Page 1

Erfgoeddag 2016 thema Rituelen

INFO-PERKAMENT V Spijs en drank in de Middeleeuwen door De Molenbakkers, Chiro Karoo en De Lovenier Ave Regina


Feit of fabel?

Hongersnood?

Een andere keuken

Dat onze keuken nogal verschilt met de middeleeuwse, zal jullie niet verbazen. Daarom een woordje uitleg.

Wat at men niet in de Middeleeuwen?

Heel wat dingen die we nu bijna elke dag eten of drinken, waren er niet in de Middeleeuwen. Enkele voorbeelden: • Aardappelen: komen uit Amerika, dus geen frietjes, chips, puree of kroketten • Tomaat: komt uit Amerika, dus geen spaghetti bolognaise, tomatensoep, balletjes in tomatensaus, pizza of ketchup • Maïs: komt uit Amerika, dus geen popcorn • Onze oranje wortelen: pas vanaf de zeventiende eeuw • Koffie: komt uit Amerika • Chocolade: komt uit Amerika, dus geen chocomousse, dame blanche, choco of chocomelk • Kalkoen: komt uit Amerika • Paprika: komt uit Amerika Sommige etenswaren waren dan weer niet voor iedereen toegelaten. Wild was een voorrecht voor de adellijke tafel. En dan waren er nog kerkelijke regels over wat wel en niet mocht op sommige dagen. Jullie hebben misschien meegedaan met de Dagen Zonder Vlees. Dat was dan erg middeleeuws van u! Op vele kerkelijke feestdagen en zeker op vrijdagen en in de Vasten was het in de Middeleeuwen immers verboden om vlees te eten. De middeleeuwer was echter creatief: ongeboren konijntjes opeten op die dagen kon wel. Zij werden omwille van de aanwezigheid van vruchtwater in die context immers als vissen beschouwd! Een tip voor de Dagen zonder vlees van volgend jaar?

Eetlijst

Een boterham met • Boerenpaté • Paté met appel en calvados • Platte kaas met radijs en bieslook • Plattekaas met bruine suiker • Kaas • Hesp Cake Rijstpap, pannenkoeken,…

3 ADELA’s

2 Adela’S 3 Adela’s

Er wordt vaak gedacht dat de gewone man in de Middeleeuwen nauwelijks genoeg te eten had, maar dat klopt niet. In het algemeen had men genoeg en gevarieerd eten: graan (voor brood en bier), wat vlees, groenten en fruit, afhankelijk van hun klasse, rijkdom, regio en de tijd van het jaar. Je leven lang moeten leven van koude pap was een zeldzaamheid.

Kruidig

In de Middeleeuwen gebruikte men heel veel kruiden. Het is een wijdverspreid misverstand dat men dat deed om de smaak van bederf te verbergen. Waarom zou je bedorven voedsel eten? De vele kruiden wijzen net op de verfijndheid van de middeleeuwse keuken.

Moeilijk na te maken

Het is niet gemakkelijk om nu middeleeuwse gerechten na te maken. In de middeleeuwse recepten staan immers geen hoeveelheden. Die recepten waren niet volledig uitgeschreven, maar eerder wat richtlijnen of geheugensteuntjes. De koks van toen wisten wel hoeveel ze van alles nodig hadden. Maar er zijn nog redenen. “Zet het gerecht 20min in de oven op 180°.” Een heel normale zin in onze tijd, maar ondenkbaar in de Middeleeuwen, want: • Er waren toen geen ovens zoals nu • Het concept ‘minuut’ kende men niet, dus is het moeilijk om nu recepten van toen na te maken, want we weten niet hoelang iets moest koken of bakken. In middeleeuwse recepten staat zelden een tijdsaanduiding. Heel soms staat er iets als ‘de tijd die je nodig hebt om rond de weide te lopen’. • Het concept ‘graden’ of ‘temperatuur’ kende men niet, dus als we nu iets willen maken van toen, weten we niet hoe warm we het moeten bereiden.

Het oog eet mee

Net zoals nu was in de Middeleeuwen de presentatie belangrijk. Zo werd een gerecht bijvoorbeeld soms in schaakbordpatroon geschikt. Wist je dat men toen veel aandacht besteedde aan de kleur van het eten? Door het gebruik van allerlei planten en vruchten kleurde men de gerechten in alle mogelijke tinten: geel, rood, groen, zwart, zilver en zelfs blauw (door bv. de pulp van bosbessen te gebruiken). Iets anders opmerkelijks is de imitatievoeding. Men maakte gerechten die iets anders leken te zijn. Een mogelijke verklaring is dat bepaalde zaken niet het hele jaar door beschikbaar waren. Wij hebben frigo’s, serres en diepvriezers, waardoor we het hele jaar door alles kunnen eten, maar in de Middeleeuwen was men afhankelijk van de seizoenen en de oogsten. In de Vastentijd mocht men bijvoorbeeld geen vlees eten, dus probeerde men iets te maken dat op vlees léék, qua vorm en als het even kon ook qua smaak. De (laat-) middeleeuwse keuken was een zeer creatieve keuken!


Enkele cijfers voor de stad

Men heeft berekend dat de 100.000 inwoners van Londen anno 1300 jaarlijks 20.000 ton graan nodig hadden! Om eten te bereiden heb je natuurlijk hout nodig: 100.000 ton per jaar! Firenze telde in de 14de eeuw 90.000 inwoners die jaarlijks 4000 ossen en kalveren, 60.000 schapen, 20.000 geiten en 30.000 varkens aten.

Drank

Knoeien met drank is van alle tijden en gebeurde dus ook in de Middeleeuwen: bijvoorbeeld goeie wijn mengen met slechte, Spaanse met Franse of Duitse. Er werd zelfs artificiële wijn gemaakt van pure alcohol en kruiden met geen enkele druif in. In Londen waren er inspecteurs die slechte wijn konden laten verbieden. Eén van de straffen voor het verkopen van slechte wijn was de verkoper zelf van de slechte wijn te laten drinken en de rest over zijn hoofd te kappen. Wijn werd trouwens nooit onverdund gedronken. Er werd steeds water aan toegevoegd. Het is dan ook een fabeltje dat men in de Middeleeuwen geen water dronk, omdat dat te vervuild was. Je kan dus veilig water kopen aan onze drankstand. Wees wel voorzichtig met bier of wijn!

Dranklijst • • • • • • • • • •

Averick (blond) 3 ADELA’s Bierbeekse 3 ADELA’s Donkere leffe 3 ADELA’s Pils 2 ADELA’s Plat en bruis water 2 ADELA’s Appelsap Lovenier 2 ADELA’s Sinaasappelsap (Fair trade) 2 ADELA’s World shake (Fair trade) 2 ADELA’s Tropical (Fair trade) 2 ADELA’s Koffie en thee 2 ADELA’s

Colofon

samenstelling: Bart Vandenbempt revisie: Tinne Cockx en Werner Wouters lay-out: Goele Van Weyenbergh

Erfgoed 20160404 infoperkament v web  
Erfgoed 20160404 infoperkament v web  
Advertisement