Issuu on Google+

TEMEL KAVRAMLAR VE DÜNYA GELİŞME SÜRECİNE GENEL BAKIŞ


Şekil 2.1. İktisadi Gelişme Sürecinde Amaçlar ve Araçlar ARAÇ: İKTİSADİ BÜYÜME İKTİSADİ BÜYÜMEYİ İYİLEŞTİREN KOŞULLAR

¾

İNSANİ GELİŞMEYİ İYİLEŞTİREN KOŞULLAR

¾ ¾ ¾ ¾ ¾ ¾

Beşeri Sermayedeki artış

¾

Beşeri sermayenin etkin kullanılması

¾

Sağlıklı iktisat politikaları

¾

---------AMAÇ: İNSANİ GELİŞME

Sağlık Hizmetleri Eğitim Hizmetleri İş Olanakları Demokrasi Çevre Koşulları ----------

2


3

Şekil 2.2. Dünya Gelir Dağılımı (1960) Dünya Gelir Dağılımı (1960) Veriler: Dünya Bankası

1.00 0.90

Gelirin Yüzdesi

0.80 0.70 0.60 0.50 0.40 0.30 0.20 0.10 0.00 0.00

0.10

0.20

0.30

0.40

0.50

0.60

Nüfusun Yüzdesi

0.70

0.80

0.90

1.00


4

Şekil 2.3. Dünya Gelir Dağılımı (1993) Dünya Gelir Dağılımı (1993) Veriler: Dünya Bankası

1.00 0.90

Gelirin Yüzdesi

0.80 0.70 0.60 0.50 0.40 0.30 0.20 0.10 0.00 0.00

0.10

0.20

0.30

0.40

0.50

0.60

Nüfusun Yüzdesi

0.70

0.80

0.90

1.00


5

Şekil 2.4. Dünya Gelir Dağılımı (2001)

Dünya Gelir Dağılımı (2001) Veriler: Dünya Bankası

1.00 0.90

Gelirin Yüzdesi

0.80 0.70 0.60 0.50 0.40 0.30 0.20 0.10 0.00 0.00

0.10

0.20

0.30

0.40

0.50

0.60

Nüfusun Yüzdesi

0.70

0.80

0.90

1.00


6

Büyüm e Oranları - g

Şekil 2.5. Dünya Genelinde β Yakınsaması

12

g = 4.65+0.0014y

10

R = 0.1546

2

8 6 4 2 0

0

500

1000

1500

2000

Kişi Başına GSYİH - y (1962)

2500

3000

3500


7

Şekil 2.6. Azgelişmiş Ülkeler İçin β Yakınsaması

g = 3.2+0.0077y 2

R = 0.1257

Büyüme Oranları

12 10 8 6 4 2 0

0

50

100

150

200

250

Kişi Başına GSYİH (1962)

300

350

400

450


8

Şekil 2.7. Gelişmiş Ülkeler İçin β Yakınsaması

g = 7.25-0.0004y 2

R = 0.022

Büyüme Oranları

12 10 8 6 4 2 0

0

500

1000

1500

2000

Kişi Başına GSYİH (1962)

2500

3000

3500


9

Ortalama Büyüme Oranları (1962-2001)

Şekil 2.8. OECD İçinde β Yakınsaması

12

g = 8.58 - 0.001y (0.000) (0.003)

10

2

R = 0.3613

8

6

4 0

500

1000

1500

2000

2500

Başlangıçtaki Kişi Başına GSYİH (1962)

3000

3500


10

Şekil 2.9. Dünya Genelinde σ Yakınsaması

1.8 1.7

Varyans

1.6 1.5 1.4 1.3 1.2 1.1 1.0 1962

1967

1972

1977

1982

1987

1992

1997


11

Şekil 2.10. Türkiye GSYİH’si (1923-2002) (1987=100)

1400.0

1200.0

Y = 41.013e0.0434t R2 = 0.9856

1000.0

800.0

600.0

400.0

200.0

2001

1998

1995

1992

1989

1986

1983

1980

1977

1974

1971

1968

1965

1962

1959

1956

1953

1950

1947

1944

1941

1938

1935

1932

1929

1926

1923

0.0


12

Şekil 2.11. Türkiye GSYİH’si (1923-2002) (1987=100) 7.50 7.00 6.50 6.00 5.50

lnY = 3.71+0.0434t

5.00

2

R = 0.9856

4.50 4.00 3.50

2001

1998

1995

1992

1989

1986

1983

1980

1977

1974

1971

1968

1965

1962

1959

1956

1953

1950

1947

1944

1941

1938

1935

1932

1929

1926

1923

3.00


2001

1998

1995

1992

1989

1986

1983

1980

1977

1974

1971

1968

1965

1962

1959

1956

1953

1950

1947

1944

1941

1938

1935

1932

1929

1926

1923

Şekil 2.12. Türkiye GSYİH’si (ABD Doları) 13

(1923-2002) (1987=100)

3500

3000

2500

2000

1500

1000

500

0


-10.0

-20.0

2002

1999

1996

1993

1990

1987

1984

1981

1978

1975

1972

1969

1966

1963

1960

1957

1954

1951

1948

1945

1942

1939

1936

1933

1930

1927

1924

Şekil 2.13. Türkiye GSYİH Büyüme Oranları 14

(1924-2002) (1987=100)

40.0

30.0

20.0

10.0

0.0


15

Şekil 2.14. Türkiye GSYİH’si (Üçer Aylık) (1987.I-2002.IV) (1987=100) 40000

35000

Mevsimsellik içeren GSYİH serisi

30000

25000

20000 X-12 yöntemiyle mevsimsellikten arındırılmış GSYİH serisi

15000

2002Q4

2002Q1

2001Q2

2000Q3

1999Q4

1999Q1

1998Q2

1997Q3

1996Q4

1996Q1

1995Q2

1994Q3

1993Q4

1993Q1

1992Q2

1991Q3

1990Q4

1990Q1

1989Q2

1988Q3

1987Q4

1987Q1

10000


16

Şekil 2.15. Türkiye’de σ Yakınsaması

1.15

Standart Sapma

1.10 1.05 1.00 0.95 0.90 0.85 0.80 1979

1981

1983

1985

1987

1989

Dönem

1991

1993

1995

1997


17

Şekil 2.16. Türkiye’de β Yakınsaması

Yıllık Ortalama Büyüme Oran (1979-1997)

0.08 0.06 0.04 0.02 0.00

g = -0.089+0.0092y 2

R = 0.0789 -0.02

(Log) Kişi Başına GSYİH (1979)


18

Şekil 2.17. Türkiye’de Bölgelerin Göreli Yakınsama Süreci

Göreli Gelir Düzeyleri

1.2 Akdeniz

1.0

Doğu Anadolu

0.8

Ege

0.6

G.D.Anadolu

0.4

İç Anadolu Karadeniz

0.2

Marmara

0.0 1979

1981

1983

1985

1987

1989

Dönem ler

1991

1993

1995

1997


19

Şekil 2.18. GAP Bölgesinde Göreli Yakınsama Süreci

Göreli Gelir Düzeyleri

1.2 1.0

Adıyaman Diyarbakır

0.8

Gaziantep

0.6

Mardin 0.4

Siirt

0.2

Şanlıurfa

0.0 1979

1981

1983

1985

1987

1989

Dönem ler

1991

1993

1995

1997


GSMH ’de Büyümenin Belirlenmesi

20

Türkiye GSMH ’si belirli bir dönem için yıllık ve üçer aylık olarak aşağıda verilmiştir. Her iki zaman dilimindeki ardışık ve ortalama büyüme oranlarını bulalım.

Yıllar

GSMH (1987=100) (Milyar TL)

1950

10827

1951

12205

1952

13667

1953

15214


Genel olarak (yıllık) büyüme oranının belirlenmesi:

∆Yt Yt − Yt −1 gt = = Yt −1 Yt −1 Örneğin 1951 yılındaki büyüme oranını bulalım:

g1951

∆Y1951 Y1951 − Y1950 12205 − 10827 = = = Y1950 Y1950 10827

g1951 = 0.1129 = %11.29

21


Belirli bir dönemdeki ortalama büyüme hızının belirlenmesi:

Yt = Y0 e gt

ln Yt = ln Y0 + gt

ln Yt − ln Y0 g= t

Y0 ’dan Yt ’ye geçen süre 1 yıl ise (∆t=1) büyüme oranı:

g = ln Yt − ln Yt −1

22


23 Diğer yıllara ilişkin büyüme oranları da aşağıdaki tabloda hesaplanmıştır:

Yıllar

GSMH (1987=100) (Milyar TL)

Büyüme Oranları (%)

Ortalama Büyüme Oranları (%)

1950

10827

1951

12205

11.29

11.98

1952

13667

10.70

11.31

1953

15214

10.17

10.72


24

Tablo 5.2. Türkiye’nin Üçer Aylık GSMH Gelişimi

Üçer Aylık Dönemler

GSMH (1987=100) (Milyar TL)

1980.1

9060548

1980.2

10804801

1980.3

17808035

1980.4

12622606

1981.1

9687466

1981.2

11563892

1981.3

18249736

1981.4

13227577


Genel olarak (üçer aylık) büyüme oranının belirlenmesi:

25

∆Yt . i Yt . i − Yt −1. i , i = 1, 2, 3, 4 gt . i = = Yt −1. i Yt −1. i Örneğin 1981 yılının ikinci üç aylık dönemindeki büyüme oranını bulalım:

g1981.2

∆Y1981.2 Y1981.2 − Y1980.2 11563892 − 10804801 = = = Y1980.2 Y1980.2 10804801

g1981.2 = 0.0703 = %7.03


26 Diğer dönemlere ilişkin büyüme oranları da aşağıdaki tabloda hesaplanmıştır:

Üçer Aylık Dönemler

GSMH (1987=100) (Milyar TL)

Büyüme Oranları (%)

1980.1

9060548

1980.2

10804801

1980.3

17808035

1980.4

12622606

1981.1

9687466

6.69

1981.2

11563892

7.03

1981.3

18249736

2.48

1981.4

13227577

4.79


İNSANİ GELİŞME İNDEKSLERİNİN HESAPLANMASI GENEL İNSANİ GELİŞME ENDEKSİ Uzun ve Sağlıklı Bir Yaşam Ortalama Yaşam Süresi

Bilgi Okur-Yazar Oranı

Okullaşma Oranı

Okur-Yazar Oranı Endeksi

Okullaşma Oranı Endeksi

Asgari Yaşam Standardı Kişi Başına GSYİH (SGP, ABD Doları)

GSYİH Endeksi

Ortalama Yaşam Süresi Endeksi Eğitim Endeksi

Genel İnsani Gelişme Endeksi

27


28

Gelişmekte Olan Ülkeler için Yoksulluk Endeksi Uzun ve Sağlıklı Bir Yaşam Ortalama Yaşam Süresi (40 Yaşa Ulaşamayan)

Bilgi Okur-Yazar Oranı

Asgari Yaşam Standardı Temiz Su Kaynaklarına Ulaşmayan Nüfusun Oranı

Yaşına Göre Zayıf Çocukların Oranı

Gelişmekte Olan Ülkeler için Yoksulluk Endeksi


29

ENDEKS NASIL HESAPLANIR? GERÇEK DEĞER − MİNİMUM DEĞER ENDEKS DEĞERİ= MAKSİMUM DEĞER − MİNİMUM DEĞER

İNSANİ GELİŞME ENDEKSİNİN HESAPLANMASINDA TEMEL ALINAN DEĞERLER GÖSTERGE

MAKSİMUM DEĞER

MİNİMUM DEĞER

85

25

OKUR-YAZAR ORANI (%)

100

0

OKULLAŞMA ORANI (%)

100

0

40000

100

ORTALAMA YAŞAM SÜRESİ

KB GSYİH (SGP, ABD DOLARI)


30

ÖRNEK

Türkiye’nin 2003 İnsani Gelişme Raporu’ndaki indeks değerini hesaplayalım: İNDEKSTEKİ YERİ

ORTALAMA YAŞAM SÜRESİ (OYS)

OKURYAZAR ORANI

OKULLAŞMA ORANI

KİŞİ BAŞINA GSYİH

OYS ENDEKSİ

EĞİTİM ENDEKSİ

KB GSYİH ENDEKSİ

İNSANİ GELİŞME ENDEKSİ

96

70.1

85.5

60

5890

0.75

0.77

0.68

0.734

70.1 − 25 OrtalamaYaşam Süresi Endeksi = = 0.752 85 − 25 85.5 − 0 Okur − Yazar Oranı Endeksi = = 0.855 100 − 0


31

60 − 0 Okullaşma Oranı Endeksi = = 0.60 100 − 0

2 1 Eğitim Endeksi = Okur − Yazar Oranı Endeksi + Okullaşma Oranı Endeksi 3 3 2 1 = (0.855) + (0.60) = 0.77 3 3

ln(5890) − ln(100) Kişi Başına GSYİH Endeksi = = 0.68 ln(40000) − ln(100)


32

Genel İnsani OYS Endeksi + Eğitim Endeksi + KB GSYİH Endeksi Gelişme Endeksi = 3 0.752 + 0.77 + 0.68 = = 0.734 3


buyume teorisi genel bakis