisaxe recoñecida por unha sociedade é froito da imaxe cultural que dela se ten. Esta condición confire á paisaxe unha compoñente sociocultural que será analizada a partir de representacións gráficas (pinturas, postais, fotografías, etc.) ou literarias coñecidas.

As áreas sensibles en atención á súa visibilidade, tales como miradoiros, fitos ou aqueles que froito do estudo de visibilidade se consideran vulnerables pola alta calidade da percepción visual da paisaxe, tales como cornixas, áreas de afección ou vistas panorámicas dende estradas ou poboacións.

Os patróns (cultivos, peches, morfotipoloxía dos asentamentos) máis significativos do ámbito de estudo.

Os elementos naturais e antrópicos que supoñan referencias identitarias da paisaxe como por exemplo o río e a súa vexetación de ribeira, determinados elementos patrimoniais pola súa posición, calidade ou simbolismo (unha ermida nun alto, un conxunto ben conservado), pero tamén trazos intensos da xeomorfoloxía (cantís, cornixas) etc.

69

3.3


CARACTERIZACIÓN DO PROXECTO

3.4

Rúa. Carlos Maside (1897-1958)


PAISAXEGALEGA

GUÍA DE ESTUDOS DE IMPACTO E INTEGRACIÓN PAISAXÍSTICA

Imaxe 38. Cetarias de Rinlo. A Mariña - Baixo Eo Litoral

Tras os apartados anteriores, nos que se analizaron, tanto os condicionantes de partida da actividade, como as principais características da paisaxe na que se desexa desenvolver a actuación queda por describir o proxecto, que debe incluír as estratexias e medidas de integración paisaxística. Para a súa xustificación utilizaranse as ferramentas de expresión gráfica máis adecuadas que permitan interpretar con claridade o proxecto. Alcanzado este punto, débense definir, en primeiro lugar, as estratexias de integración que orientarán as diferentes medidas. Estas xunto ás medidas que delas se deriven para as distintas fases do proxecto, deberán garantir a necesaria coherencia entre o previo e o proxectado. 3.4.1. ESTRATEXIAS DE INTEGRACIÓN A partir das diferentes aproximacións doutrinais e metodolóxicas á integración paisaxística, podemos afirmar que ésta persegue os seguintes obxectivos: • Escoller as localizacións máis idóneas para o desenvolvemento das

actividades, racionalizando a ocupación do solo. • Minimizar as afeccións sobre o medio mantendo a funcionalidade dos ecosistemas. • Integrar no deseño da proposta os elementos característicos sexan estes estruturais, patrimoniais ou aqueles ligados aos valores perceptivos e etnográficos, poñendo en valor os trazos identitarios da paisaxe. • Establecer unha continuidade e complementariedade funcional e ecolóxica co ámbito. • Potenciar a eficiencia, dende o punto de vista ambiental, e a capacidade estética dos novos edificios e instalacións. Como é lóxico, a integración paisaxística ten que valorarse en cada caso, non existindo receitas. Podemos tomar como base unha serie de estratexias, universalmente aceptadas, que se definen e exemplifican a continuación.

71

3.4


NATURALIZACIÓN Persegue a potenciación dos elementos naturais predominantes e/ou dos patróns existentes. Por exemplo a incorporación da canle dun río e da súa vexetación de ribeira, das masas de arboredo, etc.

Os elementos naturais máis representativos da paisaxe na que se insire a actuación, neste caso a vexetación de ribeira e os grupos de vexetación arbórea existentes, utilízanse como recurso paisaxístico ao servizo do proxecto. Así a proposta os pon en valor ao aumentar a súa presenza compoñendo unha imaxe nova inspirada nesta condición natural do lugar. Non se trata de enmascarar a actuación ou de ocultala senón de converter os elementos naturais no fío condutor da actuación.

3.4

Con isto conséguese fortalecer este trazo da paisaxe dende o punto de vista formal e ecolóxico achegando á actuación calidade ambiental e escénica.

72


PAISAXEGALEGA

GUÍA DE ESTUDOS DE IMPACTO E INTEGRACIÓN PAISAXÍSTICA

FUSIÓN Consiste na disolución da imaxe da actuación ao unificala coa paisaxe na que se insire. Esta estratexia require dunha interpretación sintética da paisaxe, non se trata de forzar unha transcrición literal senón que incorpora unha conceptualización previa da paisaxe extractando desta o conxunto de trazos máis representativos. Por exemplo os anfiteatros escavados en abas, os asentamentos empolicados nas ladeiras asemellando á cornixa destas, etc.

A utilización do patrón xeométrico existente como recurso compositivo da actuación xunto co uso de materiais con texturas e cores análogas consegue unificar o proxecto co ámbito.

73

3.4


OCULTACIÓN Consiste en cubrir a visión da actuación dende os principiais puntos de observación. En numerosas ocasións esta estratexia utilízase de xeito parcial alterando (dificultando ou modificando) a escala ou a percepción da intervención. Desenvólvese xeralmente mediante o emprego de pantallas vexetais que en ocasións se combinan coa modificación do relevo natural do terreo. En proxectos de grande escala pódese conseguir un mellor resultado se este apantallamento se produce non só nas proximidades da actuación senón tamén dende os puntos de observación máis representativos.

O emprego da vexetación debe gardar harmonía formal e ecolóxica co ámbito. Non se trata simplemente de colocar unha barreira de árbores rodeando a actuación xa que isto pode resultar igualmente artificial e carente de harmonía, senón que débese procurar combinar as especies vexetais, arbóreas e arbustivas co relevo para conseguir un conxunto coherente no que a actuación se esvaeza.

3.4

É igualmente recomendable, como se reflicte no exemplo, utilizar distintas situacións, tamaños e especies dotando así de maior complexidade ao conxunto.

74


PAISAXEGALEGA

GUÍA DE ESTUDOS DE IMPACTO E INTEGRACIÓN PAISAXÍSTICA

MIMETIZACIÓN Baséase na imitación total ou parcial dos elementos máis representativos da paisaxe na que se insire a actuación. A arquitectura vernácula ofrece algúns bos exemplos. A mímese non debe converterse nunha mera copia dos elementos visibles. A miúdo perséguese a integración paisaxística mediante a imitación de modelos físicos ou estéticos sen ter en conta que estes responden a uns patróns tipolóxicos, estruturais e construtivos determinados. Esta copia incoherente do modelo pode resultar igualmente perturbadora. É necesario polo tanto, aínda que esteamos ante unha actuación mimética, recorrer ao esencial do ámbito no que se insire a actuación: volumes, masa, textura, materiais, cores, etc. A mímese non debe entenderse como unha recreación literal, senón que esta ten que ser esencial. Para iso é conveniente recoñecer os elementos tipolóxicos, construtivos, texturais e formais característicos do contexto paisaxístico no que se insire a actuación.

O proxecto reproduce estes elementos inseríndose de xeito semellante a como o fan as edificacións do lugar, aplicando as súas lóxicas e conseguindo deste modo unha harmonización por analoxía.

75

3.4


SINGULARIZACIÓN Consiste na creación dunha nova paisaxe harmónica e bela que resulta da conxunción das preexistentes e a nova actuación. Esta persegue distinguirse ou particularizarse do ámbito, establecendo así novas relacións plásticas e formais, unha renovada dialéctica. Trátase polo tando da estratexia na que o proxecto adquire un maior protagonismo. É a máis habitual naquelas intervencións, como as grandes construcións e infraestruturas, que por escala e alcance resultan alleas ao lugar. É máis difícil de avaliar que as anteriores e o seu éxito depende en boa medida da súa calidade. Historicamente a innovación tecnolóxica levou consigo a necesidade de implantar modernos usos no territorio e a posibilidade de desenvolver innovadores avances funcionais e infraestruturais. Estas novas oportunidades traen consigo tamén fortes transformacións na paisaxe que debe acoller estes novos “artefactos”. Nestes casos adoita resultar inadecuado recorrer ao emprego de materiais ou técnicas tradicionais e polo tanto os proxectos teñen, necesariamente, que diferenciarse do contexto paisaxístico no que se insiren.

3.4

Nesta ocasión a actuación salienta o trazo máis singular desta paisaxe, o encaixado e abrupto val contrapondo á forte pendente de potente masa o sutil xesto de cruzar á outra beira mediante unha delicada pasarela.

76


PAISAXEGALEGA

GUÍA DE ESTUDOS DE IMPACTO E INTEGRACIÓN PAISAXÍSTICA

Estas estratexias non son excluíntes, senón que en función da paisaxe, da natureza e do alcance da actuación, utilízanse de xeito complementario, minimizando o impacto desta e conformando unha nova paisaxe en harmonía co seu ámbito. Podemos dicir que a súa máxima é acadar a contextualización, entendida esta como a sutura da actuación co seu ámbito, a partir da potenciación das relacións entre os elementos identitarios de ambos (formas, texturas, materiais, etc.).

Como veremos ao longo desta guía, resulta decisivo este punto de vista a todas as escalas, xa que estas nos permiten valorar a actuación no seu contexto máis axeitado, intervindo alí onde é necesario, con independencia de que iso supoña actuar máis alá do ámbito inicialmente establecido para a actividade.

77

3.4


Imaxe 39. A planicie entregada ao mar mediante un cantil baixo e balizada pola serra litoral traseira. Destacan as pequenas plantaci贸ns arb贸reas e o perfil urbano

3.4

Imaxe 40. Intervenci贸n nas cetarias de Rinlo. Ribadeo. Marina lucense

78


PAISAXEGALEGA

GUÍA DE ESTUDOS DE IMPACTO E INTEGRACIÓN PAISAXÍSTICA

3.4.2. MEDIDAS DE INTEGRACIÓN PAISAXÍSTICA É cometido do deseñador comprender en cada caso, as relacións entre os distintos elementos descritos con anterioridade para así integralos no seu proxecto e no correspondente desenvolvemento da actuación. Deberase prestar especial interese a aqueles valores identificados para garantir o éxito das estratexias de integración. A coherencia entre os valores paisaxísticos preexistentes e a actuación proxectada é o que percibimos como harmonía e interpretamos como unha boa integración paisaxística. Polo tanto non se trata, tan só, de incorporar estratexias de camuflaxe, ocultación ou mímese, xa que isto podería supoñer unha escasa integración, aínda que é imprescindible en determinadas actuacións. É dicir, que non abonda só con que as actuacións non se vexan ou se vexan pouco, senón que saibamos incorporar os valores anteriormente descritos. As medidas que deriven da estratexia de integración son as accións específicas que se incorporaron á proposta para evitar, reducir ou compensar a afección do proxecto na paisaxe e facilitar así a súa integración. Considéranse, entre outras: • Preventivas, aquelas estratexias e medidas adoptadas na fase de deseño ou concepción do proxecto e na de execución da obra para evitar os impactos (a morfoloxía, escala, os materiais escollidos, a adaptación ao relevo, entre outros). • Correctoras, aquelas que se incorporan ao proxecto para reducir a intensidade dos seus efectos (adoitan ter que ver coa visibilidade e consisten na incorporación de barreiras visuais, a alteración do relevo do ámbito, etc.). • Compensatorias, aquelas previstas nos casos nos que non é posible a corrección dos impactos e perseguen entón equilibralos. Adoitan ter que ver cos procesos bruscos de transformacións de grande escala e poden ser de todo tipo, ambientais ou sociais.

Imaxe 41. Ortofografía do ano 1956 do ámbito de intervención A actuación pretende inserir neste territorio un aparcadoiro que dea servizo a Rinlo, núcleo de identidade do litoral (NIL) establecido polo POL, que destaca pola súa morfoloxía e e pola súa proximidade a tres cetarias, antigos viveiros de crustáceos. A análise das dinámicas (caracterización da paisaxe) revelou as tendencias de substitución de parcelas de cultivo por pequenos bosques de repoboación. A zona de aparcadoiro deberá contextualizarse na contorna, podendo adoptar trazas da paisaxe: tamaño e forma de parcelas, e forma das novas masas arbóreas. A comunicación coa estrada principal de acceso a Rinlo, de maior capacidade, e a localización de proximidade a este núcleo son os condicionantes (caracterización da actividade) principais deste proxecto.

79

3.4


Imaxe 42. Localización da zona de estacionamento. Xerarquía do viario

3.4.3. ANÁLISE DE ALTERNATIVAS

3.4

En todo proxecto de integración paisaxística hai unha serie de decisións que son determinantes para a adecuada inserción do mesmo na contorna. Estas gardan relación cos valores identificados así como con aqueles aspectos do proxecto susceptibles de xerar un potencial impacto. Por

80

tanto, no EIIP deberanse identificar as distintas alternativas baralladas naquelas cuestións que se entendan determinantes segundo a paisaxe e o tipo de actuación. A modo de exemplo sinálanse algunhas desas cuestións relevantes que poderían esixir unha valoración de alternativas tales como a localización, o volume, as texturas ou o uso da vexetación entre outros.


PAISAXEGALEGA

Imaxe 43. Proposta de aparcadoiro. Contextualización paisaxística

GUÍA DE ESTUDOS DE IMPACTO E INTEGRACIÓN PAISAXÍSTICA

Imaxe 44. Simulación da actuación

3.4.4. DESCRICIÓN DO PROXECTO

3.4.5. OBXECTIVOS DE CALIDADE PAISAXÍSTICA

Para o correcto coñecemento da formalización final do proxecto incluiranse as plantas, alzados e seccións a escala suficiente para a correcta comprensión do mesmo. E realizaranse os debuxos ou modelizacións que permitan transmitir a materialidade do proxecto e a súa aparencia na súa contorna.

Deberá xustificarse como se incorporaron ao proxecto os obxectivos de calidade paisaxística e as determinacións das Directrices de paisaxe establecidas para a Unidade de paisaxe na que que se pretende executar a actuación. O contido deste epígrafe será perceptivo unha vez que sexa aprobado o devandito instrumento.

81

3.4


IMPACTOS DO PROXECTO

3.5

Mondo単edo. Torres Martinez (1901-1995)


PAISAXEGALEGA

GUÍA DE ESTUDOS DE IMPACTO E INTEGRACIÓN PAISAXÍSTICA

Complexo de explotación mineira das Pontes. Imaxes (45 e 46) de 2003 e 2010.

Calquera actuación levada a cabo nun lugar supón unha transformación ou se se prefire un impacto no sentido de pegada ou sinal. É importante considerar non só as connotacións negativas do termo impacto xa que, en ocasións, as actividades poden supoñer unha transformación que entrañe efectos positivos sobre a paisaxe. A valoración das transformación da paisaxe inclúe unha combinación

de aspectos e variables obxectivas e subxectivas. É por iso que unha valoración dos impactos paisaxísticos manexa variables cuantitativas e cualitativas. A integración paisaxística, non nega a obra humana, de modo que unha transformación coherente co carácter do lugar non se debe considerar como un impacto, no sentido convencional de algo desfavorable.

83

3.5


O obxectivo dos EIIP é avanzar no coñecemento profundo da paisaxe para, da man do proxecto, desenvolver actuacións que se integren no lugar. E no que os impactos, poderán ser tan só pouco significativos ou residuais. Aínda que fose necesaria unha reflexión de carácter sobre os potenciais impactos derivados da actividade obxecto do EIIP, é agora, unha vez definido o proxecto, cando faremos balance dos impactos residuais que poidan permanecer a pesar das estratexias e medidas de integración expostas.

Sonoros: Están referidos a todos aqueles sons, entendidos extensivamente como ruídos, que, por superar os niveis de decibelios recomendables como confortables para o ser humano, ou ben por representar accións ou situacións perceptiva ou psicoloxicamente desagradables, se converten en variables que empeoran a calidade sonora e escénica. Outros impactos sensitivos:

Alcanzado este punto habería que cuestionarse a idoneidade das mesmas e, no seu caso, medidas compensatorias ante a evidencia da imposibilidade de integración e a necesidade da implantación do devandito uso.

Os olores ou outras sensacións que provocan rexeitamento, medo ou intranquilidade.

Aos meros efectos de chamar a atención sobre aqueles aspectos da paisaxe que poden sufrir unha transformación froito da implantación dunha actividade enuméranse, a continuación unha serie de grupos de impacto co obxectivo de que sirvan como base de reflexión na elaboración dos EIIP:

b. Grupo de impactos sobre a funcionalidade paisaxística

a. Grupo de impactos sensoriais Aqueles que se relacionan coa percepción visual, sonora e sensitiva en xeral. Visuais: • Sobre os elementos xeomorfolóxicos: transformación da integridade morfolóxica do terreo. • Sobre os elementos vexetais: transformación da integridade da vexetación natural do espazo.

Sobre a funcionalidade social e económica: Cada espazo, en función do seu tipo de paisaxe ten unha funcionalidade que implica unha determinada distribución dos elementos que a conforman. A modificación desa disposición altera a lóxica territorial, converténdose nun impacto sobre á súa funcionalidade. Esta disfunción pode levar consigo unha perda da súa produtividade xa sexa esta agrícola, forestal, turística ou recreativa. De tal forma que se poden ver insatisfeitas as necesidades sociais e económicas dunha poboación en clave de desenvolvemento sostible. Así por exemplo, a construción dunha grande infraestrutura sen a reflexión previa sobre o modelo de organización do territorio e os eixos vertebradores dos distintos asentamentos afectados pode provocar unha desconexión entre áreas dependentes ou complementarias dende o punto de vista social e económico. Sobre a funcionalidade xeosistémica:

• Sobre os patróns formais e/ou compositivos: forma, textura, escala dentro das distintas escenas.

3.5 84

A perda da biodiversidade e da xeodiversidade pode redundar na perda


PAISAXEGALEGA

directa e indirecta da calidade e diversidade paisaxística. Por exemplo, a canalización dun río para permitir a realización dunha infraestrutura viaria de primeira orde pode eliminar a función deste como corredor ecolóxico. Isto redundará nunha perda de biodiversidade e, polo tanto, de calidade escénica visual e sonora. c. Grupo de impactos sobre o significado histórico Sobre o patrimonio herdado:

GUÍA DE ESTUDOS DE IMPACTO E INTEGRACIÓN PAISAXÍSTICA

transformada), son lugares con certa maxia cuxa transformación provocaría unha perda de identidade e de referencia histórica vital para a sociedade que os habita. d. Grupo de impactos estéticos A paisaxe é unha creación do ser humano e como tal non existe se alguén non a sente. Esta percepción que emana tanto do sensorial, coma da memoria, é a que fai que cada sociedade e cada individuo recoñeza nunha paisaxe determinados valores estéticos.

Entendidos como tales os efectos de transformación de elementos materiais e inmateriais que son resultado de herdanzas culturais de distintas épocas. Costumes, tradicións, elementos paisaxísticos de grande antigüidade como árbores senlleiras e edificios con significado histórico, son parte dunha longa lista de elementos que conectan a sociedade con eventos e persoas que tiveron importancia en épocas anteriores e que configuran a identidade territorial. O significado histórico pode ser comprendido como a unión do patrimonio material e inmaterial pero visto dende unha perspectiva pertencente á dinámica paisaxística.

Ao longo deste texto relacionouse o concepto de integración paisaxística co de transformación harmónica e coherente. A valoración destas calidades é así mesmo algo que se forxa en boa medida coa axuda da arte que nos educa e da memoria que nos une ao que nos rodea.

Sobre lugares de interese histórico:

Trátase do tipo máis analizado, e comprende as afeccións ambientais sobre a integridade dos ecosistemas, tanto vexetais e animais coma xeolóxicos, así como, sobre as augas continentais e mariñas, etc. Tamén forman parte deste apartado os impactos ou transformacións sobre a integridade dos espazos merecedores de especial atención en función destes valores.

Os lugares nos que se desenvolveron acontecementos de importancia na configuración histórica do territorio deben ser preservados de actuacións que desfiguren ou enmascaren a memoria histórica. Lugares de acontecementos bélicos, de decisións administrativas, de acontecementos migratorios ou populares poden ser obxecto de transformacións graves, debido ao descoñecemento da importancia destes, provocando a desaparición das pegadas ou manifestacións humanas que os fixeron especiais. Por exemplo o estreito de Rande, pola batalla do seu nome; o peirao de onde saían os transatlánticos con emigrantes para América; as carballeiras de históricas festas e romaxes, como acontece no caso de Monterroso (xa moi

e. Grupo de impactos sobre o patrimonio natural ou científico Sobre valores naturais:

Sobre a perda de información científica e ambiental: Existe un patrimonio científico cuxa información é fundamental para o estudo de ambientes e climas pasados e a interpretación dos futuros. Este leva paralelo un contido educativo intrínseco que pode concienciar ás xeracións futuras sobre a necesidade de protexer e respectar o medio no que vivimos.

85

3.5


SÍNTESE

Brañas. Francisco Llorens (1874-1948)

3.6


PAISAXEGALEGA

GUÍA DE ESTUDOS DE IMPACTO E INTEGRACIÓN PAISAXÍSTICA

Duna de Corrubedo. Rías Baixas

Finalmente incorporarase unha ficha resumo dos apartados anteriormente descritos. A devandita ficha entregarase como anexo adxunto aos documentos que integran o Estudo de impacto e integración paisaxística, co obxecto de facilitar unha lectura de síntese do citado estudo, aos técnicos da administración responsables do seu informe, tal e como se

prevé na Lei 7/2008, do 7 de xullo, de Protección da paisaxe de Galicia. O fin da proposta metodolóxica presentada nesta guía é axilizar a redacción e tramitación destes estudos, en pro dunha maior eficacia dos procesos administrativos.

87

3.6


PAISAXEGALEGA

1. DATOS XERAIS Denominaciรณn da actuaciรณn:

Localizaciรณn: Provincia: Parroquia / Lugar:

Emprazamento (escala entre 1:100.000 e 1:25.000)

Concello:

Situaciรณn / Parcela: Enderezo / Localizaciรณn:

Referencia catastral: Superficie da parcela: Superficie da actuaciรณn: Datos de contacto do promotor: Datos de contacto do equipo redactor do EIIP: Normativa de aplicaciรณn Nome Tipo1

Vixente

En trรกmite

Situaciรณn (escala entre 1:25.000 e 1:5.000)

Descriciรณn:

Outras afecciรณns:

3.6

Incluรญr topรณnimos propios do lugar 1

PT: Planeamento Territorial PS: Planeamento Sectorial PM: Planeamento Municipal

ESTRATEXIA DA PAISAXE GALEGA


2. CARACTERIZACIÓN DA ACTIVIDADE Condicionantes técnicos da actividade:

PAISAXEGALEGA

ESTRATEXIA DA PAISAXE GALEGA

Imaxes de actividades similares: (preferiblemente na contorna)

Programa funcional:

Características da actuación: •

Actividades e usos non construtivos

Actividades e usos construtivos

Outros usos e actividades

3.6


PAISAXEGALEGA

3. CARACTERIZACIÓN DA PAISAXE (1/2) Unidade de paisaxe onde se localiza: * Catálogo

Ámbito (conca visual, puntos de observación e rede física): Vixente

En tramitación

Descrición das características xerais da Unidade de paisaxe:

Descrición do ámbito:

Elementos:

Síntese do mapa de elementos:

1. Estruturais (relevo, hidrografía, xeomorfoloxía...)

2. Texturais (vexetación, usos do solo…)

Relacións: 1. Funcionais:

2. Formais ou estéticas:

3. Ecolóxicas:

3.6 * No caso de que estean establecidas

Síntese do mapa de relacións:

ESTRATEXIA DA PAISAXE GALEGA


PAISAXEGALEGA

1. CARACTERIZACIÓN DA PAISAXE (2/2) Dinámicas:

Síntese do mapa de dinámicas:

Valores:

Síntese do mapa de valores:

ESTRATEXIA DA PAISAXE GALEGA

3.6


PAISAXEGALEGA

4. CARACTERIZACIÓN DO PROXECTO (1/2) Estratexias e medidas de integración paisaxística:

Texturas e materiais a empregar no proxecto: Nome Textura / Cor

Análise de alternativas:

Descrición do proxecto:

Obxectivos de calidade paisaxística:

3.6

Imaxe indicativa do proxecto:

Acabado

ESTRATEXIA DA PAISAXE GALEGA


PAISAXEGALEGA

4. CARACTERIZACIÓN DO PROXECTO (2/2) Plantas:

Seccións:

ESTRATEXIA DA PAISAXE GALEGA

Alzados:

5. IMPACTOS DO PROXECTO

3.6


GLOSARIO


PAISAXEGALEGA

GUÍA DE ESTUDOS DE IMPACTO E INTEGRACIÓN PAISAXÍSTICA

Área de especial interese paisaxístico Zonas xeográficas que destacan polos seus valores culturais e naturais. Os Catálogos poderán definilas e o Consello da Xunta, vía regulamentaria, establecerá a necesidade ou non de presentar un EIIP.

Catálogos de paisaxe Son os documentos de referencia que deberán delimitar e caracterizar os diversos tipos de paisaxes existentes en cada unha das Grandes áreas paisaxísticas identificadas no territorio galego.

Lei 7/2008, do 7 de xullo, de Protección da paisaxe de Galicia

Lei 7/2008, do 7 de xullo, de Protección da paisaxe de Galicia

Calidad paisaxística O grao de excelencia deste, o seu mérito para non ser alterado ou destruído ou doutro xeito, o seu mérito para que a súa esencia e súa estrutura actual se conserve.

Conca visual É a zona visible dende un punto determinado. Por extensión aplicaríase ao conxunto de puntos próximos que constitúan unha unidade ou obxecto, e considerala como a porción de terreo vista dende eles ou, o que é o mesmo, dende onde poden ser vistos.

Blanco, 1979

Aguiló, 1981

Capacidade de carga Pódese definir a capacidad de carga humana como os radios máximos de explotación dos recursos e da xeración de residuos (a carga máxima) que pode manterse indefinidamente sen alterar progresivamente a productividade e integridade funcional dos ecosistemas, onde queira que estes se encontren. O tamaño da poboación correspondiente sería función do grao de desenvolvemento tecnolóxico e do consumo medio per cápita de materiais. Source: Rees, W.E. (1996): Revisiting carrying capacity: Area-based indicators of sustainability. Population and Environment: A Journal of Interdisciplinary Studies Volume 17, Number 3, 195-215 Human Sciences Press, Inc.

Carácter da paisaxe Conxunto de elementos claramente recoñecibles que contribúen a facer unha paisaxe diferente doutra, e non necesariamente mellor ou peor. The Countryside Agency/Scottish Natural Heritage

Característica da paisaxe Elemento ou combinacións de elementos da paisaxe que contribúen a distinguir o seu carácter. The Countryside Agency/Scottish Natural Heritage

Conca visual teórica ou potencial O conxunto de todas as localizacións ou puntos dun territorio que son visibles dende un punto de observación específico, dada unha distancia máxima de visión, e en base únicamente á topografía. Guía para a elaboración de estudos do medio físico. Ministerio de Medio Ambiente y Medio Rural y Marino

Dinámicas Actividades e procesos naturais e humanos que inciden na configuración da paisaxe actual. Observatori del Paisatge

Directrices de paisaxe Son as determinacións que baseadas nos Catálogos de paisaxe definen e precisan para cada Unidade de paisaxe os obxectivos de calidade paisaxística que se pretenden acadar, así como a proposta de medidas e accións específicas para acadar tales obxectivos. Lei 7/2008, do 7 de xullo, de Protección da paisaxe de Galicia

Fraxilidade visual intrínseca É a fraxilidade visual que presenta un territorio polas súas propias características

95


características e propiedades. Os factores que se teñen en conta xeralmente son a pendente, o grao exposición e tipoloxía do uso do solo. Guía para a elaboración de estudos do medio físico. Ministerio de Medio Ambiente y Medio Rural y Marino

Fraxilidade visual adquirida É a fraxilidade visual que presenta un territorio en función dos potenciais observadores fixos nos núcleos de población, puntos singular-miradores, fitos, lugares frecuentados…- e os teóricos observadores móbiles que se desprazarían polas principias vías de comunicación da área estudada. Guía para a elaboración de estudos do medio físico. Ministerio de Medio Ambiente y Medio Rural y Marino

Fraxilidade paisaxística Susceptibilidade dunha paisaxe ó deterioro dos seus valores naturais, visuais e perceptivos. Guía para a elaboración de estudos do medio físico. Ministerio de Medio Ambiente y Medio Rural y Marino

Impacto paisaxístico Perturbación na paisaxe provocada por un fenómeno natural ou pola actividade humana. Observatori del Paisatge

Informe de impacto e integración paisajística A Xunta de Galicia emitirá un informe dentro dos procedementos de Declaración e evaluación do impacto ambiental sobre a idoneidade e suficiencia das medidas adoptadas nos Estudos de impacto e integración paisaxística para integar na paisaxe as actuacións analizadas. Esta declaración quedará integrada na Declaración de impacto ambiental. Igualmente, no marco das normativas que se deriven dos instrumentos de ordenación do territorio, poderán emitirse para aqueles casos nos que se esixa EIIP, tal e como sucede no POL (art.51) Lei 7/2008, do 7 de xullo, de Protección da paisaxe de Galicia

96

Mosaico agrario Conxunto formado polos diferentes usos do solo que conforman un determinado territorio de inequívoca dedicación ás actividades agrarias. Espatial development glosary. CEMAT

Obxectivos de calidade paisaxística A formulación por parte das autoridades públicas competentes, para unha paisaxe específica, das aspiracións das poboacións no tocante ás características paisaxísticas do seu ámbito. Convenio Europeo da Paisaxe

Paisaxe Calquera parte do territorio tal como a percibe a poboación, cuxo carácter sexa o resultado da acción e a interacción de factores naturais e/ou humanos. Convenio Europeo da Paisaxe

Patrón Unha combinación de elementos cunha estrutura ou disposición distinta e consistente. Lucas, O.W.R. The design of forest landscapes. Oxfort University Press (1991)

Puntos de observación Son os lugares do territorio dende onde se percibe principalmente a paisaxe. Seleccionaranse os puntos de vista e secuencias visuais de maior afluencia pública. Espatial development glosary. CEMAT

Unidade de paisaxe Ámbitos territoriais con valores paisaxísticos homoxéneos e coherentes que lle confiren unha idiosincrasia diferenciada do resto do territorio. Lei 7/2008, do 7 de xullo, de Protección da paisaxe de Galicia

Valores intanxibles da paisaxe Usos, reperesentacións, expresións, coñecementos e técnicas -xunto cos


PAISAXEGALEGA

GUÍA DE ESTUDOS DE IMPACTO E INTEGRACIÓN PAISAXÍSTICA

instrumentos, obxectos, artefactos e espazos culturais que lles son inherentesque as comunidades recoñecen como parte integrante do seu patrimonio cultural. Este patrimonio cultural inmaterial é recreado constantemente polas comunidades e grupos en función do seu ámbito, a súa interacción coa natureza e a súa historia, infúndelles un sentimento de identidade. Conveni de la UNESCO per la salvaguarda del patrimonio cultural intangible

ABREVIATURAS AAE: Avaliación Ambiental Estratégica AIA: Avaliación de Impacto Ambiental CAP: Catálogos de Paisaxe CEP: Convenio Europeo da Paisaxe DIA: Declaración de Impacto Ambiental DIP: Directrices de Paisaxe DOT: Directrices de Ordenación do Territorio EsIA: Estudo de Impacto Ambiental EIIP: Estudo de Impacto e Integración Paisaxística LIC: Lugar de Interese Comunitario POL: Plan de Ordenación do Litoral PAP: Plan de Acción da Paisaxe en Áreas Protexidas POMF: Plans de Ordenación do Medio Físico PTI: Plans Territoriais Integrados PXOM: Plans Xerais de Ordenación Municipal UPAI: Unidade de Paisaxe ZEPA: Zona de Especial Protección para as Aves ZEPVN: Zonas de Especial Protección dos Valores Naturais

97


BIBLIOGRAFÍA


PAISAXEGALEGA

LIBROS SOBRE A PAISAXE Aguiló, M. (dir.) (2005): Paisajes culturales. Colegio de Ingenieros de Caminos, Canales y Puertos, Madrid. Ayuga. F. (dir.) (2001): Gestión sostenible de paisajes rurales. Técnicas e ingeniería. Fundación Alfonso Martin Escudero. Madrid.

GUÍA DE ESTUDOS DE IMPACTO E INTEGRACIÓN PAISAXÍSTICA

Bolós i Capdevila, Mª. de (dir.) (1992): Manual de Ciencia del Paisaje. Teoría, métodos y aplicaciones. Masson. Barcelona. Bonesio L.; Micotti, L. (eds.) (2008): Paesaggio: l’anima dei luoghi. Reggio Emilia. Diabasis. Brinckerhoff Jackson, J. (2010): Descubriendo el paisaje autóctono. Biblioteca Nueva. Madrid.

Batllé, E. (2006): El sistema de espacios libres urbanos. El paisaje y la gestión del territorio. Diputación Provincial de Barcelona-Xarxa de Municipios.

Burel, F., Baudry, J. (2001): Ecología del paisaje. Concepto, métodos y aplicaciones. Mundi-Prensa. Madrid.

Beguin, F. (1995): Le paysage. Un exposé pour comprendre et un essai pour réflexir. Flammarion. Paris.

Busquets, J., Cortina, A. (Coords). (2008): Gestión del Paisaje. Manual de protección, gestión y ordenación del paisaje. Editorial Ariel. Barcelona.

Bell, S. (1999): Landscape: Pattern. Perception and Process. Taylor and Francis. Londres.

Cancer Pomar, L.A. (1999): La degradación y la protección del paisaje. Cátedra. Madrid.

Bellmunt, J. et al. (2001): Rehacer paisajes. Remaking landscapes. Fundación Caja de Arquitectos. Barcelona.

Consejo de Europa (2008): Recomendación del Comité de Ministros a los Estados miembro sobre las orientaciones para la aplicación del Convenio Europeo del Paisaje (versión en castellano). Secretaría General para el Territorio y la Biodiversidad, Ministerio de Medio Ambiente, Madrid.

Berlan-Darqué, Martine; Luginbühl, Yves; Terrasson, Daniel (eds.) (2008): Landscape: from knowledge to action. Éditions Quae. Versailles.

Convenio Europeo del Paisaje. Consejo de Europa. Florencia 2000. Bertrand, C.; Bertrand, G. (2006): Geografía del Medio Ambiente. El Sistema GTP: Geosistema, Territorio y Paisaje. Universidad de Granada. Granada.

Cortina, A.; Queralt, A. (Coords.). 2007: Convenio Europeo del Paisaje. Textos y comentarios. Ministerio de Medio Ambiente.

Bishop, D. and Eckart, L. (eds.) (2005): Visualization in Landscape and Environmental Planning. Technology and Applications. Taylor & Francis Group. Londres.

Cortina, A. (2010): Nova cultura del territori i ètica del paisatge. CADS. Barcelona.

Blanco, A. A. (1979): La definición de unidades de paisaje y su clasificación en la provincia de Santander. Tesis Doctoral. E.T.S. Ing. de Montes. Univ. Politécnica de Madrid.

Dramstad, W. et al. (2005): Principios de Ecología del Paisaje en arquitectura del paisaje y planificación territorial. Fundación Conde del Valle de Salazar. Madrid.

99


Droz, Y. (2005): La polyphonie du paisaje. Presses Polytechniques et Universitaires Romandes. Lausanne. Escribano Bombín, Mª. M. et al. (1987): El paisaje. Centro de Publicaciones del Ministerio de Obras Públicas y Transportes. Madrid. Español Echániz, I. (2006): Manual de Ecología del paisaje. Aplicada a la planificación urbana y de infraestructuras. Colegio de Ingenieros de Caminos, Canales y Puertos. Madrid. Español Echániz, I. (2009): El paisaje, de la percepción a la gestión. Liteam. Madrid. Farina, A. (1998): Principles and methods in Landscape Ecology. Chapman & Hall. Cambridge. Fernández Rodríguez, C. (2007): La protección del paisaje: un estudio de derecho español y comparado. Marcial Pons. Madrid. Folch, R. (coord.) (2003): El territorio como sistema. Concepto y métodos de ordenación. Diputació de Barcelona. Barcelona. Forman, R.T.T. and Godron, M. (1986): Landscape ecology. John Wiley and Sons. New York. Forman, R.T.T. (1997): Land mosaics. The ecology of landscapes and regions. Cambridge University Press. Cambridge. Fortia, J. M. (ed.) (2000): La intervenció en el paisatge: claus per a debat / La intervención en el paisaje: claves para un debate. Universitat de Girona, Girona. Gallent, N.; Andersson, J.; Bianconi, M. (2006): Planning on the edge: the context for planning at therural-urbanfringe. Routledge. London.

100

González Bernáldez, F. (1981): Ecología y Paisaje. Ed. Blume. Madrid. Hervás Más, J. (2009): Ordenación del territorio, urbanismo y protección del paisaje. Bosch. Barcelona. Llop, C. (coord.) (2009): Paisatges en transformació: intervenció i gestió paisatgístiques Diputació de Barcelona. Barcelona. Maderuelo, J. (2005): El paisaje génesis de un concepto. Abada. Madrid. Maderuelo, J. (dir.) (2006): Paisaje y pensamiento. Col. Pensar el Paisaje. Abada Editores y Fundación Beulas. Centro de Arte y Naturaleza. Huesca. Martínez de Pisón, E. (2009): Miradas sobre el paisaje. Editorial Biblioteca Nueva. Madrid. Martínez de Pisón, E., Ortega N. (eds.) (2009): Los valores del paisaje. Universidad Autónoma de Madrid Fundación Duques de Soria Madrid. Soria. Martine Berlan-Darqué, M., Luginbühl, Y., Terrasson, D. (2007): Paysages: de la connaissance à l’action. Édition : Quæ Collection : Update Sciences & Technologies. Paris Mata Olmo, R. y Sanz Herraiz, C. (2003) (dir): Atlas de los paisajes de España. Ministerio de Medio Ambiente. Universidad Autónoma de Madrid. Madrid. Mata, R.; Tarroja, À. (Coords.): 2006: El paisaje y la gestión del territorio. Criterios paisajísticos en la ordenación del territorio y el urbanismo. Diputació de Barcelona. Xarxa de municipis. Mc Harg, I. L. (2000): Proyectar con la naturaleza. Gustavo Gili. Barcelona.


PAISAXEGALEGA

GUÍA DE ESTUDOS DE IMPACTO E INTEGRACIÓN PAISAXÍSTICA

Ministerio de Medio Ambiente (2007): Convenio Europeo del Paisaje. Textos y comentarios. Madrid.

Selman, P. (2006): Planning at the Landscape Scale. The RTPI Library Series. Londres.

Morey, M.; Montoya, R. (Coord.) (2000): El paisaje y el hombre: valoración y conservación del paisaje natural, rural y urbano. Ministerio de Medio Ambiente. Parques Nacionales. Serie Técnica. Madrid.

Solà-Morales, I., Costa, X. (2005): Metrópolis, ciudades, redes, paisajes. Gustavo Gili. Barcelona.

Muñoz, F. (2008): URBANALización. Paisajes comunes, lugares globales. Gustavo Gili. Barcelona.

Swaffield, S. (ed.) (2002): Theory in Landscape Architecture. A Reader University of Pennsylvania Press. Filadelfia. Turri, E. (2003): Il paesaggio degli uomini. Zanichelli. Bologna.

Nogué, J. (ed.) (2007): La construcción social del paisaje. Ed. Biblioteca Nueva. Madrid. Nogué, J. (ed.) (2008): El paisaje en la cultura contemporánea. Ed. Biblioteca Nueva. Madrid. Nogué, J.; Puigbert,L. ;Bretcha,G. (2009): Indicadors de paisatge. Reptes i perspectives. Observatori del Paisatge de Catalunya, 368 pp. Barcelona: Obra Social de Caixa Catalunya. Observatorio de la Sostenibilidad en España ((2009): Patrimonio Natural, Cultural y Paisajístico. Claves para la sostenibilidad territorial. Ministerio de Medio Ambiente, Rural y Marino. Madrid. Queralt, Arnau; Cortina, Albert (2007): Convenio Europeo del Paisaje: Textos y Comentarios. Ministerio de Medio Ambiente. Robertson, I. e Richards, P. (ed.) (2003): Studying Cultural Landscapes. Arnold. London.

Venegas Moreno, C. y Zoido Naranjo, F.; (Dir.). (2002): Paisaje y Ordenación del territorio. Consejería de Obras Públicas y Transportes / Fundación Duques de Soria. VV.AA. (2000): Guía para la elaboración de estudios del medio físico. Ministerio de Medio Ambiente, Secretaría General de Medio Ambiente. Madrid. VV.AA. (2007): Convenio Europeo del Paisaje CEP. Textos y Comentarios. Centro de Publicaciones. SGT. Ministerio de Medio Ambiente. Madrid. Whiston Spirn, A. (1998): The Language of Landscape. University Press. Yale. Ziady e Lue, R. and Elkins, J. (eds.) (2008): Landscape Theory. Taylor and Francis Group. London. Zorzi, R. (ed.) (1999): Il Paesaggio. Dalla perzecione alla descrizione. Fondazione Giorgio Cini. Venecia CAPÍTULOS

Roger, A. (2007): Breve tratado del paisaje. Ed. Biblioteca Nueva. Madrid. Sala, P. (2007): Els indicadors de paisatge de Catalunya. Observatori del Paisatge de Catalunya. Olot.

Cañas Guerrero, I, Ruiz Sánchez, Mª A. (2001): “Método de valoración del impacto paisajístico”, en Fundación Alfonso Martín Escudero (Ed), Gestión sostenible del paisaje rural. Madrid, Editorial Mundi-Prensa.

101


Escribano, R. (2002): “Propuesta de una metodología para la integración de las actuaciones forestales en el paisaje”. En Venegas Moreno, C. y Zoido Naranjo, F.; (Dir.). (2002). Paisaje y Ordenación del territorio. Consejería de Obras Públicas y Transportes / Fundación Duques de Soria. Ojeda Zújar, J. (2002): Los sistemas de información geográfica y la modelización del paisaje. En Venegas Moreno, C. y Zoido Naranjo, F. (coord.): Paisaje y Ordenación del Territorio. Fundación Duques de Soria. Junta de Andalucía. Sevilla. ARTIGOS Aguiló, M. (1999): “Paisaje construido. Una aproximación a la idea del lugar” Col. De Ciencias, Humanidades e Ingeniería. Nº 56. Col. Oficial de Ingenieros de Caminos, Canales y Puertos. Madrid. Agudo González, J. (2007): “Paisaje y gestión del territorio”. Revista Jurídica de la Universidad Autónoma de Madrid, nº. 15, páxs. 197-237. Andrés Abellán, M.; Molina Sánchez, L.; Del Cerro Barja, A. (2000) “Modelo propuesto para valorar alteraciones paisajísticas visuales en las E.I.A. Aplicación práctica en la Sierra de Alcaraz (Albacete)”. Montes, nº. 61, pp. 25-36. Aranzábal, I. de, Schmitz, M.F., Aguilera, P., Pineda, F.D. (2008). “Modelling of lanscape changes derived from the dynamics of socio-ecological systems. A case of study in a semiarid Mediterranean landscape”. Ecological Indicators 8: 672-685. Arler, F. (2000): “Aspects of landscape or nature quality”. Landscape Ecology, nº 15, páxs.. 291-302. Ballester, J.M. (2005): “El concepto de paisaje cultural”. Paisajes, Ronda, julio de 2003. Col. De Ciencias, Humanidades e Ingeniería. Nº 77. Col. Oficial de Ingenieros de Caminos, Canales y Puertos. Madrid.

102

Bastian, O. (2000): “Landscape classification in Saxony (Germany) – a tool for holistic regional planning”, Landscape and urban planning, vol. 50, núm. 1-3, p. 145-155. Bigando, E. (2004): “Entre le social et le sensible. L’emergence d’un paysage ordinaire”. Bulletin de la Association des Géögraphes Fraçaises; Geographies, nº 2, págs. 205-218. Bosque Sendra, J., Gómez, M., Rodríguez, V. y Vela, A. (1997): “Valoración de los aspectos visuales del paisaje mediante la utilización de un Sistema de Información Geográfica”. Documents d´Analisi Geografica páxs.. 19-38. Calvo Solana, F.J& Gomez Ordoñez, J.L. (2002): “Análisis visuales mediante SIG aplicados a estudios paisajísticos”. I Congreso de Ingeniería Civil, Territorio y Medio Ambiente. Clark, J., Darlington, J. y Fairclough, G.,(2004): “Using historic landscape characterisation”. English Heritage’s review of HLC. Applications 2002-2003. English Heritage y Lancashire County Council. Clay, G. y Daniel, T. (2000): “Scenic landscape assessment: the effects of land management jurisdiction on public perception of scenic beauty”. Landscape and Urban Planning, nº 49, pp. 1-13. Español Echániz, I. (2006): “La recuperación del valor del paisaje urbano. Una respuesta a la banalización desde las identidades del universo metropolitano”. Ciudad Habitable. Revista de Ingeniería y Territorio, 75. Col. Ingenieros de Caminos, Canales y Puertos. Barcelona. Fabeiro Mosquera, A. (2006): “La creciente importancia del paisaje en el ámbito europeo: su reconocimiento como interés colectivo por el Tribunal Europeo de Derechos Humanos y la promoción de su tutela por el Convenio Europeo del Paisaje”. Revista Española de Derecho Administrativo, 131 (2006), pp. 517-547.


PAISAXEGALEGA

Geneletti, D. (2006): “Some common shortcomings in the treatment of impacts of linear infrastructures on natural habitat”, Environmental Impact Assessment Review, nº 26, pp. 257-267. Gómez Sal, A. & González García, A. (2007). “A comprehensive assessment of multifunctional agricultural land-use systems inSpain using a multidimensional evaluative model”. Agriculture, Ecosystems and Environment, nº 120, págs. 82-91. Ibarra Benlloch, P. (1993): “Una propuesta metodológica para el estudio del paisaje integrado”. Geographicalia, nº 30, pp. 229-242. Lee, J.T., E, M.J. & Thompson (1999): “The role of GIS in landscape assessment: using land-use-based criteria for an area of the Chiltern Hills Area of Outstanding Natural Beauty”, en: Land Use Policy, nº 1, págs.23-32. López Leiva, C.; Escribano, R. (1999). “Criterios para el análisis de la vegetación en los estudios de paisaje”, Montes, nº. 55, págs. 44-51. Luginbühl, Y. (2008) “Les objetifs de qualité paysagère”, Fifth meering of the Workshops of the Council of Europe for the implementation of the European Landscape Convention. Landscape quality objectives: from theory to practice. European spatial planning and landscape, nº 84. Consejo de Europa. Estrasburgo. Llop, C. (2008): “Paisatges Metropolitans: policentrisme, dilatacions, multiperifèries i microperifèries. Del paisatge clixé al paisatge caleidoscopi”. Pappers, Regio Metropolitana de Barcelona, nº 47. Barcelona. Madiedo, F. y Bosque J. (2007): “Una propuesta para cuantificar la visibilidad del territorio desde la red viaria”. Cuadernos Geográficos, nº 39, pp. 69-81. Montoya Ayala, R.; Vía García, M.; Serrano Garro, G.; García Palomares, J. C. (2002): “SIG, Paisaje y visibilidad en la comarca nordeste de Segovia”.

GUÍA DE ESTUDOS DE IMPACTO E INTEGRACIÓN PAISAXÍSTICA

X Coloquio de Geografía Cuantitativa. Valladolid. Ocaña Ocaña, C.; Gómez Moreno, Mº.; Blanco Sepúlveda, R. (2004): Las vistas como recurso territorial. Ensayo de evaluación del paisaje visual mediante un SIG. Departamento de Geografía. Universidad de Málaga. Ortega, M. (2007): “Convenio Europeo del Paisaje: claves para un compromiso”. Ambiente. Revista del Ministerio de Medio Ambiente, nº 63. Madrid. Otero, P., Casermeiro M. A. & Esparcia, P. (2006): “Landscape evaluation: comparison of evaluation methods in a region of Spain”, en: Journal of Environmental Management, doi: 10.1016/j.jenvman.2006.09.018. Peña Chacón, M. (2005):”La tutela jurídica del paisaje”. Revista Electrónica de Derecho Ambiental, números 12-13. Pérez-Soba, M. y Wascher, D.M. (2005): “Landscape Character Areas. Places for building a sustainable Europe”. Landscape Europe and European Landscape Character Assesment Initiative (ELCAI). Wageningen. Pérez-Chacón Espino, E. (1999): “Líneas metodológicas en los estudios del paisaje”. III Congrès Paisatge i Turisme, pp. 65-102. Berga. Pérez González, L & Martí Vargas, J.R. (2009): “La valoración de la fragilidad visual”. Cuadernos del Centro de Estudios de Diseño y Comunicación, nº30, pp 213-225. Quijada Muñoz, J; Moreira Madueño, J. M; Montes Gómez, J. E. & Romero Romero, D. (2008): Aproximación a una metodología para la evaluación del impacto paisajístico derivado de diversas actuaciones y la valoración de la calidad paisajística del territorio, basada en sistemas de información geográfica. En: Hernández, L. y Parreño, J. M. (Eds.), Tecnologías de la información Geográfica para el Desarrollo Territorial. Servicio de Publicaciones y Difusión Científica de la ULPGC. Las Palmas de Gran Canaria. Pp. 714-728.

103


Sabaté, Joaquín (2005): “De la preservación del patrimonio a la ordenación del paisaje”, en Identidades. Territorio, Cultura, Patrimonio, Laboratorio Internacional de Paisajes Culturales, Barcelona, nº. 1, p. 15-32. Schmitz, M.F., de Aranzabal, I., Aguilera, P., Rescia, A., Pineda, F.D.(2003). “Relationship between landscape typology and socioeconomic structure. Scenarios of change in Spanish cultural landscapes”.Ecological Modelling, nº 168, págs. 343-356. Selman, P. e Knight, M. (2006): “On the nature of virtuous change in cultural landscapes: Exploring sustainability through qualitative models”. Landscape Research, nº 31(3), págs. 295–307. Serrano Giné, D. (2007):“Paisaje y políticas públicas” Investigaciones Geográficas, nº 42 páxs. 109-123. Tevar Sanz, G. (1996): “La cuenca visual en el análisis del paisaje”. Serie Geográfica, nº 6, págs. 93-113. Turner, M. (2005): “Landscape Ecology: What is the State of the Science”, en: Annual Review of Ecology, Evolution and Systematics, nº 36, págs. 319-344. Vélez, L.A. y Gómez Sal, A. (2008). Un marco conceptual y analítico para estimar la integridad ecológica a escala de paisaje. Arbor, nº 729, págs. 31-44. Zoido Naranjo, F. (2004), “El paisaje patrimonio público y recurso para la mejora de la democracia”, en PH Boletín del Instituto Andaluz de Patrimonio Histórico, nº 50, Sevilla, págs. 66-73.

Bouhier, A. (2001): Galicia. Ensaio xeográfico de análise e interpretación dun vello complexo agrario. Tomos I y II, Biblioteca de Clásicos Agrarios Galegos, Vol XVI, Consellería de Agricultura, Gandería e Política Agroalimentaria, Xunta de Galicia, Obra Social de Caixanova, 1407pp. Caamaño Suárez, M. (2002). As construccións da arquitectura popular. Patrimonio etnográfico de Galicia. Copeta, Clara; Lois González, Rubén Camilo, (ed.) (2009): Geografía, paisaje e identidad. Editorial Biblioteca Nueva. Madrid. Estévez, X., Fernández, Mª J. (Eds.) (2007): Territorio, paisaxe e identidade: foros do instituto de estudos das identidades Santiago de Compostela: Museo do Pobo Galego. Santiago de Compostela. Guitián Rivera, L. y Lois González, R. (coords.) (1996): Actividad humana y cambios recientes en el paisaje. Consellería de Cultura. Xunta de Galicia. Santiago de Compostela. Nieto Olano, C., Pérez Luiña, A. y López Casanueva, A. (coord.) (1991): Unidades paisajísticas de Galicia, serie territorio y paisaje. Consellería de Ordenación do Territorio e Obras Públicas. Xunta de Galicia. Santiago de Compostela. Paül, V. (coord.). (2006): Paisaxes Galegas. Unha escolma plural de olladas ás paisaxes de Galiza. Instituto de Estudo e Desenvolvemento de Galicia, Universidade de Santiago de Compostela. Dirección Xeral de Turismo, Consellería de Innovación e Industria. Santiago de Compostela.

LIBROS GALICIA

Pérez Alberti, A. (dir.) (1982): Xeografía de Galicia. Tomo I: O Medio. Sálvora, O Castro-Sada.

Benito Reza, X., Cortina, A. (eds.) (2008): Protección, Xestión e Ordenación da Paisaxe en Galicia. Xunta de Galicia.

Pérez Alberti, A. (dir.) (1986): A Xeografía: o espacio xeográfico e o home. Biblioteca Básica da Cultura Galega, nº1, Editorial Galaxia. Vigo.

104


PAISAXEGALEGA

Pérez Alberti, A. (Coord.). 2001. As Paisaxes de Galicia. Museo de Pobo Galego. Santiago de Compostela.

GUÍA DE ESTUDOS DE IMPACTO E INTEGRACIÓN PAISAXÍSTICA

GUÍAS Europa

Pérez Alberti, A. (2001): “A paisaxe xeográfica en Otero Pedrayo”, Raigame, 12. Pérez Alberti, A.; Guitián Rivera,L., Ramil Rego, P. (eds.) (1993): La evolución del paisaje en las montañas del entorno de los caminos jacobeos. Xunta de Galicia. Santiago de Compostela Ramil Rego, P. et al.(2005): La expresión territorial de la biodiversidad. Paisajes y hábitats. IBADER, Universidade de Santiago de Compostela Torres Luna, Mª.P. de (dir.) (2000): Geografía de Galicia. Tomos I y II, Faro de Vigo S.A., Vigo. Valcárcel Díaz, M., Rodríguez Guitián, M., Martínez Cortizas, A., Pérez Alberti, A. (1993): As Paisaxes do Camiño Francés en Galicia. Xunta de Galicia. Santiago de Compostela.

AAVV. Ministero Per I Beni e le Attivitá culturali. Direzione Generale per I Beni Architettonici e Paesaggistici. Servicio Il Paesaggio. Roma 2005. Busquets Fàbregas, Jaume; Muñoz, Francesc. Busquets, J.; Muñoz, F. (2010): Guia d’estudis d’impacte i integració paisatgística. Departament de Política Territorial i Obres Públiques. Universitat Autónoma de Barcelona. Observatori de la Urbanització. Barcelona. Gallot, Philippe; Seguin, Jean-François. (2003): Volet paysager du permis de construiré: Première appréciation du dispositif. Ministere de l´Ecologie et du Developpement durable. Paris. The Landscape Institute. Institute of Environmental Management & Assessment. Guidelines for Landscape and Visual Impact Assessment. London 2002.

VV.AA.; Seara, I. (2009). Paisaxe e Cultura.Editorial Galaxia. Díaz Varela, E.R. (2005): Planificación ecológica multiescala con sistemas de información geográfica para la sostenibilidad de los paisajes: aplicación a la comarca de A Mariña Oriental (NE de Galicia-España). USC. Lugo. Díaz Varela, E.R., Álvarez López, C.J. Marey Pérez, M.F (2009): “Multiscale delineation of landscape planning units based on spatial variation of land-use patterns in Galicia, NW Spain” Landscape and Ecological Engineering, nº 5, páxs. 1-10.

Landscape Character Assessment. Guidance for England and Scotland (2002). Countryside Agency & Scottish Natural Heritage. Español Echániz, I. (1998): Las obras públicas y el paisaje. Guía metodológica para la evaluación del impacto en el paisaje. CEDEX. Ministerio de Fomento. Madrid.

Estévez, X. (2007): Paisajes urbanos con-texto y sin-texto. En J. Nogué (ed.): La construcción social del paisaje. Ed. Biblioteca Nueva. Madrid.

Español Echaniz , I. (2008): La carretera en el paisaje. Criterios para su planificación, trazado y proyecto. Centro de Estudios Paisaje y Territorio. Junta de Andalucía, Consejería de Obras Públicas y Transportes, 451pp. Sevilla.

Baliñas, C. (2002): “Vivencia estética e simbólica da paisaxe” in Xornadas sobre Otero Pedrayo. Santiago de Compostela: Xunta de Galiza. pp. 151-159.

Mallarach, J.M.; Comas, E. (2005): Bones pràctiques d’incorporació del paisatge en el planejament urbanístic de Catalunya. Diputació de Barcelona. Barcelona.

105


Nogué, J.; Puigbert,L. ;Bretcha,G. (2009): Indicadors de paisatge. Reptes i perspectives. Observatori del Paisatge de Catalunya, 368 pp. Barcelona: Obra Social de Caixa Catalunya. VV.AA. (2011): Proyectos y acciones dinamizadoras. Propuesta de Plan. Plan de Acción Territorial de Infraestructura verde y Paisaje de la Comunitat Valenciana. Generalitat Valenciana, Conselleria de Medi Ambient, Aigua, Urbanisme i Habitatge, Dirección General de Territorio y Paisaje, 142pp. Valencia. Zoido, F. (dir.) (2010): Carreteras paisajísticas. Estudio para su catalogación en Andalucía. Junta de Andalucía. Sevilla.

<http://www.civilscape.org/civilscape/content/en/organisation/startseite.html> Asociación internacional de organización non gobernamental da sociedade civíl dedicadas á proteción da paisaxe, xestión e planificación, de acordo co Convenio Europeo da Paisaxe

Landscape Europe http://www.landscape-europe.net/index.php/home Rede interdisciplinaria dos institutos nacioais de investigación con experiencia en avaliación, planificación e xestión da paisaxe

Landscape Education and Training <http://atlas.uniscape.eu/> Portal web especializado en formación en materia de paisaxe.

SITIOS WEB

Landscape Rechearch Group <http://www.landscaperesearch.org/>

EUROPA

Grupo de Investigación Paisaxe británico fundado en 1967 e dedicado á promoción da investigación e comprensión da paisaxe

The European Landscape Convention <http://www.coe.int/t/dg4/cultureheritage/heritage/Landscape/default_en.asp>

Francia

Páxina oficial do Consello de Europa sobre a Convención Europea da Paisaxe

RECEP-ENELC: European Network of Local and Regional Authorities for the Implementation of the European Landscape Convention <http://www.recep-enelc.net/> Asociación internacional de autoridades locais e rexionais para a aplicación do Convenio Europeo da Paisaxe en toda Europa

UNISCAPE: European Network of Universities for the implementation of the European Landscape Convention. <http://www.uniscape.eu/>

Ministerio de Ecología, Desarrollo sostenible, Transportes y Viviendas http://www.developpement-durable.gouv.fr/-Paysage-.html Fédération nationale des CAUE –Conseils d’architecture, d’urbanisme et de l’environnement) http://www.fncaue.asso.fr/ Reino Unido

Rede de Universidades adicada á aplicación da Convención Europea da Paisaxe

Natural England <http://www.naturalengland.org.uk/ >

CIVILSCAPE Civil Society Network for the European Landscape Convention

Entidade que une a English Nature, a Countryside Agency e o Rural Development Service co obxectivo de conservar e valorizar a naturaleza do Reino Unido

106


PAISAXEGALEGA

Sistema de información ambiental <http://magic.defra.gov.uk/>

GUÍA DE ESTUDOS DE IMPACTO E INTEGRACIÓN PAISAXÍSTICA

Observatori del Paisatge <http://www.catpaisatge.net/esp/observatori.php>

Servizo baseado en mapas interactivos sobre información medio ambiental

Northern Ireland Northern Ireland Agency Environment <http://www.doeni.gov.uk/niea/land-home/landscape_home.htm> Scotland Scottish Natural Heritage <http://www.snh.gov.uk/> Axencia gobernamental encargada da preservación do patrimonio natural e as paisaxes escocesas

Countryside and Landscape in Scotland http://www.scotland.gov.uk/Topics/Environment/Countryside

Valencia Consellería d’infraestructures, Territori i Medi Ambient http://www.cma.gva.es/web/indice.aspx?nodo=3473&idioma=C Galicia Consellería de Medio Ambiente, Territorio e Infraestruturas Dirección Xeral de Sostibilidade e Paisaxe <http://cmati.xunta.es/portal/cidadan/lang/gl/pid/2347> Plan de Ordenación do Litoral de Galicia <http://www.xunta.es/litoral/>

Ireland

Andalucía Centro de Estudios Paisaje y Territorio Andalucía <http://www.paisajeyterritorio.es/>

Heritage Council <http://www.heritagecouncil.ie/>

Laboratorio del Paisaje Cultural <http://www.iaph.es/paisajecultural/ >

Organismo gobernamental do Departamento de Medio Ambiente, Patrimonio e Goberno Local

ESPAÑA Ministerio de Medio Ambiente y Medio Rural y Marino/ Paisaje http://www.mma.es/portal/secciones/desarrollo_territorial/paisaje_dt/ convenio_paisaje/ Cataluña Direcció General d’Ordenació del Territori i Urbanisme < http://www.gencat.cat/temes/cas/urbanisme.htm >

107


a

Anexos


PAISAXEGALEGA

GUÍA DE ESTUDOS DE IMPACTO E INTEGRACIÓN PAISAXÍSTICA

Camiño nun cantil

109


ANEXO 1. INFORMACIÓN GRÁFICA E CARTOGRAFÍA BASES CARTOGRÁFICAS • • • • • • • • • • • • • • •

110

MDT Ortofoto PNOA 2008 Ortofoto SIXPAC Voo de 1956 Web Plan de ordenación do litoral Voo oblicuo do ámbito do POL agosto 2008 Cartografía de Galicia 3D 2003. Escala 1.5000 Cartografía de Galicia 2D 2005. Escala 1.5000 Parcelario do SIXPAC 2008 Espazos naturais protexidos Rede de estradas Coberturas e usos do solo Rede hidrográfica Zonas asolagables Mapa xeologico

Imaxe 01

Modelo dixital do terreo sobre cartografía LIDAR. MDS (SITGA) Análise de visibilidades realizada por ferramenta SIX

Imaxe 02

Modelo dixital do terreo sobre cartografía LIDAR. MDS (SITGA) Shapes de estradas de Galicia, camiños de Santiago e hidrografía (SITGA) Análise de visibilidades realizada por ferramenta SIX

Imaxe 03,04, Ortofotografía PNOA 2008 05 e 06 Análise de visibilidades realizada por ferramenta SIX Imaxe 07

Modelo dixital do terreo sobre cartografía LIDAR. MDS (SITGA) Shapes de estradas de Galicia, camiños de Santiago e hidrografía (SITGA) Shape de espazos naturais protexidos de Galicia

Imaxe 08

Superposición de imaxes 01 e 07

Imaxe 09

Imaxe 08 e superposición da delimitación das Unidades de paisaxe dun Catálogo de paisaxe

Imaxe 10

Manipulación de fotografía de elaboración propia

Imaxe 11

Fotografía de elaboración propia

Imaxe 12

Modelo dixital do terreo MDT (SITGA) Cartografía de Galicia 3D 2003. Escala 1.5000 Shape de hidrografía (SITGA) Interpretación do modelo de pendentes elaborado mediante ferramenta SIX a partir do MDT e da ortofotografía para a representación das formas do relevo: resaltes cuarcíticos e cumios

Imaxe 13

Fotografía de elaboración propia


PAISAXEGALEGA

GUÍA DE ESTUDOS DE IMPACTO E INTEGRACIÓN PAISAXÍSTICA

Imaxe 14

Fotografía de elaboración propia

Imaxe 29

Interpretación da ortofotografía 1956

Imaxe 15

Ortofotografía PNOA 2008

Imaxe 30

Interpretación da ortofotografía PNOA 2008

Imaxe 31

Elaboración propia a partir da cartografía de usos e elementos para a valoración do Plan de ordenación do litoral

Imaxe 32

Elaboración propia a partir da cartografía de usos e elementos para la valoración do Plan de ordenación do litoral

Imaxe 33

Modelo dixital do terreo MDT (SITGA) Elaboración propia a partir da información do Proxecto Toponimia da Xunta de Galicia mediante ferramentas SIX

Imaxe 34

Modelo dixital do terreo MDT (SITGA) Recopilación propia de información sobre as romarías

Imaxe 35 Interpretación de la ortofotografía PNOA 2008 Cartografía de Galicia 3D 2003. Escala 1.5000

Modelo dixital do terreo MDT (SITGA) Elaboración propia a partir da imaxe 36

Imaxe 36

Cartografía histórica. Xunta de Galicia

Imaxe 22

Elaboración propia

Imaxe 37

Imaxe 23

Interpretación da ortofotografía PNOA 2008 Cartografía de Galicia 3D 2003. Escala 1.5000 Shape de hidrografía

Ortofotografía PNOA 2008 Elaboración propia

Imaxe 38,39,40,41 e 42

Imaxes extraídas do capítulo IV.02.Estratexias do Plan de ordenación do litoral.

Imaxe 24

Voo oblicuo 2008

Imaxe 43

Elaboración propia sobre base de ortofotografía PNOA 2008

Imaxe 25

Ortofotografía. Voo de 1956

Imaxe 44

Elaboración propia

Imaxe 26

Ortofotografía PNOA 2008

Imaxe 45

Ortofotografía PNOA 2003

Imaxe 27

Interpretación da ortofotografía 1956

Imaxe 28

Interpretación da ortofotografía PNOA 2008

Imaxe 46

Elaboración propia. 2010

Imaxe 16 e Interpretación da ortofotografía PNOA 2008 17 Cartografía de Galicia 3D 2003. Escala 1.5000 Shape de hidrografía Imaxe 18

Imaxe 19

Imaxe 20 Imaxe 21

Interpretación da ortofotografía PNOA 2008 Cartografía de Galicia 3D 2003. Escala 1.5000 Shape de hidrografía Modelo dixital do terreo MDT (SITGA) Interpretación da ortofotografía PNOA 2008 Cartografía de Galicia 3D 2003. Escala 1.5000 Superposición das imaxes 16,17,18 e 19

111


ANEXO 2. FICHA PARA A RESOLUCIÓN DE INFORMES PRECEPTIVOS DE INTEGRACIÓN PAISAXÍSTICA

Para garantir a conservación e valorización das zonas costeiras o Plan de ordenación do litoral, fóra dos ámbitos suxeitos a desenvolvementos urbanísticos, regula nos artigos 46 a 51 a implantación de usos e construcións en solo rústico en función das características concretas da actuación de que se trate e da área na que se atopen. Para isto identifica usos permitidos ou compatibles coa área na que se insiren, usos incompatibles, en razón dos obxectivos definidos para as distintas áreas, e usos compatibles ou aqueles que precisan dunha valoración das circunstancias concretas que poidan xustificar a súa implantación na área continua ou descontinua de que se trate. Os artigos 50 e 51 establecen para os usos definidos como compatibles a necesidade dun informe preceptivo con carácter previo á licenza urbanística que deberá solicitarse ao órgano competente en materia de ordenación do territorio e paisaxe (na actualidade a Dirección Xeral de Sostibilidade e Paisaxe), o cal deberá ser emitido no prazo de dous meses. Transcorrido o devandito prazo sen resolución expresa entenderase favorable.

112

Neste informe valoraranse as circunstancias que xustifiquen a adecuación da implantación de usos, construcións, instalacións ou actividades nas distintas áreas do POL, coas cautelas que procedan en atención ás particularidades de cada área, con especial atención ás condicións de integración paisaxística. Para estes usos terase en conta o carácter taxado da excepción, as determinacións recollidas na normativa do Plan e o principio de que os usos non lesionen de xeito substancial o valor da área do POL en que se atopen. Así mesmo, o artigo 51 establece a posibilidade da esixencia dun Estudo de impacto e integración paisaxística para garantir a axeitada inserción no territorio. Neste período de aplicación do POL, desde a súa entrada en vigor o 22/03/2011, no que se refire á regulación dos usos en solo rústico, a experiencia acumulada suxire a conveniencia da elaboración dun modelo que facilite ao solicitante e ao concello o cumprimento deste trámite e posibilite unha maior axilidade e eficacia na resposta da Administración do mesmo.


PAISAXEGALEGA

GUÍA DE ESTUDOS DE IMPACTO E INTEGRACIÓN PAISAXÍSTICA

Panorámica de Miño. Golfo Ártabro

Para a maioría dos usos previstos nos artigos 45 e 46 tales como o peche de parcelas, acondicionamento de camiños, canalización de redes de servizos, recheos, equipamentos en solo rústico, aparcadoiros, etc., elaborouse unha ficha que achegue os datos mínimos necesarios para poder valorar a adecuación da proposta para a que se solicita licenza. Esta ficha terá a función de síntese para os casos en que se precise a elaboración dun proxecto técnico. Nela indícase a información a achegar na solicitude de informe, establecendo dous tipos de datos: os que se consideran indispensables para a valoración e os que se consideran complementarios e polo tanto a súa cumprimentación terá carácter opcional.

significativa na paisaxe que percibimos, ás veces como harmónica, outras como distorsionadora do lugar no que se apoia: os peches, muros e valados de parcelas rústicas, as pequenas edificacións anexas, acadan unha importancia perceptual relevante, en particular cando se modifican os materiais, dimensións, texturas ou cores dos elementos tradicionais; aspectos de fácil manexo que, con todo, crean e constrúen tamén paisaxe.

Esta ficha recolle cada unha das variables que se desenvolveron na metodoloxía proposta para a redacción dos EIIP, aínda que de xeito simplificado, para adecuala ao alcance das actuacións a levar a cabo.

Sen prexuízo do procedemento regrado para a solicitude e emisión dos informes preceptivos previstos na Lei 30/1992, do 26 de novembro do Réximen Xurídico das Administracións Públicas e do Procedemento Administrativo Común, implementarase a posibilidade dunha tramitación simultánea vía internet na páxina web da Consellaría de Medio Ambiente, Territorio e Infraestruturas.

Non obstante, cómpre salientar que o pequeno alcance dunha actuación singular, pero repetida e estendida no territorio, ten unha incidencia

Adoptouse un modelo de ficha que, sen prexuízo da súa utilización de forma convencional como formulario, poida ser cumprimentada por medios informáticos.

113


PAISAXEGALEGA

1. DATOS XERAIS Denominación da actuación:

ESTRATEXIA DA PAISAXE GALEGA

Emprazamento (escala entre 1:100.000 e 1:25.000):

Valado de parcela agrícola Localización: A Coruña Provincia: Parroquia / Lugar: Cobas

Concello: Ponteceso

Situación / Parcela: Enderezo / Localización: Polígono 78, Parcela 109. Os Paraños Cobas. Ponteceso. A Coruña Referencia catastral: 1XX69A0SXX010XX000XB Superficie de parcela: 26.178 m2 Dimensión da actuación (m2 ou metros lineais): 516 m. lineales Datos de contacto: C/ Xxxxxx N, PºA. A Coruña Situación (escala entre 1:25.000 e 1:5.000): Normativa de aplicación: Tipo1 Nome PT Plan de ordenación do litoral PM Plan Xeral de Ponteceso

Vixente

En trámite

Descrición: A finca limita cun camiño ao oeste. Está suxeita ás limitacións do solo non urbanizable especialmente protexido segundo o Plan Xeral.

Outras afeccións: Parcialmente situada sobre unha área de protección de ladeiras

Incluír topónimos propios do lugar

1

PT: Planeamento Territorial PS: Planeamento Sectorial PM: Planeamento Municipal


PAISAXEGALEGA

2. CARACTERIZACIÓN DA ACTIVIDADE Breve descrición da actividade: A actividade consiste en situar un valado perimetral en toda a parcela, na que actualmente se desenvolve un uso vinculado coa produción agrícola, coa gandería extensiva vacuna e con hortas de pequeno tamaño.

Programa funcional: O programa a implantar consiste no valado perimetral da finca.

Características do uso2 :

2

Actividades e usos non construtivos

Actividades e usos construtivos 2.i. Muros de contención, así como peches e valados de fincas. Art. 46 do POL.

Outros usos e actividades

Indicar un dos usos contemplados no artigo 46 da Normativa do POL.

Imaxes de actividades similares na contorna:

ESTRATEXIA DA PAISAXE GALEGA


PAISAXEGALEGA

3. CARACTERIZACIÓN DA PAISAXE Unidade de paisaxe onde se localiza:

05_02_183_A2 Esteiro do Anllóns (do POL)

Catálogo

Vixente

En tramitación

Reportaxe fotográfica: •

Vistas dende a parcela:

Vistas cara a parcela:

Descrición das características xerais da Unidade de paisaxe: Unidade que abrangue unha paisaxe complexa e diversa de moitos contrastes, próxima ao río Anllóns que rega un gran espazo central no que se dan intensos procesos agrícolas que exemplifican o modo de vida tradicional. Dominan os espazos abertos con dispersión de edificacións que conforman un continuo ao longo das estradas. Incluída na Rede Natura 2000 e adscrito ao LIC Costa da Morte. Ademais o esteiro do río está recoñecido como Monumento Natural dentro da Rede Galega de Espazos Protexidos. Servizos e infraestruturas próximas: A finca non garda especial proximidade con algunha infraestrutura máis alá do camiño perimetral que a percorre ao oeste.

Elementos característicos da contorna (indicar os seus topónimos): • Natural (cursos de auga, vexetación, topografía, fauna…) Zona de produción agraria, na que moitas parcelas están en desuso. A parcela a pechar está dedicada na actualidade a pastos. Nos arredores atopamos bosques perennifolios principalmente de eucaliptus. A pendiente é de aproximadamente o 10%. Existe á súa vez matogueira de substitución en menor proporción. • Antrópico (construcións, infraestruturas…) Non existen construcións na parcela nin nas parcelas veciñas, a excepción de dous alpendres, un deles tradicional, que distan da parcela máis de 500 m.

Plano onde indicar puntos de vista das fotografías:

V2

V3

V1

V4

ESTRATEXIA DA PAISAXE GALEGA


PAISAXEGALEGA

4. CARACTERIZACIÓN DA ACTUACIÓN Motivación da necesidade da actuación: Debido ao deterioramento do actual valado, requírese a súa substitución por un novo que siga cumprindo coa súa función de non deixar saír ao gando e evitar a entrada de animais salvaxes.

Croquis de planta xeral, alzado e sección da actuación: • Planta:

Criterios de integración paisaxística da actuación: -Será executada con soportes de madeira, ao modo tradicional da zona. -Mantemento da vexetación arbustiva e arbórea. -Transparencia en toda a altura. -Murete de mampostería dun metro fronte ao vial. •

Alzado:

Sección:

Breve descrición: O valado colocarase en todo o perímetro da finca nos seus lindeiros, con postes cada dous metros cravados na terra. Uns traveseiros de madeira cravaranse entre os postes cunha altura dun metro.

Catálogo de materiais: Nome Soportes e traveseiros de madeira

Textura / Cor

Acabado

ESTRATEXIA DA PAISAXE GALEGA


PAISAXEGALEGA

1. DATOS XERAIS Denominación da actuación:

ESTRATEXIA DA PAISAXE GALEGA

Emprazamento (escala entre 1:100.000 e 1:25.000):

Ampliación de cemiterio en Vilar Localización: A Coruña Provincia: Concello: Porto do Son Parroquia / Lugar: Xuño/ Santa Mariña Situación / Parcela: Enderezo / Localización: LG Igrexario 2. Lugar de Xuño. Porto do Son. A Coruña Referencia catastral: 00XXXX0200ZZZ99Z0001ZZ Superficie de parcela: 2.395,19 m2 (actual)+ 802,75 m2 (ampliación) Dimensión da actuación (m2 ou metros lineais): 254,88 m2 (nichos) + 547,87 m2( tratamento espazo exterior) Datos de contacto: C/ Xxxxxxx N, P. Xxxxx Situación (escala entre 1:25.000 e 1:5.000): Normativa de aplicación: Vixente Tipo1 Nome PT Plan de ordenación do litoral PS PXOM de Porto do Son do ano 1998 PM Lei 4/1994, de Estradas de Galicia PS Decreto 134/1997 e Decreto 35/200, de accesibilidade e supresión de barreiras arquitectónicas de Galicia

En trámite

Descrición: A finca limita coa estrada AC-550 cara ao oeste. En relación co Plan Xeral, está afectado polas limitacións do solo non urbanizable especialmente protexido con calificación de forestal.

Outras afeccións: Lei 49/1978, do 3 de novembro, de Enterramentos en cemiterios municipais.

Incluír topónimos propios do lugar

1

PT: Planeamento Territorial PS: Planeamento Sectorial PM: Planeamento Municipal


PAISAXEGALEGA

2. CARACTERIZACIÓN DA ACTIVIDADE Breve descrición da actividade: A ampliación do cemiterio realízase ao suroeste do conxunto parroquial, con acceso dende a AC-550. Este xa conta cunha ampliación, polo que se concibe o presente proxecto como unha prolongación da mesma.

Programa funcional: -Construción 100 nichos. -Cerramento perimetral de pedra. -Arboredo en liña.

Características do uso2 : •

Actividades e usos non construtivos 2G2. Outros equipamientos públicos ou privados dos recoñecidos no apartado 33.2.g

Actividades e usos construtivos

Outros usos e actividades -Rozar o terreo para realizar a cimentación -Construción do cerramento de granito -Colocación dos nichos de formigón prefabricado

2

Indicar un dos usos contemplados no artigo 46 da Normativa do POL.

Imaxes de actividades similares na contorna:

ESTRATEXIA DA PAISAXE GALEGA


PAISAXEGALEGA

3. CARACTERIZACIÓN DA PAISAXE Unidade de paisaxe onde se localiza:

06_02_289_A2 Lagoas de Xuño e Muro (do POL)

Catálogo

Vixente

En tramitación

Reportaxe fotográfica: •

Vistas dende a parcela:

Vistas cara a parcela:

Descrición das características xerais da Unidade de paisaxe: Paisaxe que se asenta cunha suave pendente descendendo cara o litoral, coa Serra do Barbanza e outros promontorios ao fondo, as praias que dominan a franxa costeira de area fina e branca que posúen formacións características de cantís rochosos erosionados polo mar denominadas “Furnas” conta cun numeroso patrimonio cultural e arqueolóxico. Unidade incluída na protección do LIC Complexo Húmido de Corrubedo. Tamén incluída na protección de Espazos de Interese Xeomorfolóxico, na Rede Natura 2000 e na Rede Galega de Espazos Naturais. Servizos e infraestruturas próximas: Está próxima á estrada AC-550, na que se apoian numerosas edificacións nas beiras polo que pode supoñer a súa transformación en travesía próximamente.

Elementos característicos da contorna (indicar os seus topónimos): • Natural (cursos de auga, vexetación, topografía, fauna…) Próximo á parcela está o Rego de Xiadás, coa súa vexetación de galería, con especies propias destos espazos, destacando debido á topografía unha pequena braña. A topografía é suave con caída cara o suroeste. Na parcela encontramos unha masa de carballos e unha aliñación de castiñeiros. • Antrópico (construcións, infraestruturas…) Destacan os núcleos de Vilar e Recouso que conservan a súa morfoloxía tradicional malia que as alteraciones nas edificacións que o forman son sustanciais. Ambos contan con vistas ao mar. O conxunto eclesiástico no que se actúa conta con varios elementos patrimoniais destacados, a igrexa, o cruceiro central e tres lápidas medievais. Destaca tamén o núcleo de Vilabaixo debido ao seu conxunto de hórreos (10 en total). Plano onde indicar puntos de vista das fotografías:

V3 V2 V1 V4

ESTRATEXIA DA PAISAXE GALEGA


PAISAXEGALEGA

4. CARACTERIZACIÓN DA ACTUACIÓN Motivación da necesidade da actuación: Debido a súa antigüidade e ao crecemento da poboación sucedido en anos recentes, as necesidades de uso do cemiterio aumentaron e por iso se plantexa esta ampliación.

Croquis de planta xeral, alzado e sección da actuación: • Planta:

Criterios de integración paisaxística da actuación: Contextualización coa ampliación más recente. Empregaránse medidas e volumetrías similares, así como o mesmo material (granito silvestre). Inicialmente identificáronse dúas posibilidades de localización, decantádose pola que evita o efecto de apantallamento das vistas cara o mar dende o núcleo (Vilar) e que ademais permite conservar a pequena masa de arboredo existente. Trátase polo tanto de actuar dun xeito análogo ao entorno, conservando os castiñeiros existentes na parcela, e situando os novos exemplares de castiñeiros aliñados coa edificación para evitar disonancias. A urbanización materializarase en xabre e grava, sen enlousados nin pavimentacións duras.

Alzado:

Sección:

Breve descrición: Consistirá en construir os nichos para a ampliación, cun cerramento en granito prolongando os muros existentes e aliñados, cos solos acabados en xabre e grava. Tamén se plantarán castiñeiros aliñados cos cerramentos, en sintonía co arboredo aliñado existente. Incrementaráse en 100 nichos o número actual destes cun radio de 50 metros de distancia a viviendas e 6 metros de separación ao eixo do vial.

Catálogo de materiais: Nome -Cerramentos: Granito silvestre -Pavimentación: Xabre Grava

-Nichos de formigón prefabricados

Textura / Cor

Acabado

ESTRATEXIA DA PAISAXE GALEGA


PAISAXE GALEGA 122

Guia de estudios de impacto e integración paisagística  

Guia de estudios de impacto e integración paisagística

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you