Issuu on Google+

Scriptie

Nederland vs. Zweden vanuit een metal perspectief “Wat zijn de succesfactoren van de Zweedse metal- en hardrockscene in vergelijking met de Nederlandse metal- en hardrockscene?�

Harm Jan Scherpenkate


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

Harm Jan Scherpenkate 73291 Scriptie Nederland vs. Zweden van uit een metal perspectief “Wat zijn de succesfactoren van de Zweedse metal- en hardrockscene in vergelijking met de Nederlandse metal- en hardrockscene?� Stenden Hogeschool Leeuwarden Zwolle juni 2011

Harm Jan Scherpenkate

2

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

Samenvatting Nederland telt ongeveer 17 miljoen inwoners en Zweden 9 miljoen. Een behoorlijk verschil. De vraag is of er een dergelijk verschil zit in beide muziek industrieën en dan voornamelijk de exportwaarde van muziek. Het onderzoek richt zich op de metal en andere gerelateerde stromingen, des ondanks zal er ook gekeken worden naar ander factoren die invloed hebben op het eventuele succes van een land. Wat is de algemene geschiedenis, hoe ziet de metal scene en andere gerelateerde stromingen van beide landen er uit, zijn er mogelijkheden voor overheidssteun en subsidies, wat is het imago van de muziekindustrieën, hoe verloopt de promotie en marketing naar het buitenland en waar richt een land zich op? Dit zijn vragen die aan het eind van het onderzoek beantwoordt dienen te worden. De geschiedenis van Nederland kent enkele successen in het buitenland. In de jaren ’70 met bands als Shocking Blue, Golden Earring en The George Baker Collection. Vanaf de jaren ’90 mengt Nederland zich in de dance muziek. Een act als 2 Unlimited scoort wereldwijd hits en later volgen dj’s als Tiësto en Armin van Buuren. Nederland loopt voor als het gaat om de ontwikkeling van dance muziek. In de metal en andere gerelateerde genres is het vooral de gothic metal waarin Nederland zijn mannetje staat. Bands als The Gathering en Within Temptation staan in Nederland aan de wieg van het genre en hebben ook invloed op de internationale gothic scene. Er zijn vele Nederlandse gothic bands die tegenwoordig het voorbeeld van deze twee volgen. De andere metal stromingen zijn niet zo succesvol als gothic metal, hierin zijn het vooral individuen die succes boeken. In de jaren ’80 zijn Pestilence, God Dethroned en later Gorefest die het goed doen in het internationale live circuit. Tegenwoordig zijn het de metal en hardcore bands No Turning Back, Textures en Born From Pain die faam maken in het buitenland. Het succes van de dance muziek, gevolgd door gothic metal, hebben er voor gezorgd dat de exportwaarde van de Nederlandse muziek de afgelopen jaren verdubbeld is. Met Zweden is het een ander verhaal. De Zweden boeken van het begin van de jaren ’70 het ene succes na het andere succes, waarvan ABBA veruit het succesvolste is met wereldwijd meer dan 360 miljoen verkochte albums. ABBA behoort hiermee tot de succesvolste artiesten aller tijden. Het succes van ABBA wordt opgevolgd door bands als Roxette, Ace of Base en de hardrock van Europe en The Cardigans. Met metal zijn ze een bepalende factor in de ontwikkeling van metal wereldwijd, in het bijzonder death metal en daarnaast leggen ze de basis voor de Noorse black metal scene. Bands die bepalend zijn voor de ontwikkeling van metal in Zweden zijn Bathory en Candlemass, zij zijn de inspiratie voor jongeren om metal te gaan beoefenen. In de jaren ’80, met de opkomst van death metal in Zweden, behoort Zweden tot de top van de wereldwijde metal beweging. Bands als Entombed, In Flames en At the Gates drukken hun stempel op het genre. Vanaf de jaren ’90 zijn het bands als Opeth, Meshuggah en Refused die laten zien dat een innovatieve aanpak tot succes kan leiden; zo heeft elke band een geheel eigen geluid en dienen wereldwijd als inspiratie voor anderen. Veel van deze bands zijn nog steeds actief en uitermate succesvol. Verder is Zweden tegenwoordig succesvol met popmuziek, indie, dance en rock. Deze successen hebben er toe geleid dat Zweden na de Verenigde Staten en Groot Brittannië het grootste muziekexport land ter wereld is.

Harm Jan Scherpenkate

3

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

Nederland geeft een band steun voor toursupport en internationale showcase-evenementen. Deze steun heeft er in de afgelopen jaren toe geleid dat de exportwaarde van Nederlandse muziek is gestegen, vanaf 2004 tot 2009 is deze verdubbeld. Er is echter geen steun op andere vlakken wat in Zweden wel weer mogelijk is. Naast dat Zweden toursupport geeft steunt het ook financieel projecten, het opnemen van een album en op de lange termijn. Daarnaast moedigt de Zweedse regering vanaf de jaren ‘90 zijn bevolking aan om te participeren in cultuur en creativiteit. Dit heeft er toe geleid dat Zweden niet alleen succesvol is in de export van muziek maar ook in de export van mode en design. Een groot verschil met de Nederlandse regering, deze heeft recentelijk aangegeven te gaan bezuinigen op cultuur. Voor marketing en promotie van een band richt Nederland zich grotendeels op Duitsland. Zweden heeft daar en tegen een uitgebreider netwerk en kan zich op meerdere landen richten, mede door hun rijke geschiedenis en goede imago wereldwijd. Verder heeft Zweden zich in een vroeg stadium al gericht op het internet voor promotie, distributie en het maken van muziek, iets wat in Nederland in mindere mate toegepast wordt. Voor zowel Nederlandse bands als Zweedse bands geldt dat veel touren en het hebben van locale contacten aan de basis ligt van een internationale carrière. Het imago van de Nederlandse muziek heeft de laatste jaren een deuk opgelopen. Het ontbreekt bands aan authenticiteit en internationaal gezien wordt vooral de popmuziek niet serieus genomen. De gothic en death metal hebben wel een goed imago en hierin worden bands wel geroemd om hun creativiteit en de drang om te vernieuwen. De Zweden worden wereldwijd geroemd om hun gevoel voor melodie, authenticiteit, vernieuwingsdrang en weten zich telkens te onderscheiden van de rest. De Zweden staan dan ook bekend als een creatief en innovatief folk. De muziek uit Zweden, van pop tot metal, wordt internationaal serieus genomen en het goede imago draagt bij aan het huidige succes van Zweden als muziekland. De verschillen tussen Nederland en Zweden zijn groot. Zo heeft Zweden een rijke geschiedenis, een beter imago en een uitgebreider internationaal netwerk. Om als Nederlandse artiest toch succes te boeken, zal de muziek onderscheidend moeten zijn van de huidige muziek in het buitenland, zal een band veel in het buitenland moeten touren om naamsbekendheid en reputatie op te bouwen en geduld en doorzettingsvermogen moeten hebben. Verder is het aan te raden gebruik te maken van de middelen die voor handen zijn; zoals het internet en het aanvragen van subsidie voor een buitenlandse tour. Of Nederland ooit zo succesvol zal worden als Zweden valt niet te zeggen. De dance muziek, gothic metal en enkele metal/hardcore bands laten zien dat het mogelijk is om een internationale carrière op te bouwen, te touren in het buitenland en platen te verkopen.

Harm Jan Scherpenkate

4

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

Summary The Netherlands have a population of about 17 million and Sweden around 9 million, a considerable difference. The question is, is there also such a gap between both music industries and especially in the export of music. This research is focused on metal music and other related genres but will also look at other factors that have an influence on the success of music export. What is in general the music history, how does the metal scene in both countries look like, does the government support artists, can they apply for grants and where do they focus on according to the promotion and marketing of a band in a foreign country? These are questions that need to be answered at the end of this research. Holland had some international successes in the past. In the seventies they had success with acts like Shocking Blue, The Golden Earring and The George Baker Collection. In the nineties they interfere in the dance music with huge successes for 2 Unlimited, they scored several hits worldwide, and later with dj’s like Tiësto and Armin van Buuren. The Netherlands are one of the countries that are in front in the development of today’s dance music. When looking at the export of metal music it’s especially the gothic metal that plays a big roll in the international metal scene. Bands such as The Gathering and Within Temptation laid the foundation for gothic metal in the Netherlands and had a big influence on the international gothic metal scene. Other gothic bands followed in their footsteps and are having success in foreign countries. Other types of metal do not have this kind of effect compared to gothic metal, most of these successes are booked by individuals. In the eighties bands as Pestilence, God Dethroned and later on Gorefest build a reputation for themselves in the international metal scene. Today hardcore and metal bands such as No Turning Back, Textures and Born From Pain are travelling the world. The success from dance music, followed by gothic metal, lead to an increase in the benefit of Dutch music export. It’s a different story with Sweden. From the seventies until now Sweden had mayor successes in all sorts of music, with ABBA on top of it. ABBA sold a staggering 360 millions records worldwide and is considered one of the most successful artists of all time. ABBA’s achievements are soon followed by acts like Roxette, Ace of Base and the hard rock from Europe and The Cardigans, they did not became as big as ABBA but are well known all over the world. Sweden has a big influence on the development of metal worldwide, especially the development of death metal. They also had a fundamental part in the development of the Norwegian black metal scene. Bands who played a key roll in the Swedish metal scene are Bathory and Candlemass, they were the inspiration for the youth to start making metal music. In the eighties, when death metal emerged in Sweden, Sweden belonged to the top of the worldwide metal movement. Bands as Entombed, In Flames and At The Gates have their effect and influence on metal. From the nineties bands as Opeth, Meshuggah, and Refused showed the world that a band can have success with an innovative approach towards metal music, they created a unique sound that inspired others. Most of these bands are still around and have mayor successes. Today Sweden has success in all categories of music and it lead to their position in today’s music industry. They are, after the United States and the United Kingdom, the largest country in the export of music worldwide.

Harm Jan Scherpenkate

5

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

In Holland a band can get support for touring and attending international showcase-events. This support leads to an increase in the export value of music over the last few years and has been doubled from 2004 till 2009. A band does not get support for other expenses like in Sweden. Sweden does not only give tour support but also funds projects, recording a record and long term funding. From the nineties the Swedish government started to encourages people to participate in culture and creativity. Because of this support Sweden not only became successful in the export of music but also in the export of fashion and design. This is quite a difference compared to the Dutch government, who recently announced to cut down there expenses on culture. For the marketing and promotion of a band, the Netherlands has his focus on Germany. Sweden on the other hand has a broader network and therefore has more opportunities in other countries. They achieved this because of their musical history and a good image worldwide. Sweden also started to focus on internet in an early stage for the promotion, distribution and to produce music. In Holland the use of internet is applied on smaller scale. For both Dutch and Swedish acts counts that lots of touring and to have a local contact in foreign countries lays the foundation for an international career. The image of Dutch music had some downs over the past years. The bands lack authenticity and outside the Netherlands the music is not taken serious, especially pop music. The gothic and dance music on the other hand have a great image and are praised for their creativity and there innovative approach. The Swedish acts are praised for their feeling of melodies, authenticity, innovative approach and there way of making a difference. The Swedish are known as creative and innovative people. Music from Sweden, from pop to metal, is taken serious and the remarkable image contributed on today’s success of Sweden’s music worldwide. The differences between the Netherlands and Sweden are fairly big. Sweden has a larger history, a better image and a broader international network. To have success as a Dutch artist the music has to be distinctive from other international acts, they have to tour a lot in foreign countries to make a name and a reputation for themselves and be patient and persistence to achieve their goals. It is also recommended to make use of the opportunities that are already there like the internet and grant application for international tour support. If the Netherlands will ever become so successful like Sweden is hard to tell. But dance music, gothic metal and several bands showed that it is possible for a Dutch artist to make an international career, to have tours in foreign countries and sell records.

Harm Jan Scherpenkate

6

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

Voorwoord Voor u ligt de afstudeerscriptie waarin ik mijn bevindingen beschrijf tussen de Nederlandse en Zweedse muziekindustrie, met de focus op metal. In de afgelopen tien/ elf weken heb ik mij laten meenemen in de successen van beide landen en niet zonder enkele grote verrassingen. Voordat ik aan het onderzoek begon had ik enig idee waar het heen zou gaan, wat een redelijke valkuil kan zijn overigens, maar dat de verschillen zo groot zouden zijn had ik niet verwacht. Het is een vrij uitgebreid verslag geworden waar ik persoonlijk zeer tevreden over ben. Ik had het echter niet allemaal alleen kunnen doen en daarom wil ik dan ook enkele personen en instanties bedanken die hebben bijgedragen aan de totstandkoming van het onderzoek. Mijn oud-collega’s bij CNR Entertainment/ Roadrunner Records Nederland en in het bijzonder Ingrid van Tiggelen, Bas Bloemendaal, Bob Vos en Tibor Kuijs voor het delen van hun expertise en het opzetten van contacten. Robin Hagendoorn en Martijn Westerholt van respectievelijk No Turning Back en Delain voor het delen van hun ervaringen als internationaal reizende muzikanten. De Boekman Stichting en Muziek Centrum Nederland voor het grote literatuur aanbod en krantenartikelen, ik heb geen idee wat ik zonder ze had gemoeten. Mijn begeleider vanuit Stenden Hogeschool Leeuwarden, Roel de Vries. Voor het Zweedse deel wil ik bedanken Jepser Thorsson van de Warner Music Group Sweden, Per Bussmann van Triada Communication en de leden en manager van de Zweedse rockerband Royal Republic, bedankt voor jullie informatie en “Keep on Rockin’ in a Free World!” En last but not least wil ik mijn omgeving bedanken voor het geduld dat ze de afgelopen weken gehad moeten hebben, want het ging de laatste tijd bijna nergens anders over dan muziek, muziek en nog eens muziek. Harm Jan Scherpenkate, Zwolle, dinsdag 31 mei 2011

Harm Jan Scherpenkate

7

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

Inhoudsopgave 6 Voorwoord 7 Inhoudsopgave 8 Lijst van bijlagen 10 Lijst van afkortingen 10 Inleiding 11 Onderzoeksverantwoording..................................................................................................12 14 Nederland 15 1 De Nederlandse muziekcultuur..............................................................................................16 Nederlandse successen in het buitenland..............................................................................16 Nederlandse metal in het buitenland door de jaren heen......................................................18 Hardrock............................................................................................................................18 Metal.................................................................................................................................18 Trash metal........................................................................................................................19 Death metal.......................................................................................................................19 Black metal.......................................................................................................................19 Gothic metal......................................................................................................................19 Nu-metal............................................................................................................................20 Overige en relevante stromingen......................................................................................20 Huidige Nederlandse muziekindustrie .................................................................................21 Export van Nederlandse metal en hardrock......................................................................24 Subsidies Nederlandse muzieksector....................................................................................27 MCN MusicXport.nl.........................................................................................................27 NFPK Toursupport............................................................................................................29 Prepare2start......................................................................................................................30 Buma Cultuur Top Marketing...........................................................................................30 Marketing en Promotie..........................................................................................................30 1.5.1 MusicXport.nl marketing.........................................................................................31 1.5.2 Aanpak No Turning Back........................................................................................31 Imago....................................................................................................................................32 Imago Nederlandse metal en hardrock..............................................................................32 Conclusie...............................................................................................................................33 2 De Zweedse muziekcultuur....................................................................................................36 Zweedse successen in het buitenland....................................................................................36 ABBA................................................................................................................................36 Roxette..............................................................................................................................37 Europe...............................................................................................................................37 Ace of Base.......................................................................................................................38 The Cardigans...................................................................................................................38 Zweedse metal in het buitenland door de jaren heen............................................................38 Metal.................................................................................................................................38 Death metal.......................................................................................................................39 2.2.3 Black metal..............................................................................................................41 2.2.4 Trash metal...............................................................................................................42 2.2.5 Punk.........................................................................................................................42 2.2.6 Hardcore...................................................................................................................43 De huidige situatie................................................................................................................43 Harm Jan Scherpenkate

8

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

Export van Zweedse metal, hardcore en punk..................................................................45 2.4 Subsidies Zweedse muzieksector....................................................................................49 2.4.1 Kulturr책det...............................................................................................................49 2.4.2 Konstn채rsn채mnden...................................................................................................50 2.4.3 Export Music Sweden .............................................................................................50 2.5 Marketing en Promotie....................................................................................................51 2.6 Imago..............................................................................................................................52 2.7 Conclusie.........................................................................................................................53 3 Overeenkomsten en verschillen.............................................................................................56 3.1 De successen in het buitenland.......................................................................................56 3.2 Metal en hardrock door de jaren heen.............................................................................56 3.3 De huidige situatie..........................................................................................................57 3.4 Subsidies muzieksectoren...............................................................................................57 3.5 Marketing en promotie....................................................................................................57 3.6 Imago..............................................................................................................................58 3.7 Conclusie.........................................................................................................................58 Literatuurlijst 62 Boeken en jaarverslagen.......................................................................................................62 Kranten artikelen...................................................................................................................62 Internet..................................................................................................................................63 Bijlage 1: Geschiedenis, achtergronden en stromingen............................................................66 Hardrock................................................................................................................................66 Metal.....................................................................................................................................66 New Wave Of British Heavy Metal (NWOBHM)............................................................67 Trash Metal.......................................................................................................................67 Death Metal en Grindcore.................................................................................................67 Black Metal.......................................................................................................................68 Stijlvervaging....................................................................................................................68 Gothic Metal.....................................................................................................................69 Nu-Metal...........................................................................................................................69 Overige en relevante stromingen......................................................................................69 Bijlage 2: Interview Robin Hagendoorn...................................................................................71 Bijlage 3: Interview Jesper Thorsson........................................................................................73 Bijlage 4: Interview Per Bussmann...........................................................................................75

Harm Jan Scherpenkate

9

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

Lijst van bijlagen Bijlage 1

Geschiedenis, achtergronden en stromingen

Bijlage 2

Interview Robin Hagendoorn

Bijlage 3

Interview Jesper Thorsson

Bijlage 4

Interview Per Bussmann

Lijst van afkortingen A&R: ExMS: EZ: MCN: MXP: MXP+: NFPK: P2S: SEK:

Artist en Repertoire Export Music Sweden Ministerie van Economische Zaken Muziek Centrum Nederland MusicXport.nl MusicXport Plus Nederlands Fonds voor de Podium Kunsten Prepare2Start Zweedse Kroon

Harm Jan Scherpenkate

10

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

Inleiding In Nederland leven we met de gedachte, voornamelijk onder de muziekliefhebbers, dat de Zweedse muziekindustrie vele malen succesvoller is dan de Nederlandse. De vraag is of dit ook zo is. Is het geen gedachtegang die door de jaren heen zijn eigen weg is gaan leiden? Met deze vraag in het achterhoofd zal er gekeken worden naar de succesfactoren van de Zweedse metal- en hardrockscene in vergelijking tot de Nederlandse metal- en hardrockscene om zo een beter inzicht te krijgen en de vraag te kunnen beantwoorden. Er is bewust gekozen om het onderzoek af te bakenen tot het hardere segment van de rockmuziek, metal, hardrock en andere relevante stromingen, om het zo overzichtelijk te houden. De probleemstelling die aan het einde van het onderzoek beantwoordt dient te worden luidt als volgt: “Wat zijn de succesfactoren van de Zweedse metal- en hardrockscene in vergelijking met de Nederlandse metal- en hardrockscene?” Om deze doelstelling te kunnen beantwoorden is het onderzoek opgedeeld in zes deelvragen, namelijk: 1. Wat is de geschiedenis van de Zweedse en Nederlandse muziekcultuur? Deze vraag moet inzicht geven in de buitenlandse successen die aan de basis liggen van de huidige muziekcultuur in het desbetreffende land. De vraag is afgebakend tot de laatste 50 jaar en aangevuld met voorbeelden. In het onderzoek is deze deelvraag opgedeeld in twee delen. Het eerste deel richt zich op de grote commerciële successen dat het land in het buitenland heeft geboekt zonder daar bij te kijken naar het genre. Het tweede deel richt zich tot de buitenlandse successen van het land die relevant zijn aan metal en hardrock. 2.

Hoe ziet de huidige muziekcultuur er uit van beide landen?

Wat zijn de huidige buitenlandse successen, afgebakend van 2006 tot 2011. Net als in vraag 1 is deze deelvraag ook weer opgedeeld in twee delen. Namelijk de huidige grote commerciële successen en de buitenlandse successen van metal en gerelateerde stromingen.

3. Tot welke vorm van overheidssteun en subsidies hebben bands/artiesten toegang toe in zowel Nederland als Zweden?

Met deze vraag wordt er gekeken in hoeverre de overheid een muzikant steunt in het uit oefenen van zijn vak als muzikant. Welke instanties bieden, naast eventueel de overheid, hulp bij het opbouwen van een muzikale carrière. Komt deze steun in de vorm van een financiële bijdrage of het overdragen van kennis die een artiest verder kan helpen bij bijvoorbeeld een internationale carrière.

Harm Jan Scherpenkate

11

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

4.

Welke marketing en promotie doeleinden worden er toegepast om een band/artiest op de buitenlandse markt te zetten?

Hiermee wordt er gekeken welke marketing strategieĂŤn er worden toegepast om een band door te laten breken buiten de landsgrenzen. Welke vormen van media zijn hier in bepalend en wat voor een promotie wordt er toegepast.

5.

Wat voor een imago hebben de Nederlandse en Zweedse metal- hardrockscene?

Hoe kijkt het buitenland naar de muziekindustrie en de muziek die er geproduceerd wordt uit Nederland en Zweden. In hoeverre draagt het imago bij aan het succes van de muziek uit het desbetreffende land.

6. Wat zijn de verschillen en overeenkomsten tussen de Nederlandse en Zweedse muziekindustrie?

Aan de hand van de eerste vijf deelvragen wordt er gekeken naar de verschillen en overeenkomsten tussen beide landen. Waar zitten de overeenkomsten en hoe groot zijn de eventuele verschillen. Het doel is om doormiddel van de verschillen en overeenkomsten een aanbeveling op te stellen voor Nederlandse artiesten die succes willen boeken in het buitenland. De aanbevelingen dienen als leidraad en bieden geen garantie voor succes.

Onderzoeksverantwoording Het onderzoek is een kwalitatief onderzoek waarbij de informatie wordt verkregen uit literatuurstudie aangevuld met interviews. Er is voor een kwalitatief onderzoek gekozen omdat het succes van muziek niet direct meetbaar is aan alleen albumverkopen en het aantal shows dat een band in het buitenland speelt. Het onderzoek gaat in op de achtergronden van het succes, zoals overheidssteun en de muziekcultuur in Nederland en Zweden, zodat het een beeld geeft hoe het succes tot stand komt. De informatie en resultaten van het onderzoek komen voor een groot deel uit literatuur onderzoek. Literatuur die onder andere voor het onderzoek zijn gebruikt zijn verslagen van Buma Cultuur betreffende export van Nederlandse muziek, boeken over de geschiedenis en huidige situatie van de Nederlandse en Zweedse muziekindustrie, eerder verschenen artikelen en interviews met experts uit de muziekindustrie en websites over subsidieregelingen, artiesten en overige achtergronden. Het literatuuronderzoek wordt aangevuld met interviews die hebben plaats gevonden met experts uit zowel de Nederlandse als Zweedse muziekindustrie. Delen van deze interviews Harm Jan Scherpenkate

12

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

zijn gaande weg in het onderzoek verwerkt om een onderwerp te verduidelijken en een opinie te versterken/verzwakken. Voor het onderzoek hebben er vijf interviews plaats gevonden, waarvan er drie op papier uitgewerkt zijn, met de volgende personen:

Via e-mail: Robin Hagendoorn, Per Bussmann en Jesper Thorsson. Deze interviews zijn terug te lezen in de bijlagen.

Persoonlijk contact: Bob Vos en leden en manager van Royal Republic Het interview met Bob Vos betreft informatie verschaffing over het aanvragen van subsidie voor de Nederlandse gothic metal band Delain en heeft bij CNR Entertainment in Naarden plaats gevonden. Het interview met de leden en manager van de Zweedse rockband Royal Republic heeft plaats gevonden na het optreden van de band in Hedon te Zwolle.

De opbouw van het onderzoek is opgedeeld in 4 delen, dit is gedaan om het overzicht te bewaren en een duidelijk structuur in het onderzoek aan te brengen. Deze 4 delen zijn:

1. Deel 1: De successen van Nederland aan de hand van de eerste vijf deelvragen Dit deel richt zich volledig op Nederland om een zo duidelijk beeld van de Nederlandse muziek industrie te krijgen. 2. Deel 2: De successen van Zweden aan de hand van de eerste vijf deelvragen Dit deel richt zich volledig op Zweden om een zo duidelijk beeld van de Zweedse muziek industrie te krijgen. 3. Deel 3: De verschillen tussen Nederland en Zweden, deelvraag 6 Hierin worden deel 1 en 2 vergeleken en worden de verschillen en overeenkomsten naar voren gehaald. 4. Deel 4: Aanbevelingen voor Nederlandse artiesten met de ambitie een internationale muziek carrière op te bouwen. Harm Jan Scherpenkate

13

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

Naar aanleiding van deel 3 wordt er een advies voor artiesten opgesteld aan de hand van de succesfactoren van beide landen.

Gedurende het onderzoek is het noodzakelijk om af en toe van het genre metal en gerelateerde stromingen af te wijken, ondanks dat het onderzoek zich hier grotendeels op richt. De oorzaak hiervan is dat andere genres ter grondslag liggen aan het succes van muziek export in met name Zweden, dance muziek een grote rol speelt in de hedendaagse Nederlandse muziek cultuur en de overheid een bepalende rol heeft in het succes van muziek export in zowel Nederland als Zweden. De invloeden uit andere genres en politieke ontwikkelingen hebben het succes bepaald van de export van metal en worden daarom ter verduidelijking gebruikt.

Het succes van een band is moeilijk te bepalen en het is lastig vast te leggen welke factoren een grote rol spelen in het succes van een band, het is namelijk voor iedere band weer anders. In het onderzoek worden dan ook meerdere oorzaken behandeld. Daarnaast is succes van muziek vergankelijk, vandaag succes hebben betekend niet dat een band dat morgen ook nog heeft. Daarom zijn de meest voorkomende factoren besproken en verwerkt in een aanbeveling. Het betekend echter niet wanneer een band deze aanbevelingen overneemt succes gegarandeerd is.

In bijlage 1 is meer te vinden over de achtergronden van metal en gerelateerde stromingen. Deze achtergrond informatie dient ter verduidelijking van de stromingen en genres die terugkomen in het onderzoek. Waar vindt een stroming zijn oorsprong en welke bands zijn hierin bepalend voor de ontwikkeling van een genre.

Harm Jan Scherpenkate

14

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

DEEL 1: Nederland

Harm Jan Scherpenkate

15

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

1 De Nederlandse muziekcultuur Nederland heeft in de loop der jaren enkele grote successen geboekt buiten de landsgrenzen, denk hier bij aan groepen als de Golden Earing, 2 Unlimited, Tiësto en Within Temptation. Niet alleen bands zijn succesvol, maar ook enkele stromingen die hun oorsprong in Nederland vinden weten mensen over de hele wereld te bekoren. Zo is er in het begin van de jaren negentig het fenomeen gabber, een variant van het elektronische techno. DJ’s als Paul Elstak en Charlie Lownoise & Mental Theo touren met hun platenkoffers de hele wereld over. Niet alleen op het dance vlak doet Nederland het goed, vanaf het eind van de jaren ‘90/ begin van het nieuwe millennium, wordt de Europese stroming gothic metal erg populair. Nederland is hierin goed vertegenwoordigd en verschillende bands zoals The Gathering en Within Temptation zijn de vaandeldragers van het genre, touren de wereld over en verkopen miljoenen albums.

Nederlandse successen in het buitenland Het eerste grote succes van een Nederlandse band is in 1970 wanneer de groep Shocking Blue met het nummer ´Venus´ op nummer 1 terecht komt in de Amerikaanse hitlijst (van der Plas, 2008). Het nummer is niet alleen in de Verenigde Staten een hit, maar scoort ook goed in Europa en Japan. Het nummer zal enkele jaren later nog twee keer op #1 komen in de Amerikaanse hitlijst, namelijk als intro voor het project Stars on 45 in 1981 en in 1986 als het wordt gecoverd door de groep Bananarama (van Hoorn, 2009). Een ander nummer van Shocking Blue, ´Love Buzz´, wordt in 1998 gecoverd door Nirvana en als eerste single van de band uitgebracht (Cross, 2001). Andere successen volgen. Zo weten de bands Tee-set en de George Baker Collection in 1970 een hit te scoren met respectievelijk het nummer ´Ma Belle Amie´ en ´Little Green Bag´ (van der Plas, 2008). Het nummer ´Little Green Bag´ zal in 1992 de cultstatus bereiken wanneer Quentin Taratino het gebruikt voor zijn film ‘Reservoir Dogs’. Enkele jaren later behaalt de George Baker Collection weer de internationale hitlijsten het nummer ´Ana Paloma Blanca´ (Walraven, 2005). In 1973 lukt het de Haagse groep de Golden Earing een grote hit te scoren met ´Radar Love ´. Het nummer behaalt de dertiende positie in de Amerikaanse hitlijst en staat in de top 10 van in Engeland, België en Duitsland. Daarnaast is de band zeer populair in Japan. Een bijzonder feit aan dit nummer is dat het meer dan 300 keer is gecoverd, onder andere door bands en artiesten als Patti Smith, U2, Def Leppard, King Diamond en R.E.M. (van Hoorn, 2009). Tien jaar later weet de band weer een wereld hit te scoren met het nummer ´Twilight Zone´ en staat hiermee op tien in de Amerikaanse hitlijst (van der Plas, 2008). In het zelfde jaar scoort de band Focus met ´Hocus Pocus´ een top tien hit in de Verenigde Staten. Gitarist van de band, Jan Akkerman, wordt in dit jaar door de lezers van het toonaangevende Engelse tijdschrift Melody Maker uitgeroepen tot beste gitarist van de wereld. Verdere successen in deze periode zijn er voor groepen als Earth & Fire en Sandy Coast. Het volgende grote succes blijft dan enkele jaren uit. Vandenburg heeft nationaal en internationaal succes, met het nummer ‘Burning Heart’. Gitarist Ad van den Berg wordt gezien als één van de beste hardrock gitaristen van dat moment en voegt zich in 1987 bij de band Whitesnake. Met deze band haalt hij met het nummer ‘Here I Go Again’ de hoogste positie in de Amerikaanse hitlijst (van Hoorn, 2009). Harm Jan Scherpenkate

16

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

In 1989 laat de crossover groep, Urban Dance Squad van zich horen. Hun debuut album ‘Mental Flosh For The Globe’ bestaat uit een mix van rock, funk, hardcore en rap. Het album wordt zowel nationaal als internationaal goed ontvangen. In Amerika gaat album 350.000 keer over de toonbank (van der Plas, 2008). Door de goede live reputatie spelen ze veel in de Verenigde Staten, Groot Brittannië en de rest van Europa. Echter door tegenvallende resultaten van het tweede album stagneert het succes in de Verenigde Staten. De band blijft in Europa onverminderd populair. Het Amerikaanse Rage Against The Machine zegt geïnspireerd te zijn door de Urban Dance Squad. Dat Nederland een broedplaats is voor succesvolle dance acts en dj’s is te zien aan de opkomst van gabber in Nederland en uiteindelijk de rest van de wereld, in het begin van de jaren ‘90. Grondleggers van deze stroming, waaronder DJ Paul Elstak, Flamman & Abraxas en Charlie Lownoise en Mental Theo zijn niet alleen immens populair in Nederland maar ook ver buiten de landsgrenzen (van Hoorn, 2009). Het pop-dance duo 2 Unlimited scoort grote wereldhits, waaronder in 1992 met ‘No Limits’. Daarnaast is 2 Unlimited ook de eerste Nederlandse groep die op de cover verschijnt van het gerenommeerde Engelse muziekblad NME (Grijp, de Groot, Mutsaers, 2001). Latere acts als de Vengaboys hebben baat bij dit succes en vullen het gat op dat 2 Unlimited halverwege de jaren negentig achterlaat. Van 1997 tot 2001 veroveren zij de wereld en scoren ze meerdere hits. Rond de eeuwwisseling melden zich enkele nieuwe gezichten aan het dancefront. Dj’s als Tiësto, Armin van Buuren, beiden zijn later meerdere malen uitgeroepen tot beste dj van de wereld en Tiësto zelfs als beste dj aller tijden1, Ferry Corsten, en Fedde le Grand spelen op alle dance feesten waar dan ook ter wereld en worden allemaal geroemd om hun kwaliteiten. Als in 2002 Tom Holkenborg, alias JunkieXL en in Amerika onder de naam JXL, een remix van het Elvis Presley nummer ‘A Little Less Conversation’ uitbrengt, behaalt hij hiermee wereldwijd een nummer #1 hit. Sindsdien is zijn naam internationaal gevestigd. Hierdoor heeft hij door de jaren heen met artiesten van wereld formaat kunnen samenwerken, waaronder Solomon Burke (van Hoorn, 2009). In 1992 weet de rockgroep Bettie Serveert populairder in Amerika te worden dan in Nederland. Ze hebben hun populariteit te danken aan de hype die wordt gecreëerd op de Amerikaanse college radio. Zo verkoopt hun debuutalbum ‘Palomine’ in de VS 100.000 exemplaren tegen 40.000 in Nederland en spelen ze in de VS voor uitverkochte zalen (van der Plas, 2008). Een stroming die het in het buitenland erg goed doet is gothic metal. De eerste Nederlandse band die hier op inspeelt is The Gathering; zij touren regelmatig door Europa en Noord en Zuid Amerika. Hun succes zal enkele jaren later overtroffen worden door Within Temptation. Bands als Epica, Autumn, After Forever en Delain profiteren van het succes en daardoor is Nederland één van de hofleveranciers van gothic metal. In het volgende hoofdstuk zal hier uitgebreider op ingegaan worden.

1

De beste DJ ter wereld verkiezing wordt ieder jaar uitgevoerd door het muziekblad DJ Magazine. Tiësto is in 2011 verkozen tot “beste DJ aller tijden” door het muziekblad Mixmag.

Harm Jan Scherpenkate

17

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

Nederlandse metal in het buitenland door de jaren heen Metal in Nederland komt laat op gang. Waar ze in landen als Amerika, Engeland en Scandinavië als enkele jaren bezig zijn het genre te ontwikkelen, volgt Nederland pas naar enkele jaren. Des ondanks weet Nederland vanaf de jaren ’80 zijn steentje bij te dragen in de verschillende metal en hardrock genres.

Hardrock Waar in Amerika en Engeland hardrock vanaf de jaren zestig zich snel ontwikkelt en aan populariteit wint is er in Nederland nog weinig zichtbaar. Het is pas aan het einde van de jaren ‘70/begin jaren ‘80 wanneer Nederland wordt veroverd door hardrock. Een van de eerste Nederlandse hardrock bands zijn Picture, Bodine, Helloïse en Vandenburg. Ze boeken voornamelijk binnen de eigen landsgrenzen succes. Afgezien van Vandenberg, die ook in Amerika voet aan de grond weet te krijgen met het nummer ‘Burning Heart’ en als voorprogramma mee toert tijdens de Amerikaanse tour van Ozzy Osbourne. Verder dan deze twee hoogtepunten komen ze helaas niet. Het volgende succes is aan Vengeance die niet alleen in Nederland populair is, maar het in Duitsland ook zeer verdienstelijk doet. Daarop volgend weten bands als Zinatra en Sleeze Beeze internationaal succes te boeken. Zo toert Sleeze Beeze in Amerika als voorprogramma van Skid Row, een echte doorbraak blijft voor de band echter uit en doet Zinatra het goed in Zuid Amerika. In de jaren negentig is het rustig rondom de Nederlandse hardrock, mede omdat Amerikaanse grunge bands als Pearl Jam en Nirvana immens populair worden wat zijn neerlag heeft op de populariteit van de traditionele hardrock. Het is niet allemaal kommer en kwel als het gaat om hardrock van Nederlandse bodem. De band Ayreon, opgericht door oud Vegeance gitarist Arjen Lucassen, krijgt nationaal en internationaal lovende kritieken op de albums die zij uitbrengen. Keer op keer weet Ayreon te verrassen en vestigt Lucassen zijn naam als muzikant. Zo werken er telkens weer een keur aan internationale artiesten mee aan zijn albums. De daarop volgende jaren blijven de successen van andere artiesten uit en is het pas aan het begin van de nieuwe eeuw dat er weer een band internationaal aan de weg timmert. Het uit Eindhoven afkomstige Peter Pan Speedrock is voornamelijk in Europa populair maar heeft er ook enkele tours door Amerika en Canada opzitten, onder andere als voorprogramma van de Amerikaanse band Nashville Pussy (Alders, van Brederode, Cley, van der Plas, Vuijsje, 2010).

Metal Waar de populariteit van hardrock terug loopt groeit de populariteit van metal in Nederland. In de jaren ´80 heeft Nederland een levendige metal scene. De omroep VARA haakt in op dit succes met het radioprogramma Vuurwerk, waarmee ze één keer per week een uur lang de nieuwste metal muziek draaien. Het muziekblad Aardschok ligt in deze periode ook voor het eerst in de schappen. Het blad fungeert als spreekbuis voor de metal en hardrock liefhebbers. Elke maand behandelen ze de nieuwste releases en optredens. In Enschede (ATAK), Katwijk (Scum) en Eindhoven (Dynamo) worden er podiums geopend die zich met hun programma voornamelijk op metal richten. Dynamo begint in het begin van de jaren ‘90 met het organiseren van het metal festival Dynamo Open Air. Het festival zal uitgroeien tot het grootste metal festival ter wereld en voor veel Amerikaanse bands is Dynamo Open Air hun eerste kennismaking met het Europese publiek (v.d. Plas, 2008). Door tegenvallende resultaten aan het eind van de jaren ‘90 is de organisatie genoodzaakt het festival in te krimpen; in 2005 zal de laatste editie van het festival plaatsvinden.

Harm Jan Scherpenkate

18

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

Cees Wessels richt in 1980 de platenmaatschappij Road Racer op en richt zich volledig op het tekenen en op de markt brengen van metal acts. Het label zal vanaf de jaren negentig uitgroeien tot het grootste metallabel ter wereld met toonaangevende bands uit de wereldwijde metal scene. De naam Road Racer zal snel verdwijnen en veranderen in Roadrunner Records. Het label heeft onder andere kantoren in Amerika, Engeland en Australië. In 2010 neemt de Warner Music Group de resterende aandelen over van Cees Wessels, waardoor ze volledig eigenaar worden van het label.

Trash metal Nederlandse bands die zich in het begin van de jaren ‘90 als eerste op het genre trash metal richten zijn Thanatos en Pestilence. Beide bands hebben met hun mix van trash en death metal internationale successen. Latere successen volgen met bands als God Dethroned en Callenish Circle. (Alders, et al., 2010)

Death metal De Nederlandse trash/deathmetal bands Thanatos en Pestilence zijn niet alleen de eerste bands die zich op trash metal richten. Ook worden zij gezien als de eerste bands die zich in Nederland wagen aan de death metal. Begin jaren ‘90 vallen beide bands echter uiteen. Het gat dat hierdoor ontstaat wordt opgevuld door bands als Sinister, Altar en Gorefest. Sinister toert als support met grondleggers van het genre als Deicide en Cannibal Corps. Hierdoor heeft de band enig succes in Europa. God Dethroned weet grote successen te boeken buiten Nederland. De band staat onder contract bij het gerenommeerde Metal Blade label en heeft hierdoor de mogelijkheid om veel in het buitenland te touren. God Dethroned wordt mede hierdoor gezien als één van de meest succesvolle metal bands die Nederland heeft voortgebracht (Alders, et al., 2010).

Black metal Halverwege de jaren ‘90 neemt de populariteit van black metal in Nederland toe. Nederlandse bands die het internationaal goed doen zijn God Dethroned, Goddess of Desire vooral in Duitsland, Occult, Altar, Unlord en Slechtvalk (Alders, et al., 2010).

Gothic metal Nederland is een vaandeldrager als het gaat om gothic metal. Internationaal gezien gelden bands als The Gathering en Within Temptation als grondleggers van het genre (Broere, 2008). The Gathering boekt internationaal grote successen als zij zich op gothic metal gaan richten. Zo tekenen ze een platencontract bij het Duitse label Century media, treden ze door de jaren heen meer dan 600 keer op in het buitenland en verkopen ze internationaal meer dan 650.000 albums. Na enkele jaren kiezen zij er echter voor gothic metal te laten voor wat het is en besluiten ze zich op andere genres richten. Desondanks blijven ze één van Nederlands meeste succesvolle bands (Hoekman, 2010). Als The Gathering het gothic genre verlaat wordt dit gat al snel opgevuld door Within Temptation. Internationaal gezien richt Within Temptation zich eerst op Duitsland. Hulp hierbij krijgen zij van het subsidieprogramma MusicXport, een samenwerking van het Muziek Centrum Nederland en Buma Cultuur2. De band is in Duitsland uitermate populair en verkoopt daar alleen al meer dan 500.000 albums. Duitsland zal uiteindelijk fungeren als springplank naar de rest van Europa (Pot, 2005). 2

Meer hierover in hoofdstuk 1.5.1 MusicXport.nl marketing

Harm Jan Scherpenkate

19

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

Mede door het succes toert de band als voorprogramma van Paradise Lost door Europa. De populariteit van de band stijgt naar ongekende hoogtes. In 2009 staat de teller van wereldwijd aantal verkochte albums boven de 2 miljoen exemplaren (Hoekman, 2010). Zo scoren ze een nummer #1 hit in Spanje met het nummer ‘Stand My Ground’, behaalt het album the ‘Silence Force’ de gouden status in zowel Duitsland en België en behoort het album tot de top 25 van best verkochte albums in 2005 in landen als Frankrijk, Zwitserland en Oostenrijk (Felter, 2005). Daarnaast touren ze uitgebreid door Duitsland, Frankrijk, Scandinavië, België, Zuid & Noord Amerika, Japan en Australië (Broere, 2005) Andere Nederlandse gothic bands profiteren van het internationale succes van Within Temptation. Bands als Epica, After Forever, Delain en Autumn touren uitgebreid door Europa, Zuid Amerika en Japan, soms als voorprogramma van Within Temptation en hebben een grote bijdrage aan het succes van de Nederlandse gothic metal.

Nu-metal Nu-metal werd in zijn hoogtijdagen gedomineerd door Amerikaanse bands. Dit is de voornaamste reden dat Nederlandse bands slecht voet aan wal krijgen buiten de landsgrenzen. Bands als Dreadlock Pussy en Dimension Seven boeken door het grote international aanbod vooral succes in Nederland. Textures doet in 2005 nog enkele pogingen om internationaal door te breken, zonder tot dan toe noemenswaardige resultaten.

Overige en relevante stromingen •

Stonerrock: Het in 1989 opgerichte Beaver speelt al stoner voordat de term bestaat. Het is pas in 1996 wanneer hun debuut uitkomt. Daarvoor hebben twee oud bandleden, Scott Reeder en Guy Pinhas, zich begin jaren negentig bij achtereenvolgens Kyuss en The Obsessed gevoegd. Door de contacten bij Kyuss is men regelmatig openingsact voor de grondleggers van het genre. In 1998 wordt er een split-EP met Queens of the Stone Age opgenomen en timmert de band behoorlijk aan de weg in Europa. Andere Nederlandse exponenten zijn Celestial Season en 7zuma7.

Doom metal: Dat the Gathering een veelzijdige band is blijkt wel uit het feit dat ze naast gothic metal ook pioniers zijn van de doom metal in Nederland. In het begin van de jaren ‘80 richten ze zich op doom metal om vervolgens over te gaan in gothic en uiteindelijk naar psychedelische postrock. Twee andere pioniers in Nederland zijn Celestial Season en Orphanage. Ook Celestial Season blijft het genre niet trouw en transformeert naar een retro/stonerrock formatie. Alleen Orphanage blijft het genre trouw en met hun mix van doom en death metal boeken ze enkele successen in binnen- en buitenland.

Punk: Aan het eind van de jaren ‘70 manifesteert punk zich in Nederland. Met de komst van bands als The Ex, Ivy Green en B.G.K is punk in Nederland een feit. Zij brengen in eigen beheer hun muziek uit, waarmee de Doe-het-zelf mentaliteit ook in Nederland een feit is. The Ex zal later uitgroeien tot een hoofdrolspeler van de internationale avant gard. In de ‘90 negentig worden platen van de bands in Amerika uitgebracht en touren ze regelmatig door Europa. Halverwege de jaren ‘90 en aan het begin van de twintigste eeuw melden zich nieuwe acts aan het Nederlandse punkfront. De Travolta’s zijn populair in Scandinavië en bands als de Heideroosjes, Undeclinable (Ambuscade) en The Apers doen het in de rest van Europa goed met meerdere optredens in landen als Spanje, België en Duitsland.

Harm Jan Scherpenkate

20

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

Hardcore: B.G.K. (Balthazar Gerards Kommando) begint als punkband maar verandert later zijn stijl naar hardcore. Geïnspireerd door de Amerikaanse hardcore en aangevuld met ingewikkelde akkoordenschema’s en tempowisselingen weet de band internationaal succes te boeken. Zo wordt er uitgebreid door Europa getoerd en doen ze 35 optredens in Amerika. In 1986 tekenen ze bij het Amerikaanse hardcore label Alternative Tentacles waar ze hun tweede album. ‘Nothing Van Go Wrogn!’, uitbrengt. Het album verkoopt internationaal 14.000 exemplaren en een tweede uitgebreide tour door Amerika en Europa volgt om uiteindelijk in 1988 uit elkaar te gaan. In de jaren ‘90 weten bands als Discipline en Backfire! Aansluiting te vinden bij de internationale top van de hardcore scene. Tours door Amerika en Europa volgen en zijn de albums van de bands ver buiten Nederland verkrijgbaar. (Alders, et al., 2010)

Huidige Nederlandse muziekindustrie Uit het onderzoek van S. Kroeske en J. Fictoor van Perfect & More BV in opdracht van Buma Cultuur (2011) blijkt dat de export van Nederlandse muziek de afgelopen jaren explosief is gestegen. Was de export waarde in 2004 nog 31,6 miljoen euro, in 2009 is dit bedrag verdubbeld naar 64,9 miljoen euro. Een groot deel hiervan is toe te wijzen aan het succes van dance. Hierin is Nederland één van de toonaangevende landen met dj’s als Tiësto, Armin van Buuren en Ferry Corsten; 40% van exportwaarde in 2009 komt dan ook uit dance. Een andere opvallende verschijning in de lijst is Andre Rieu, die met zijn moderne klassieke muziek wereldwijd stadions weet te vullen. Naast de dance en Andre Rieu doet de Nederlandse punk-metal-rockscene het erg goed in het buitenland met bands als Within Temptation, No Turning Back, Born From Pain en Delain. Tabel 1: de hoogste twintig Nederlandse acts qua optredens

Noot: Uit Export waarde van de Nederlandse populaire muziek (p. 26), door S. Kroeske en J. Fictoor. 2011, Hilversum.: Perfect & More BV in opdracht van Buma Cultuur

Harm Jan Scherpenkate

21

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

Kijkend naar de verdeling van de exportwaarde valt op dat het meeste geld wordt verdiend aan optredens in buitenland, namelijk 63,5% van de totale opbrengsten in 2009. In 2005 was dit overigens nog 35%. Dance is ook hierin weer de grootverdiener met namelijk 21,4 miljoen euro van de totale 41,2 miljoen euro die er is verdiend aan optredens van Nederlandse artiesten in het buitenland. De overige 36,5% (23,8 miljoen euro) komt uit de rechten van Buma, Stemra en Sena 22,5% (14,6 miljoen euro) en opnames 14% (9,2 miljoen euro) Tabel 2: Overzicht van de waarde in miljoenen â‚Ź en % door de Nederlandse muziekexport in 2009

Noot: Uit Export waarde van de Nederlandse populaire muziek (p. 3), door S. Kroeske en J. Fictoor. 2011, Hilversum.: Perfect & More BV in opdracht van Buma Cultuur

Het meest populaire land voor de Nederlandse export is Duitsland. In 2009 bedraagt de export waarde van Duitsland 17,9%, dit is vergeleken met 2008 (22,7%) een behoorlijke daling. Op plaatst twee staat BelgiĂŤ met 16,2% gevolgd door het Verenigd Koninkrijk met 11,1%.

Harm Jan Scherpenkate

22

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief Tabel 3: Landenaandeel top 10 op basis van de BUMA/Stemra-cijfers

Noot: Uit Export waarde van de Nederlandse populaire muziek (p. 25), door S. Kroeske en J. Fictoor. 2011, Hilversum.: Perfect & More BV in opdracht van Buma Cultuur

Een belangrijke factor in het succes van Nederlandse artiesten in het buitenland is weggelegd voor MusicXport.nl. MusicXport.nl ontwikkeld marketingprogramma’s voor artiesten die potentie hebben om in het buitenland successen te boeken en ondersteund hierin zowel financieel als in de vorm van kennis.3 Door de hogere inkomsten uit de export wordt het mogelijk gemaakt om budgetten vrij te maken voor nieuwe producties en een gezonde winstpositie te creÍren en te behouden. Daarnaast dragen de huidige successen bij aan een goed imago als muziekland en biedt het een platform voor nieuwe bands en artiesten (Kroeske & Fictoor, 2011). Hierbij moet in het achterhoofd gehouden worden dat een artiest zich weet te onderscheiden van de huidige artiesten die in het buitenland actief zijn, dus geen copycat gedrag. Dit is een reden dat artiesten als Anouk en Kane dit succes in het buitenland niet weten te behalen, aangezien ieder land wel een type artiest Anouk en Kane heeft (Leefsma, 2009).

3

In hoofdstuk 1.4.1 MCN MusicXport.nl meer over MusicXport.nl

Harm Jan Scherpenkate

23

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

Export van Nederlandse metal en hardrock Naast het feit dat de Nederlandse dance het uitstekend doet in het buitenland, hebben de Nederlandse metal, hardrock en punkbands een grote bijdrage in het succes van de Nederlandse muziek export. Gothic door bands als Within Temptation, Delain en Epica, metal door Born From Pain, Textures en Peter Pan Speedrock en de punk/hardcore door No Turning Back, The Apers en The Ex. Veel van deze bands zijn buiten de landsgrenzen populairder dan in Nederland. Hieronder een overzicht van metal-, hardrockbands die de laatste jaren succes boeken in het buitenland4.

Within Temptation De status van Within Temptation blijft met elke release en buitenlandse tour groeien. Iedere tour worden er nieuwe landen aan gedaan en worden de concertzalen groter. De band excelleert in onderscheidingen, zo mochten ze vier keer de exportprijs van Buma Cultuur in ontvangst nemen en zijn ze onderscheiden met de Buma Popprijs 2005, Goudenharp 2009, MTV Europe Music Award voor beste Dutch act & Belgium act 2007, TMF Award België voor beste live act internationaal en de award voor ‘Best Selling Dutch Artist’ bij de World Music Award 2007. In 2008 verzorgt de band voor enkele shows het voorprogramma van zowel Iron Maiden als Metallica. Within Temptation werd door beide bands speciaal uitgenodigd om voor hen te openen. Met het laatste album ‘The Unforgiven’ komt de band een week na release binnen in de Britse albumchart (#23) en in verschillende toonaangevende Amerikaanse albumlijsten zoals de Billboard album 200 (#50), Hardrock Album Charts (#16), Rock Album Charts (#14) en in de Digital Albums (#24). In Europa staat ‘The Unforgiven’ in de album top 10 van België, Duitsland, Oostenrijk, Portugal, Zweden en Zwitserland. (Beerda, 2011) In het najaar staat een uitgebreide wereldtour gepland om het album verder te promoten. Met deze indrukwekkende cijfers schaart de band zich tot een van de meest succesvolle Nederlandse bands aller tijden.

Antillectual Deze melodieusche punkrock band is al enkele jaren bezig het buitenland te veroveren. Door jaren van hardwerken begint het zijn vruchten af te werpen en is de band meer in het buitenland actief dan in Nederland. Zo wordt er onder andere getoerd door Frankrijk, Italië, Portugal, Zweden, Groot Brittannië, Slovenië en de Verenigde Staten. Daarnaast heeft de band acht platendeals in zeven verschillende landen.

The Apers De punkrock formatie The Apers hebben sinds 1996 al meer dan 800 optredens verzorgd in Europa, Canada en de Verenigde Staten. Ook worden hun albums in Europa en de Verenigde Staten uitgebracht.

4

De informatie betreffende de bands komt voor een groot deel uit het 2011 rapport ‘Exportwaarde van de Nederlandse populaire muziek 2009’ van S. Kroeske en J. Fictoor van Perfect & More BV in opdracht van Buma Cultuur. Bij uitzondering wordt er een andere bron vermeld.

Harm Jan Scherpenkate

24

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

Ayreon Met het album ‘01011001’ weet deze metal/symforockband, rond Arjen Lucassen, in 2008 meerdere albumlijsten te halen waaronder in Scandinavië, Hongarije, Zwitserland, Frankrijk, België, Canada, Groot Brittannië en de Verenigde Staten. Er wordt niet tot nauwelijks getoerd aangezien de albums doorgaans alleen met gastmuzikanten worden opgenomen. Daarom is het opzienbarend dat Arjen Lucassen deze successen weet te behalen.

Backfire! De Limburgse hardcore band speelt in 2008 meer dan 30 optredens in het buitenland, waaronder in New York met hardcore legendes Agnostic Front en Madball.

Bambix Deze Nijmeegse punkrock band is uitermate populair in Brazilië, waar ze door de jaren heen meerdere optredens verzorgen en zelfs live te zien zijn bij MTV Brazilië. Naast Brazilië is de band ook zeer populair in Duitsland, waar ze in 2007 in totaal 29 keer optreden. In 2009 volgt een succesvolle tour door Brazilië en later dat jaar door Europa.

Born From Pain Deze metalband is de laatste jaren volop aan het touren in Europa. Zo doen ze na de release van het album ‘War’ in 2006, in 2007 een uitgebreide tour van bijna 90 optredens in het buitenland. In 2008 doen ze er daar nog meer dan 50 Europese shows bij. Een jaar later speelt de band in 23 Europese landen gevolgd door een 14 steden tour in de Verenigde Staten en Canada. Born From Pain heeft in de afgelopen jaren onder andere in de volgende landen gespeeld: Rusland, Griekenland, Groot Brittannië, Duitsland, België, Zweden, Finland, Polen, Oekraïne, Tsjechië, Hongarije, Servië, Roemenië, Frankrijk, Turkije, Portugal, Spanje en Italië. Door het vele touren in het buitenland zijn ze de laatste jaren de meest toerende band uit Nederland, afgezien van de dj’s5. Mede hierdoor zijn ze in het buitenland bekender dan in Nederland.

Delain De release van het album ‘April Rain’ in 2009, die wereldwijd wordt uitgebracht door Roadrunner Records, zorgt ervoor dat de band als voorprogramma van Kamelot, voorjaar 2009 en later dat jaar voor Sonata Arctica bijna door heel Europa touren. In 2008 verzorgen ze het voorprogramma van Within Temptation tijdens hun Europese tour. In 2010 volgt een tour door de Verenigde Staten, Canada, Zuid Amerika en Europa.

Epica In 2006 tekent Epica een contract bij het gerenommeerde metal label Nuclear Blast. Via het label verschijnt het album ‘The Divine Conspiracy’ en volgt een tour van 62 optredens in onder andere Duitsland, Scandinavië, Argentinië, Mexico, Verenigde Staten, Canada, Colombia, België en Zwitserland. In 2008 breid de band zijn succes verder uit en treden ze meer dan 90 keer buiten Nederland op. De groep is een veel gevraagde live act en speelt naast eerder genoemde landen ook in Israël.

5

Zie tabel 1 in hoofdstuk 1.3

Harm Jan Scherpenkate

25

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

Het album ‘Design Your Universe’ wordt in 2009 uitgebracht en haalt de albumlijsten in België, Frankrijk, Oostenrijk en Zwitserland. Daar op volgend doen ze een uitgebreide tour door Europa en Latijns Amerika, landen als Venezuela, Colombia, Costa Rica, Guatamala en Mexico.

God Dethroned God Dethroned staat al jaren aan de top van de Nederlandse metalscene. Voor het in 2009 verschenen album ‘Passiondale’ toert de band de halve wereld over met hun ‘War Propaganda World Tour’. Zo spelen ze in het najaar van 2009 in Latijns Amerika, waaronder Brazilië, Columbia, Peru en Mexico, Noord Amerika en Europa.

Heideroosjes Sinds de jaren ‘90 al één van Nederlands populairste punkrockbands. In 2007 wordt het album ‘Chapter Eight, The Golden State’ uitgebracht en volgt er een tour van 67 optredens door Europa en speelt de band voor het eerst in Japan.

No Turning Back Misschien wel de hardst werkende Nederlandse hardcore band in het buitenland. In de afgelopen jaren heeft de band meer dan 700 keer in het buitenland opgetreden. Door het vele touren krijgt de band vaak de stempel ‘grootste hardcore band van Europa’ opgespeld en door deze status is toeren makkelijker. De bandleden hebben zich als doel gesteld op alle continenten ter wereld te spelen, wat ze aardig lijkt te lukken (Hoekman, 2010). Zo zijn ze één van de eerste Europese hardcore band die in Zuid Afrika en Korea optreden. De tweede internationale hardcore band, die van buiten China, in China speelt. Naast dat de band regelmatig door Europa, Verenigde Staten, en Groot Brittannië toert, hebben ze ook uitgebreid door Japan, Australië, New Zeeland, Maleisië, Latijns Amerika, Noord Amerika, Hong Kong, Thailand, Filippijnen, Singapore en Indonesië getoerd. De grootste inkomsten bron voor de band komt uit de verkoop van merchandise. Een bijzonder feit over No Turning Back is dat ze 12 platencontracten hebben op zes verschillende continenten. Wereldwijd heeft de band meer dan 20.000 albums verkocht. Drummer Robin Hagendoorn weit het succes van No Turning Back aan de constante groei van de band door de jaren. Hij zegt er zelf het volgend over: “Het succes van NTB zit volgens mij in het feit dat wij nooit een 'hype' band geweest zijn. Veel van deze bands nemen een demo of EP op en groeien snel uit in populariteit en trekken in korte tijd veel volk op shows. Dit houdt een paar jaar aan en dan zijn ze meestal weer weg zonder dat je er erg in hebt. NTB is nooit zo'n band geweest. Wij hebben altijd een constante groei meegemaakt (natuurlijk met ups en downs) waardoor we geleidelijk een steeds groter en breder publiek aanspreken. Het feit dat we nu ook af en toe op mainstream festivals staan heeft puur te maken dat we een gerenommeerde naam zijn in het Hardcore genre.” (R. Hagendoorn, persoonlijke communicatie, 17 mei 2011).6

6

Het gehele interview met Robin Hagendoorn is terug te lezen in bijlage 2

Harm Jan Scherpenkate

26

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

Peter Pan Speedrock De metal/ hardrock van Peter Pan Speedrock is voornamelijk erg in trek bij het Europese publiek. In 2007 tekent de band een licentie deal voor de Verenigde Staten en Canada bij het label Prophase Music. Het zelfde jaar verschijnt het album ‘Spread Eagle’ op de Amerikaanse en Canadese markt. Door hun goede live reputatie zijn ze een graag geziene gast op Europese festivals en in concertzalen.

Textures De Textures zijn buiten Nederland populairder dan in eigen land. De band toert in 2006, 2007, 2008 uitgebreid door Europa ten behoeve van het album ‘Drawing Circles’. Deze wordt wereldwijd uitgebracht door het Franse label Listenable Records. Het internet is een bepalende factor in het buitenlandse succes van de band. Drummer Stef noemt de Textures, in het boek ‘Over de grens’ van G.J Hoekman, dan ook “een echte Facebook band”. (2010) Naast dat de metal van de Textures het goed doet in Europa en Groot Brittannië toert de band ook door Rusland en India. De band heeft door de jaren meer dan 125 optredens in het buitenland verzorgd en verkochten zo wereldwijd meer dan 20.000 albums.

The Ex Al sinds het eind van de jaren ’70 toert de band met enige regelmaat in het buitenland. Ze hebben door de jaren heen een goede staat van dienst opgebouwd. Zo toert de band in 2008 en 2009 weer door Europa en doet de band ook de Verenigde Staten en Canada aan.

Subsidies Nederlandse muzieksector In Nederland zijn er vier instanties die zich zowel direct als indirect bezighouden met subsidies verstreken voor de Nederlandse muzieksector. De vier instanties waar bands in aanmerking komen voor subsidies zijn MusicXport.nl van het Muziek Centrum Nederland (MCN), Toursupport van het Nederlandse Fonds voor de Podiumkunsten (NFPK), Prepare2start van het Ministerie van Economische Zaken en Buma Cultuur Topmarketing Support van Buma Cultuur.

MCN MusicXport.nl MusicXport.nl richt zich voornamelijk op de promotie/ marketing en ondersteuning van Nederlandse artiesten in het buitenland. In 2001 starten Buma Cultuur en het MCN het programma MusicXport.nl om de positie van Nederlandse artiesten in het buitenland te verbeteren. Deze samenwerking heeft in de afgelopen tien jaar enkele successen opgeleverd waarvan Within Temptation het beste voorbeeld is. Mede door de hulp van het MCN en Buma Cultuur weet de band in Duitsland door te breken en zo zijn basis te leggen voor het internationale succes. In maart 2011 besluit Buma Cultuur uit het MusicXport.nl programma te stappen. Dit is een behoorlijke tegenvaller voor MusicXport.nl programma, dat hierdoor het budget fors minder ziet worden. Wat het exacte budget voor het programma is, is onbekend. De totale waarde van de subsidies blijft het zelfde alleen verdeeld Buma Cultuur zijn deel nu over andere artiesten en projecten. Als argument voor het vertrek stelt Buma Cultuur dat het zich meer wil gaan richten op het bevorderen van muziekgebruik, het MusicXport.nl programma draagt hier niet aan bij en daarom ziet Buma Cultuur zich genoodzaakt de samenwerking te stoppen. Harm Jan Scherpenkate

27

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

De daarnaast aangekondigde bezuinigingen door de Nederlandse overheid op cultuur zorgen voor onzekere tijden voor MusicXport.nl. De huidige periode van de cultuurnota loopt tot het eind van 2012. Wat de gevolgen van de bezuinigingen zijn voor het programma valt op dit moment niet te zeggen maar de kans dat het MCN en MusicXport.nl zal treffen is aanwezig. De bezuinigingen kunnen dan ook niet op een slechter moment komend. Ruud Berends van MusicXport.nl zegt er dan ook het volgende over in een interview met 3voor12.nl in maart 2011: ”Als je het nu goed speelt, zou voor MusicXport.nl de komende tien jaar, de tijd van oogsten aan kunnen breken” (Berends, geciteerd in Zwennes, 2011). Of dit door de bezuinigingen uiteindelijk zal gaan gebeuren valt nog te bezien. Het MusicXport.nl programma bestaat uit drie onderdelen om zowel de artiesten als de managers te ondersteunen in hun voorbereiding voor een buitenlandse tour. Deze drie onderdelen zijn de MusicXport.nl regeling (MXP), Promotie- & netwerk campagne en MusicXport Plus (MXP+). De MusicXport regeling en MusicXport Plus zijn in 2011 samen ondergebracht in MCN MusicXport.nl.

1. MusicXport.nl regeling (MXP): Het betreft hier een ondersteuning op bepaalde onderdelen voor artiesten en hun managers. Deze worden op basis van ingeleverde jaarplannen en criteria, zoals professionaliteit en ‘export-fähigkeit’ geselecteerd voor het programma. De ondersteuning bestaat voornamelijk uit steun op showcaseevenement en bijbehorende marketinginspanningen. 2. Promotie- & Netwerkcampagne: Gericht op de promotie en/ of netwerkactiviteiten op de grote showcase-evenement wereldwijd. Enkele van deze showcases zijn The Great Escape in Engeland, SXSW in de Verenigde Staten en Reeperbahn in Duitsland. De activiteiten op deze showcases kan bijvoorbeeld bestaan uit een stand, meet & greet-sessies en promotiecampagnes. 3. MusicXport Plus (MXP+): Dit onderdeel richt zich volledig op de managers van de door MCN geselecteerde artiesten. Door middel van educatie en expertise wordt de desbetreffende managers opgeleid zodat hij/ zij voldoende kennis heeft over de internationale markt, auteursrecht, andere relevante geldstromen, contracten en internationale fiscale kwesties. Zodat de manager succesvol kan opereren in de internationale entertainment wereld. Om in aanmerking te komen voor steun van MusicXport.nl dient er, op vooraf opgegeven periodes, een jaarplan van de artiest bij het MCN ingediend te worden. In het jaarplan staat beschreven wanneer een artiest door het buitenland gaat touren, in welk(e) land(en) de shows plaats vinden, hoe de artiest zal gaan touren, wat het doel van tour is en welke instrumenten/ middelen nodig zijn voor de tour. Daarnaast wordt ook de rol van de manager beschreven. Als het jaarplan vervolgens is ingeleverd wordt deze beoordeeld door een externe MusicXport.nl-commissie, bestaande uit deskundigen uit het werkveld ondersteund door direct betrokken coördinatoren van MusicXport.nl. Wanneer het jaarplan goed gekeurd wordt zal er gekeken worden voor welke onderdelen en de omvang MusicXport.nl de band zal ondersteunen tijdens een buitenlandse tour of showcase.

Harm Jan Scherpenkate

28

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

Financieel kan een artiest en een manager op de volgende onderdelen bij gestaan worden. Voor een artiest/ band zijn de volgende opties van toepassing: 1. Reiskosten voor alle bandleden + 2 crewmembers (bijvoorbeeld geluidsman en roadie). Onder declarabele reiskosten wordt verstaan de vliegtickets, treinkaartjes, eventuele visa, huur tourbus en brandstof; 2. Accommodatiekosten voor alle bandleden + 2 crewmembers. Deze kosten dekken niet alleen de overnachtingen maar ook de huur en vervoer van bijvoorbeeld licht/geluidsapparatuur en inhuren van extra crewleden; 3. Marketing en promotiekosten inherent aan de tour. Maximaal 50% van deze kosten worden gedekt en fysieke producten als cd’s, posters en flyers zijn niet bij deze kosten inbegrepen. Voor elke showcase-evenement steunt MusicXport.nl een maximum ondersteuning van € 2.000 in Europa en € 4.000 in de Verenigde Staten. De manager kan voor de volgende onderdelen zijn of haar kosten declareren bij MusicXport.nl. 1. Showcase-evenementen kan de manager, is niet de tourmanager, de reis-, accommodatiekosten en de conferentieregistratie declareren; 2. Reis- en accommodatiekosten en administratiekosten voor relevante en duidelijk toegelichte internationale (zaken) reizen en/of afspraken zijn te declareren; 3. Wanneer de manager voor workshop, cursussen, masterclasses of opleidingen naar het buitenland moet maken kan hij of zij de reis-, accommodatiekosten en de inschrijfkosten van de activiteiten declareren. De maximale financiële ondersteuning die het MusicXport.nl programma toekent is € 10.000 voor het artiesten gedeelte en € 10.000 voor het management gedeelte per ronde. Wanneer in het jaarplan de financiën hoger uitvallen zal er gekeken worden welke onderdelen wel of niet ondersteund worden. Het plan moet daarom voldoen aan enkele criteria. De belangrijkste hierin zijn: • Is het plan realistisch van opzet, zowel financieel als haalbaarheid; • Is de artiest internationaal waardig, dus niet het type 13 uit een dozijn; • Is de artiest/band financieel niet alleen afhankelijk van MusicXport.nl maar is er ook een bijdrage, bijdrage van uit bijvoorbeeld de platenmaatschappij en/ of een eventuele sponsor (Muziek Centrum Nederland [MCN], 2011).

NFPK Toursupport Bij het Nederlands Fonds voor de Podiumkunsten (NFPK) kan een artiest/ band subsidie aanvragen voor de reiskosten van een buitenlandse tour. Om als artiest in aanmerking te komen voor deze subsidie moet de artiest/ band in de afgelopen 18 maanden minimaal 10x op een kernpodium in Nederland hebben opgetreden. Daarnaast moet de buitenlandse tour uit minimaal 3 aaneengesloten optredens bestaan, deze moeten zwart op wit bevestigd worden door de buitenlandse podia. Deze podia moeten ook relevant zijn qua programmering en passen bij de artiest/ band. Net als bij het MusicXport.nl programma dient de artiest potentieel interessant te zijn voor de internationale markt. De subsidie kan alleen aangevraagd worden door een rechtspersoonlijkheid, deze subsidie aanvraag wordt dan ook vaak ingediend door het management of boekingskantoor van de band. De maximale bijdrage die het NFPK financieel levert is binnen Europa € 5.000 en daarbuiten € 7.500. Het betreft hier alleen de reiskosten. Een artiest kan twee maal per kalenderjaar deze subsidie aanvragen en verstrekt worden. Het NFPK heeft voor het kalenderjaar 2011 een gezamenlijk budget van € 640.000 tot zijn beschikking. (Fonds Podium Kunsten [NFPK], 2011) Harm Jan Scherpenkate

29

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

Prepare2start Prepare2start (P2S) is een niet muziek gerelateerd fonds van het ministerie van Economische Zaken (EZ), dat als doel heeft MKB-bedrijven, in dit geval dus artiesten, te ondersteunen bij het toetreden van de internationale markt. Om als artiest in aanmerking te komen kan er een aanvraag ingediend worden bij Buma Cultuur7. De ondersteuning van P2S bestaat uit het geven van advies, begeleiding bij het opstellen van een internationaliseringplan en de uitvoering hier van (Prepare 2 Start [P2S], 2011). In de praktijk, zo blijkt na onder andere ervaringen van NL Management, dat het voor het aanvragen van deze subsidie bijna niet rendabel is om een internationaliseringplan uit te werken. Hiervoor is namelijk een uitgebreid marktonderzoek nodig van het desbetreffende land (Een band toert doorgaans door meerdere landen) en er moet een partnerselectieprogramma opgezet worden. Het product (de artiest cq. de show) moet gepresenteerd worden, er dient presentatiemateriaal in de taal van het desbetreffende land gemaakt te worden en zo nog enkele uitgebreide criteria. Hierdoor kost het meer tijd, energie en geld dan dat de subsidie uiteindelijk oplevert (B.Vos, persoonlijke communicatie, 28 april 2011).

Buma Cultuur Top Marketing De laatste subsidieregeling is Buma Cultuur Top Marketing van Buma Cultuur. Om echter in aanmerking te komen dient de artiest/band minimaal de Top 10 te hebben behaald. Dit is bijna nooit het geval voor een metal/hardrock/punk/hardcore band en komen daarom niet in aanmerking voor deze regeling.

Marketing en Promotie Nederlandse labels/bands richten zich tegenwoordig voornamelijk op Duitsland. Het land ligt om de hoek en is voor een band makkelijk te bereizen. Andere landen zijn België en Groot Brittannië. Het verschil tussen internationale- en nationale marketing is niet zeer groot, bijna identiek. Om een basis en bekendheid te creëren zijn er meerdere mogelijkheden om een band te promoten. Zo is er de traditionele manier van promoten, hier wordt onder verstaan promotie op radio, tv en in gedrukte media. In veel van de gevallen heeft een Nederlandse band één of meerdere platencontract(en) getekend bij een aantal buitenlandse platenmaatschappijen. Zo heeft No Turning Back 12 platencontracten in 6 verschillende continenten. De promotie en marketing wordt dan gedaan door de lokale vestigingen van de desbetreffende maatschappij. Zo heeft bijvoorbeeld Roadrunner Records meerdere vestigingen in verschillende landen zoals Nederland, Verenigde Staten, Groot Brittannië, Australië, Canada, Duitsland en Italië. Promotie kan bestaan uit het opzetten van interviews tijdens een tour of een ingeplande persdag, promo cd’s uitsturen voor recensies in gespecialiseerde magazines en websites, advertenties plaatsen in magazines en websites, journalisten naar de show laten komen zodat ze er een review van kunnen plaatsen. Het is daarom van groot belang een goede samenwerking aan te gaan met een buitenlandse managementpartner (Leefsma, 2009). Veel van de magazines (Kerrang, Q Magazine, Aardschok, NME, etc) hebben een uitgebreide website waarop geadverteerd kan worden, video’s van clips en interviews geplaatst kunnen worden en zijn gekoppeld aan Social Media als Facebook en Twitter.

7

Buma Cultuur voert sinds 2004 deze regeling van EZ uit voor de muzieksector

Harm Jan Scherpenkate

30

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

New Media krijgt een steeds grotere rol in het promoten en de marketing van een band. Websites als Twitter, Facebook, YouTube en Bandcamp bieden de mogelijkheid om op een simpele, gerichte, effectieve en relatief goedkope manier in contact te komen met de doelgroep. Zo kan een band tijdens bijvoorbeeld een tour of de opnames van een nieuw album de fans constant van informatie voorzien doormiddel van blogs, foto’s, video’s en tweets op bijvoorbeeld Twitter en Facebook. Deze websites bieden niet alleen de mogelijkheid om een band te volgen maar men kan ook reageren en de informatie delen met vrienden. Een soort van mond op mond reclame alleen dan via de digitale snelweg. Door deze interactie met band en fans ontstaat er loyaliteit en wordt er betrokkenheid gecreëerd. Kijkend naar deze vorm van marketing kan er gezegd worden dat de muziekindustrie gebruik maakt van geïntegreerde marketing communicatie (Kotler, 2006).

1.5.1 MusicXport.nl marketing Voor extra hulp bij marketing kan een band ook terecht bij MusicXport.nl van het Muziek Centrum Nederland. MusicXport.nl regelt en financiert de mogelijkheden om als band op een showcase-evenement als Midem of SXSW op te treden. Op deze showcase conferenties komen muziekexperts, van A&R managers tot promotors, vanuit de wereldwijde muziekindustrie om nieuwe muziek te ontdekken. Het is daarom een uitgelezen mogelijkheid voor een band om zich internationaal in de kijker te spelen. Een goedvoorbeeld waarmee MusicXport.nl internationaal succes weet te boeken is Within Temptation. De eerste stap die Within Temptation en MusicXport.nl gemaakt hebben is zich eerst op Duitsland te richten. Zo wordt er door MusicXport.nl zendtijd gekocht bij een Duits muziekprogramma van RTL Duitsland om daar de hitsingle ‘Ice Queen’ te vertonen. Een reden hiervoor is dat de clip niet op de bekende Duitse muziekzenders wordt gedraaid. Verder komt de single met een code voor een secret gig. De acties slaan aan en blijken een gouden greep te zijn. Het levert een kleine verkooppiek en hitlijstnoteringen op met als resultaat 100.000 verkochte albums in Duitsland en de basis voor het internationale succes (Leefsma, 2009).

1.5.2 Aanpak No Turning Back Marketing en promotie zal uiteindelijk voor iedere band verschillend zijn, zo zal de één meer gebruiken maken van social media en de ander juist proberen zoveel mogelijk in het buitenland te spelen om bekendheid te creëren. Een voorbeeld van hoe het kan wordt gegeven door Robin Hagendoorn, drummer van de succesvolle hardcore band No Turning Back. “Een tour boeken in welk land dan ooit begint meestal met het uitbrengen van een plaat. Dit is ook het geval in Korea en Zuid Afrika, maar ook in Zuidoost Azië en Zuid Amerika. Het is dan een beetje een combinatie van gevraagd worden door een label of boekingskantoor, en het zelf initiatief nemen door uit te vinden welke personen een "key" positie binnen de scene hebben en daar weer op voort borduren. Het meeste initiatief komt van ons zelf. Wij nemen het besluit om naar die landen te gaan en bieden meestal ook aan dat wij zelf de vliegtickets betalen. Anders kun je het meestal al wel vergeten. Dat is namelijk de grootste kosten post en het is gemakkelijker voor een boeker aan de andere kant van de wereld om ja te zeggen, als deze kosten al voorzien zijn.” (R. Hagendoorn, persoonlijke communicatie, 17 mei 2011) Ondanks alle middelen die er voor handen zijn om eventueel succes te boeken in het buitenland bepaald een band zijn eigen internationale succes doorgaans zelf. Het succes wordt uiteindelijk bepaald door hard te werken, veel te touren en door zich te onderscheiden van de rest.

Harm Jan Scherpenkate

31

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

Imago Halverwege de jaren ‘80 wordt de Nederlandse muziekscene nog gezien als eigenzinnig, onbesuisd en tegendraads. En is de Nederlandse overheid zich er van bewust dat bepaalde muziek afhankelijk is van subsidies. (Grijp, 2001) De laatste decennia is dit beeld veranderd en wordt voornamelijk de uit Nederland afkomstige popmuziek niet serieus genomen. De voornaamste reden hiervoor is dat het ontbreekt aan authenticiteit en dat bands zich niet weten te onderscheiden. (Leefsma, 2009) Sinds enkele jaren is hier weer een positieve verandering te zien. De Nederlandse popmuziek begint uit het dal te klimmen en klinkt avontuurlijker en opwindender dan het de voorgaande jaren heeft gedaan. Nederlandse bands richten zich voor inspiratie niet meer alleen op de Verenigde Staten en Groot Brittannië maar creëren nu een geheel eigen stijl. Een reden hiervoor is dat veel bands zich tegenwoordig profileren op het internet. Hierdoor vervagen de grenzen tussen genres, internet is immers wereldwijd voor iedereen beschikbaar. (Beemster, 2010)

Imago Nederlandse metal en hardrock Kijkend naar metal in Nederland valt te zien dat Nederland de afgelopen jaren behoorlijk is weggezakt vergeleken met landen als Duitsland, België, Groot Brittannië en Zweden. Ondanks dat er een stabiel live circuit is en er een groot aanbod is van nationale en internationale bands is het imago behoorlijk verzwakt. Zo wordt in de jaren ’90 Eindhoven nog gezien als de metal hoofdstad van Europa en is Nederland voor vele Amerikaanse bands zoals Life Of Agony en Metallica de eerste stap naar de rest van Europa. Nederland heeft met Dynamo Open Air halverwege de jaren ’90 het grootste metal festival ter wereld. Sinds 2005 bestaat het Dynamo Open Air Festival niet meer en zijn festivals als Fields of Rock en Wâldrock ook al enkele jaren ter ziele. Daarnaast komt het rond reizende metal festival Sonisphere de afgelopen 2 jaar ook niet meer naar Nederland. Het festival dat geïnitieerd is door Metallica en biedt een keur aan nieuwe en oude metal acts. De reden voor het verdwijnen van deze festivals in Nederland is dat het voor de organisaties financieel onhaalbaar is om jaarlijks nog een sterke programmering neer te zetten. De gages van acts zijn hoog en dit is door de lagere bezoekers aantallen bij dit soort festivals niet terug te verdienen. (Verbrugge, 2010) Ondanks dat het imago enigszins is verzwakt door de jaren heen zijn er bands en genres die zich weten te onderscheiden door veel te touren, hard te werken en op te vallen binnen het grote en diverse aanbod aan internationale acts. Twee stromingen die van uit Nederland een goed imago in het buitenland hebben zijn death metal en gothic metal.

1.6.1.1 Death Metal Sinds het eind van de jaren ‘80 ontwikkeld Nederland een eigen death metal scene. Bands als Pestilence, Thanatos, Gorefest en the Gathering staan aan de wieg van het genre in Nederland en worden internationaal ook gezien als pioniers van death metal. Ondanks dat Nederland niet een eigen geluid heeft zoals Zweden en Florida en in de begin jaren nog achter de feiten aanloopt hebben ze zich uiteindelijk weten te onderscheiden door diversiteit. Hierdoor heeft de Nederlandse death metal een goed imago in de internationale, en dan voornamelijk in underground, muziekscene. (Gouwerok, 2011)

Harm Jan Scherpenkate

32

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

1.6.1.2 Gothic Metal Nederland heeft zich de afgelopen geprofileerd als gothic metal land. Een keur aan Nederlandse bands overspoelen de buitenlandse podia. De Nederlandse bands blijven het genre verder ontwikkelen en weten in Within Temptation’s geval de mainstream te bereiken. Ook hierin speelt de diversiteit een bepalende rol bij het succes.

Conclusie •

Nederland weet door de jaren enkele successen te boeken in het buitenland. Niet alleen met bands als Shocking Blue, The George Baker Collection en The Golden Earring maar vooral met dance muziek vanaf het begin van de jaren ’90.

Het succes van dance breidt zich wereldwijd uit en Nederland brengt enkele toonaangevende acts en dj’s voort zoals 2 Unlimited, JunkieXL, Tiësto en Armin van Buuren.

Metal in Nederland komt later op gang in vergelijking tot landen als Groot Brittannië, Amerika en delen van Scandinavië. Toch weten enkele metal bands internationale successen te boeken zoals Pestilence, God Dethroned, Gorefest en Ayreon.

Echt grote successen blijven uit tot vanaf het eind van de jaren ’90 Nederland met de opkomst van gothic metal een goede internationale troef in handen heeft.

The Gathering en Witin Temptation worden gezien als de grondleggers van het, voornamelijk op Europa gerichte, genre. Deze bands effenen de weg voor een nieuwe generatie Nederland gothic bands zoals After Forever, Epica en Delain.

De afgelopen 5 jaar zit de muziekexport in Nederland in de lift. In enkele jaren tijd zijn de inkomsten uit muziekexport verdubbeld naar € 64,9 miljoen in 2009. De meeste inkomsten komen hierin uit de dance muziek gevolgd door gothic metal.

Aan de basis van het succes ligt deels het subsidie programma van MusicXport.nl van Muziek Centrum Nederland en voorheen in samenwerking met Buma Cultuur. MusicXport.nl richt zich op het bevorderen van Nederlandse acts in het buitenland.

Bands kunnen door MusicXport.nl en Toursupport van het NFPK, zowel financieel als in advies en expertise voorzien worden voor het toeren in het buitenland.

Toursupport van Nederlands Fonds voor de Podium Kunsten kan een band financieel bijstaan als het gaat om het bekostigen van reiskosten, huur van tourbus en overnachtingen.

Het imago van Nederland als muziekland heeft door de jaren heen wat deuken opgelopen, de muziek wordt niet gezien als authentiek en vernieuwend. Hierdoor is het moeilijker om als band in het buitenland aan de slag te kunnen.

De laatste jaren is te zien dat bands toch weer terug gaan naar een eigen geluid en vernieuwingsdrang ontwikkelen. Daarnaast hebben bands als No Tunring Back en Born From Pain aangetoond dat je door veel te touren en hard te werken succes kan boeken en de wereld over kan reizen.

Harm Jan Scherpenkate

33

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

Als het gaat om het opbouwen van een internationale carrière richten bands zich voornamelijk eerst op Duitsland om dan vervolgens de rest van Europa en de wereld te veroveren.

Ondanks dat Nederland het de laatste jaren moeilijk heeft gehad krabbelt de export van Nederlandse muziek uit een dal. Onder aanvoering van de dance en gothic acts werkt Nederland weer aan een stabiel imago waar een nieuwe generatie bands profijt van kunnen hebben.

Harm Jan Scherpenkate

34

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

Deel 2: Zweden

Harm Jan Scherpenkate

35

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

2 De Zweedse muziekcultuur Zweden is zonder meer één van de grootste mysteries in de muziekgeschiedenis. Met een inwoners aantal van 9 miljoen mensen weten ze het ene succes naar het andere succes te boeken. Het bekendste muziek export product is zonder twijfel ABBA. De groep zal vanaf de jaren ’70 uitgroeien tot één van de grootste popacts aller tijden. Als het gaat om succesvolle Zweedse bands wordt er in Zweden vaak gerefereerd aan de grote vijf. De grote vijf bestaat naast ABBA uit Roxette, Ace of Base, Europe en The Cardigans. Niet alleen in de popmuziek is Zweden een vooraanstaand land, ook zijn zij samen met de Noren de grondlegger van death en black metal in Europa. Bands als In Flames, Entombed, Dark Tranquillity, Candlemass, Meshuggah en Opeth hebben genres binnen het metal groot gemaakt of eigenhandig naar zich toe getrokken. Zweden wordt ook geroemd om zijn top producers die gevraagd worden door wereld artiesten als Britney Spears, Madonna, Jennifer Lopez en Celine Dion om hun muziek te produceren. De laatste jaren weten zowel popacts als Robyn en The Swedish House Mafia tot singersongwriters als The Tallest Man On Earth grote tot bescheiden internationale successen te boeken. Als het nu gaat om popmuziek of heavy metal, Zweden is op alle vlakken internationaal vertegenwoordigd. Het is dan ook niet voor niets dat Zweden na de Verenigde Staten en Groot Brittannië het derde exportland van muziek ter wereld is. Een interessant feit voor een land met 9 miljoen inwoners.

Zweedse successen in het buitenland Zweden grossiert in internationale successen, het is daarom bijna onmogelijk alle successen op een rijtje te zetten. Daarom zal in dit hoofdstuk alleen de grote 5, ABBA, Roxette, Ace of Base, Europe en The Cardigans, behandeld worden.

ABBA ABBA heeft na 30 jaar nog steeds een grote invloed op de Zweedse muziek industrie. In 1974 beleeft de groep zijn grote doorbraak door het Eurovisie Song Festival te winnen met het nummer ‘Waterloo’. De successen volgen elkaar daarna in snel tempo op en reikt het succes zelfs tot ver buiten Europa, de band heeft zo zes nummer #1 hit noteringen in Australië. De groep scoort hits met nummers als ‘Mamma Mia’, ‘SOS’, ‘Fernando’, ‘Dancing Queen’8, ‘Take a Chance On Me’ om er maar een paar te noemen. De albums verkopen als warme broodjes, geschat wordt dat er tot op de dag van vandaag wereldwijd 370 miljoen ABBA albums zijn verkocht. In totaal brengt ABBA acht studioalbums gevolgd door vele heruitgaven en compilaties. Het compilatie album ‘ABBA Gold’ uit 1992 verkoopt wereldwijd 28 miljoen exemplaren en is hiermee het best verkochte ABBA album aller tijden (ABBA, 2011). De band wordt geroemd om zijn mooie arrangementen, sterke composities, kloppende harmonieën en een technisch goed geluid. De formule, ook wel de ABBA-formule genoemd, is 30 jaar na dato nog steeds een maatstaaf in Zweden.

8

Dancing Queen is de enige nummer #1 hit die ABBA in de Verenigde Staten heeft behaald.

Harm Jan Scherpenkate

36

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

Pia Kalischer, hoofdmuziek van de Zweedse publieke radio, zegt er het volgende over in net NRC Handelsblad: “ABBA boekte zijn grootste successen 30 jaar geleden, maar we praten er over als of het gisteren was” (Pia Kalischer, geciteerd in Vinckx, 2009). Ondanks dat de band sinds 1980 niet meer bij elkaar is geweest, is het nooit stil rond de groep. Geruchten van een eventuele reünie doen al jaren de ronde, zonder enig benoemingswaardig resultaat overigens. Het grootste wapenfeit rond de groep is de musical ‘Mamma Mia’. De musical met de muziek van ABBA, dus zonder de leden, speelt in meerdere landen en heeft in de afgelopen jaren al meer dan 42 miljoen bezoekers getrokken (ABBA, 2011). Met deze indrukwekkende cijfers is ABBA met recht de meest succesvolle Zweedse groep en één van de succesvolste popgroepen wereldwijd aller tijden.

Roxette De groep rond Marie Fredriksson en Per Gessle scoort vanaf het eind van de jaren ’80 nummer #1 hit naar nummer #1 hit. Waar eerst het succes zich concentreert op Zweden, mede omdat de groep in het buitenland niet direct aanslaat, komt het buitenlandse succes pas wanneer EMI in 1989 het nummer ‘The Look’ opnieuw uitbrengt in de Verenigde Staten. Het betekend de eerste nummer #1 hit in de VS en verder staat het nummer ook in 24 andere landen in de hitlijsten. Zes maanden later behalen ze hun tweede nummer #1 hit in de Verenigde Staten met ‘Listen To Your Heart’ en toert de groep uitgebreide door Europa. De derde nummer #1 hit in de Verenigde Staten volgt als het nummer ‘Must Have Been Love’ wordt gebruikt als soundtrack voor de film ‘Pretty Woman’. Het grootste succes voor de groep komt met het uitbrengen van het album ‘Joyride’. De gelijknamige single betekent de vierde nummer #1 hit in de Verenigde Staten en vele andere landen. Een wereld tournee door Europa, Verenigde Staten, Australië en Zuid Amerika volgt. Van het album ‘Joyride’ zijn na de tour meer dan 10 miljoen exemplaren verkocht. Daarna volgen er nog enkele successen waaronder met de hit ‘How Do You Do’ en zijn ze de eerste niet Engels sprekende groep die een MTV Unplugged sessie spelen. In 2002, na mindere successen en de op dat moment slechte gezondheid van Marie Fredriksson, neemt de groep een pauze. In 2009 keren ze weer terug voor onder andere een wereld tour. De groep heeft tot dan toe 33 hitsingles geproduceerd en meer dan 75 miljoen albums weten te verkopen (Roxette, 2011).

Europe Europe behoort vanaf het begin van de jaren ’80 tot de top van de glamrock, samen met bands als Kiss en Bon Jovi. Terwijl de eerste twee albums, ‘Europe’ en ‘Wings of Tomorrow’, weinig succes brengen komt de grote doorbraak met het derde album ‘The Final Countdown’. De titelnummer wordt een wereldhit, het nummer staat in 25 landen op nummer #1 en wordt opgepikt door onder andere MTV en wereld tournees volgen. Het betekent ook dat ze tot de bekendste en grootste rockbands van dat moment behoren. Een wereldhit als ‘The Final Countdown’ zullen ze niet meer scoren en in 1992 besluiten ze dan ook uit elkaar te gaan. In 2003 komt de band, na jaren van geruchten, weer bij elkaar. Europe heeft door de jaren meer dan 20 miljoen albums verkocht en wordt nog steeds gezien als een van de populairste rockbands van de jaren ’80 (Tempest, 2009).

Harm Jan Scherpenkate

37

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

Ace of Base Ace of Base behaalde grote successen met zijn simpele popliedjes. Van het debuutalbum ‘Happy Nation’, later uitgebracht als ‘The Sign’, worden wereldwijd 24 miljoen exemplaren verkocht. Hiermee is het album wereldwijd het best verkochte debuut album aller tijden en staat dan ook vermeld in het Guiness Book of Records. De singles ‘All That She Wants’, ’The Sign’ en ‘Don’t Turn Around’ zijn wereldwijde hits. Het album wordt onderscheiden met meerdere awards waaronder enkele Grammy’s en MTV Awards. Van het vervolg album ‘The Bridge’ worden er werelwijd vijf miljoen exemplaren verkocht, een zeer uitzonderlijk aantal ondanks dat zijn voorganger het vijfvoudige verkocht. Het derde album ‘Flowers’ is minder succesvol dan de eerste twee en rond de twintigste eeuw wordt het dan ook rustig rond de groep die wereldwijd meer dan 30 miljoen albums verkocht. In 2010 vindt de terugkeer van Ace Of Base plaats (Novum, 2010).

The Cardigans Het succes van The Cardigans wordt rustig opgebouwd. Het eerste bescheiden succes komt met de single ‘Rise & Shine’ die in verschillende internationale hitlijsten opduikt. De grote internationale doorbraak komt in 1997 met de single ‘Lovefool’, van het tweede album ‘First Band On The Moon’. ‘Lovefool’ krijgt een enorme boost wanneer het gebruikt wordt in de film ‘Romeo & Juliet’. Het nummer bereikt de top 10 in zowel de Verenigde Staten als in Groot Brittannië. Het album ‘First Band On The Moon’ behaalt de platina status in de Verenigde Staten en Japan en goud in Groot Brittannië. Van het album worden er wereldwijd 2,5 miljoen exemplaren verkocht. Om het album te ondersteunen volgt een wereldtour en optredens in onder andere ‘The David Letterman Show’ en ‘Beverly Hills 90210’. De opvolger van ‘First Band On The Moon’, ‘Gran Turismo’, boekt bijna identieke successen en bevat de wereldhits ‘My Favorit Game’ en ‘Erase/ Rewind’. Ook van dit album worden er wereldwijd 2,5 miljoen exemplaren verkocht. In 2003 gaat de band weer op wereldtournee om het album ‘Long Gone Before Daylight’ te ondersteunen. Dit is tevens ook het laatste grote wapenfeit van de band (Cardigans, 2008).

Zweedse metal in het buitenland door de jaren heen Zweden blijkt een metal land bij uitstek. In de jaren ’80 bloeit het genre uit tot een heus fenomeen. De grote vraag is: “Hoe kan een land met zoveel natuurschoon uitgroeien tot een land waar zoveel succesvolle en diverse metal bands vandaan komen en een grondlegger zijn van het donkere death metal?”

Metal Aan de basis van het Zweedse metal succes ligt de black metal formatie Bathory en de doom metal van Candlemass. Bathory is de eerste pionier op het gebied van extreme metal in Zweden. Tijdens hun carrière hebben ze deels het metal geluid bepaald in Zweden en als inspiratie gediend voor vele heavy metal bands wereldwijd. Dat de invloed van Bathory tot buiten de landsgrenzen reikt blijkt wel uit het feit dat zij de inspiratie vormen voor de black metal beweging in buurland Noorwegen. Met het derde album ‘Under The Sign Of The Black Mark’ uit 1985 laat de band zijn ware aard zien, namelijk black metal in zijn extreemste vorm. Het album wordt door veel black metal liefhebbers nog steeds gezien als het beste black metal album aller tijden. Candlemass ging voor een andere aanpak en richt zich op doom metal. Het heftige geluid met de depressieve teksten en zware gitaar riffs zijn in de begin jaren ’80 ongehoord en de band is zijn tijd dan ook ver vooruit (Ekeroth, 2011). Harm Jan Scherpenkate

38

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

Andere bands die het pad effenen voor nieuwe acts zijn Nihilist (hieruit ontstaat het latere Entombed), Treblinka en Carnage. Deze bands zijn de inspiratie voor de jeugd om zich volledig op de muziek te richten, zich te ontwikkelen als muzikant en hierin uiteindelijk succesvol te worden. Zweden ontwikkelt door de jaren een gezonde underground scene mede gesteund door de regering die investeert in kunst en mensen aanmoedigt te participeren in bijvoorbeeld het beoefenen van muziek. Daarbij komend leven veel Zweden in kleine dorpen met weinig voor handen, zijn de winterdagen kort waardoor verveling snel toe slaat en er een toevlucht wordt gedaan in bijvoorbeeld sporten of het maken van kunst en muziek (Wagner, 2010). Doordat er in Zweden relatief weinig mensen wonen, ongeveer 9 miljoen inwoners, en er daardoor een klein thuismarkt is dient men creatief en innovatief te zijn (Wittebols, 2005). Door de drang om te vernieuwen ontstaan er al snel verschillende stromingen in de Zweedse metal scene.

Death metal Death metal vindt zijn oorsprong op twee verschillende continenten. De ene in Amerika, in het bijzonder Florida en de andere in Zweden. De bakermat van de Zweedse death metal ligt in de hoofdstad Stockholm. Voortkomend uit de punk beweging, die eind jaren tachtig heerst, vindt zich een opmerkelijke ontwikkeling plaats met het ontstaan van de extreme metal variant death metal. Dat iets simpels als het uitwisselen van cassettebandjes de basis is van een genre heeft niemand voor ogen. Halverwege de jaren ’80 verkopen weinig platenzaken metalalbums, op televisie heeft men keuze uit twee kanalen waar de aandacht voor muziek minimaal is en het hoogtepunt van de week voor metalliefhebbers is het radioprogramma Rockbox waar 1 uur per week metal en hardrock gedraaid wordt. Om toch op de hoogte te blijven van de nieuwste ontwikkelingen rondom metal begint een select gezelschap onderling cassettebandjes uit te wisselen met de nieuwste metal bands uit binnen en buitenland. De kern van dit gezelschap bestaat uit maar 50 personen die ieder er voor zorgen dat de bandjes verder verspreid worden. Het simpel uitwisselen van cassettebandjes en dan vooral de muziek inspireert de Zweden om zelf metal te gaan maken en te ontwikkelen. Met als resultaat het ontstaan van death metal in Zweden. De eerste signalen van death metal vinden zijn oorsprong bij bands als Nihilist en Morbid. Morbid weet echter weinig potten te breken, vooral muziekaal gezien, en verdwijnt dan ook weer snel van de radar. Ze hebben echter één merkwaardig feit op hun naam staan, ze zijn de eerste death metal band die hun demo opneemt in de Sunset Studio in Stockholm. Een lange traditie van death metal bands zal volgens en zijn platen hier opnemen waardoor de Sunset Studio uitgroeit tot de Abbey Road van death metal in Zweden. Wanneer enkele oud leden van Morbid zich bij Nihilist voegen begint er beweging te komen in het tot dan toe nog onbekende death metal genre. Andere bands die aan de wieg staan van de Zweedse death metal zijn bands als Treblinka (later omgedoopt tot Tiamat), Dismember, Grave en Grotesque. Het succes concentreert zich dan nog voornamelijk rondom Stockholm en komt niet verder dan de underground. Niet te vergeten dat de meeste muzikanten dan nog niet ouder zijn dan 18 jaar. De definitieve doorbrak van Zweden als death metal land komt niet veel later met de oprichting van Entombed. Deze band ontstaat wanneer Nihilist uit elkaar valt en de twee sleutelfiguren van deze band, Nicke Anderson en Uffe Cederland, besluiten samen met nieuwe muzikanten als Entombed verder te gaan. De oprichting van Entombed betekent de internationale doorbraak voor zowel Entombed als de Zweedse death metal beweging. Entombed opent deuren voor bands als Tiamat, Carnage, Dismember en Grotesque. Zelf zal de band uitgroeien tot één van de vaandeldragers en origineelste acts van de internationale death metal beweging. Dat het niet ophoudt bij Entombed blijkt wel uit de nieuwe stroom van Zweedse death metal bands die het buitenland overspoelen. Harm Jan Scherpenkate

39

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

De Zweedse death metal scene wordt in het begin stadium gedomineerd door bands als Entombed, Dismember, Unleashed, Tiamat en Grave. Ze tekenen allen een contract bij buitenlandse labels zoals het Duitse Century Media en Nuclear Blast. De bands blijven zich in snel tempo ontwikkelen en iedere release is weer een stap voorwaarts. Waar het epicentrum van death metal zich in de begin jaren in Stockholm bevindt, beginnen ook andere steden zich te mengen in het death metal geweld. Vooral Gotenburg weet de hegemonie van Stockholm te doorbreken. De eerste exponent uit Gotenburg is At The Gates. Waar het Stockholm geluid zich kenmerkte door zijn compromisloze en snoeiharde death metal geluid, neigt het Gotenburg geluid naar een meer melodieuze aanpak. Deze aanpak zal uitgroeien tot de Gotenburg Sound. At the Gates zet hierin in een standaard en dient als voorbeeld voor anderen. Een band dat het voorbeeld van At The Gates volgt is In Flames, eveneens uit Gotenburg. Net als At The Gates gaan ze voor de melodieuze aanpak, al gaan zij hierin een stap verder. De band ontwikkelt een compleet eigen geluid en laat zich onder andere door het folk genre beïnvloeden, en verwerkt deze invloeden in zijn muziek. Met deze aanpak en het idee om zich constant te vernieuwen groeit de band uit tot één van Zweden grootste metal bands aller tijden en speelt de band naast Entombed een grote rol in de ontwikkeling van de internationale death metal scene. De albums van In Flames verschijnen in de Amerikaanse hitlijsten en in 2006 wordt de band onderscheiden met de Zweedse Export Prijs. Hiermee zijn zij de eerste metal band die deze onderscheiding in ontvangst mag nemen. Een andere band die synoniem staat aan de Gotenborg Sound is Dark Tranquility. Misschien niet zo invloedrijk als At The Gates en In Flames maar ze worden door de jaren geroemd om hun vindingrijkheid en originaliteit. Stockholm blijft onlangs de ‘concurrentie’ uit steden als Gotenburg de death metal hoofdstad van Zweden. De Stockholm scene blijft met nieuwe acts komen die een uniek geluid weten neer te zetten maar hun wortels in death metal hebben. Twee van deze bands die zich weten te onderscheiden zijn Katatonia en Amon Amarth. Beiden laten een rustigere en kalmer geluid horen en zo laat Katatonia zich meer beïnvloeden door doom metal en Amon Amarth laat zich inspireren door de verhalen over Vikingen en verwerkt dit in zijn muziek. In 1996, na onderlinge verschillen in de band, valt At The Gates uit elkaar. Even daarvoor, in 1995, heeft de band een meesterwerk afgeleverd met ‘Slaughter of the Soul’ en gaat het de band voor de wind met onder andere een tour door Amerika. Het uit elkaar gaan van de band komt voor velen als een grote verrassing. Pas wanneer de band definitief uit elkaar is krijgt het de erkenning en waardering als één van de grondleggers van death metal. In 1998 besluiten enkele oud At The Gates leden het gedachtegoed van At The Gates voort te zetten en richten The Haunted op. Voortbordurend op het laatste werk van At The Gates weten zo ook ditmaal weer internationale successen te boeken (Ekeroth, 2011). Death metal uit Zweden zal zich blijven ontwikkelen met nog extremere bands of bands die death metal als basis hebben. Zweden blijkt door de jaren heen een metal land bij uitstek te zijn met bands die internationaal hun stempel op het genre weten te drukken. Innovatieve en vernieuwende bands volgen elkaar in snel tempo op, het zal daarom een te lang verhaal worden om ze allemaal bij naam te noemen daarom een band die er met kop en schouders boven uitsteekt; Opeth.

Harm Jan Scherpenkate

40

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

Opeth Opeth wordt in de jaren ’90 gezien als een van de meest avontuurlijke metal bands in Europa. In de begin dagen heeft de band nog voor ogen om de hardste metalband ter wereld te worden of zoals zanger/ oprichter Mikael Åkerfeldt het verwoordt: “The most evil band in the world” (Mikael Åkerfeldt, geciteerd in Wagner, 2010). Dit doel wordt echter al snel losgelaten en ingeruild voor een meer experimentele aanpak. In plaats van de typische death metal aanpak komt er een rustigere en harmonische benadering afgewisseld met de zware klanken uit de death en black metal. De uitgerekte nummers, tempowisselingen, het zware geluid afgewisseld met melancholische melodieën en zang word een handelsmerk van de band. De nieuwe aanpak werpt zijn vruchten af en de band wordt geprezen om zijn vernieuwingsdrang en verfrissende geluid en alom gerespecteerd door de metalliefhebbers. Met elk album boekt de band vooruitgang en zetten een grote stap voorwaarts, echter duurt het bijna tien jaar voordat de band internationaal doorbreekt. De band wordt tot dan toe gezien als het grootste geheim onder de metal fans. De wereldwijde doorbraak komt in 2001 als Steven Wilson9 zich meldt om het volgende album te produceren. Het resultaat hiervan is ‘Blackwater Park’. Het levert de band lovende kritieken open van zowel fans als bekende muzikanten uit de metal wereld, onder hen Mike Portnoy van Dream Theater. Dit leidt er in 2008 toe dat Dream Theater en Opeth gezamenlijk door de Verenigde Staten touren. Een ander fenomeen is dat niet metal liefhebbers de band met open armen ontvangen. In 2005 tekent de band een wereldwijde deal bij het gerenommeerde metal label Roadrunner Records waar ze intussen twee albums hebben uitgebracht. Het laatste studioalbum ‘Watershed’ uit 2008 behaalt de #23e plaats in de Amerikaanse Billboard’s Top 200 album chart en er wordt volop getoerd (Wagner, 2010). Er volgen enkele wereldwijde tournees met als hoogtepunt een uitverkochte Royal Albert Hall in Londen op 5 april 2010. Door hun aanpak groeit de band uit tot een van de grootste en onverwachte successen in de metal.

2.2.3 Black metal Wanneer begin jaren ’90 death metal in een dip belandt, mede door enkele incidenten en het feit dat death metal bij de Zweden tot gedachte goed begon te horen zorgde voor de populariteit dip. Er ontstaat een drang naar een heftigere en donkere vorm van metal. Black metal biedt daarom voor veel Zweedse metalliefhebbers uitkomst. Bathory heeft al aangetoond dat er een markt voor death metal in Zweden is. Gevoed door buurland Noorwegen, waar het genre door de jaren uitgroeit tot een gezonde scene, vindt death metal al snel vruchtbare grond in Zweden. Bands als Marduk, Abruptum en Dissection beheersen jaren lang de black metal beweging in Zweden (Ekeroth, 2011).

9

Steven Wilson is de oprichter van de populaire Engels progressieve rock band Porcupine Tree, No-Man en Blackfield. Naast zijn werk als muzikant is hij ook producer, zo heeft hij de albums van King Crimson geremasterd.

Harm Jan Scherpenkate

41

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

2.2.4 Trash metal Trash metal in Zweden heeft nooit echt uit kunnen groeien tot een volwaardige scene. Het genre wordt ondergesneeuwd door de heftigere metal varianten death en black metal die vanaf eind jaren ’80 opleven en vele volgelingen hebben. Het blijft daarom altijd tot een underground beweging en veel van de bands houden het na enkele jaren voor gezien. Echter is de invloed van trash metal terug te vinden in veel death metal bands en een band als Meshuggah.

2.2.4.1 Meshuggah Meshuggah evolueert van een ‘doorsnee’ trash metal band naar een band die het experimentele en technische aspect van metal niet schuwt. De band combineert complexe riffs en melodieën met invloeden uit onder andere jazz. Vanaf het debuutalbum, ‘Contradictions Collapse’, wordt het geluid technischer en complexer. Iets wat tot dan toe nog niet is gedaan. Zo is de Amerikaanse progressieve metal band Tool is een groot liefhebber van de band en vraagt ze dan ook regelmatig om als voorprogramma te dienen tijdens hun Amerikaanse tour. Voor het album ‘10.000 Days’, uit 2006, zegt Tool zijn grootste inspiratie voor het album uit de muziek van Meshuggah te hebben gehaald, het geen goed is terug te horen in het nummer ‘Jambi’. Wanneer ook Robb Flynn van Machine Head interesse toont in Meshuggah en zijn voorkeur voor de band uitspreekt begint ook langzaam de rest van de metal wereld de klasse van de band in te zien. In 1999 roept het gerenommeerde muziektijdschrift Rolling Stone Meshuggah uit tot “een van de meest belangrijke harde en heavy bands” Tours met Slayer en een plek op het Amerikaanse Ozzfest 2002, het rond toerende festival van metal legende Ozzy Osbourne, volgen. De Amerikaanse mathcore band The Dillinger Escape Plan zegt zijn inspiratie om complexe muziek te schrijven van Meshuggah te hebben afgekeken. Ondanks dat de bands qua muzikale stijl ver uit elkaar liggen, The Dillinger Escape Plan heeft zijn roots in de hardcore, toeren de bands gezamenlijk door de Verenigde Staten. Meshuggah heeft door de jaren de basis gelegd voor technische, experimentele en complexe metal en een gedachten goed achter gelaten waarop andere metal bands voort kunnen borduren en nieuwe fans bereiken (Wagner, 2010).

2.2.5 Punk Over de vroegere punk in Zweden is weinig bekend. Het is pas in de jaren ’90 wanneer de skatepunk populair wordt dat Zweden en zich internationaal gezien begint te mengen in de punkrockscene. Bands als No Fun At All en Millencolin behoren tot de pioniers van de melodieuze skatepunk, samen met Amerikaanse bands als Pennywise, Bad Religion en NOFX (Keunen, 2005). In het bijzonder Millencolin is een graag geziene gast op de internationale podia. Zo zijn ze al jaren immens populair in Australië en toeren ze regelmatig in de Verenigde Staten (Pek, 2002). Aan de basis van het succes van de Zweedse punkrock en hardcore ligt het label Burning Heart Records. Het label groeit vanaf het begin van de jaren ’90 uit tot een onafhankelijke platenmaatschappij die nauwe banden heeft met het Amerikaanse Epitaph Records, één van de grootste punkrock labels ter wereld en opgericht door Brett Gurewitz van punkrock legende Bad Religion. Burning Heart is verantwoordelijk voor de start van de internationale carrières van zowel Zweedse als Europese punk en hardcore bands, waaronder de Zweedse bands The Hives, The (International) Noise Conspiracy, Refused en Millencolin (Burning Heart Records, 2007). Harm Jan Scherpenkate

42

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

Andere Zweedse bands die succes boeken in het buitenland zijn 59 Times The Pain, Backyard Babies, Randy en The Satanic Surfers.

2.2.6 Hardcore Hardcore in Zweden beleeft in de jaren ’90 zijn hoogtijdagen. In het bijzonder de stad Umeå vormt de bakermat voor de Zweedse hardcore beweging. Gevoed door het veganisme dat leefde onder de jeugd in stad en de straight edge10 mentaliteit van bepaalde hardcore bands, groeit de hardcore scene in Umeå uit tot een wereldwijd fenomeen. Amerikaanse hardcore bands passen hun tourschema er op aan om in de stad te kunnen spelen vanwege de mentaliteit en toewijding van de hardcore fans. Tot de absolute top van de Zweedse hardcore scene behoort in die tijd Refused en Abhinanda, beiden uit Umeå. Vooral Refused laat in 1998 met hun laatste album ‘The Shape Of Punk To Come’ de hardcore en punk wereld op zijn grondvesten schudden. De combinatie van jazz, electro, pop en pure rock in samenhang met de harde en snelle passages was nog nooit eerder vertoond. Kort na de release van het album gaat de band uit elkaar. ‘The Shape Of Punk To Come’ wordt nog steeds gezien als een meesterwerk. Abhinanda is opgericht om tegenwicht te bieden aan Refused maar hebben niet een dergelijk grote impact als hun stadsgenoot. Zowel Refused als Abhinanda touren met enige regelmaat door Europa, de Verenigde Staten, Canada, Japan en de rest van de wereld. Abhinanda komt in 2004 weer bij elkaar en tussen 2009 en 2010 spelen ze 3 shows in Japan en 1 in Stockholm (Lundell, 2011).

De huidige situatie Zweden is, na de Verenigde Staten en Groot Brittannië, nog steeds het grootste muziekexportland ter wereld. Of het nu gaat om de populaire muziek of underground, Zweden is op alle fronten internationaal vertegenwoordigd. Een uitzonderlijke positie voor een land met 9 miljoen inwoners en waar Engels niet de voertaal is. De exportwaarde van Zweedse muziek bedraagt in 2006 circa 180 miljoen euro11. Een groot deel hiervan is de verdienste van Zweedse muziekproducers. Deze groep producers, ongeveer 25, produceert wereldwijd muziek van artiesten als Britney Spears, Madonna en de Backstreet Boys (Vinckx, 2009). Vooral topproducer Max Martin staat in de internationale popmuziek hoog aangeschreven en staat bekend als de man achter de doorbraak hit van Britney Spears, ‘Hit Me Baby, One More Time’. Daarnaast heeft hij samengewerkt met internationale artiesten als Robyn, Pink, Sugababes en Kate Perry (Ministry for Foreign Affairs, 2008). Zweden’s grootste popact op dit moment is zonder meer de zangeres Robyn. Met haar electropop is ze zeer geliefd in eigen land, is ze groot geworden in Europa en behoord ze in de Verenigde Staten tot de top van de pop underground. Door de jaren heen toert ze met Madonna en Kellis en voor haar laatste album Body Talk werkt ze samen met Snoop Dogg. Het keerpunt in haar succes komt wanneer ze op haar 23e besluit haar eigen platenlabel te starten, Konichiwa Records, om zo meer artistieke vrijheid te creëren. Niet meer gebonden aan de ‘wetten’ van een grote platenmaatschappij weet zij grote successen te boeken en wordt ze onderscheiden met zowel Zweedse als internationale muziekprijzen en twee nominaties voor een Grammy. In 2010 mag ze in Zweden de Muziek Export Prijs in ontvangst nemen, een initiatief van de Zweedse overheid, en wordt ze uitgeroepen tot Zweed van het jaar 2010 door het nieuws magazine Fokus (Westerstadt, 2011).

10

Straight Edge is een manier van leven waarbij het eten van vlees en het gebruik van drank en drugs afgekeurd wordt. 11 Latere cijfers zijn er op dit moment niet bekend.

Harm Jan Scherpenkate

43

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

In 2009 wordt de pop/rockgroep Mando Diao onderscheiden met de Muziek Export Prijs. Deze onderscheiding hebben ze te danken aan de meer dan 150 concerten die ze geven in Duitsland, Groot Brittannië, Verenigde Staten en Azië. Daarnaast behalen ze enkele topnoteringen in verschillende hitlijsten van Duitsland, Zwitserland en Oostenrijk voor zowel het album ‘Give Me Fire’ al de hitsingle ‘Dance With Somebody’. Zowel het album als de single behaalt in Duitsland de platina status en ‘Dance With Somebody’ is in 2009 het meest gedraaide nummer op de Duitse radio (Ministry for Foreign Affairs, 2010). Andere artiesten die in het buitenland goed worden ontvangen zijn:

• • • • • •

Singer-songwriters: José Gonzalles en The Tallest Man On Earth; Electroduo The Knife en het zijproject van zangeres Karin Dreijer, Fever Ray; Dance: Swedish House Maffia en Basshunter; Metal: In Flames en Opeth; Indie: Peter, Bjorn and John en Shout Out Louds; Pop: Lykke Li.

Waar het succes van de Zweedse muziekindustrie vandaan komt is zelfs voor de Zweden een raadsel. Er worden door meerdere partijen verschillende oorzaken gegeven voor het succes van Zweden als muziekland. Enkele factoren die invloed op het succes kunnen hebben worden hieronder verder beschreven. Ten eerste heeft Zweden een rijke muzikale geschiedenis die verder gaat dan alleen ABBA, Roxette, Ace Of Base, Europe en The Cardigans. Zweden heeft de afgelopen decennia bijna in elke muziekstroming wel één of meerdere succes(sen) weten te boeken. Van de popmuziek van ABBA tot de melodische death metal scene uit Gotenburg. De Zweden worden geroemd om hun ambacht van het schrijven, arrangeren en het produceren van kwalitatief goede muziek. Zij beheersen dit vak als geen ander, of zoals Per Almquist van The Hives het in een artikel van het NRC Handelsblad verwoord: “Zweden maken melodieën zoals Zwitsers horloges maken” (P. Almquist, geciteerd in Vinckx, 2009). Op de vraag hoe het toch kan dat de Zweden het vak van het muziekschrijven zo goed beheersen is geen eenduidig antwoord te geven. In het vraaggesprek met Per Bussman van Triada Communication geeft hij hier het volgende antwoord op: “Er zijn veel verschillende factoren. Ik heb eindeloze discussies gevoerd met vrienden hierover. We hebben een prachtige natuur die kan dienen als inspiratie voor het schrijven van muziek, als artiest heb je gemakkelijk toegang tot een oefenruimte, daarnaast zijn er veel artiesten die hebben laten zien hoe het moet, staan we open voor alle soorten van muziek die kunnen dienen als bron van inspiratie en er is een serieuze competitie, dus om op de te vallen tussen alle fantastische artiesten en songwriters moet een artiest tot het uiterste gaan om een kans te maken op succes” (P. Bussmann, persoonlijke communicatie, 11 mei 2011).12 Aan de basis van het succes staat de Zweedse overheid. Zij zijn vanaf de jaren ’90 bezig om mensen in aanraking te laten komen met cultuur en creativiteit. Dit betekend tot het bezoeken van een museum, deze zijn in de meeste gevallen gratis voor Zweden, tot het stimuleren van artiesten en cultuurwerkers in het bedrijfsleven om creativiteit en welzijn van medewerkers te bevorderen. Daarbij komend voordeel is dat de Zweed opgerecht geïnteresseerd is in cultuur en creativiteit. Gevoed door de prachtige natuur, het open staan voor andere invloeden en ideeën weet de Zweed innovatief en vindingrijk te zijn en zo doende onder andere vernieuwende en unieke muziek te schrijven (Wittebols, 2005). 12

Het volledige interview met Per Bussmann is terug te lezen in bijlage 4

Harm Jan Scherpenkate

44

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

Muziekles is een verplicht vak op de basisscholen en zo is er voor de jeugd de mogelijkheid om instrumenten gratis te huren. Hierdoor komt de jeugd op jonge leeftijd al in aanraking met muziek, het bespelen van een instrument en het schrijven van muziek. Het gevoel voor muziek en melodie wordt ze zo van jongs af aan met de paplepel ingegoten. Ook krijgen ze op jonge leeftijd Engelse les, de Zweden staan bekend om hun goede beheersing van de Engelse taal, die ze uiteindelijk kan helpen een internationale carrière op te bouwen. De verplichte muzieklessen zijn enkele jaren geleden afgeschaft, de oorzaak hiervan is dat de kosten voor dit type onderwijs te duur wordt. Muziekonderwijs is echter nog steeds toegankelijk voor wie interesse heeft. Muziek onderwijs biedt voor veel jongeren een uitweg in de lange en donkere Zweedse winterdagen. In het bijzonder in de kleinere dorpen kan de verveling snel toeslaan. Volgens de leden van de rockband The Hives hebben de jongeren in de winter twee keuzes, namelijk sporten of musiceren. Met de mogelijkheid om muziekles te volgen en de gratis oefenruimtes die door scholen en gemeentes wordt aangeboden is de keuze om muziek te gaan maken laagdrempelig (Vinckx, 2009). Echter gaan artiesten ook steeds meer thuis aan de slag. Het is tegenwoordig relatief goedkoop om thuis met weinig apparatuur kwalitatief goede muziek opnames te maken. De opnames kunnen vervolgens simpel via het internet verspreidt worden. Deze manier van werken zorgde voor een explosie aan creativiteit, vooral onder indie bands, waarbij bands een geheel eigen en vernieuwend geluid laten horen (Dahlströms, 2011). Een recentelijk voorbeeld hiervan is het project Jeudah van Khoma zanger Jan Jämte en Pg.lost gitarist Kristian Karlsson. 800 km uit elkaar wonend en met behulp van het internet hebben ze in enkele maanden een album opgenomen zonder elkaar één keer te zien en een studio te bezoeken. Het is resultaat is ‘While We Sleep’ dat wordt uitgebracht door de Black Star Foundation. Een andere trend die de laatste jaren te zien is, is dat veel artiesten hun eigen platenlabel opzetten. Bekende voorbeelden hierin zijn Karin Dreijer van The Knife/Fever Ray en Robyn. Hiermee zijn artiesten niet afhankelijk van platenmaatschappijen maar zijn ze zelf eind verantwoordelijke. Daarnaast hebben ze de volle controle over hun artistieke vrijheid. Kleine kanttekening hierin, het wordt doorgaans wel gedaan door artiesten die al naam hebben gemaakt in de muziek industrie (Vinkx, 2009). Zweden wordt door al deze ontwikkelingen overspoeld met talentvolle muzikanten en bands, voornamelijk door een kleine thuismarkt moet een band zich weten te onderscheiden van de rest. Om boven het maaiveld uit te komen moet je als artiest origineel te werk gaan en je constant blijven ontwikkelen (Wittebols, 2005).

Export van Zweedse metal, hardcore en punk De Zweedse metal scene wordt nog steeds gedomineerd door bands als In Flames, Opeth, The Haunted en Entombed. Deze bands touren de laatste jaren veelvuldig door voornamelijk Europa en de Verenigde Staten. Vooral Opeth en In Flames zijn zeer populair buiten de Zweedse landgrens en de tours rijken dan ook van Europa tot Australië en van de Verenigde Staten tot Japan. Dat Zweden nog steeds een echt metalland is blijkt wel uit het aantal bands dat ieder jaar weer op de buitenlandse podia staat. Hieronder een selectie van de meest succesvolle metal, hardcore en punkbands die Zweden op dit moment te bieden heeft.

Harm Jan Scherpenkate

45

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

2.3.1.1 In Flames In Flames behoort nog steeds tot de top van de wereldwijde death metal scene. Het laatste album ‘Sense of Purpose’ uit 2007 komt op #28 binnen in de Amerikaanse Billboard 200 album chart, in Canada komy het album binnen op #7. In Europa behaalt de band soortgelijke resultaten en is het een van de best verkopende albums van dat moment. Een toer van twee jaar volgt door Noord Amerika, Europa, Zuid Amerika, Australië en Japan. In 2008 wordt de band onderscheiden met meerdere awards waaronder voor ‘Beste internationale artiest’ bij de Golden God Awards van het Engelse tijdschrift Metal Hammer, ‘Album van het Jaar’ door de Zweedse radiozender P3 en ‘Beste Zweedse Metal Band’ bij de Zweedse Metal Awards. In 2010 duikt de band de studio in om de opvolger van ‘Sense of Purpose’ op te nemen. Het album ‘Sounds Of A Playground Fading’ zal eind mei wereldwijd via Nuclear Blast uitgebracht worde. (In Flames, 2011).

2.3.1.2 Opeth Het album ‘Watershed’ wordt door de wereldwijde pers lovend ontvangen en de band toont aan nog lang niet klaar te zijn met de succesformule die ze vanaf ‘Blackwater Park’ introduceren. Een wereldtoer door de Verenigde Staten, Australië, Nieuw Zeeland, Europa, Japan, Verenigd Koninkrijk, Canada en Zuid Amerika volgt. In 2010 speelt de band zijn grootste headline tour tot dan toe, dit vanwege het tienjarige jarig bestaan van het doorbraak album ‘Blackwater Park’. De toer brengt de band langs de oude en bekende theaters zoals het Wiltern Theatre in Los Angeles en als hoogtepunt een uitverkochte Royal Albert Hall in London. Begin 2011 gaat de band de studio in om aan de opvolger van ‘Watershed’ te werken. Het tot nu toe titelloos album zal in de herfst van 2011 uitgebracht worden door Roadrunner Records. In de maanden daarvoor zal de band een korte toer langs de Europese festivals volgen om aan het eind van het jaar ter ondersteuning van het album de concertzalen van Europa aan te doen (Åkerfeldt, 2011).

2.3.1.3 The Haunted In maart 2011 komt alweer het zevende studio album van The Haunted uit. ‘Unseen’ wordt met wisselende successen ontvangen. De band heeft hier echter weinig boodschap aan, ze gaan namelijk al jaren hun eigen weg en zoeken met elk nieuw album naar een ander geluid. Deze aanpak legt ze geen windeieren en de band toert dan ook door landen als Duitsland, België, Nederland, Verenigde Staten, Italië, Zwitserland, Hongarije, Frankrijk, Groot Brittannië, Zuid Korea, Griekenland, Turkije en Canada (Century Media, 2011).

2.3.1.4 Entombed Dat Entombed nog weinig aan populariteit heeft ingeboekt de afgelopen jaren blijkt wel uit de touragenda van de band. Met optredens in onder andere de Verenigde Staten, Spanje, Nederland, Portugal, Slovenië, Griekenland, Tsjechië en Oostenrijk behoort Entombed nog steeds tot de hardst toerende bands van Zweden.

2.3.1.5 Watain Watain is van de nieuwe generatie black metal bands in Zweden. Opgericht in 1998 en vier studio albums verder heeft de band zijn plek gevonden in de internationale black metal scene. Vooral het laatste album ‘Lawless Darkness’ krijgt goede feedback en komt in vele jaarlijsten terug. De band toert ondertussen door Noord en Zuid Amerika, grote delen van Europa en Mexico (Watain, 2011). Harm Jan Scherpenkate

46

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

2.3.1.6 Hammerfall Deze power metal draait al jaren mee, opgericht in 1993, het eerste album zal pas 4 jaar later volgen. In mei 2011 brengt de band zijn zevende studio album uit via Nuclear Blast genaamd ‘Inficted’. Ter support van het album toert de band onder andere in Nederland, Oostenrijk, Frankrijk, Duitsland, Tsjechië, Spanje, Groot Brittannië en Turkije (Hammerfall, 2011).

2.3.1.7 Evergrey Met ‘Glorious Collision’ levert Evergrey voor velen al een van de metal hoogtepunten van 2011 af. De single ‘Wrong’ behaald in thuisland Zweden zelfs de gouden status. Ter ondersteuning van het nieuwe album staan er shows gepland in België, Nederland, Brazilië, Verenigde Staten en Canada (Evergrey, 2011).

2.3.1.8 Adept Adept behoort tot de nieuwe generatie hardcore bands. De band heeft zijn carrière zorgvuldig opgebouwd. De basis wordt gelegd in Scandinavië om vervolgens de stap naar de rest van Europa te maken. De band heeft zo de laatste jaren door Duitsland, Nederland, België, Zwitserland, Spanje, Italië, Rusland, Denemarken, Finland en Noorwegen getoerd.

2.3.1.9 Amon Amarth Amon Amarth behoort tot de oud gedienden van de Zweedse metal scene. Vaak wordt de muziek van de band aangeduid als Viking metal, iets wat ze zelf niet beamen. Ondanks de titel heeft de band succes met zijn death metal gevoed door teksten over, jawel Vikings. In 2010 komt het hun laatste wapenfeit uit genaamd ‘Surtur Rising’. De band heeft de afgelopen jaren door landen als de Verenigde Staten, Canada, Frankrijk, Noorwegen, Nederland, België, Duitsland, Italië, Zwitserland, Oostenrijk en Denemarken getoerd (Amon Amarth, 2011).

2.3.1.10 Arch Enemy Arch Enemy is een van de weinige death metal bands die wordt geleid door een vrouw. Dat deze combinatie zeer succesvol blijkt is wel terug te zien aan de vele shows die de band door de jaren heen heeft gegeven. Zo spelen ze onder andere in Rusland, Nieuw Zeeland, Japan, Taiwan, Europa, Mexico, Marokko, Australië, Dubai, Azië, Canada en de Verenigde Staten. In mei komt het nieuwe album ‘Khaos Legion’ uit, dit is de opvolger van het in 2009 verschenen ‘The Root of All Evil’ (Arch Enemy, 2011).

2.3.1.11 Dark Tranquillity Dark Tranquillity behoort al twintig jaar bij de belangrijkste bands van de Gotenburg scene. De melodieuze death metal van de band dient al jaren als voorbeeld voor anderen zoals het Amerikaans Killswitch Engage. Met laatst genoemde toert dan ook door de Verenigde Staten. De band is nog steeds immens populair en treedt dan ook regelmatig op in Europa en landen als China, Taiwan, Rusland, Canada en Zuid Amerika. Het in 2010 verschijnt het album ‘The Void’ en behaalt bij de release enkele albumlijsten waaronder de eerste positie in de Zweese Metal Chart, #39 in de UK rock charts, #1 in de Griekse metal chart en #3 in de Zweedse album chart (Dark Tranquillity, 2011).

Harm Jan Scherpenkate

47

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

2.3.1.12 Katatonia Katatonia is misschien wel een van de meest innovatieve bands die de Zweedse metal scene de afgelopen decennia heeft voortgebracht. Een totaal herkenbaar eigen geluid van prog metal tot doom en death metal. Een zeer unieke band dat op ieder album vriend en vijand weet te verbazen. Op het laatste werk, `Night is the New Day´, laat de band een rustigere kant van zich zien, zonder het eigen geluid te verliezen. Dat de band hier succes mee weet te boeken blijkt wel uit de vele optredens die ze geven. De afgelopen jaren speelt de band onder andere in Zuid Amerika, Australië, Nieuw Zeeland, Europa, Rusland, Groot Brittannië, Canada, Israel en de Verenigde Staten (Katatonia, 2011).

2.3.1.13 Meshuggah Ondanks dat het laatste album, ‘ObZen’, uit 2008 komt toert de band nog regelmatig de wereld over. De afgelopen drie jaar speelt Meshuggah onder andere in Israel, Griekenland, Rusland, Australië, Nieuw Zeeland, Verenigde Staten, Canada, Japan, India, Groot Brittannië en grote delen van Europa (Meshuggah, 2011).

2.3.1.14 Millencolin Vanwege het 10 jarige jubileum van het album ‘Pennybridge Pioneers’ besluit de band een wereld tour in te lassen. ‘Pennybridge Pioneers’ betekent in 2000 de wereldwijde doorbraak van de punkband. Reden voor een groots punkfeest. De toer leidt ze uiteindelijke door Noord en Zuid Amerika, Japan, Europa, Australië en Groot Brittannië (Millencolin, 2011).

2.3.1.15 Raised Fist Deze hardcore band is vooral populair in Europa waar ze dan ook met regelmaat toeren. In 2009 maken ze een uitzondering met een korte toer door Australië. In Europa zijn ze graag geziene gasten op podia in landen als Duitsland, Frankrijk, Nederland, Slovenië, Zwitserland, Griekenland, Finland, België en Noorwegen.

2.3.1.16 Royal Republic Deze nog relatieve jonge band laat zien dat veel toeren helpt bij het succes van een band. In 2010 worden ze getekend bij Roadrunner Records en het zelfde jaar komt ook hun debuut album ‘We Are The Royal’ uit. Vanaf de release in november 2010 is de band constant op weg langs de Europese podia. Vanaf november 2010 tot het eind van 2011 speelt de band meer dan 60 shows in onder andere Duitsland, Nederland, Groot Brittannië, Italië en Frankrijk. Zo werkt de band gestaag aan zijn eigen succes (Royal Republic, persoonlijke communicatie, 24 april 2011).

2.3.1.17 Soilwork Soilwork is zeer populair in de Verenigde Staten en Canada. Zo geven ze er in 2009 rond de 50 optredens en in 2010 27. Daarnaast toert de band regelmatig door Europa en spelen ze onlangs nog in Australië. Hun laatste album, ‘The Panic Broadcast’ uit 2010, wordt zowel in Europa als Amerika uitgebracht bij het Nuclear Blast label (Soilwork, 2010).

Harm Jan Scherpenkate

48

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

2.3.1.18 Sonic Syndicate Sonic Syndicate is van de laatste generatie death metal bands die zich heeft laten inspireren door de Gothenburg Sound. De band tekent in 2007 een contract bij het gerenommeerde Duitse metal label Nuclear Blast. De band toert de laatste jaren uitgebreid in Rusland, WitRusland, Oekraïne, Tsjechië. Italië, Zwitserland, Nederland, Spanje, Frankrijk, België, Finland, Duitsland, Polen en Noorwegen (Sonic Syndicate, 2011).

2.4 Subsidies Zweedse muzieksector Vanaf de jaren ’90 moedigt de Zweedse overheid zijn inwoners aan om te participeren in cultuur en creativiteit. Deze taak wordt uitgevoerd door het Kulturrådet (De Zweedse kunst raad). Daarnaast zijn er nog twee instanties die zich specifiek op de muziekindustrie richten, namelijk de Konstnärsnämnden (Zweeds comité voor kunst subsidies) en Export Music Sweden (Muziek Export Zweden).

2.4.1 Kulturrådet De Kulturrådet staat de kunstenaar en de culturele instanties zowel financieel als mede door advies en expertise bij. Deze steun gebeurd op drie verschillende niveaus; te weten van uit de staat, provinciaal en gemeentelijk. Het doel is het bevorderen van creatieve vrijheid en iedereen de mogelijkheid bieden om te kunnen participeren in kunst en cultuur. Creativiteit, diversiteit en artistieke kwaliteit zijn een belangrijk onderdeel in de ontwikkeling van de Zweedse gemeenschap. Jaarlijks stelt de staat 5,5 miljard SEK (€ 550 miljoen) beschikbaar voor cultuur. 1,8 miljard SEK (€180 miljoen) is hierin weggelegd voor de Kulturrådet, die deze in de vorm van subsidies verdelen over uitvoerende kunst, hedendaagse kunst, museums, literatuur, bibliotheken, onafhankelijke theaters, dans en muziek gezelschappen organisatoren van concerten, kunst tentoonstellingen opgezet door kunstenaars en professionele organisaties voor muzikanten, artiesten, schrijvers en fotografen. De Kulturrådet heeft 80 medewerkers in dienst die verdeeld zijn over vier departementen. • • • •

Departement voor Kunst en Cultuur Departement voor Communicatie Departement voor Ontwikkeling en Analyses Departement voor Administratie

De aanvragen voor subsidies, informatie verstrekking en overige zaken worden uitgevoerd door een werkgroep binnen de Kulturrådet. Deze werkgroep is daarin weer verdeeld in referentiegroepen die beoordelen of bijvoorbeeld een artiest in aanmerking komt voor een subsidie (Kulturrådet, 2011). Een voorbeeld van een band die financieel is bijgestaan door Kulturrådet is de electropop groep The Knife. In 2001 krijgen zij 45.000 SEK (€4.500) voor het opnemen van het gelijknamige debuutalbum ‘The Knife’. Vervolgens krijgen zij in 2006 financiële steun voor een toer door de Verenigde Staten, het bedrag van 80.000 SEK (€ 8.000) wordt via hun label Rabid aangevraagd. Platenmaatschappijen kunnen twee keer per jaar subsidies aanvragen voor het opnemen van een album. Dit bedrag dekt niet de complete kosten van een album maar biedt de artiest wel de mogelijkheid wat extra’s te doen, zoals gastmuzikanten toevoegen (Hogan, 2011). Harm Jan Scherpenkate

49

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

2.4.2 Konstnärsnämnden Muzikanten, zangers/ zangeressen en componisten kunnen voor financiële steun terecht bij de Konstnärsnämnden. Deze steun kan in twee vormen worden verstrekt, namelijk als een subsidie of vergoeding. De Konstnärsnämnden heeft hiervoor jaarlijks 19 miljoen SEK (€1,9 miljoen) tot zijn beschikking. De subsidies en vergoedingen zijn onderverdeeld in 5 onderdelen:

1. Werk subsidie: Deze heeft als doel dat een artiest zijn artistieke werk voort kan zetten en zich volledig kan focussen op het schrijven en uitvoeren van het muzikale vak.

2. Project gerichte werk subsidie: Zijn gericht op specifieke projecten, wat deze specifieke projecten zijn wordt niet vermeld, en ontwikkeling van het werk.

3. Vergoeding voor internationale cultuur uitwisselingen: Geld als een vergoeding als een muzikant is uitgenodigd in het buitenland deel te nemen als gastmuzikant of andere muzikale projecten. 4. Lange termijn subsidie: Doorgaans over een periode van 10 jaar om zo financieel onafhankelijk te zijn zodat de muzikant zich muzikaal verder kan ontwikkelen. 5. Vergoeding voor samenwerking tussen uitvoerende en componist: Hiermee kunnen een uitvoerende muzikant en componist samen schrijven, oefenen en het nieuwe materiaal uitvoeren. Om in aanmerking te komen voor een subsidie moet een muzikant, schrijver of componist afhankelijk zijn van financiële steun om zijn vak uit te kunnen oefenen, kwalitatief hoogstaand werk leveren en uitvoerend kunstenaar zijn. Bij het aanvragen van een subsidie of vergoeding moet er een derde partij aanwezig zijn, in het geval van een artiest bijvoorbeeld een afgevaardigde van het management of platenmaatschappij. Een aanvraag wordt beoordeeld door een werkgroep van 13 specialisten uit de muziekwereld, zoals muzikanten, componisten en schrijvers. Naast financiële steun kan de Konstnärsnämnden ook informatie verstrekken over belastingen, verzekeringen en ondernemerschap om muzikanten, zangers/zangeressen en componisten een eerlijke kans te bieden (Konstnärsnämnden.se, 2011).

2.4.3 Export Music Sweden Export Music Sweden (ExMS) heeft als doel om artiesten in contact te brengen met culturele en commerciële spelers uit de internationale muziek industrie. ExMS doet dit door het ondersteunen en support van Zweedse acts op weg naar de internationale markt, dit kan zijn op seminars, festivals, conferenties en andere muziek gerelateerde beurzen. Een ander aspect dat ExMS organiseert zijn promoconcerten buiten Zweden voor specialisten uit de muziek industrie. De steun van uit ExMS bestaat voornamelijk uit het ondersteunen van artiesten die zijn uitgenodigd om op buitenlandse showcase evenementen op te treden in samenwerking met ExMS. ExMS geeft weinig tot geen financiële steun maar ondersteund vooral in het vervoer naar showcase evenementen. Enkele van deze showcase evenementen zijn SXSW in Texas, The Great Escape in Engeland en Popkomm in Duitsland. Ook professionals uit de muziek industrie kunnen gebruik maken van deze regeling.

Harm Jan Scherpenkate

50

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

Om voor deze steun in aanmerking te komen moet een act aan bepaalde voorwaarden voldoen. Als een act aan twee of meerdere van de onderstaande voorwaarden voldoet komt deze in aanmerking voor steun van ExMS.

• • • • • • •

Een manager met een internationaal netwerk; Een platenmaatschappij die zich richt op export en de intentie heeft om de act internationaal te laten opereren; Een internationale agent; Een publishing deal; Publiciteit in invloedrijke internationale media; Bewijsbare interesse van internationale evenementen/festivals/concertzalen; Internationaal gevestigd distributie kanaal.

Naast de steun aan bands en professionals geeft ExMS ook advies aan de Zweedse muziek industrie. Dit advies kan bestaan uit marketing en promotie mogelijkheden in het buitenland, zoals beurzen die de moeite waard zijn om te bezoeken om zo het netwerk te vergroten (Export Music Sweden, 2011).

2.5 Marketing en Promotie “Marketing en promotie hangt af van de band die je wil promoten. Bij kleinere bands is het zeker aan te raden om veel gebruik te maken van social media en dergelijke. Bij al gevestigde acts lijkt social media meer zijn eigen weg te gaan” (P. Bussmann, persoonlijke communicatie, 11 mei 2011). Internet is een veel gebruikte vorm van media in de Zweedse muziek industrie. Het zijn vooral de kleinere platenmaatschappijen die zich bijna volledig richten het internet, niet alleen voor de promotie van muziek maar ook voor het maken en distribueren er van. (Vinckx, 2009) De Zweden staan altijd boven aan als het gaat om het gebruik van het internet. Een groot voordeel in een industrie die steeds meer afhankelijk wordt van het internet (Dahlströms, 2011). Op de vraag hoe groot de invloed van het internet is op de Zweedse muziek industrie geeft Per Bussmann hoofd van Triada Communication het volgende antwoord: “Je hoeft maar op een paar knoppen te drukken en je bereikt een wereldwijde doelgroep, die weer kunnen helpen bij het verspreiden van het nieuws en zorgen voor een toename in de verkoop van een artiest. Het is daarnaast ook een manier om nieuwe muziek te produceren voor een relatief laag budget.” (P. Bussmann, persoonlijke communicatie, 11 mei 2011) Het feit dat Zweden door de jaren heen een solide basis heeft gelegd voor een internationaal netwerk vergemakkelijkt het ook om succes te boeken in het buitenland. “We gaan naar alle beurzen, praten met iedereen, spelen onze muziek voor hen en blijven maar goede artiesten voortbrengen.” Dit is de bevinding van Lars Tengroth Playground Records in een vraag gesprek dat hij heeft met Dahlströms (2011) Veel kleine platenmaatschappijen uit Zweden hebben direct contact met buitenlandse labels, door het goede imago zijn deze contacten altijd op zoek naar nieuwe Zweedse muziek. Ondanks dat het internet de wereld kleiner maakt blijft het voor Zweedse bands belangrijk om lokale buitenlandse partners te hebben, die de promotie en marketing daar kunnen verzorgen (Dahlströms, 2011).

Harm Jan Scherpenkate

51

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

Zweden hoeft zich door zijn uitgebreide netwerk niet specifiek op één land te richten om internationaal succes te boeken. Het is geheel afhankelijk van de wensen van de band en voor welk land deze het beste geschikt is. Maar het belangrijkste blijft toch, zoals Jesper Thorsson het verwoord: “Toeren, toeren en nog eens toeren, dat is wat een band maakt of breekt.” (J. Thorsson, persoonlijke communicatie, 12 mei 2011) 13 Een goed voorbeeld hierin is de band Royal Republic die binnen een jaar tijd meer dan 10 optredens alleen al in Nederland geeft.

2.6 Imago De Zweden staan bekend als een creatief en innovatief folk. En dan niet alleen als muziekland, want Zweden staat naast zijn muziek ook bekend om zijn mode, design en film. IKEA, H&M en Ingmar Bergman zijn hierin bekende handelsmerken. De creatieve industrie of de ‘belevingsindustrie’ zoals de Zweden het zelf noemen heeft jaarlijks een omzet van 40 miljard euro en verschaft werk voor 285.000 Zweden. (Anoniem, 2010) De Zweedse muziek wordt internationaal geroemd om zijn diversiteit en vernieuwingsdrang. In een interview met Jesper Thorsson (Warner Music Group Sweden) en Per Bussmann (Triada Communication) geven zij het volgende antwoord op hoe zij de Zweedse muziek industrie zien: “De Zweedse metal is zeer divers. Van de death metal uit Stockholm naar de meer melodieuze Gotenburg scene en black metal. Het wordt zeer gewaardeerd en het is niet zomaar te kopiëren”. (J. Thorsson, persoonlijke communicatie, 12 mei 2011) “In Zweden is de competitie groot dus als muzikant moet je wel met iets nieuws en interessants komen wil je een kans maken. Daarnaast lijkt het er op dat artiesten iets willen creëren dat van zichzelf is. Iedereen kan het al bewandelde pad volgen maar het is veel leuker om van het pad af te wijken en je eigen weg te volgen. En we vinden het mooi als muzikanten iets proberen, ook al is het resultaat er soms niet naar, zo lang je als muzikant maar naar perfectie streeft, is het goed” (P. Bussmann, persoonlijke communicatie, 11 mei 2011) De Zweden zijn oprecht geïnteresseerd in cultuur en creativiteit, zijn daarnaast ook nog eens makkelijk te benaderen en vriendelijk. Wat ze geschikt in de omgang maakt, zoals met de fans, platenmaatschappijen, management en pers. Verder zijn ze een graag geziene gast op de internationale podia. Maar het belangrijkste blijft toch dat ze het vak van muziek schrijven verstaan en telkens weer met nieuwe ideeën komen. Of het hier nou gaat om snoeiharde metal of ingetogen popliedjes, de Zweden weten telkens weer iets unieks en creatiefs te creëren waardoor ze de rest telkens een stap voor zijn en een internationaal publiek weten aan te spreken.

13

Het volledige interview met Jesper Thorsson is terug te lezen in bijlage 3

Harm Jan Scherpenkate

52

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

2.7 Conclusie •

Zweden heeft een rijke muziekgeschiedenis dat verder reikt dan ABBA en Roxette. Door de jaren heen heeft Zweden tal van invloed rijke bands voortgebracht. Bands die worden bejubeld voor hun creativiteit en innovatieve benadering van muziek. De kracht van muziek uit Zweden is de drang van artiesten om constant te willen vernieuwen.

Een reden hiervoor is dat de Zweedse regering vanaf de jaren ’90 zijn bevolking aanmoedigt om te participeren in cultuur en creativiteit. Zo kan de jeugd op jonge leeftijd muziekles volgen, gratis instrumenten huren en zijn er tal van oefenruimtes beschikbaar. Hierdoor komt de Zweed op jonge leeftijd in aanraking met muziek, het schrijven van muziek, gevoel voor melodie en het bespelen van een instrument. Daarnaast is er een kleine thuismarkt waardoor je als artiest wel vindingrijk moet zijn om er muzikaal gezien boven uit te springen.

Een andere factor is dat er in de winterdagen, die relatief kort zijn, weinig voor handen is en de verveling snel toe kan slaan. Voor velen een reden om te gaan participeren in bijvoorbeeld sport of musiceren.

Tegenwoordig wordt het beoefenen en opnemen van muziek veel thuis gedaan, door nieuwe technieken is het vrij gemakkelijk om op een goedkope manier muziek op te nemen en deze via internet te verspreiden. Dit leidt tot een explosieve groei in nieuwe artiesten. Zweden heeft daarnaast het internet al vroeg omarmd niet alleen voor het verspreiden van muziek maar ook in promotie via social media en het maken van muziek.

Financieel gezien kan een muzikant op meerdere fronten bijgestaan worden. Niet alleen voor toursupport maar ook voor het opnemen van een album, een vergoeding in de vorm van een extra ‘bijstand’, zodat de muzikant zich volledig kan concentreren op het uitvoeren van zijn vak zonder zich druk te maken over geld, en promotionele doeleinden. De drie belangrijkste instanties in Zweden die een artiest naast financiële ondersteuning ook advies en expertise kunnen bieden zijn Kulturrådet, Konstnärsnämnden en Export Music Sweden.

Aan de basis van het succes van metal uit Zweden liggen de twee bands Bathory en Candlemass. Het succes dat zij in de jaren ’80 weten te boeken dient als inspiratie voor anderen om ook metal te gaan maken en het verder te ontwikkelen.

Vooral de ontwikkeling van death metal heeft een grote invloed op de Zweedse metal scene. Er ontstaan hierin veel varianten zoals het extreme en het compromisloze death metal uit Stockholm, met aan het hoofd Entombed, tot de melodieuze variant uit Gotenburg onderleiding van At The Gates en In Flames.

De Zweedse death metal staat bekend om zijn vindingrijkheid, originaliteit en daardoor unieke geluid. Het succes van deze bands opent de deuren voor andere Zweedse bands en dienen als inspiratie voor bands wereldwijd.

Door de vele metal bands die het land rijk is moet een band een eigen geluid hebben om op te vallen in de grote massa. Dit leidt er toe dat bands andere invloeden intrigeren in hun muziek en zo er uit springen of een stap verder gaan. Enkele voorbeelden hiervan zijn Opeth, Meshuggah, Katatonia en Amon Amarth.

Harm Jan Scherpenkate

53

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

Andere metal stromingen worden overschaduwd door het succes van death metal. Maar niet alleen metal heeft hier last van ook stromingen als punk en hardcore. De successen zijn hier dusdanig kleiner. Ondanks dat deze stromingen in Zweden minder populair zijn weten ook hier verschillende bands zich te onderscheiden van de rest door een eigengeluid neer te zetten. De beste voorbeelden hiervan zijn de hardcore georiënteerde band Refused, die met het album “The Shape Of Punk To Come” de hardcore wereld doet verbazen door de vele invloeden die zij in er in verwerkt hebben zoals jazz en electro, en de punkband Millencolin.

De kracht van de Zweedse muziek zit hem dus vooral in het feit dat de Zweden zich telkens willen onderscheiden van de rest. De drang om te vernieuwen is groot en daarom weten ze keer op keer weer succes te boeken. Mede geholpen door de steun van de overheid, een goed imago in het buitenland, de oprechte interesse in cultuur en creativiteit en de toegankelijkheid en vriendelijkheid van de Zweed zorgt er voor dat Zweden als muziek natie serieus genomen wordt in het buitenland en zo sneller successen boeken in het buitenland.

De successen hebben er voor gezorgd dat Zweden na Verenigde Staten en de Groot Brittannië het grootste muziek exportland ter wereld is, een unieke prestatie voor een land met een inwoners aantal van 9 miljoen.

Harm Jan Scherpenkate

54

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

Deel 3 Overeenkomsten en verschillen

Harm Jan Scherpenkate

55

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

3 Overeenkomsten en verschillen Tijdens het onderzoek zijn er nog al wat verschillen naar voor gekomen. Zo is Zweden na de Verenigde Staten en Groot Brittannië het grootste land wat betreft de export van muziek. Een situatie waar Nederland op dit moment nog ver van verwijderd is. Aan de hand van de zes hoofdstukken die behandeld zijn per land zal er gekeken worden waar de verschillen en eventueel de overeenkomsten zitten tussen Nederland en Zweden.

3.1 De successen in het buitenland De verschillen wat betreft grote buitenlandse successen zijn groot. De successen van Nederland vallen bijna in het niets vergeleken met de successen die de Zweden door de jaren weten te boeken. De resultaten voor Nederland zien er goed uit, met successen voor de Golden Earring, Shocking Blue en The George Baker Collection. Alleen kan het simpel weg niet op tegen de grote vijf van Zweden: ABBA, Roxette, Europe, Ace of Base en The Cardigans. Vooral het succes van ABBA is uitzonderlijk en nog steeds bepalend voor de huidige Zweedse muziekindustrie. Tot op de dag van vandaag praat men nog steeds over de ABBA-formule en heeft de band een standaard neergezet voor het opnemen en schrijven van goede popnummers. Een dergelijke band heeft Nederland nooit gekend, ondanks dat de Golden Earring een mooie staat van dienst heeft. Hiermee heeft Zweden een voorsprong ten opzichte van Nederland en is het ook moeilijk om deze status te achterhalen. Al weet Nederland de laatste jaren behoorlijke successen te boeken in vooral de dance muziek en gothic metal.

3.2 Metal en hardrock door de jaren heen Waar Nederland in de begin jaren vooral op band niveau successen boekt is Zweden bepalend in de ontwikkeling van nieuwe metal stromingen. Vooral de opkomst van death metal in Zweden, samen met de death metal scene uit Florida, hebben grote invloed uitgeoefend op de hedendaagse metal scene. Daarnaast vormt Zweden ook de basis voor de black metal scene in Noorwegen. Waar Nederlandse bands regelmatig van stijl veranderen, voorbeelden hierin zijn The Gathering, Pestilence en God Dethroned, houden Zweedse bands zich vast aan één stijl en ontwikkelen deze verder. De metal scene in Nederland is in vergelijking met die van Zweden relatief klein. In Zweden zorgt de snelle ontwikkeling van het genre en het grote aanbod ervoor dat de muzikanten vindingrijk moeten zijn om op te vallen tussen al het death metal geweld. Dit resulteert er in dat Zweden geroemd wordt om zijn diversiteit en verschillende stijlen in death metal. Bands als In Flames, Entombed, Meshuggah en Opeth hebben een uniek geluid dat niet te kopiëren valt en boeken wereldwijd grote successen met tours door Europa, de Verenigde Staten, Australië, Japan en Azië. Nederland doet het afgelopen decennium zeer goed met gothic metal en kan hierin goed mee met de rest van Europa of loopt zelfs voorop. Within Temptation haalt vergelijkbare resultaten ten opzichte van de grote Zweedse death metal bands en toert de hele wereld over. Ook zijn Within Temptation en The Gathering bepalend geweest voor de ontwikkeling van het genre en zijn er Nederlandse bands die dit voorbeeld volgen, een eigen geluid creëren en hiermee succes boeken in het buitenland. De Nederlandse gothic metal scene is dan niet zo groot en invloedrijk als de Zweedse death metal scene. Maar dat Nederland ook vindingrijk kan zijn bewijst het genre de afgelopen jaren met mooie successen.

Harm Jan Scherpenkate

56

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

3.3 De huidige situatie Waar Nederland het vooral moet hebben van de successen van dance en gothic metal in het buitenland doet Zweden het op alle fronten al jaren goed. De successen voor Zweedse artiesten en bands zijn ten opzichte van Nederland dan ook bijna niet te vergelijken. Zweden heeft in ieder genre meerdere artiesten die veel aandacht krijgen vanuit het buitenland. Of het nu gaat om pop, waarin Nederland internationaal gezien geen rol van betekenis speelt, of om metal. Zweden is op alle fronten vertegenwoordigd. Het verschil wordt vooral gecreëerd doordat de Zweedse overheid zijn bevolking al jaren stimuleert om te participeren in cultuur en creativiteit. Deze stimulans ontbreekt in Nederland. Met de aangekondigde bezuinigingen ziet het er juist alleen maar minder positief uit voor de huidige cultuur en muzieksector in Nederland. De Zweedse jeugd komt door deze stimulans op jonge leeftijd al in aanraking met muziek, het creëren van melodieën en het bespelen van een instrument. Tot voorkort was muziekles een verplicht vak op basisscholen in Zweden. Deze educatie is er bij de jeugd in Nederland nooit geweest, waardoor ze op een andere manier in aanraking komen met muziek of zelfs helemaal niet. De Zweden worden geroemd voor hun gevoel voor melodie, het maken van mooie arrangementen en het produceren van kwalitatief goede muziek. Naast vele succesvolle bands heeft Zweden ook enkele invloedrijke producers die werken met wereldartiesten. Ook hierin blijft Nederland achter ten opzichte van Zweden. Vooral de Nederlandse popmuziek wordt in het buitenland niet serieus genomen en weet zich niet te onderscheiden door authenticiteit, ondanks dat hier langzaam verandering in komt. Ook de huidige successen van de Zweedse metal overstijgen die van Nederland. Het aanbod van Zweedse bands is gewoon weg groter en diverser. Wat niet afdoet aan enkele successen die Nederland heeft, aangezien hier enkele bands mee kunnen met het succes van de Zweden. Bands als No Turning Back, Born From Pain en Within Temptation boeken succes op alle delen van de wereld.

3.4 Subsidies muzieksectoren Beide landen bieden muzikanten de mogelijkheid om deze financieel bij te staan. Waar Nederland alleen financiële steun biedt voor het touren in het buitenland, biedt Zweden artiesten ook de mogelijkheid om vergoedingen te ontvangen voor het opnemen van een album, extra steun in de vorm van een soort ‘bijstand’ en lange termijn subsidies. Hierdoor hoeft een Zweedse muzikant zich minder snel druk te maken om zijn financiële situatie ten opzichte van zijn Nederlandse collega. Die naast muzikant zijn vaak ook een baan moet hebben om zich te kunnen onderhouden. Waar de Zweed zich dus volledig kan storten op zijn muziek moet de Nederlandse artiest zijn tijd verdelen over een baan en zijn muziek. Met de aangekondigde bezuinigingen op cultuur is het nog maar zeer de vraag wat de mogelijkheden zijn voor de export van Nederlandse muziek.

3.5 Marketing en promotie Waar Nederland zich vooral richt op Duitsland om ‘door te breken’ kan Zweden door zijn uitgebreide netwerk zich op meerdere landen richten. Deze luxe is voor Nederland nog niet weggelegd. Het is voor beide landen nog steeds belangrijk om lokale contacten te hebben die kunnen helpen bij het opbouwen van een internationale carrière. Zweden heeft daarnaast het internet in een vroeg stadium omarmd en dan niet alleen voor het distribueren van muziek, maar ook voor promotie en het maken van muziek. Deze ontwikkelingen zijn in Nederland nog niet zo goed zichtbaar. Uiteindelijk geld voor beide landen dat veel touren, geduld en authenticiteit van de muziek er voor zorgt dat er successen geboekt worden in het buitenland. Harm Jan Scherpenkate

57

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

3.6 Imago Waar de Zweden worden geroemd om hun diversiteit, creativiteit, vernieuwingsdrang en gevoel voor melodieĂŤn is het imago van Nederland behoorlijk afgezwakt. Vooral de popmuziek uit Nederland wordt niet serieus genomen en is niet authentiek genoeg om te kunnen concurreren met de buitenlandse bands. De Nederlandse metal wordt door de gothic scene serieuzer genomen en wordt hierin wel geroemd om zijn diversiteit en creativiteit. Een andere stroming die vooral in de buitenlandse underground scene op positieve feedback kan rekenen is death metal. Al is deze scene ten opzichte van Zweden relatief klein. Verder zijn er ook bands die door veel te touren en hard te werken toch weten op te vallen binnen het grote aanbod van internationale acts, bands zoals No Turning Back, Born From Pain en Textures.

3.7 Conclusie Nederland loopt ver achter ten opzichte van Zweden en dan ook op bijna alle vlakken. Voor Nederland een tragische constatering maar een uitzonderlijke prestatie voor Zweden. Zweden heeft zijn status als muziekland door de jaren eigenhandig zelf opgebouwd wat perspectief biedt voor de Nederlandse artiest. Al is het deels afhankelijk van de plannen van de Nederlandse regering ten opzichte van de bezuinigingen op Kunst en Cultuur. Zweden is een prachtig voorbeeld van hoe een land succesvol kan zijn, in wat ze zelf zo noemen, de belevingsindustrie. Creativiteit, authenticiteit, vernieuwdrang en diversiteit hebben er voor gezorgd dat Zweden zich boven aan de muzikale markt heeft weten te plaatsen. Als Nederlandse artiest kan je hier alleen maar lering uit trekken en een voorbeeld aan nemen.

Harm Jan Scherpenkate

58

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

Deel 4 Aanbevelingen

Harm Jan Scherpenkate

59

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

4 Aanbevelingen Het succes van Zweden is deels te danken aan de houding van de Zweedse regering en de rijke muziek geschiedenis die het land heeft. Met de aangekondigde bezuinigingen door de Nederlandse regering is het afwachten hoe het de Nederlandse muziek industrie gaat raken. Daarom zijn de aanbevelingen gericht op de artiest/band. Hierin zijn een scala aan factoren die een artiest/band kan helpen om succes te boeken, zowel nationaal als internationaal. Veel Zweedse bands en stromingen zijn ook eerst groot geworden in Zweden voordat ze internationaal door braken.

• Vernieuwingsdrang: Een band die klinkt als zijn grote ‘voorbeeld’ onderscheid zich niet van de massa. De weg van de minste weerstand lijkt het makkelijkst, maar afwijken van de al bewandelde route vergroot de kans op succes. Creativiteit en een innovatie benadering zijn de sleutel voor een eventueel succes. Voorbeelden hierin zijn Within Temptation, Urban Dance Squad, Opeth, In Flames en Meshuggah.

• Touren: Touren maakt of breekt een band. Veel touren, in zowel binnen als

buitenland, zorgt voor bekendheid. Herhaling is immers de beste promotie. Bands als No Turning Back en Royal Republic, tonen aan door veel te touren dat ze ook op andere plekken worden geboekt en hiermee hun bekendheid en netwerk vergroten. Met deze factor moet er wel rekening gehouden worden dat een band muzikaal goed onderlegd is, maar veel spelen draagt ook bij aan de muzikale ontwikkeling van een muzikant en band, dus veel touren loont.

• Open staan voor andere invloeden: Er is meer dan bijvoorbeeld alleen metal en

hardcore. Andere stromingen kunnen als een bron van inspiratie dienen om de muziek een andere draai te geven. Experimenteren heeft al tot vele successen geleid. Zo liet In Flames zich in zijn begin jaren niet alleen beïnvloeden door metal maar ook door folk muziek en voegt Refused jazz en electro toe aan zijn muziek waardoor de muziek een uniek karakter krijgt.

• Geduld: Veel bands hebben hun status verworven door jaren lang hard te werken.

Succes komt niet aanwaaien. Het heeft Opeth bijvoorbeeld bijna 10 jaar gekost voordat ze internationaal door braken en de status kregen die ze nu hebben. En zo is de opkomst van No Turning Back ook in een gestaag tempo gegaan, met ups en downs, maar hebben ze door de jaren heen wel op bijna alle continenten gespeeld en een goed imago gekregen in de wereldwijde hardcore scene.

• Internet: Het internet kan een band op vele fronten helpen. Ten eerste is het internet

wereldwijd en kent het geen grenzen, the world is just one click away! Internet kan helpen bij de promotie van een band via websites als Facebook, Twitter, Bandcamp en E-zines. Maar ook voor de distributie en verkoop van muziek, bijvoorbeeld gratis via de bandsite of via iTunes en Spotify, en het maken van muziek. Vooral het laatste heeft er in Zweden voor gezorgd dat er een vloed aan nieuwe bands ontstaan, voornamelijk in de indie scene. Mede doordat het voor een band vrij ‘gemakkelijk’ en goedkoop is om thuis muziek op te nemen. Voor een band, vooral beginnende bands, is het huren van een studio een dure aangelegenheid en kan thuis opnemen uitkomst bieden en kan de muziek vervolgens via internet gedistribueerd worden.

Harm Jan Scherpenkate

60

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

• Subsidies: Instanties als MusicXport.nl en toursupport van NFPK kunnen een band

helpen om de buitenlandse markt te betreden. Voor een band is het dan ook aan te raden om zich in te schrijven voor subsidies, mits de band aan de eisen van de instantie voldoet, of het inwinnen van informatie. Deze instanties hebben ervaring met de buitenlandse markt en hebben een netwerk die een band op weg kan helpen. Of het nu om financiële steun gaat of het overdragen van kennis, alle kleine beetjes helpen en kunnen bijdragen aan het succes van een band.

• Locale contacten: Locale contacten zijn nog steeds de spil in het internationale succes van een band. Zij kennen de lokale scene en kunnen ter plekke helpen bij de promotie van een band. Ze zijn tevens het aanspreek punt. Waarom het wiel opnieuw uit willen vinden als de ‘oplossing’ voor handen ligt.

Deze aanbevelingen geven geen garantie tot succes, want uiteindelijk is het deels de muzikant zelf die zijn succes bepaalt. Mensen vergeten vaak dat het vak van muzikant op bepaalde momenten een fulltime baan is en als een band grote successen boekt is het ook echt een fulltime baan. En net als bij andere carrières is het geven en nemen en hangt het slagen af van de ambitie van een muzikant.

Harm Jan Scherpenkate

61

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

Literatuurlijst Boeken en jaarverslagen Baarda, D.B., de Goede, M.P.M., Teunissen, J. (2005) Basisboek Kwalitatief Onderzoek: Handleiding voor het opzetten en uitvoeren van kwalitaief onderzoek. Groningen/Houten.: Wolters-Noordhoff Cross, C.R. (2002). Heavier Than Heaven: A Biography of Kurt Cobain. New York.: Hyperion Ekeroth, D. (2011). Swedish Death Metal. Brooklyn, NY.: Bazillion Points Books Grijp, L.P., de Groot, L., Mutsaers, R (2001). Een muziek geschiedenis der Nederlanden. Amsterdam.: Amsterdam University Press Hoekman, G.J. (2010). Over de grens: Het internationale succes van Nederlandse popmuziek. Amsterdam.: Thomas Rap Keunen, G. (2005). POP! Een halve eeuw beweging. Lannoo Koopman, T. (2009). Canon van de Nederlandse popmuziek: 50 jaar Nederpop: de 50 gebeurtenissen in 50 jaar Nederpop. Amsterdam.: Stichting 50 jaar Nederpop, Muziek Centrum Nederland Kotler, P. (2006) Principes van Marketing. Amsterdam.: Pearson Education Benelux Kroeske, S., & Fictoor, J. (2011). Exportwaarde van de Nederlandse populaire muziek 2009. Hilversum.: Perfect & More BV in opdracht van Buma Cultuur Kroeske, S., & Fictoor, J. (2010). Exportwaarde van de Nederlandse populaire muziek 2008. Hilversum.: Perfect & More BV in opdracht van Buma Cultuur Kroeske, S., & Fictoor, J. (2009). Exportwaarde van de Nederlandse populaire muziek 2007. Hilversum.: Perfect & More BV in opdracht van Buma Cultuur Kroeske, S., & Fictoor, J. (2008). Exportwaarde van de Nederlandse populaire muziek 2005 en 2006. Hilversum.: Perfect & More BV in opdracht van Buma Cultuur Leefsma, S. (2009) Boekman 80: Kunst over de grens. Amsterdam.: Boekman Stichting Van der Plas, J. (2008). 50 jaar Nederpop: een geschiedenis van de Nederlandse popmuziek. Amsterdam.: Carrera Wagner, J. (2010). Mean Deviation: Four decades of progressive heavy metal. Brooklyn, NY.: Bazillion Points Books

Kranten artikelen Broere, R. (2005, 14 november). De universele kwaliteit van Within Temptation.Zwolse Courant, p. 29

Harm Jan Scherpenkate

62

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

Broere, R. (2008, 17 juni). Delain speelt op Gothic Metal Palace in Zuidlaren. Dagblad van het Noorden, editie Drenthe Noord, p. 17 Vinckx, Y. (2009, 19 juni). Het geheim van de Zweedse popmuziek: De ABBA formule. NRC Handelsblad, 30 – 33 Walraven, H. (2005, 12 mei). Successen vaderlandse bands in Nederland nog te fragmentatisch. De Gelderlander, editie Arnhem, p. 11

Internet ABBA (2011). The Story. Geraadpleegd 2 mei 2011, via http://www.abbasite.com/the-story Åkerfeldt, M. (2011). Biography: Chapters. Geraadpleegd 17 mei 2011, via http://www.opeth.com/index.php/biography Alders, C. van Brederode, T. Cley, M. van der Plas, J. Vuijsje, B. (Red.) (2010) Muziek Encyclopedie, Geraadpleegd 28 maart 2011, via http://www.muziekencyclopedie.nl/action/genre/rock Amon Amarth (2011). Biography. Geraadpleegd 17 mei 2011, via http://www.amonamarth.com/band/biography/ Anoniem (2010, 17 augustus). Zweden, raadsel van de popmuziek?. Geraadpleegd 4 mei 2011, via http://www.musicresearch.nl/?p=260 Arch Enemy (2011). Biography. Geraadpleegd 17 mei 2011, via http://www.archenemy.net/biography.php Beerda, J. (2011, 29 maart). Within Temptation album op 1 in VS en UK. Geraadpleegd op 12 april 2011, via http://www.entertainmentbusiness.nl/nieuws/2011-W13/within-temptationalbum-op-1-vs-en-uk Bockma, H. (2009, 2 mei) Uitvoerende Nederlandse kunst afgelopen 10 jaar sterk gegroeid. Geraadpleegd 18 april 2011, via http://www.volkskrant.nl/vk/nl/2676/Cultuur/archief/article/detail/329679/2009/05/07/UitvoerNederlandse-kunst-afgelopen-10-jaar-sterk-gegroeid.dhtml Burning Heart Records (2007). Burning Heart Records Biography. Geraadpleegd 17 mei 2011, via http://www.burningheart.com/info/ Cardigans (2008). Biography. Geraadpleegd 2 mei 2011, via http://www.cardigans.com/? sid=default&bfs=1 Century Media (2011). The Haunted: Biography. Geraadpleegd 17 mei 2011, via http://www2.centurymedia.com/artist.aspx?IdArtist=121 Dark Tranquillity (2011). Band. Geraadpleegd 17 mei 2011, via http://www.darktranquillity.com/band/index.html Dahlströms, M. (2011, 18 februari) The winner takes it all: Ten years of Swedish prosperity (part 1). Geraadpleegd 10 mei 2011, via http://svenskmusik.org/article/ten-years-of-swedishprosperity-del-1/

Harm Jan Scherpenkate

63

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

Dahlströms, M. (2011, 17 februari) The winner takes it all: Ten years of Swedish prosperity (part 2). Geraadpleegd 10 mei 2011, via http://svenskmusik.org/article/ten-years-of-swedishprosperity-part-2/ Dahlströms, M. (2011, 16 februari) The winner takes it all: Ten years of Swedish prosperity (part 3). Geraadpleegd 10 mei 2011, via http://svenskmusik.org/article/ten-years-of-swedishprosperity-part-3/ Evergrey (2011). Band. Geraadpleegd 17 mei 2011, via http://evergrey.net/site/band/ Export Music Sweden (2011) Export Music Sweden. Geraadpleegd 20 mei 2011, via http://www.exportmusicsweden.org/ Felter, S. (2005, 10 mei). Within Temptation op 1 in Spaanse hitlijst. Geraadpleegd 19 april 2011, via http://www.nu.nl/achterklap/524143/within-temptation-op-1-in-spaanse-hitlijst.html Fonds Podium Kunsten (2011). Reiskosten buitenlandse voorstellingen of concerten. Geraadpleegd 25 april 2011, via http://www.fondspodiumkunsten.nl/subsidies/reiskosten_buitenlandse_voorstellingen_of_con certen Van Gijsel, R. (2010, 22 januari). De gedeelde weerzin tussen metalbranch en pop gemeente. Geraadpleegd 15 april 2011, via http://www.volkskrant.nl/vk/nl/2676/Cultuur/archief/article/detail/973465/2010/01/22/Degedeelde-weerzin-tussen-metalbranche-en-popgemeente.dhtml Gouwerok, T. (2011, 27 april). Dossier: Nederdeath. Geraadpleegd 8 mei 2011, via http://www.kindamuzik.net/dossier/nederdeath/dossier-nederdeath/21512/ Hammerfall (2011). Biography. Geraadpleegd 17 mei 2011, via http://www.hammerfall.net/sample-page/biography/ Hogan, M. (2010, 29 maart). What’s the Matter With Sweden?. Geraadpleegd 10 mei 2011, via http://pitchfork.com/features/articles/7776-whats-the-matter-with-sweden/1/ In Flames, (2011). Band: In Flames. Geraadpleegd 17 mei 2011, via http://www.inflames.com/main.html Katatonia (2011). Biography. Geraadpleegd 17 mei 2011, via http://katatonia.com/biography/ Konstnärsnämnden (2011). The Swedish Arts Grants Committee, Geraadpleegd 20 mei 2011, via http://www.konstnarsnamnden.se/default.aspx?id=11309 Kulturrådet (2011). Swedish Arts Council. Geraadpleegd 20 mei 2011, via http://www.kulturradet.se/en/In-English/ Lundell, K. (2011, 28 maart). Between music and politics. Geraadpleegd 10 mei 2011, via http://svenskmusik.org/article/between-music-and-politics/ Meshuggah (2011). The Band. Geraadpleegd 17 mei 2011, via http://www.meshuggah.net/empty_64.html Millencolin (2011). Millencolin official. Geraadpleegd 17 mei 2011, via http://www.millencolin.com/index3.html

Harm Jan Scherpenkate

64

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

Ministry for Foreign Affairs (2008, 17 december). Lifetime Achievement Award and the Government’s Music Export Prize 2008. Geraadpleegd 9 mei 2011, via http://www.sweden.gov.se/sb/d/11214/a/117761 Ministry of Foreign Affairs (2010, 1 februari). Mando Diao and Nils Landgren honoured for their musical achievements. Geraadpleegd 9 mei 2011, via http://www.sweden.gov.se/sb/d/12685/a/138815 Muziek Centrum Nederland (2011). Over MCN Musicxport.nl. Geraadpleegd 25 april 2011, via http://www.muziekcentrumnederland.nl/internationaal/musicxportnl/ Novum (2010, 19 mei). Comeback voor Ace of Base in 2011. Geraadpleegd 2 mei 2011, via http://www.nieuws.nl/597005 Pek, N. (2002, 3 maart). Millencolin. Geraadpleegd 13 mei 2011, via http://www.kindamuzik.net/interview/millencolin/millencolin/1362/ Pot, M. (2005, 19 september). Holländische Welle Succesvol. Geraadpleegd 19 april 2011, via http://www.volkskrant.nl/vk/nl/2680/Economie/archief/article/detail/673223/2005/09/19/Hollan dische-Welle-succesvol.dhtml Prepare 2 Start (2011). Prepare 2 Start subsidie. Geraadgpleegd 25 april 2011, via http://www.prepare2start.nl/ Roxette (2011). Biography. Geraadpleegd 2 mei 2011, via http://www.roxette.se/biography.php Soilwork (2010). Biography. Geraadpleegd 17 mei 2011, via http://www.soilwork.org/biography.php Sonic Syndicate (2011). Sonic Syndicate official. Geraadpleegd 17 mei 2011, via http://www.mngmusic.net/sonicsyndicate/index.html Tempest, J. (2009, 14 juli). Biographies. Geraadpleegd 2 mei 2011, via http://www.europetheband.com/biographies.html Verbrugge, R. (2010, 19 januari). Einde van Nederland als metalfestivalland. Geraadpleegd 15 april 2011, via http://www.writteninmusic.com/metal/einde-van-nederland-alsmetalfestivalland/lang/nl/ Watain (2011) Temple of Watain. Geraadpleegd 17 mei 2011, via http://www.templeofwatain.com/ Westerstad, E. (2011, 21 januari). Robyn – Swede of the Year 2010. Geraadpleegd 9 mei 2011, via http://www.sweden.se/eng/Home/Lifestyle/Musicroom/Poprockindie/Reading/Robyn--Swede-of-the-Year-2010/ Wittebols, A. (2005, 24 oktober). De belevingsindustrie in Zweden. Geraadpleegd 4 mei 2011, via http://www.twanetwerk.nl/default.ashx?DocumentId=4648 Zwennes, E. (2011, 17 maart). Buma Cultuur stapt uit MusicXport. Geraadpleegd 18 maart 2011, via http://3voor12.vpro.nl/artikelen/artikel/44558613

Harm Jan Scherpenkate

65

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

Bijlage 1: Geschiedenis, achtergronden en stromingen Om een duidelijk beeld te kunnen krijgen van de Nederlandse en Zweedse scene, is het van belang om te weten welke stromingen er binnen de hardrock en metal zijn, hoe deze stromingen zijn ontstaan, waar ze hun oorsprong vinden en welke bands/ acts de basis hebben gelegd voor de huidige metal, punk en hardcore scene.

Hardrock Hardrock is ontstaan rond het einde van de jaren ‘60 en vindt zijn oorsprong voornamelijk uit de traditionele elementen van de Amerikaanse Rhythm & Blues en Rock & Roll samengevoegd tot een hardere variant waarbij de muziek zwaar leunt op het gebruik van de elektrische gitaar, doorgaans heftiger en zwaar vervormd en overstuurd. Bands als Cream (met Eric Clapton) en de Jimi Hendrix Experience worden gezien als grondleggers van het genre. In de jaren ‘70 word de term hardrock definitief vormgegeven, voornamelijk door Britse bands als Led Zeppelin, Black Sabbath, Deep Purple en het Australische AC/DC. De bleusroots treden bij deze bands verder naar de achtergrond en maken plaats voor harde repeterende gitaarriffs en solide ritmesecties. Het genre ontwikkelt zich snel en in de loop der jaren ontstaan er verschillende stromingen die hun oorsprong vinden in de hardrock. Tot de helft van de jaren 80 wordt hardrock gezien als mystiek en verre van mainstream. De liefhebber staat bekend als fanatiek en loyaal aan het genre. Omdat de muziek nauwelijks te horen is op radio en tv is men aangewezen om zelf op onderzoek te gaan. Dit leidt er toe dat er een soort van subcultuur ontstaat waarbij fanatiek informatie onderling wordt uitgewisseld. Vakbladen als het Nederlandse Aardschok en het Engelse Kerrang vervullen hier een belangrijke rol in. Als eind jaren tachtig hardrock wordt opgepikt door de grote radiostations en muziekzenders als MTV breekt het genre ook door bij het grote publiek. (Alders, et al., 2010)

Metal In het begin van de jaren zeventig vloeit uit de hardrock een nieuw stroming op die grimmiger, agressiever, onheilspellender, ronduit harder en minder toegankelijk is. Heavy metal is geboren, de term wordt gemakshalve vaak afgekort als metal. Waar in het begin hardrock en heavy metal nog als synoniem door gaan ontwikkelt metal zich razendsnel. Vooral in Amerika wordt in het begin de term heavy metal gebruikt om hardrock aan te duiden, ondanks dat de verschillen in het genre dan al te groot zijn om alles over één kam te scheren. Het Britse Black Sabbath wordt gezien als de grondlegger van het genre, het album Master of Reality uit 1971 word gezien als blauwdruk voor het genre. Andere bands die aan de wieg staan van metal zijn het Amerikaanse Cheer Blue en Pentagram, al zijn zij minder invloedrijk dan Black Sabbath. Verder is er een prominente rol weggelegd voor Judast Priest en Motörhead. Judas Priest zijn gillende sirene zang en de introductie van de leren kleding, pinnenbanden en riemen hebben bijgedragen aan het imago van metal, deze zijn tot op de dag vandaag nog steeds de verpersoonlijking van metal. Het Britse Motörhead staat vooral bekend om zijn oorverdovende volume tijdens optredens en de schorre/ hese stem en uitstraling van bassist/ zanger Lemmy Kilmister. (Alders, et al., 2010)

Harm Jan Scherpenkate

66

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

New Wave Of British Heavy Metal (NWOBHM) Het begin van de jaren tachtig is een belangrijke en bepalende fase in de metal. Gevoed door de agressie en de doe het zelf mentaliteit uit de punk (zie hoofdstuk 1.2.8 Overige en relevante stromingen) en zich kerend tegen het op dat moment populaire new wave ontwikkelt zich in Engeland een nieuwe stroming die zich New Wave Of British Heavy Metal (NWOBHM) noemt. Zij zagen hardrock liever als hard en meedogenloos. Enkele Britse groepen die NWOBHM inluiden zijn Iron Maiden, Saxon en Def Leppard. De komst van NWOBHM betekende een kentering in metal, zowel op muziekzaalgebied als het succes ervan. De nieuwe lichting bands en bestaande acts zorgde ervoor dat het genre groeide tot een sterke stromingen. Zo ontstonden er onafhankelijke platenlabels, tijdschriften en festivals die zich volledig op metal richten. Het daarbij komende groepsgevoel onder zowel liefhebbers als muzikanten ligt aan de basis van metal. Metal beantwoort de vraag naar een ruig amusement. (Keunen, 2005)

Trash Metal Mede beïnvloed door het uit Engeland afkomstige NWOBHM ontstaat er midden jaren tachtig aan de westkust van Amerika een nieuwe stroming in de metal, namelijk trash metal. Trash metal heeft het gedachtegoed van NWOBHM en de drang naar perfectie. Trash metal is de meest extreme metal tot dan toe en kenmerkt zich door zijn agressieve, snelle en compacte karakter. Er werd afgerekend met de clichés die tot dan toe bestonden rond metal en er ontstond een underground die weer terug ging naar een natuurlijk uiterlijk en was wars van sterallures. (Keunen, 2005) Pioniers en grondleggers in het genre zijn Metallica, Slayer, Anthrax en Megadeth. Door het succes dat deze bands hadden, ze verkochten eind jaren tachtig miljoenen albums, waren ineens ook grote platenmaatschappijen geïnteresseerd. (Alders, et al., 2010)

Death Metal en Grindcore Dat het metal geluid nog niet extreem genoeg was bleek wel uit de ontwikkeling van Death Metal, dat zijn oorsprong vindt in Florida halverwege de jaren tachtig. Waar trash metal nog de potentie had bij het grote publiek werd death metal nog compromislozer en harder. Zo heeft death metal een zeer donker karakter zowel muzikaal als tekstueel. Tekstueel gezien speelt de dood een belangrijke rol, al heeft er in de loop der jaren een verschuiving plaats gevonden naar meer intellectuele en filosofische teksten. Doordat de muziek harder en agressiever is en als zeer extreem gezien wordt verlegde death metal de grenzen van de metal. Tot de grondleggers van het genre behoren Death en Morbid Angel. Veelal zijn de bandnamen ook een referentie naar de dood. Een stroming die bijna gelijk staat aan death metal is grindcore. Echter met het verschil dat de grindcore zijn oorsprong vindt in Engeland, een hardcore-punk achtergrond heeft, de muziek nog compacter is en de thematiek zich voornamelijk focust op politieke onderwerpen in plaats van de dood. De grondlegger voor dit genre is Napalm Death, met in hun kielzog bands als Extreme Noise Terror, Carcass en Bolt Thrower. Niet alleen Engeland blijkt een goede voedingsbodem te hebben voor deathmetal bands ook Zweden is zeer succesvol als het gaat om death metal. Bands als Opeth, At The Gates en Entombed weten internationaal grote successen te boeken. Harm Jan Scherpenkate

67

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

Black Metal Black metal vindt zijn oorsprong in zowel trash metal als death metal. In grote lijnen komt trash het meest overeen met death metal, met als wezenlijk verschil de thematiek en manier van zang. Waar death metal bekend staat om zijn lage rochelende stemgeluid maakt black metal juist gebruik van een hoog schril krijsend geluid. Het thema binnen black metal richt zich voornamelijk op antichristelijke teksten en geloofsovertuigingen als sanatisme en occultisme. Het genre is in begin zeer populair in ScandinaviĂŤ voor in de landen Noorwegen en Zweden en slaat daarna over naar de rest van Europa en Amerika. (Alders, et al., 2010) In de jaren negentig beleeft het genre een opleving door de vele schandalen. Mede verantwoordelijk hiervoor is de Noorse black metal band Mayhem die in Noorwegen de Black Circle sticht. Deze antichristelijke en satanische groepering staat bekend om zijn duistere praktijken als: grafschending, het in brand steken van kerken en moord. (Keunen, 2005) Om het shock effect te versterken zijn bandleden tijdens shows vaak beschilderd in het zwart wit (corpspaint), spelen zich op het podium groteske taferelen af waar veelvuldig gebruik wordt genaakt van (nep)bloed, vuurspuwen en wordt er geflirt met de gothic achtige symboliek. Bekendste acts zijn het Engelse Cradle of Filth en het Noorse Dimmu Borgir.

Stijlvervaging In de jaren negentig, wanneer metal steeds extremer en exclusiever wordt, ontstaat er een vraag naar bands die terug gaan naar de basis. Zo ontstaan er weer nieuwe stromingen en crossovers. Het wordt steeds moeilijker te bepalen in welk hokje een band behoord en gaan bands steeds progressiever te werk. Een goed voorbeeld hiervan is het Amerikaans Tool. Tool weet de typische metal elementen in een onverwachte context te plaatsen. Met doordacht uitgewerkte nummers, met complexe ritmes, melodieuze zang en een felle intensiteit vaart de band een eigenzinnige koers. Deze progressieve aanpak wordt ook toegepast door bands als Dream Theater en Rush, al is hier de link met metal in mindere mate aanwezig. Wat opvalt, is het technische vernuft waaruit de nummers zijn opgebouwd en de ontoegankelijkheid die daaruit voorkomt. De muziek is daardoor voor een select en zeer trouw publiek weggelegd. Als inspiratie voor deze muziek gaat men terug naar de jaren zeventig, naar bands als Genesus (met Phil Collins en Peter Gabriel) en King Crimson. Andere bands die hun eigen pad bewandelen zijn de Zweedse bands Opeth en Meshuggah, het Amerikaanse Nine Inch Nails en het Engelse Porcupine Tree. Daarnaast zijn er bands die een duidelijk metal geluid hebben maar door hun aanpak niet in een specifiek genre te plaatsen zijn. Machine Head en Pantera zijn hier een goed voorbeeld van. Ook de invloeden van andere stijlen dan metal maken hun intrede in metal. Zo mixen bands als Faith No More, Red Hot Chilli Peppers en Primus, funk met metal/hardrock. Bands als Living Colour en het Nederlandse Urban Dance Squad gebruiken hiphop met een mix van metal in hun muziek. Een ruigere variant op deze twee bands zijn Rage Against The Machine, Biohazard, Dog Eat Dog en het Zweedse Clawfinger (Keunen, 2005)

Harm Jan Scherpenkate

68

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

Gothic Metal Rond het begin van de jaren negentig komt de er een vorm van metal die elementen uit opera en andere vormen van klassieke muziek mengt met metal elementen. Dit alles aangevuld met gotisch imago vormt gothic metal. De grootste invloed komt van theatrale, new wave van gothic bands als Sisters of Mercy en Bauhaus uit het begin van de jaren tachtig. De stroming is voornamelijk zeer populair in Europa. Tot de grondleggers van het genre worden het Britse Paradise Lost, Anathema, My Dying Bride, het Zwitserse Celtic Frost en Amerikaanse Type O Negative gerekend. Vervolgens komen er uit alle windstreken van Europa bands die hun stempel weten te drukken op het genre. De bekendste hiervan zijn het Finse Nightwish, Italiaanse Lacuna Coil en de Nederlandse acts als The Gathering en Within Temptation.

Nu-Metal Nu-Metal, afgeleide van new metal, gaat verder met het combineren van verschillende stijlen in de lijn die Rage Against The Machine begin jaren negentig heeft uitgezet. Veel van de groepen hebben hun achtergrond in trash- of deathmetal maar willen vernieuwen door andere stromingen toe te voegen. Invloeden van hiphop, rap, dance en emo zijn dan ook terug te vinden in nu-metal. De muziek wordt voorzien van dramatische teksten en de instrumenten zijn lager gestemd dan in het traditionele metal. Het krijgt hierdoor een stilistisch en agressief geluid. De nieuwe stroming slaat zeer goed aan bij de jeugd en vindt hierin een miljoenen publiek. De grondleggers van het genre zijn Korn en Deftones. Succesvolle acts die deze lijn volgen en nu-metal een gezicht geven zijn bands als Limp Bizkit, Slipknot, System of A Down, Incubus en Papa Roach.

Overige en relevante stromingen Metal heeft zich sinds de jaren zeventig snel ontwikkelt en heeft vele subgenres voortgebracht. Het is daarom lastig en bijna onmogelijk om alle stromingen te gaan benoemen die zijn ontstaan uit de grondbeginselen van de metal. Er zijn echter enkele stromingen die de moeite van het vermelden waard zijn:

Stonerrock: Deze stroming grijpt weer terug naar de bluesroots. Sfeer, spontaniteit en gevoel werden weer belangrijk. Invloedrijke bands in het genre zijn onder andere KYUSS, Monster Magnet en Queens Of The Stone Age (met voormalige bandleden van KYUSS). (Keunen, 2005) Doommetal: Net als stonerrock grijpt ook doommetal terug naar de oude metalroots. De muziek is trager en beheerst begeleidt met soulvolle zang. Doommetal beleeft zijn hoogtepunt in het midden van de jaren negentig met bands als Pentagram, Type O Negative, het Portugese Moonspell en het Zweedse Candlemass (Alders, et al., 2010) Powermetal: Deze stroming is een afgeleide van trashmetal met het fundamentele verschil dat powermetal deze invloeden combineert met harmonische structuren en melodieën. Powermetal viert hoogtijdagen halverwege jaren tachtig met bands als het Duitse Helloween en Amerikaanse bands als Savatage, Metal Church, Menowar en Iced Earth.

Naast het feit dat metal vele subgenres heeft voortgebracht zijn er ook enkele relevante stromingen die metal beïnvloed hebben. Het beste voorbeeld hierin is punkrock of simpelweg punk.

Harm Jan Scherpenkate

69

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

Punk is halverwege de jaren zeventig ontstaan als antwoordt tegen het saaie en vooral op commercie gerichte popmuziek. De muziek moest weer simpel en ongecompliceerd worden en kenmerkt zich dan ook door zijn compactheid, simpelheid en energie. Het is ruw, snel, agressief en direct. Tekstueel gezien richt men zich op de ontstane sociale onvrede. Punk is meer dan alleen de muziek, punk is een beweging en een manier van leven geworden. De commercie krijgt een steeds grotere invloed in de muziek, disco doet zijn intrede en de producties moeten bijna perfect klinken. Voor de jongeren die hier geen behoefte aan hebben is er maar ĂŠĂŠn oplossing, zelf muziek maken. En zo ontstaar de Doe-Het-Zelf mentaliteit. Het gat er hierbij niet om of je kunt spelen maar vooral om het plezier en wat je te vertellen hebt. Door deze verandering ontstaan er nieuwe onafhankelijke platenmaatschappijen, tijdschriften en concerten die zich volledig op punk richten. Punk heeft hiermee in korte tijd zijn stempel op de muziek weten te drukken. Net als bij metal ontstaat er uit punk een hardere en snellere variant, genaamd hardcore. Hardcore kenmerkt zich door korte, heftige nummers waar bij de zang uitgeschreeuwd wordt. In het begin van de jaren tachtig wordt hardcore nog vaak aan metal en punk stromingen gekoppeld, grindcore is een voorbeeld hiervan. Vanaf de jaren negentig is men verder gaan kijken wat er in resulteert dat hardcore een opzichzelfstaand genre is en zelfs wars is van metal invloeden. (Keunen, 2005)

Harm Jan Scherpenkate

70

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

Bijlage 2: Interview Robin Hagendoorn Robin Hagendoorn is de drummer van de Nederlandse Hardcore band No Turning Back 1. Harm Jan: Om direct maar met de deur in huis te vallen, waar denk jij dat het succes van NTB hem in zit? Robin: Het succes van NTB zit volgens mij het feit dat wij nooit een 'hype' band geweest zijn. Vel van deze bands nemen een demo of EP op en groeien snel uit populariteit en trekken in korte tijd veel volk op shows. Dit houd een paar jaar aan en dan zijn ze meestal weer weg zonder dat je er erg in hebt. NTB is nooit zo'n band geweest. Wij hebben altijd een constante groei meegemaakt (natuurlijk met ups en downs) waardoor we geleidelijk een steeds groter en breder publiek aanspreken. Het feit dat we nu ook af en toe op mainstream festivals staan heeft puur te maken dat we een gerenommeerde naam zijn in het Hardcore genre. 2. Harm Jan: Als band willen jullie op alle continenten spelen, volgens mij al aardig gelukt. Maar hoe lukt het jullie om als eerst hardcore band in Zuid- Afrika en Korea te spelen. Niet bepaald direct voor de hand liggende landen. Regelt het managent/ platenmaatschappij dit voor jullie of worden jullie gevraagd/ regelen jullie het zelf? Robin: Wij waren niet de eerste HC bands in die landen hoor. In zuid Afrika waren we wel een van de eerste internationale HC bands die ene tour in het land deden. Korea heeft al jaren een zeer sterke HC scene waar bands als The Geeks een van de grotere zijn. Een tour boeken in welk land dan ooit begint meestal met het uitbrengen van een plaat. Dit is ook het geval in Korea en Zuid Afrika, maar ook in Zuidoost Azie en Zuid Amerika. Het is dan een beetje een combinatie van gevraagd worden door een label of boekingskantoor, en het zelf initiatief nemen door uit te vinden welke personen een "key" positie binnen de scene hebben en daar weer op voort borduren. Het meeste initiatief komt van ons zelf. Wij nemen het besluit om naar die landen te gaan en bieden meestal ook aan dat wij zelf de vliegtickets betalen. Anders kun je het meestal al wel vergeten. Dat is namelijk de grootste kosten post en het is gemakkelijker voor een boeker aan de andere kant van de wereld om ja te zeggen, als deze kosten al voorzien zijn. 3. Harm Jan: Er wordt vaak gezegd, in ieder geval door Buma Cultuur en zo nog wat instanties, dat jullie de grootste Europese hardcore band in Europa zijn. Tot hoeverre helpt deze status jullie om buiten Europa shows te spelen? Robin: Heel erg veel. Doordat we een grotere naam zijn kunnen we sneller en beter een tour voor elkaar krijgen. Dit resulteerde in 2009 (toen we die wereld tour hadden) dat we overal kei goede shows hadden met veel volk. Zelfs in landen als El Salvador, Colombia en de Filipijnen. 4. Harm Jan: In het boek 'Over de Grens' noemen de Textures, niet helemaal te vergelijken met NTB, zichzelf een echte facebook band. Is het internet ook zo bepalend voor jullie succes als band? Robin: Ja en nee. Mensen binnen de HC scene zijn heel erg loyaal aan bands. Dit kun je niet vervangen door een Myspace of Facebook. Toch is het zo dat zonder het internet, het tegenwoordig niet meer te doen is. Al onze tours (vooral die buiten de EU) waren niet mogelijk geweest zonder myspace of facebook. Het zit hem dan niet zo zeer in het aantal vrienden dat we hebben, maar meer dat promotie en het vinden van de juiste personen veel gemakkelijker is geworden. Wel grappig, voordat we in Zuid Amerika waren geweest in 2009, hadden we de focus voornamelijk op myspace liggen. In Zuid Amerika gebruike haast niemand Myspace maar Facebook. Harm Jan Scherpenkate

71

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

Na deze tour hebben we dus ook een FB account aangemaakt en deze wordt nu meer gebruikt dan onze Myspace. Heeft er ook mee te maken dat Myspace zijn html format gewijzigd heeft en het nu een totaal onoverzichtelijke site is geworden. 5. Harm Jan: Krijgen jullie ook steun van ĂŠĂŠn van de subsidie regelingen zoals MusicXport.nl en Toursupport van het Nederlandse Fonds voor de Podiumkunsten? Robin: In het verleden hebben we wel eens wat subsidie gekregen van MusicXport en Toursupport. Eigenlijk gebruiken we dat nu niet meer. We hebben plannen om terug naar Azie en Zuid Amerika te gaan. Misschien zullen we ze dan weer aanschrijven. Probleem is wel dat deze landen niet interessant zijn voor die instanties en ze dus al snel nee zeggen. 6. Harm Jan: Hoe kijk jij tegen het imago aan van de Nederlandse Metal en Hardcore scene? Robin: Om eerlijk te zijn weet ik niet zoveel van de Nederlandse Metal scene. Ik heb wel het idee dat Nederlandse Metal liefhebbers nog loyaler zijn dan hun HC tegenhangers. In NL (en ook in de rest van EU) heb ik het idee dat Amerikaanse en Australische band als snel een streepje voor hebben (qua HC bands dan he). Men vergeet snel dt Europa barst van de goeie bands, maar men gaat toch liever naar een Terror die 4x per jaar op tour komen in EU puur om het feit dat onze scene zo goed is en dat er veel geld te halen valt. Feit! Wel moet ik er bij zeggen dat in NL (hoe klein het ook is) wij altijd een goede opkomst hebben en dat het wel degelijk leeft. Alleen jammer dat zoals vroeger (1995 era) de metal, (skate)punk en hardcore scene niet meer verenigd waren. 7. Harm Jan: Hoe denk jij dat de rest van de Wereld tegen de Nederlandse Metal en Hardcore scene aankijkt? Robin: Oef, das een moeilijke. Ik weet dat Nederlandse metal bands als Legion of the Damned en natuurlijk Within Temptation het ontzettend goed doen buiten NL en Buiten de EU. maar verder zou ik het niet weten. Wat HC betreft heeft Nederland altijd een goed aanzicht gehad. Met bands Backfire!, Discepline en Born From Pain (die allen het super goed doen buiten NL en de EU). Ik denk dat het wel goed zit.

Harm Jan Scherpenkate

72

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

Bijlage 3: Interview Jesper Thorsson Jesper Thorsson is werkzaam op de afdeling marketing bij de Warner Music Group Sweden.

1.

Harm Jan: Looking at metal/ hard rock Sweden is doing really well. With successes for Opeth, Meshuggah and smaller bands like Royal Republic. What do you consider the most successful metal/ hardcore/ punk bands from Sweden at the moment? And why you think they became successful? Jesper: Opeth (big on all continents), In Flames and Hammerfalll. And recently Watain. All of them has been consistent and built their careers through touring and hard work over several years.

2.

Harm Jan: In my research on the Swedish music industry and especially the view foreigners have its quite clear that they have a positive approach towards Swedish music. Partly due the long history of successful pop artists such as ABBA to metal bands like In Flames. The other reason is the diversity and innovative approach of artist towards music. It looks like they always want to reinvent themselves. When looking at the Dutch music industry, the perception foreigners have is almost the other way around. It seems that bands lack originality and diversity, even though the situation is slightly chancing, especially within the dance and gothic scene. What’s your look on both industries? Jesper: I agree the Swedish Metal scene offers a bigger diversity. Streching from very melodic and Sleaze to the Stockholm Death Metal phonomena, the more melodic Gothenburg scene and also Black Metal. Seems like to be respected here you cannot just copy. True about the Dutch scene, but on the gothic scene The Netherlands has had a lot to offer, Within Temptation, The Gathering.

3.

Harm Jan: In Holland we have the MusicXport.nl program which helps bands to tour outside Holland. For example, back in 2002 it helped Within Temptation to get airplay in Germany by buying commercial time on a music channel so they could play their music video for Ice Queen. This was their first step towards gothic ‘stardom’ in Europe and the rest of the world. In 2008 Within Temptation got a grant of aprox. € 67.000 so they could do a tour around the world. Is there such an program in Sweden and do bands/ artists have access to other funds for example for recording a record and other expenses? I found some information on the Swedish Art Council website, but it is not quite clear which expenses they cover. Another rumor I heard lately was that a band can declare parts of the expenses on building their own recording studio. I know the Swedish government supports the artist and encourage them but is this really possible in Sweden? Jesper: Never heard about funds for radio exposure on Swedish Metal bands, but there have been funds for releasing albums from different councils and even counties etc. And help with showcases. Like Export Music Sweden.

Harm Jan Scherpenkate

73

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

Rumor: I guess there is no problem to declare expenses from building a studio against other income (touring, merchandise etc) if you run your band as a registered company. As many do. Why not?

4.

Harm Jan: In general Dutch record companies use the traditional ways of promoting a band in combination with new media. Do Swedish records companies have a different approach on the promotion and marketing of a band? Jesper: Touring, touring and touring. That is what break the bands. It is a big change on how to market a release here nowadays. I see less traditional marketing to boost physical sales and more marketing on driving traffic to streaming services like Spotify. However, physical is still a big share when it comes to Metal.

5.

Harm Jan: It also looks like there’s a trend in Sweden that artists start there own record companies. For example Karin Dreijer from The Knife/ Fever Ray. Do you think this is a positive development or do Swedish artist still need the expertise from a major/ established indie record company to become successful in foreign countries? Jesper: It is easy for an artist to claim that they don’t need a label as they have their own. My own experience is that in the end most of the work is done by the music company that distributes. The expertise is sure needed too. Especially if you aim outside Sweden.

6.

Harm Jan: The Swedish artists are praised for there feeling for melody, great arrangements and perfect productions. Or like Per Almqvist from The Hives said in an interview with a Dutch newspaper several years ago: ‘The Swedish make melodies like the Swiss make watches’ How come that Sweden became so successful in writing great melodies, arrangements, compositions and productions? Jesper: I have no idea and I don’t think anyone has a definitive answer to that question. Maybe the strong and catchy melodies in Swedish folk music? The heritage of that can sure be heard in early In Flames.

7.

Harm Jan: An answer on question 6 could be that music lessons were a vital part on the development of young artists. A few years ago it changed from a compulsory lesson to a voluntary lesson? The youth still has the opportunity to go to music lessons, rent instruments and practice rooms but are not forced to do so. Do you think this will affect the writing skills of future artist and the success of the Swedish music industry in general? Jesper: Kids interested in learning to play an instrument still has the chance to do so, so I don’t think this will affect too much. More importantly later in life when it comes to Metal is to find a place to rehearse with your band. Still, I believe this is easier in Sweden than in many other countries.

8.

Harm Jan: When looking at radio stations in Sweden, the public radio stations, for example P3, decided that 40% of the artist they play must be from Sweden. Does this help in the success and development of Swedish artists? Jesper: Maybe. P3 has no commercial pressure like the commercial networks, so they pretty much have the freedom to play whatever they think fits their public service concept. I guess it helps a little bit in more narrow genres.

Harm Jan Scherpenkate

74

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

Bijlage 4: Interview Per Bussmann Per Bussmann is CEO bij Triada Communication. Hij heeft door de jaren marketing en promotie gedaan voor verschillende Zweedse acts. Voor Triada werkt hij onder andere samen met Roadrunner Records en Nuclear Blast. Per: Before answering these questions I just want to point out that these are MY answers, based on how I usually think about PR and marketing. So, it might be difficult to apply these thoughts/answers on all labels and PR agencies.

1. Harm Jan: In general Dutch record companies use the traditional ways of promoting a band in combination with new media. The focus is more on the traditional way instead of on new media. Do Swedish records companies/ marketing offices have a different approach on the promotion and marketing of a band? And do they focus more on the traditional way or on new media? Per: Totally depending on the act that you´re promoting. When it comes to smaller acts you should definitely consider using a lot of social media and stuff like that. If it´s an already established act, these medias tend to live a life of their own anyways. If I misunderstood the term “new media” please let me know.

2. Harm Jan: I read an article (Dutch newspaper) about the Swedish music industry. In the article was a statement that most of the successes are booked by indie labels. What could be the reason for this? Per: Well, most of the labels are considered as indie, so that´s one of the reasons. Also, a lot of the people working as indie do put a lot of time and energy in to their projects, wich from time to time leads to success.

3. Harm Jan: One of the reasons could be that their main priority is the internet, not only for promoting music but also for making and selling it. Does internet has so much influence on the Swedish music industry? Per: Absolutely. You just have to press a couple of buttons to reach a global market, which of course can help spreading the word and increase the sales. It´s also a way to be able to produce new music for a fairly reasonable budget.

4. Harm Jan: It also looks like there’s a trend in Sweden that artists start there own record companies. For example Karin Dreijer from The Knife/ Fever Ray. Do you think this is a positive development or do Swedish artist still need the expertise from a major/ established indie record company to become successful in foreign countries? Per: People like Karin Dreijer knows a lot of people in the business and I´m pretty sure that she asks for advice from time to time. Artists do need professional help, because no one can do everything on their own. You have to think about artwork, producing, distribution, presspics, PR/marketing campains, budgets, toursupport and a whole lot of other things, and that´s pretty much for an artist to cope with on their own. But still, I really like the fact that a lot of artists, by starting their own companies, are keeping the rights to their material and the right to take their own decisions.

Harm Jan Scherpenkate

75

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

5. Harm Jan: When a Dutch acts wants to get an international career. They first focus on Germany to build a reputation there and than move on to other parts of Europe or the rest of the world. A great example is Within Temptation back in 2002 for there single ‘Ice Queen’, with a grant and the help from MusicXport.nl they were able to get the videoclip on RTL Germany and give away free tickets to a showcase. It gave them a boost in both records sales and building a fanbase. These days they are Hollands best selling hardrock band. Where does Swedish artist focus on to become a successful international artist? Per: Depends on the act and their music. Some of them want to establish their name on the Swedish market to begin with, others are more suitable for Germany, UK, Asia or the States. Not a very specific answer, sorry, but that´s the way it is. For smaller acts it´s of course easier to take on their own country to begin with.

6. Harm Jan: What impact does Spotify has on the Swedish music industry? Per: Oh, at the moment that changes from day to day, it seems. In the beginning there were a lot of people in the business that thought that Spotify was a bad thing and would lower the sales even more, but it seems like Spotify and the music industry has been able to unite and the deals are looking better and better. I can´t give away any specific numbers, but from my point of view Spotify and similar services will turn out to be a good thing in the end. It was necessary with a change in how people are consuming music, that´s for sure.

7. Harm Jan: The Swedish artists are praised for there feeling for melody, great arrangements and perfect productions. Or like Per Almqvist from The Hives said in an interview with a Dutch newspaper several years ago: ‘The Swedish make melodies like the Swiss make watches’ How come that Sweden became so successful in writing great melodies, arrangements, compositions and productions? Per: A lot of different factors. I´ve spent many endless nights over a couple of beers with my friends discussing this. We´ve got a beautiful environment /nature for inspiration, most of us can find a place to rehearse, we´ve got a lot of brilliant acts that has showed the way, we are fairly open minded to all kinds of music which also works as a source of inspiration, we´ve got public service that gives the smaller acts a chance to reach an audience and a lot of other things. And, we´ve got some really serious competition. Because of all the awesome artists, songwriters and producers you really need to push yourself to the maximum to stand a chance.

8. Harm Jan: An answer on question 7 could be that music lessons were a vital part on the development of young artists. A few years ago it changed from a compulsory lesson to a voluntary lesson? The youth still has the opportunity to go to music lessons, rent instruments and practice rooms but are not forced to do so. Do you think this will affect the writing skills of future artist and the success of the Swedish music industry in general? Per: Maybe not the fact that you must choose, but strangely enough there´s still a common misunderstanding that music should be just a hobby, and it´s still not considered as a “real job”. The fact that the government are cutting down on musical education of course will feed that opinion.

9. Harm Jan: When looking at radio stations in Sweden, the public radio stations, for example P3, decided that 40% of the artist they play must be from Sweden. Does this help in the success and development of Swedish artists? Harm Jan Scherpenkate

76

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden Vanuit een metal perspectief

Per: The opportunity to reach an audience and the feeling of getting a fair chance of course inspire some of the acts, so I´d say yes.

10. Harm Jan: In my research on the Swedish music industry and especially the view foreigners have its quite clear that they have a positive approach towards Swedish music. Partly due the long history of successful pop artists such as ABBA to metal bands like In Flames. The other reason is the diversity and innovative approach of artist towards music. It looks like they always want to reinvent themselves. When looking at the Dutch music industry, the perception foreigners have is almost the other way around. It seems that bands lack originality and diversity, even though the situation is slightly chancing, especially within the dance and gothic scene. What’s your look on both industries? Per: I´m not that familiar with the Dutch scene, I´m afraid, but I do know that in Sweden the competition is so hard that you need to come up with something new and interesting to stand a chance. And amongst musicians it seems like there has always been a wish to create something on your own. Anyone can follow an already used road, so it´s a lot more fun to create your own way to travel upon. And we´re very ok with musicians trying, even though the result isn´t always the best. As long as you´re reaching for perfection, it´s ok.

Harm Jan Scherpenkate

77

Stenden Hogeschool Leeuwarden


Nederland vs. Zweden vanuit een metal perspectief