Issuu on Google+

1


Punko-Punko

Mga Balak Ni

Erik E. Tuban

BOMBA! PRESS

http://www.bomba2.tk


Bomba! Balay Publikaran PUNKO-PUNKO Erik E. Tuban

Walay Kopyakatungod 2012 Tanang bahin niining maong librobalak mamahimong kopyahon,

padaghanon ug angkonon isip imong kaugalingong binuhat bisan walay pagtugot sa tigsulat o sa nagpublikar. Arte sa Hapin: Gikan sa Internet

Han-ay ug Desinyo: Erik E. Tuban Desinsyo sa Titik: Adobe Garamond Pro


TALLY SHEET ANG PAMALAK NI MARQUIS DE KINTOLIMBO ................ 7 ANG GIPAABOT SA HUNGOG

............................................. 11

TULO KA DAGWAY SA BARAHA AWIT

........................................................................................ 16

CHIX NI BALDOMERO IKAW UG AKO WORLD PEACE KOMPISAL BLACKY

........................................................ 17

........................................................................ 18

ROMANCING THE RAIN

..................................................... 20

...................................................................... 21

.............................................................................. 22

.................................................................................. 23

SA WA PA HINGANLI ANG BAGYO SALOP

......................................... 12

...................................... 24

...................................................................................... 25

TIGMO SA OROM NGA WALAY UGMA

............................. 29

USA KA ADLAW NGA KINABUHI SA ABOG ...................... 30 NOSTALGIA

............................................................................ 31

ANG GIYAGYAG SA PASUNDAYAG ...................................... 32 ANG SALA SA BINTANA

....................................................... 34

MGA HAIKU KANG CUARESMA TIEMPO ........................ 35 LUKAY ...................................................................................... 38 BATBAT SA BULAN ................................................................ 39 MOTEL SA LANGIT ............................................................... 40


ANG PAMALAK NI MARQUIS DE KINTOLIMBO* I Sa iyang unang librobalak nga giulohag Punko-Punko atong makita kon unsa ka hanas sa pagtagik og balak si Erik Tuban. Ang iyang librobalak tugob sa mga saksaksinagol nga mga imahe sama sa katawanan ug kahibulongan. Ang iyang librobalak puno sa managlahi nga mga estilo: adunay berso, adunay eksperimento, adunay yagayaga apan seryoso. Ang iyang librobalak panagsagol sa mga aspeto nga balaan, pasipala, pagtinarong ug binuang. Mora gayod kinig mga putahe nga atong makita sa pungko-pungko: adunay daghan alang sa matag usa kanato. II Mapataas o mapamubo man, ang pamalak ni Erik Tuban han-ay pagkapanday. Ang iyang tingog usahay mosungog, usahay mobulabog, apan kini kanunay lanog. Ang mga pulong nga iyang gipanggamit timailhan sa iyang kahait. Kusog siya modula sa hulma sa rima sama sa balak nga Ikaw ug Ako diin ang bagting sa iyang rima-eskima mikaliring (abba, cddc, cddc, abba, abba, cddc, cddc, abba). Maayo pod siya moimbento sama sa balak nga Mga Haiku alang kang Cuaresma Tiempo diin ang ang sagradong semana santa gitadtad nga morag bombay sa pamagay . Diin ang atong mga tuo-tuo gipino, ug gihimo kining mga ginagmay nga hulagway: Ayaw pasamad, Kon mogawas ang pari, Di na mahunad. Itlog nahanaw Pasko sa pagkabanhaw: Dominggo Santo. 7


Mora kinig mga tinagsip sa sugilanon nga si Alfred Jarry ra ang makamugna. Nakahatag pod og dugang lingaw sa kahanggaw ang dibarahanon (tuas’, ‘tayas ‘nimal, ‘ki, ug ubp.) nga iyang gibisbis sa maong balak. Ang iyang kaalam sa paggamag berso-liriko epektibo nga mipatigbabaw sa kadaghanan sa mga balak nga napatik dinhi nga libro. Gikan sa gugma hangtod sa damgo, gikan sa tradisyon hangtod sa soreyalismo, iyang gipakita nga ang magbabalak mamahimong mookupar sa bisan asang wanang sa pamalak. III Ang Punko-Punko makapabuhakhak kanato. Makapakutaw kini sa utok ug makahatag og gutlo sa paghinuktok. Ang pamalak ni Marquis de Kintolimbo kumpleto sa rekado ug ang ilang templa sakto ra kaayo. Lami kini basabasahon sa mga adlaw nga ang kamingaw moduaw o sa takna sa dili pa ang katulogon. Nindot kini bitbiton sa baybayon, ug samtang naglantaw sa balod o sa talisawop nga adlaw, litokon ang pipila ka mga balak niini nga gikulit sa atong binisaya nga dila, kay ang pamalak, alang kanako, makasuta sa atong mabulokon nga pagkanaa.

CD Borden Marso Dos Mil Dose Hotel Palwa, Dumaguete City

* Ang iladong takoban ni Erik Tuban 8


Alang sa Alang-alang.

9


10


ANG GIPAABOT SA HUNGOG dili ang bahandi dili ang dungog ang kanunayng gipaabot apan ang gadahunog nga gutlo sa gugma ug kudlit sa amuma kasway sa musa nga mokuhit kaniya

 

11


TULO KA DAGWAY SA BARAHA I. Ang Arsobispo Dili matugkad sa unos Ang pangluod sa timos* “Sayop diay ang ako’ng pagtuo,” Sugilon sa kurakot nga Kura Paroko, “Nga ang Kamatayon mao Ang kahingpitan sa tawo.” Naglagiti ang adlaw sa udtong tutok Nga sa sayo nga Mayo nitulisok Samtang ang hubog nga Sepulturero Nagsagol sa balas, graba ug semento. Ang kainit sa ugang yuta nasiak Sa bakho og hilak sa lima ka asawa Ug tulo ka dosena nga anak. Usa ka baryohan kami nga nagsud-ong Sa kabugnaw ug kangitngit sa iyaha’ng pansyon. “Kay kinsa ba diay ang magtuo Nga luyo sa gipakita nga kalagsik sa Arsobispo Adunay dakong kakulian ug dautang sekreto?” Sukmat sa tabian nga manalabtan Atol gihinay pagpakanaog sa itom nga sakyanan Ang puti nga lungon sa upat niya ka Sacristan. Tinuod. Siya nailhan sa mga katawhan Sa iyang ka maabi-abihon ug ka buotan Apan luyo sa balaan nga sutana Gamay ra ang nakapangutana sa matuod niya nga bestida. Mismo ang iyaha’ng mga suod Wala gayod kami nakamatikod sa inanay niya nga pagpangluod. 12


Ug kini’ng pisi nga gigamit niya sa pagtipi Sa iyang kinabuhi, mao ang pisi Nga maghatod pakanaog kaniya ngadto Sa mabugnaw ug mangitngit nga pansyon – Ang sinugdanan sa kataposang pahulayan, Kay unya adunay lapida itusok iugbok nga magpasidaan: “DINHI GILUBONG ANG LAWAS NI PAPA JUAN (DILI NIYA TINUOD NGA PANGALAN) GIBANTOG NGA USA KA LIMBONGAN BISAN OG WALA NAILHAN SA TANAN, GIPANGGA RA GIHAPON SA KADAGHANAN (UNTA DAWATON SA TIILAN SA AMAHAN)” ( ? – 2001)   II. Ang Sepulturero Sagbot sa lubnganan Habol sa biniyaan* Ubos sa kahayag sa bulan nga nabulasot Ang Sepulturero nagbuy-od hubog nga way sapot Hubo nga nanulisok sa mga haw-ang ug espasyo, Sa mga naglaray ug nagpatongpatong nga nitso, Sa mga krus ug simbolo, nga nagsilbing timaan Sa Sinugdanan ug Kataposan sa tanang katawhan. Hubo nga nagwarawara sa iyang tayaon nga pala Ngadto sa kangitngit sa gabii nga walay ikapasiugda. Sa Syudad sa mga Tiunay nga Nahinanok Siya ang Haring Gangis nga andam motulisok Sa gilapdon ug gilay-on sa kapintas sa kinabuhi Kinsa’ng minataya ang andam makigsumpaki? 13


Ubos sa kalalom sa kagabhiong natisok Ang Sepulturero nagyawyaw daw nalisoan sa utok Sa hawanan sa gingharian nga iyang ginsakopan -Bugtong ang bino ug hoyohoy ra ang iyang kauban Nga sa garbosong kahoy molumos, nga sa lawas modugta Sa tanang naghigda nga mga santos ug makasasala. Ug abtan sa latas sa mga siglo ug latas sa katuigan Bugtong ang haw-ang sa lungag ra ang kapadulngan Sa panghupaw ug pagduaw sa imoha nga luna -Tiunay nga saksi sa imoha’ng pagpanghulga. Sa gilalomon ug kahabog sa tim-os nimo’ng tinguha Kinsa ang magtuo nga ang kamatayon ra ang mokuha? Sa Syudad sa mga Tiunay nga Nahinanok Siya ang Haring Gangis nga andam motulisok: “KAMO’NG MGA PATAY UG NAGPAPATAYPATAY: GIHAGIT KO KAMONG TANAN OG SUKMAGAY! MGA ANAK SA DIYOS UG NAGPAKARON-INGON: BUGTONG ANG KAHILOM SA GINOO RA DIAY ANG INYO’NG MATIGOM SA KAMATAYON.”  

14


III. Ang Haring Gangis Ang garbosong kahoy Lumsan sa huyohoy* Ako ang Haring Gangis sa Buhing Syudad. Ako ang garbosong kahoy’ng dili madugta. Ako ang dalan agianan sa tanang mugna. Ako ang mogiya sa linya sa imo’ng palad. Ako ang tigpatuman sa tanang lagda Ako ang motisok sa liso sa pagtuo. Ako ang Adlaw, Langit ug Rebulto. Ako ang Diyos nga ampoan sa timawa. Ako ang nagbukal nga tubig sa Kinabuhi. Ako ang bugnaw nga lampas sa Kamatayon. Ako ang dalang hiwi nga angayng sundon. Ako ang motul-id sa tanang dalan hiwi. Ako ang kalis ug dugo sa Bag-ong Kasabotan. Ako ang isda nga simbolo sa bag-ong milenyo. Ako ang naghilawas nga anghel ug demonyo. Ako ang kataposang silot sa tanang Kalapasan.

* Buch Bandillo, “Sanglitanan sa Kalipay ug Kasakit” 15


AWIT “ You are sought by powers unknown; On your trembling heart--strings play� -- Robert Lawrence Binyon, A Mother’s Song adunay bag-ong awit nga nasabtan kining kasingkasing sa dihang putot pa, tres anyos, naghapsay sa nabubod nga sinina ug sa nabudlay nga larawan nga naglabanglabang sa handurawan dayon inanay nipatim-aw lab-as nga pares sa panan-aw-gigunitan mo ang akong kamot gigiyahan ang paglabang sa unang tikang ngadto sa ulahing pagkalimot karon, sa pagbalik akong hinumdoman ang bag-ong awit nga nasabtan niining kasingkasing: Mama

16


CHIX NI BALDOMERO Si Day Bayoleta adunay sunoy nga labihan ka bagsik nga wala nay mobisita hinuon niya. Gihigugma ni Bayoleta ang sunoy ug ang sunoy nahigugma ni Bayoleta, sama sa asawa. Diay pangas-a among gilaag si Day Bayoleta dihang nipatighulog siyas patag. Amo siyang gihimamat sa Turtle’s Nest ug nagtagay mi tibuok gabii. Ang nga’n kuno sa sunoy si Baldomero, ug naghisgot siyang Baldomero tibuok gabii nga kon wa ka masayod, abi nimog iyang bana si Baldomero. Bisan ganig kahibaw nako, abi gihapon nakog iyang bana si Baldomero. “Gamika man tos Baldomero ganihang buntag.” “Sweet kaayo siya gabii. As in.” “Gwapohang Baldomero uy! Mura gyog si John Lloyd, di ko kahunong og tutok niya.” Gwapa gihapon si Day Bayoleta ug makabuang gihapon ang gugma. Pagpanguli, nanamilit na mi sa usag-usa, ug sa kalit akong gituhak sa aping si Bayoleta, pero hinay ra, kay ako nasayod nga siya naminyo na og sunoy, ug ako kining girespetaran. Gilipay siya ni Baldomero sa mga paagi nga dili nako kaya. Puno sa bitoon ang langit, ang mga silop nanago sa kasagbotan, Hay, kanindot mabuhi, tingali, ug nangihi ko sa paril sa ngitngit sa akong pribadong kangitngit. (gisipra gikan ni James Tate, Waylon’s Woman)  

17


IKAW UG AKO “Ang danghag makaipsot sa dughang way kamot.� -- Singsing: Bagting ug Kaliring, Dr. Melvin Cortez I. Sa Kahayag una miabot ang gugma sa way pagduha-duha misunod pagdagan ang lubas tang katuyoan bisan pa ang kalibotan wala ko gikaoban pagpangga ug amuma ikaw akong gisaloma mga agiw nga napalid sa adlaw mihawid ang kahayag nga ilad giukit ta sa palad ug bitik sa saad ang mga titik sa panaad kapalarang di masuhid sa hanging sinapid padayon nga gipaligid tibugol kong pagsugid saksi ang pagmanggad sa sinemana kong halad ibabaw sa hilawng pagpasagad kita nangasamad ug way sala ang paniid kay padayong gibag-id ang hait nga katawa nga mipahit sa pangagda sa kainit sa atong bugan nagmugnag balayan ubos sa hinog nga bulan mipahiyom ang duyan didto kitang duha nagukdanay sa ginhawa.  

18


II. Sa Kangitngit human sa talikdanay dali kong gisubay ang agiw ug talithi sa pikas nga kinabuhi dali kong gilingi gilili sa saming liki liboan ka dagway sa pikas nga kalipay ang kahilom namaak sa kahilom nagsabak ang kagahapong ngilo sa higdaanang bildo way bili ang pagtuo sa kahingpitan kay luyo sa hungaw nga bahakhak way dughang giagak sa ngulngol nga lawak sa lumoy nga balak sa mga panid sa libro sa tumoy sa akto sa pahiyom sa kuwadro sa ungol sa kwarto naminaw sa hilak usa ka magul-anong buwak human sa talidhay gihipos ko sa inanay padayong gipakli ang hinapos nga pagbati nga di na mabakwi nga di ko na mauli anino sa imong dagway hugot nga kalaay.  

19


ROMANCING THE RAIN Adunay mga adlaw nga buot kong hinganlan ang pagduaw sa ulan. Ubos niining balisbisan mihabol ang kalibotan sa tanang kaanyag nga iyang matanyag. Usahay sa kapulihay buot ko lang unta siyang gakson ug tutokan sa hungawng ginhawa saysayan sa mga matinud-anong pulong nga sa hinanok dili na malitok. Sama sa: “Ang kasingkasing ko daw biyuos nga nagsud-ong sa imong tagaktak sama sa nibukhad nga mga bulak nagtinguha sa gugma sa Diyos.” o “Ang suga niining atong gugma, nagpabiling buhing kahayag awhag nga dili tanang tubag gitangag sa hubag nga pangutana.”

  20


WORLD PEACE Tuig kadto sa ikatulong gubat sa probinsya. Walay sama ang kaigang ug usahay makamata ako sa kahayag sa bintana, sinundan sa pakapaka sa lantaka. Usa ka gabii, may nanuktok sa pultahan. “Syo! Naa ka diha, Syo? Si Loloy ni. Abrihi ko. Dali.” Dalidali kong nag-ilis ug gisugat ang silingang Waray sa may pultahan. Sa pagpaduol niya sa hayag namatikdan kong nagkadugo ang iyang sinina, kuwang ang iyang bukton ug naharos ang tulo ka ngipon. Naunsa man intawon? “Ulahi na ang tanan sa dihang midagan mi, Syo. Kalit kaayo ang panghitabo. Wala mi nakabantay nga nagukoy-ukoy ra diay ang mga sirena sa suba. Naluoy ko ni Kapitan Lao Tzu ug Padre Achilles, napagan og apil sa lamok-lamok,” asoy ni Loloy nga nagkisikisi, naggukod sa ginhawa. “Daan ko pa. Niining mga panahona, may giluom gyod ang kangitngit sa suba.” Sa kusina, samtang nagpintal og uling sa nawong si Loloy, giandam ko ang kataposan namo nga hinagiban. Nakahukom mi nga inig ka kadlawon, among patulbongan ang kaaway og linukot nga puwang T-back. Sinuksokan kini’g mga balak ni Neruda. Tingali, sa ingon ining paagi, wa’y mapildi.  

21


KOMPISAL

“Poet is priest.� -- Allen Ginsberg

Sa ngalan Sa ngalan sa amahan Sa ngalan sa amahan ug sa tanang gisuginlan ko sa akong mga kalapasan Sa ngalan sa tanang inahan ug sa mga anak nga ilang gihilakan Sa ngalan sa mga kasingkasing ug kapikas nga biniyaan Sa ngalan sa Espirito ug si Botelya nga akong giam-aman Ania ako karon aron mopadayag sa akong hugot nga pagbasol kay ako Ania karon sa inyong atubangan ug ania ako hugot nga naghinulsol sa Akong mga kasaypanan kay sa dihang gibilin sa Pari ibabaw sa altar ang ilimnong makabalaan sa kasingkasing ug kalag ako kining giyarok Akong gihurot pagdimdim ang Kaanyag ug Kagul-anan ako kining gituok gilugo hangtod sa kataposang tulo ang balaang sudlanan nga mipukaw sa akong pagkaako Ania ako karon sa inyong atubangan nagbasol naghinulsol ug hinaot nga O! iampo mo kaming mga makakasala karon ug unya kay basin ugma Ako kining ikaligo! O! ako kining ibubo sa hubo kong lawas ug human nako pahimusli ang iyang kahayag ako kining ihatag ngadto sa mga nagnganga sa bitoon Nag-atang kon kanus-a dan-agan sa gahom sa kaamgohan ug unta mabulahan ang buang sa tiyan ni Hesus ug ni Hudas ug ni Mariang Ulay Birhen nga nitungab og apil sa imong kaanyag ug pasayloa pod unta sila kay wala sila masayod sa ilang gibuhat Ug dili na ko mousab! O dili na gyod ko mousab pagyarok sa nagdagaydayng balaan hangtod sa kataposan O kon kanus-a kita mabuakag baso.   22


BLACKY Sa dihang gamay pa ko, akong nasayran nga ang kamingaw sama ra sa usa ka itoy. Moabot kini nga sama sa pinaskohang wala pangayoa. Manghagwa kini kanimo, kanunay magsunodsunod, sa mga panahong ikaw duawon sa pagkaluya daw gasa gikan sa kangitngit. Sa madugay, mamaak lang kini sa walay igong hinungdan ug mahimong makamatay kon dili maatiman ang pahit sa pagpatagad. Sa tumoy sa wanang dihay batan-on nga nisyagit sa pikas pangpang, “Gihigugma tika! Pauli na!� Nialingawngaw ang kahilom.

  23


SA WALA PA HINGANLI ANG BAGYO Daghan kanamo ang nagpangita sa lamat. Ang mga tiguwang sa among baryo gibiyaan ang hunsoy ug nisutoy sa ilang mga sulo. Gilibod ang kalasangan ug ang kapatagan, ubos sa kahayag sa takdol nga bulan. Ang mga bata nihunong sa ilang lupa-langit ug gitirador ang alisiwsiw nga puthaw nga naghadyong sa ibabaw. Ang mga batan-on nga gikan gisugo pagpangalos og tubig o ba kaha pagpamugha’g kahoy, nikatkat sa punoan sa akasya ug gitiholan ang matag lungag sa putol nga sanga. Didto sa lantay, gitugaw sa pakisusi ang nanagtapok nga mga dalagang nagkundatay ug naghingut-anay. Diha’y usa ka langgam nga nagbitbit og layang dahon, hinay nga nituyhakaw gikan sa salag. Ang kanding nga gitugway sa lubi nihunong pod sa iyang pagsibsib, apan nipadayon kini pagkataodtaod. Sa kangitngit, giduyogan sa among kapitan ang kokak-kokak sa mga baki sa balilihan. Ang mga palahubog nga gikang nagmaoy, nipugos sa pagkahuwas aron moduyog sa kaguliyang. Mao kadto ang panahon nga luwas ka sa imong pagkahisalaag ug ang hingpit nga paghigugma wala pa ma-impiyerno.

  24


SALOP i. halaphalap sa kilumkilom Pauli na kay nipiyong na ang adlaw, Nananawag kanimo ang kagabhion. Ang mga lunhawng kahoy nanghupaw Sa kudlit sa takna Nga nihabol sa kalibutang latagaw. Ang ginsakopan sa nagbangutang langit Nagpasidaan ug nanabi Sa kiat ug dula, Sa sayaw sa yawa, Sa mga aninong nagpasopaso sa kangitngit. Ang ginsakopan sa nagbangutang langit Nanghupaw ug nanamilit sa adlaw nga dili na unya makuhit. Dad-on tika sa akong mga katalirongan Nga wa pa ma-alaot sa hulagway, Sa labolabo sa kinabuhi. Bisan sa atong kahuyang, Giduyogan ang tim-os ngap agbati Sa pinitik sa uhawng yuta, sa mga nagdahunog nga tunob nga giapas sa bugnawng hangin ubos sa naglarayng Gemelina akong gisugid kanimo ang mata sa akong pagmanggad. Ug ang kangitngit nisangpit: Pauli na kay nipiyong na ang adlaw.

25


ii. mga bituon nga nitabon sa akong kalangitan Suginlan ko ikaw-Wala na nako pangitaa pa ang mga tubag sa akong pag-inusara. Pangutan-on ko ikaw-Aduna ba’y tubag ang hiusa sa nag-urong kong kalibotan? Suginlan ko ikaw-dugay na nakong gibiyaan ang mga langit sa akong pagkabata. Pangutan-on ko ikaw-Aduna bay saksi ang langit sa nagpiyong kong kalibotan?

  26


iii. ug siya ang kaluwasan Kay masinahon ako: Masinahon ang akong gugma. Masinahon ang akong mata. Masinahon ang mata sa akong paghigugma sama kadalo sa gabii nga naghikaw sa kahayag. Tunglo ug kapintas ang asawang nagbilar sa banang wa na nipauli apan dakong gasa ang higayon sa gihidlawng kapikas. Kay madanihon ka: Madanihon ang imong gugma. Madanihon ang imong sentensya. Madanihon ang sentensya sa imong paghigugma sama sa pagdani sa taob nga dagat sa nag-inusara. Ang kangitngit nanawag: Ali, ari kamo. Ako ang kahingpitan sa tanang butang.

  27


iv. kay dili na Kay dili na nato masiplatan ang nikiblat, igo na lang nga mokihat sa ganghaan sa kilat, igo na lang magpaanod sa sulog sa panganod. Ang kagabhion daw laylay nga nagpakatulog sa kalibotang dili mahinanok. Ang mga pagmanggad ug kahidlaw nga sa sayong kabuntagon giugbok, nangab-ot sa kaugmarang di matandog. Ug ang pagpanawag sa kabuntagon daw kamatayon. kay mamatay kita sa makadaghan higayon aron lamang banhawon sa gugma ug pag-inusara nga mohalok niining aping sa kahilom, kalinaw nga makatugaw. Kay sa umaabot nga takna alirongan kita sa mga bandera ug busina sa syudad nga wa na gani makakita o makadungog sa awit sa usa ka masulob-ong siloy. Makahinumdom pa ba kaha ta sa tihol sa nabalong siloy? Siguro. Siguro wala na. Kay ang kasagaran natong madunggan tihol na lang sa mga makinang bungol sa pinitik sa atong kasaba (o winisik sa atong dughan). Ngulngol man ang atong pagbakho tam-is ang gugmang walay kaakohan. Kay dili na nako mahandom ang pahiyom sa imong pagpiyong.

28


TIGMO SA UROM NGA WAY UGMA Nagngisi ang buang nga nagpas-an sa bag ni Jinky Pacquiao nga giludhan sa mga irong kagiron. Lima ka galansiyang naghagwa, nagduwag chinese garter ug takyan. Ang kometa gitukob sa kibol nga bakunawang nibutho sa lungag nga panganod kay nanobra ang tama sa tambaloslos nga blond og bulbol. Ang tigmo sa imong pagkasaag: Wala ka ba nahadlok makasala?  

29


USA KA ADLAW NGA KINABUHI SA ABOG “all we are is dust in the wind‌â€? - Kansas I. ug sama sa gihapon ang salingsing sa kabuntagon sa kalit mituyhakaw, nangagda kanimo ug naminaw. mga samad sa kagahapon sa nahanawng yamog i-uli. walay angayng hiposon ang kalibotang nagdumili. II. kinsay imong gibalaan, anak sa tawo? gipangaliya mo ba ang mga tunok sa bukog sa kapalaran? o, ang mga nangahugnong taytayan sa imong panahon? samdang hingpit ang nagpas-an og abog sa iyang buko-buko. III. ikaw ang aligato nga madasigon sa kagabhion. ang imong kundat gitagana ngadto sa kangitngit. apan sa kabuntagon, ikaw ang abog sa suok. naghulat alimahan sa kainit sa dughan.

30


NOSTALGIA matag buntag imong gihilam-os ang himaya sa kagahapon. usa ka sundalo nga naputlag tiil apan nangita sa pusil. himongaan nangitag matuktok apan gibiyaan sa manok. usa ka siradong bintana: nisugakod sa tun-og apan gihidlaw sa abog. ang katugnaw nga manuoksuok sa kiliran sa imong mata, ang kamingaw nga magpundok, magtigom og kusog ikasugakod sa mga bidlisiw sa kainit nga taphaw-ug dugay ra’ng nahanaw.  

31


ANG GIYAGYAG SA PASUNDAYAG “All the world’s a stage...� - Anonymous Giatngan sa tanan ang gikahinaman nga pasundayag sa kagabhion, ilawom sa kataposang sudlot sa mga bituon. Nidupa ug nagdumili ang gialimongawan sa alimukoy nga kamatuoran nga gihinay og hubo sa liboan ka mga mata nagtutok sa tigpatuyok sa bantogan nga makina. Mga armas de paktol tuy-od nga nagmartsa, daw kawaning kwaknit sa habog nga edipisyo sa IT Park daw asong itom nga nakatulog og tun-og sa aseras ning syudad daw ngipon sa anghel nagbaga sa sug-angan sa konsensya daw balod gibaid sa Pasil aron mosupil sa dan-ag nga kalit nagbabag sa langit. Tuod, asa ko niining orasa? Didto ko sa Villa Angeles, Casuntingan nagtaga sa taw-an nga punoan aron idaob sa kilay nga mobilar sa mga patay nga di ko na unya hiabtan. Ug nganong nagdalidali kog pauli? Nahadlok ko nga inig ka ugma ang mga puwang prutas bisan og wa pa mahingpit nga bunga nga di ko na unya hiabtan. Kay pupo-on kini sa mga kagwang nga gikan pa nalagpot sa lasang, nagkagot sa Ermita, sa Kamagayan nagpanghinam nga molanlan sa puting aso kay nahilo sa pan-os nga pagbakho. 32


O Diyos ko! Bisan pa man ang mga mata magpabilin sa pagpakabuta, piyongan ko sa pagsubay ang huyang nga huni laylay mugna sa kalaay nga gisalibag sa yabag nga trumpeta. Ug inig piga sa pluma ni Pigafetta, pagbuka sa kabag-ohan, ako makamata sa kalibotan.  

33


ANG SALA SA BINTANA “I saw the flickering shadows of love on her blind...� -- Tom Jones dili ko unta buot mosaksi niining talan-awon apan unsa pa may akong mabuhat karon? sa dihang aksidenteng nilabay ko sa inyong tungod wa koy tumong nga mosud-ong ning lad-ok sa unod. nakit-an ko sa akto ang duha ka yagpis nga anino nagbinayloay sa laway, singot ug uban pang likido. buot ko nang mobiya apan daw mora kog gihawiran. nanghagwa ang yawa, ang lawas morag gipawiran. dili ko unta buot maminaw pa niining hagawhaw apan mora kog gisigingsiging sa imong giyawyaw samtang ang imong pagkababaye iyang gihilam-os ug gisaw-an ang himayang angay ra untas santos. managlahing pagbati taliwala ning dughan nag-umido buot mosyagit kay ang kasingkasing ko daw mobuto. ug ako nakadesider nga mobiya na lang niining tungora sa dihang gisangpit mo ang pangalan nga di na akoa

34


MGA HAIKU kang Cuaresma Tiempo I Pagpamalandong o pagbalik sud-ong sa lantay nga landong. II Semana Santa hulaw sa duha ka ‘ba’: binignit, Brocka. III Kinsa’y gilansang Simon? o Hesu Kristo? Ay, balo lamang! IV Kalit ka’g sutoy-nailad ka sa asoy. Hudas, asa ka? V Ang pangutana: Nganong ‘byaan mo ako? Ambot sa imo. VI Tuas’ Bantayan nihabhab og inasal, ‘tayas animal!

35


VII Mantikas’ baba, kagaw sa hunahuna-dugsak sa kilid. VIII Tigi sa paa gidid-an sa Simbahan-itsahi’g bukog. IX Kinsa’y mas gwapo Hudas Barabas Hestas Ponsyo Pilato? X Tsik ni Yo Pedro gikamang ni bay Tomas, lat-an og lamas. XI “APOSOL HASOL” istaring: Pedro, Pablo ug kinsa pa to? XII Ki, way barbekyu? Wa! Kalayos impyerno, sugbang bombero. XIII Ayaw pasamad. Kon mo gawas ang pari, di na mahunad.

36


XIV Itlog nahanaw-pasko sa pagkapabanhaw Domingo Santo.

  37


LUKAY Sa kainit sa higayon, benditahan na nila ang lukay nga gipormag krus nga inig abot sa balay isuksok sa pultahan aron moabog sa mga maligno, wakwak, di- ingon-nato ug liti. Igkahuman, walay laing maukay kon dili ang mga hulagway sa kaban nga gilumotan samtang ang binignit ug biko sa kaha gitilaptilapan sa iring sungkaban ug ang mga tulomanon sa kiblat nga kahaponon nga gibituonan ni Nora Aunor aron mopasibya nga “Walang Himala!� ug posible sad nga makataghap og live show sa dalan diin si Kristo Bargayo mohunad na sad sa samad sa palad aron magpalansang alang sa tanang kalapasang giwagtang sa Mesiyas ug aron matuman na ang gi atang-atangan sa tanan diin ang pagmuro sa Bernes Santo makapaitom sa hilom nga Sabado. Inig ka ugma, kon di ka makakita sa imong itlog, kuhaa lang ang lukay nga imong gisuksok ug sa kainit sa pagkabanhaw mao kini ang idabdab ni Hudas nga sa makausa pa, nabuntagan sa dalan nagpaabot nga madakdakan sa tanang tampalasang nabug-atan sa kasal-anan.

38


BATBAT SA BULAN wa lang siguro nimo hikit-i, apan ako kadtong hilomon nga bulan nga miambit sa imong pagtikawtikaw, mitimbaya ug mitutok nga masinahon dihang imong hugtanon nga gipadayag ang timgas mong kaanyag sa kalibotan. ako kadtong malamdagong mipabadlis sa kahayag ug mihiwa sa imong pagpangaliya. wa lang ka masayod kay sa imong pagtando diri kanako, sa way pagpamilok, tuy-od mo nang gigasa ang imong himungaya ngadto sa baybayon. sa matag bag-id ug kiay sa takna, masinahon ako nga misaksi sa hinayhinay nga sinukliay sa kabubut-on. ang kada tikang sa tanyag giisip ko na nga kabahin sa imong kinatibuk-an. ug si kinsa man ako nga mokuwestyon sa kamas sa imong kabig? ako nga nagpahipi lamang ug nagpaabot nga gakson sa gahom sa pagdamgo? ug lurat nga naghuwat nga lilion sa lamat sa usa ka linalang? dugay ko nang gidawat ang kaangayan ug nakaamgo na ako sa kaakohan. igo na alang kanako ang higayon nga sa panagsa, lumsan mo ako sa kinawat nga katahom.

  39


MOTEL SA LANGIT Sa tungang gabii imong makita ang mga bentana abli ug ang mga pultahan serado. Ang musika milugwa sa tanang lungag diin asa ang mga himatyonong kagaw ug ang kapitulo berso imong makita. Apan sa unahan, unahan pa gyod, adunay mga hilak nga hilabihan ka asul nga ang binuhat mamatay sa emosyon. Tanan asul nganhi. Ang mga kadalanan ug mga dagkong karsada ngiaw. Ang kagabhion gialirongan sa mga kabituonan ug ang awit sa katawhan misaka ngadto sa panganod samtang ang dagat mipalayo nagpangita sa bulan, kalipay nga grabe ang gibug-aton ug hilabihan ka gamayng panghigawad alang sa mga lumoyng kalag sa mga balod. Ang baybayon puno niadtong mga mata nga walay lawas nga masugatan nimo sa layong bungtod ug pagawpaw ug puwa sa dugo sa namulak nga kahayopan. Mga minatay sa hinigugmang mga adlaw, sirkus sa emosyon ug kabungog nga puwa, puwa, pero kung asa ang kasingkasing mipitik sama sa maanindot nga kampana nga gihimong luspad sa langyawng mga adlaw. Ang punoang pultahan mipaagas ug mga inalisngawng maraag sama sa mga uhong nga atong gihigugma, ang kahoy naa sa duol ug ang mga himsog nga kababayen-an nagdagan-dagan nga nangtapok sa mga nabanhaw ug pumapanawng dahon; sila ang mga langgam nga managlahilahi og kolor ug makaawit og mas maanindot pa sa hangin. Kwadrado kung asa ta gituok sa kahangtoran, apan sa pagpanaw atong nahibaw-an nga ang mangangayam anaa didto, kauban nianang mga iro, niadtong mga mata ug walay nakalimot nga magpakita niini ang giatayng simbahan nga mohapak sa imong ulo sama sa bato nabuak nga walay hilak. (gihubad sa balak nga ‘Hotels’ ni Philippe Souppault)

40


Si Erik E. Tuban natawo sa Sibulan, Negros Oriental sa tuig 1984. Siya kasamtangang nagpuyo sa Sitio Alang-Alang, Estancia, Mandaue City, Cebu. Ang “Punko-Punko� maoy una niyang koleksyon sa balak.

41


42


PUNKoPUNKo : mga balak ni Erik E. Tuban