Page 1

Erfgoeddag 2016 thema Rituelen

INFO-PERKAMENT IV De Rechtszaak door Poppenbende zZoefff

BALDERIK

Adela


Feit of fabel?

i

n werkelijkheid werd Balderik in 1018, twee jaar na de dood van Wichman, door de keizer uitgenodigd voor een onderzoek naar de moord op een rijksdag in Nijmegen (Nederland). Hij werd daar bij aankomst bijna verscheurd door de ridders! Enkel door tussenkomst van de koning gebeurde dat niet. Hij werd uiteindelijk gespaard, maar schuldig bevonden en speelde alles kwijt. Adela was daar niet bij en er was dus ook geen getuige om hem vrij te pleiten. Enkele maanden jaar later kwam er een verzoening met de koning. Of Balderik daarmee zijn bezittingen terug kreeg, is niet duidelijk, maar de kans is klein. Hij overleed in 1021. Adela trok zich terug in het klooster van Deutz (Duitsland) waar ze tussen 1021 en 1025 overleed. We weten dat ze het graf van Balderik nog heeft bezocht. Uit berouw? Liefde? Het verhaal over haar beenderen die in de Rijn werden gegooid staat echt in een kroniek uit die tijd!

Weetjes De Middeleeuwen (± 500 tot ± 1500 na Christus)

Op 1000 jaar tijd verandert er veel. Besef dus goed dat heel wat zaken die wij als typisch voor dé Middeleeuwen beschouwen, eigenlijk vaak maar in een deel van die lange periode zo waren.

Poppentheater

Wist je dat poppentheater al bestond in de Oudheid? In de Middeleeuwen had het een religieus doel. Omdat de meeste mensen niet konden lezen of schrijven, werd het gebruikt om godsdienstige zaken uit te leggen. Andere manieren waren religieus theater (de mysteriespelen) of het beeldhouwwerk in de portalen van de gotische kerken, dat een soort stripverhaal avant-la-lettre was.

Soldeniers

Je ziet dat onze soldeniers geen maliën (een vest van duizenden gevlochten ijzeren ringetjes) dragen. Maliën werden met de hand gemaakt en waren duur. In tegenstelling tot wat je in strips en films ziet, droegen gewone soldaten dus zeker niet allemaal maliën. Als bescherming droegen ze een gambeson (een dikke gewatteerde vest) en/of leren bescherming.

Bakkers

Wist je dat zij een slechte reputatie hadden in de Middeleeuwen? Ze werden regelmatig – terecht of niet – beschuldigd van het maken van brood van minder dan het voorgeschreven gewicht, of met deeg van mindere kwaliteit deeg of deeg vermengd met zand, as, vuil of zelfs spinnenwebben. Als men een bakker betrapte, werd die als straf werd op een slede door de straten getrokken met het te lichte brood rond zijn nek gebonden.

Kaak

Wist je dat men in de Middeleeuwen men het woord ‘schandpaal’ niet kende? Dat is een woord uit de 19de eeuw, een tijd waaraan we trouwens veel fouten over de Middeleeuwen te danken hebben. In de Middeleeuwen sprak men van een ‘kaak’, vandaar ook de uitdrukking ‘iemand of iets aan de kaak stellen’.

Straffen

Rechtspraak verschilde erg naargelang periode, stad of platteland en streek in de Middeleeuwen. Veralgemenend gesteld had je verschillende soorten straffen. Schandstraffen waren voor lichtere vergrijpen. Je werd dan ‘aan de kaak gesteld’ en de omstaanders mochten je bespotten en bekogelen met allerlei vuil. Een publieke vernedering dus. Je had ook lijfstraffen, zoals bijvoorbeeld een hand afhakken. De gedachte erachter was dat men het lichaamsdeel strafte dat de misdaad hadgepleegd. Je kon ook verbannen worden of op bedevaart moeten gaan en ten slotte was er ook de doodstraf. Gevangenisstraffen waren er weinig in de Middeleeuwen. Er waren wel gevangenissen, maar daar zaten de misdadigers in afwachting van hun vonnis of straf. Straffen en executies waren vaak publiek, want ze hadden een voorbeeldfunctie en moesten mensen afschrikken om ook zoiets te doen. Daarom stond de galg vaak op een zichtbare plaats, zoals op een heuveltje (op heel wat plaatsen vind je nog een heuvel die ‘galgenberg’ heet) of aan de stadspoort.

Vergeetput

Wie middeleeuwse kastelen zegt, zegt vergeetputten. Terecht? Niet helemaal. Een vergeetput is inderdaad een ondergrondse cel, die enkel toegankelijk is via een luik in het plafond hoog boven de grond. Heel wat ruimtes worden echter ten onrechte vergeetputten genoemd. In werkelijkheid zijn het opslagplaatsen, ondergrondse waterbekkens of zelfs latrines, maar een vergeetput spreekt natuurlijk veel meer tot de verbeelding.


Munten

Wist je dat Adela, omdat ze een gravin was, haar eigen munten liet slaan? Er is er zelfs eentje bewaard

voorkant

achterkant

Bron: http://www.graafschap-middeleeuwen.nl/joomla/index.php/adel/graafschap/121-adela.html

Konijnen

Wisten jullie dat de oudste in België gevonden beenderen van een konijn dateren van het jaar 1255 en in Nederland zelf van nog later (1297)? Dat betekent dus dat het konijn vermoedelijk pas kort voordien in onze streken opdook en er eigenlijk in de tijd van Balderik & Adela (rond het jaar 1000) hier nog geen konijnen waren. Konijnen zijn afkomstig van Spanje en Portugal.

Heksen

Een gifmengster met zo’n rotkarakter, je zou Adela al gemakkelijk als een heks omschrijven. Niet doen! Over heksen en de Middeleeuwen bestaan grote misverstanden. Zo zijn de Middeleeuwen niet dé periode van de vele heksenverbrandingen, maar wel de eeuw erna. Een tweede groot misverstand is dat heksen levend verbrand werden, zoals je vaak leest of in films ziet. De vrouwen die ter dood veroordeeld werden voor hekserij werden meestal eerst terechtgesteld (opgehangen, verdronken of onthoofd) en daarna werd hun lijk verbrand.

Colofon decor: Johan Van Oeyen • verhaal: Nele Geboers, Johan Jamin, Pascal Vanden Bossche, Lieve Vander Eeckt • poppen: Nele Geboers en Lieve Vander Eeckt uitvoering: Johan Jamin, Pascal Vanden Bossche en Lieve Vander Eeckt van Poppenbende zZoefff • samenstelling: Bart Vandenbempt revisie: Tinne Cockx en Werner Wouters • lay-out: Goele Van Weyenbergh www.zzoefff.net

Erfgoed 20160404 infoperkament iv web  
Erfgoed 20160404 infoperkament iv web  
Advertisement